Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Рим Британиясына шабуыл жасаған халықтар
People that raided Roman Britain
Атакоти, Аттикоти, Атакоти, Атекоти, Атикоти және Атекутти – бұл 364 және 368 жылдар аралығында Рим Британиясына шабуыл жасаған халықтардың латынша атаулары. Олармен бірге скоттар, пикттер, саксондар, рим әскери дезертирлері және жергілікті британдар да шабуыл жасады. 368 жылы мародерлер Теодосий тарапынан жеңіліске ұшырады. Атакотттардың нақты шығу тегі және олардың аумағының мөлшері белгісіз. Шамамен 400 жылы Атакотттардан жасақталған рим бөлімдері Notitia Dignitatum-да тіркелген, сондай-ақ олардың бірі сарбаз ретінде танылған бір қабір тасы белгілі. Олардың ерекше халық ретінде болуына, Әулие Иеронимнің жазбаларында олардың канибализм және полиандрия (“ортақ әйелдер”) салтын қанағаттандырғандығы туралы екі кездейсоқ мәлімдеме қосымша сенім береді.
Attacotti, Atticoti, Attacoti, Atecotti, Atticotti, and Atecutti were Latin names for a people first recorded as raiding Roman Britain between 364 and 368, alongside the Scoti, Picts, Saxons, Roman military deserters and the indigenous Britons themselves. The marauders were defeated by Theodosius in 368. The exact origins of the Attacotti and the extent of their territory are uncertain. In about 400, Roman units recruited among the Attacotti were recorded in the Notitia Dignitatum, and one tombstone of a soldier identified as such is known. Their existence as a distinct people is given additional credence by two incidental claims that they practised cannibalism and polyandry ("wives in common") in the writings of Saint Jerome.
Аммиан: 364369 жылы Рим Британиясы
Тарихшы Аммиан 364-369 жылдар аралығында Ұлыбританиядағы қаулығатты жағдай туралы айтады, ол жемқор және сатқындық билік, варварлармен біріккен жергілікті британдық әскерлер (Ареандықтар) және дезертирлік жасаған, жалпы қарақшылыққа қатысқан римдік әскерлер туралы сипаттама береді. Бұл жағдай Магненцийдің (303-353) 350-353 жылдар аралығында императорлық билікті басып алу әрекетінің сәтсіз аяқталуынан, одан кейін Паулюс Катенаның Ұлыбританиядағы Магненцийдің жақтастары болуы мүмкін жандарды іздеу үшін жасаған қатыгез және тәртіпсіз тазалаудан және римдік әкімші Валентиннің саяси амалдарынан туындады. Аммиан қарақшыларды олжа іздеп, бір жерден екінші жерге көшіп жүретін топтар ретінде сипаттайды. Дегенмен, бір римдік қолбасшы шайқаста қаза тапты, ал екіншісі шабуылда тұтқынға алынып, өлтірілді. (Ұлы Қастандыққа қараңыз.) Провинцияда тиімді әскери күш болмағандықтан, граф Феодосий бастаған Галлиядан үлкен күш жіберілді, ол жылдам және қаталдықпен тәртіпті қалпына келтірді. Содан кейін Феодосий провинциядағы саяси мәселелерді шешуге күшін жұмсады.
The historian Ammianus provides an account of the tumultuous situation in Britain between 364 and 369, and he describes a corrupt and treasonous administration, native British troops (the Areani) in collaboration with the barbarians, and a Roman military whose troops had deserted and joined in the general banditry. The situation arose as a consequence of the failed imperial power grab (350 353) by Magnentius (303 353), followed by a bloody and arbitrary purge conducted by Paulus Catena in an attempt to root out potential sympathisers of Magnentius in Britain, and aggravated by the political machinations of the Roman administrator Valentinus. Ammianus describes the marauders as bands moving from place to place in search of loot. Nevertheless, one Roman commander was killed in a pitched battle and another was taken prisoner in an ambush and killed. (See Great Conspiracy.) As there was no longer an effective military force in the province, a substantial one was sent from Gaul under Count Theodosius, who quickly and ruthlessly restored order. Theodosius then focused his efforts on the repair of political problems within the province.
