Кіріспе
Вирустың түрі Қызылша морбилливирусы (MeV), сондай-ақ қызылша вирусы (MV) деп те аталады, бұл Paramyxoviridae тұқымдасына жататын Morbillivirus туысына жататын, бір тізбекті, теріс полюстік, қабықшасы бар, бөлінбеген РНК вирусы. Ол қызылшаның себебі болып табылады. Адамдар вирустың табиғи иелері болып табылады; жануарлардың резервуарлары белгілі емес.
Measles morbillivirus (MeV), also called measles virus (MV), is a single stranded, negative sense, enveloped, non segmented RNA virus of the genus Morbillivirus within the family Paramyxoviridae. It is the cause of measles. Humans are the natural hosts of the virus; no animal reservoirs are known to exist.
Ауру
Вирус қызылшаға себеп болады, бұл - тыныс жолдары арқылы таралатын, уақытша бірақ күшті иммундық басуды тудыратын жоғары жұқпалы ауру. Симптомдарына қызба, жөтел, мұрынның ағуы, көздің қабынуы, бүкіл денеге тараған, макулопапулярлы, эритематозды бөртпе және ауыз ағзасының ішкі бетіндегі, төменгі бірінші және екінші азу тістерінің қарама-қарсы жағында көрінетін Коплик дағы жатады. Вирус жұқпалы аурулар арқылы, жөтел және ұсыну арқылы, тығыз жақын байланыс немесе сөлдермен тікелей байланыс арқылы таралады.
Кіру
Қызылша вирусының вирустық бетінде екі қабықша гликопротеині бар: гемагглютинин (H) және мембраналық бірігу ақуызы (F). Бұл ақуыздар жасушаның байланысуына және вирусқа енуіне жауапты. H ақуызы рецепторға байланысуға көмектеседі, ал F ақуызы вирус қабықшасы мен жасуша мембранасының бірігуіне себеп болады. Сонымен қатар, F ақуызы инфекцияланған жасушалардың жақын орналасқан инфекцияланбаған жасушалармен тікелей бірігіп, синцития құруына мүмкіндік береді. Бүгінгі күнге дейін H ақуызы үшін үш рецептор анықталды: комплементті реттеуші молекула CD46, лимфоциттерді белсендіру сигналдық молекуласы (SLAMF1) және жасушалардың жабысу молекуласы Nectin 4. Жабайы типті және вакциналық штаммдар үшін CD150 (SLAM немесе SLAMF1) және/немесе нектин 4 (сонымен қатар Poliovirus Receptor Like 4 (PVRL4) деп те аталады) жасушаға ену рецепторлары ретінде негізгі рөл атқарады. Жабайы типті вирустың шағын бөлігі және Эдмонстон штаммынан алынған барлық қазіргі вакцина штаммдары да CD46 қолданады.
Геномның репликациясы және вирустың құрастырылуы
Вирус жасушаға енгеннен кейін, оның теріс мағыналы ssРНК-сы, вируондағы РНК-ға тәуелді РНК полимеразаны пайдалана отырып, оң мағыналы көшірме жасау үшін қалып ретінде қолданылады. Содан кейін бұл көшірме жаңа теріс көшірме жасауға пайдаланылады, және осылайша ssРНК-ның көптеген көшірмелері жасалады. Оң мағыналы ssРНК жасуша рибосомаларымен кеңінен аудармаланып, барлық вирус ақуыздарын өндіреді. Вирустар өздерінің ақуыздары мен теріс мағыналы ssРНК-сынан құрастырылады, содан кейін жасуша лизис болып, жаңа вирус бөлшектерін шығарып, цикл қайта басталады.
Генотиптер
Қызылша вирусының геномдық ұзындығы әдетте 15 894 нуклеотидті құрайды және сегіз ақуызды кодтайды. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы (ДДСҰ) қазіргі уақытта қызылшаның 8 класын (A–H) мойындайды. Төменгі типтер сандармен белгіленеді – A1, D2 және т.б. Қазіргі уақытта 23 төменгі тип танылған. N ақуызының C-терминалды 150 аминқышқылын кодтайтын 450 нуклеотид – қызылша вирусы изолятын генотиптеу үшін қажетті ең аз мөлшердегі реттілік деректер болып табылады. Генотиптеу жүйесі 1998 жылы енгізіліп, 2002 және 2003 жылдары кеңейтілді. Қызылша генотиптерінің әртүрлілігіне қарамастан, қызылшаның тек бір серотипі бар. Қызылшаға қарсы антиденелер гемагглютинин ақуызына байланысады. Сондықтан, бір генотипке (мысалы, вакцина штаммына) қарсы антиденелер барлық басқа генотиптерден де қорғайды. Басты генотиптер елдер арасында және сол елде немесе аймақта қызылшаның таралу жағдайына байланысты өзгеше. Қызылша вирусының эндемиялық таралуы АҚШ және Австралияда 2000 жылға дейін, ал Америкада 2002 жылға дейін тоқтатылды.
Инфекция
Инфекцияның алғашқы кезеңдерінде қызылша вирусы CD150 (SLAMF1) рецепторы арқылы иесінің тыныс алу жолдарындағы макрофагтар және дендриттік жасушалар сияқты иммундық жасушаларды жұқтырады. Олар вирусты лимфоидты органдарға жеткізеді, одан кейін ол организмде жүйелі түрде таралады. Инфекцияның кейінгі кезеңдерінде вирус SLAMF1 рецепторы арқылы В жасушалары мен Т лимфоциттері сияқты басқа иммундық жасушаларды да жұқтырады. Бұған қоса, ол тыныс алу жолдарында орналасқан эпителий жасушаларын жұқтырады. Бұл жасушалар нектин 4 рецепторы арқылы және жұқтырылған иммундық жасушалармен тікелей жасушалық байланыс арқылы инфекцияланады. Эпителий жасушаларының жұқтырылуы вирусқа ауа арқылы таралуға мүмкіндік береді.