Қасиетті Иероним: кездейсоқ сілтемелер
Киелі Жером христиан ақтаушысы болды, оның жазбаларында Атакоттилерге екі рет сілтеме жасалған. Оның баяндамасы ерекше маңызға ие, себебі ол шамамен 365-369/70 жылдары римдік Галлияда болған, ал Атакоттилер 368 жылға дейін Британияда болған және одан кейін көп ұзамай рим әскери қызметіне қабылдануы мүмкін. Осылайша, Жером Атакотти әскерлерін көрген және Британиядағы соңғы шайқастар туралы римдік әңгімелерді естіген болуы мүмкін. Оның LXIX хатында Океанға, ол некеге жауапкершілікпен қарауға шақырады, бір сәтте "шотландтар [яғни, ирландтық Скоттар] және Атакоттилер, сондай-ақ Платон Республикасының халқы сияқты әйелдерді ортақ пайдалану және балалардың тегін ескермеу, тіпті некеге ұқсас нәрсені де мойындамау керек" дейді. "Жовинианға қарсы" трактатында ол бірнеше халықтың тамақтану әдеттерін сипаттап, Атакоттилердің адам етін жегені туралы естігенін айтады. Осы үзіндіде ол тағы бір халықты "қара басқан, ақ құрттарды" жейтін, ал басқаларын "құрлық крокодилдері" мен "жасыл кесірткелерді" жейтін деп сипаттайды. Ежелгі авторлар кейде өз шығармаларында алыс халықтарға ерекше әдеттерді тағайындаған. Мысалы, Страбон кейбір сарматтар мен скифтердің каннибализммен айналысқанын, ал басқаларының мүлдем ет жемегенін айтқан.
St. Jerome was a Christian apologist whose writings contain two incidental references to the Attacotti. His account is particularly noteworthy because he was in Roman Gaul c.365 369/70, while the Attacotti were known to be in Britain until 368 and may have entered Roman military service soon after. Thus it is credible that Jerome had seen Attacotti soldiers and had heard Roman accounts of the recent fighting in Britain. In his Letter LXIX. To Oceanus, he is urging a responsible attitude towards marriage, at one point saying that one should not be "like the Scots [ie, the Irish Scoti] and the Atacotti, and the people of Plato's Republic, to have community of wives and no discrimination of children, nay more, to be aware of any semblance even of matrimony". In his treatise Against Jovinianus he describes the dietary habits of several peoples and includes a statement that he had heard that the Attacotti ate human flesh. Earlier in the same passage he describes a different people as eating "fat white worms with blackish heads", and others as eating "land crocodiles" and "green lizards". Ancient writers sometimes ascribed exotic habits to far away peoples in their works. Strabo, for example, said in passing that some Sarmatians and Scythians were cannibals, while others ate no meat at all.
De Situ Britanniae: жалған сілтеме
De Situ Britanniae – Рим Британиясының халықтары мен жерлері туралы құрастырылған әңгіме. Ол 1749 жылы Лондонда қолжетімді болғаннан кейін 1757 жылы жарияланды. Бір жүз жылдан астам уақыт бойы нақты деп қабылданған бұл еңбек, сол кездегі Солтүстік Британия (яғни, қазіргі Шотландия) туралы ақпараттың негізгі көзі болды, және кейбір тарихшылар оның жалған мәліметтерін өз тарихтарына ынтамен енгізді. Атакотты тайпасы De Situ Britanniae еңбегінде еске алынған, ал олардың туған жері Клайд шығанағының солтүстігінде, Лох-Ломондтың оңтүстігіне жақын, Дамбартоншир аймағында деп көрсетілген. Бұл ақпарат Атакоттылар туралы нақты тарихи деректермен біріктіріліп, қате тарихтар жасалды және негізсіз болжамдар айтылды. Мысалы, Эдвард Гиббон De Situ Britanniae еңбегін әйгілі Сент-Жерромның Атакотты тайпасын сипаттауымен үйлестіріп, «адам жеушілер тайпасы» бір кезде Глазго маңында мекендеген болуы мүмкін деген ойға келді.
De Situ Britanniae was a fictitious account of the peoples and places of Roman Britain. It was published in 1757, after having been made available in London in 1749. Accepted as genuine for more than one hundred years, it was virtually the only source of information for northern Britain (i. e., modern Scotland) for the time period, and some historians eagerly incorporated its spurious information into their own accounts of history. The Attacotti were mentioned in De Situ Britanniae, and their homeland was specified as just north of the Firth of Clyde, near southern Loch Lomond, in the region of Dumbartonshire. This information was combined with legitimate historical mentions of the Attacotti to produce inaccurate histories and to make baseless conjectures. For example, Edward Gibbon combined De Situ Britanniae with St. Jerome's description of the Attacotti by musing on the possibility that a ‘race of cannibals’ had once dwelt in the neighbourhood of Glasgow.
Ирландиямен мүмкін байланысты
17 ғасырдың басында, және әсіресе 18 және 19 ғасырларда, кейбір ирланд ғалымдары (мысалы, Чарльз О'Конор мен Джон О'Донован) атакотилердің шығу тегі Ирландияда болуы мүмкін деген пікір білдірген. Бұл латынша Attacotti мен көне ирландтық термин aithechthúatha арасындағы қабылданатын ұқсастыққа негізделген. Aithechthúatha – белгілі бір ирланд халқының топтарын белгілейтін жалпы атау, көбінесе «жалдау ақысын төлейтін тайпалар», «вассалдық қауымдастықтар» немесе «салық төлейтін халықтар» деп аударылады. Рим дәуірінің соңында Ұлыбританияның батыс жағалауына жасалған ирландтық шабуылдар контекстінде, осы халықтың бірі немесе бірнешесі Аммианның 360 жылдары хабарлаған шабуылшылар болуы мүмкін деген болжам жасалды. Бұл теорияға 18 ғасырдың соңында тарихшы Чарльз О'Конор қолдау көрсеткен кезде үлкен серпін алды. Дегенмен, бұл мәселе 19 ғасырдың соңына дейін ғалымдар арасында даулы болып келді. Кейінгі зерттеулер этимологиялық тұрғыдан латынша Attacotti мен aithechthúatha арасындағы ықтимал байланысты сынап бақты. Алғашқы ғалымдар өз аргументтерін атакотилер Ұлыбританияда болған 4 ғасырда қолданылған, көбінесе болжамдық примитивті ирланд тілінен гөрі, ортағасырлық қолжазбалардан белгілі болған көне ирланд тіліне негіздеген. Ирланд тілінің тарихы туралы білім мен түсінік 19 ғасырдың соңында, негізінен Рудольф Турнейсеннің (1857–1940) еңбегінің арқасында революция жасады. Ол атакотилер мен aithechthúathaның байланысы жоқ екенін болжады және примитивті ирланд тілінде aithechthúatha сөзінің *Ateûiācotōtās болар еді. Оның пікірінше, бұл Аммиандағы Attacotti латынша түрінен тым алыс. Жақындағы зерттеулер Рим және/немесе Рим империясынан кейінгі Ұлыбританияны басып алу мен қоныстандыруға қатысқан кейбір ирланд халқының топтарын aithechthúatha ретінде жіктеуге болатынын көрсетті, алайда хронология және сәйкестендіру мәселелері әлі де шешілмей тұр.
Perhaps as early as the 17th century, and certainly in the 18th and 19th centuries, some Irish scholars (Charles O'Conor and John O'Donovan, for example) had suggested that the origin of the Attacotti might lie in Ireland. This was based on the perceived similarity between Latin Attacotti and the Old Irish term aithechthúatha, a generic designation for certain Irish population groups, usually translated "rent paying tribes", "vassal communities" or "tributary peoples". In the context of well attested Irish raids on the western coast of Britain in the late Roman period, it was suggested that one or more of these population groups might be the raiders reported by Ammianus in the 360s. The thesis was given impetus when historian Charles O'Conor promoted it in the late 18th century. However, this remained controversial among scholars into the late 19th century. Later scholarship has criticised the possible connection between Latin Attacotti and aithechthúatha on etymological grounds. Early scholars had based their arguments on the Old Irish that was known from medieval manuscripts rather than on the largely hypothetical Primitive Irish used in the 4th century when the Attacotti were in Britain. Knowledge and understanding of the history of the Irish language were revolutionised from the end of the 19th century, largely owing to the efforts of Rudolf Thurneysen (1857–1940). He hypothesised that Attacotti and aithechthúatha are unconnected, and that the Primitive Irish equivalent to aithechthúatha would be *Ateûiācotōtās. This, in his opinion, is too far removed from the Latin form Attacotti in Ammianus. More recent research has shown that some of the Irish population groups involved in the raiding and settlement of Roman and/or sub Roman Britain could be classified as aithechthúatha, however, problems of chronology and identification persist.