Қытайдың Чжу мемлекеті (б.з.д. 1030-223 жж.)

Кіріспе

Қытай Чжоу әулеті мемлекеті (б.з.д. 1030 ж. – б.з.д. 223 ж.)

Чжу (, көне қытайша: &ast;s r̥aʔ) – Чжоу әулеті кезіндегі ежелгі қытай мемлекеті. Олардың алғашқы билеушісі – б.з.д. 8 ғасырдың басында Чу патшасы У. Чжу Жоу мемлекетінің оңтүстігінде орналасқан және Көктем мен Күз кезеңінде өмір сүрді. Соғысқан Штаттар кезеңінің соңында б.з.д. 223 жылы Цинь мемлекеті біріктіру соғыстары кезінде Чжуды жойды. Цзинь (荊) және Цзиньчу (荊楚) деп те аталатын Чжу, қазіргі Хубэй және Хунань провинцияларының көп бөлігін, сондай-ақ Чунцин, Гуйчжоу, Хэнань, Анхуэй, Цзянси, Цзянсу, Чжэцзян және Шанхайдың аймақтарын қамтыды. 400 жылдан астам уақыт бойы Чу астанасы Даньян қазіргі Хэнань провинциясының Сичуань ауданының жанындағы Дан және Си өзендерінің қосылған жерінде орналасқан, бірақ кейіннен Иньге көшірілді. Чжу әулеті бастапқыда Най (嬭 OC: /*rneːlʔ/) тегін, ата-бабалар ғибадатханасының атын алып жүрді, кейіннен ол Ми (芈 OC: /*meʔ/) деп жазылатын болды. Олар Ян (酓 OC: /*qlamʔ/, /*qʰɯːm/) тегін де алып жүрді, ол кейіннен Сионг (熊 OC: /*ɢʷlɯm/) деп жазылды.

Негізін қалау

Сима Цянның «Ұлы тарихшының жазбалары» кітабында баяндалған аңыздарға сәйкес, Чу патшалығының билеуші отбасы Сары императордан және оның немересі, ізбасары Чжуансудан тараған. Чжуансудың шөбересі Ухуй (吳回) император Кудың бұйрығымен отқа жауапты болды және Чжуронг атағын алды. Ухуйдың ұлы Лучжунның (陸終) алты ұлы болды, барлығы кесареуішпен туылды. Кіші ұлы Жилиан ата-бабаларының Ми тегін қабылдады. Оның ұрпағы Юсюн Чжоу патшасы Вэньдің (б.з.д. 1099–1050) ұстазы болды. Чжоу Шан әулетін құлатқаннан кейін, патша Чэн (б.з.д. 1042–1021) Юсюнның шөбересі Сион Иге Наньян алқабындағы Чу феодалын және мұрагерлік титул – «зи» (виконт) атағын берді. Содан кейін Чудың алғашқы астанасы Даньян қаласында (қазіргі Хэнань провинциясындағы Сичуань) құрылды. 703 немесе 706 жылы Ху билеушісі Сион Тонг болды.

Көктемгі және күзгі кезең

Чжуан патшаның тұсында Чу өзінің билігінің шыңына жетті және оның билеушісі сол дәуірдің бес гегемонының бірі саналды. Көрші мемлекеттермен бірнеше шайқастардан кейін, б.з.д. 695 және 689 жылдар аралығында Чу астанасы Даньяннан Иньге оңтүстік-шығысқа көшірілді. Чу өзінің бастапқы аймағында (қазіргі Хубэй) басқа мемлекеттерді біріктіру арқылы күшін нығайтты, содан кейін солтүстікке қарай Солтүстік Қытай жазығына қарай кеңейді. Б.з.д. 648 жылдың жазында Хуан мемлекеті Чу мемлекетіне қосылды. Чудың қауіптілігі салдарынан Цзинь басшылығымен бірнеше солтүстік одақтар құрылды. Бұл одақтар Чуды тежеп тұрды, ал Чу патшалығы б.з.д. 632 жылы Ченгпу шайқасында алғашқы ірі жеңіліске ұшырады. Б.з.д. VI ғасырда Цзинь мен Чу орталық жазықтың үстемдігі үшін көптеген шайқастар жүргізді. Б.з.д. 597 жылы Цзинь Би шайқасында Чуға жеңілді, бұл Цзиньдің Чудың кеңеюіне қарсы тұру мүмкіндігін уақытша шектеді. Чу стратегиялық тұрғыдан Цзэн мемлекетін орталық жазық аймағындағы өкілі ретінде пайдаланды, қорқыту және қауіп-қатер арқылы Цзэнды өзімен одақтасуға мәжбүр етті. Ал Цзинь Чудың ықпалын теңестіру үшін Лу, Вэй және Сонгпен қайта-қайта одақтасуға мәжбүр болды. Чу мен Цзинь арасындағы шиеленіс б.з.д. 579 жылы екі мемлекет арасында бітімге қол қойылғанға дейін азайған жоқ. Келесі жылы Ван Цзянь мен Менг Ву Цин әскерін Янцзының сағасы маңындағы Уюэге қарсы жетектеп, Юэ патшалығының ұрпақтарын тұтқынға алды.

Цинь және Хан әулеттері

Цинь билеген аймақтардағы Чу халқы, Хубэйдегі Цинь әкімшісінің қазылған бамбук тізімдерінде жазылғандай, қатаң Цинь заңдары мен басқаруын ашық елемеді. Чу, Цинь билігінің ауыр жүгін құлатып, дербес мемлекетін қайта құруға талпынды. Бұл көзқарас қытайлық мақалда былай делінген: «Чу үш үй болса да, Циньді Чудан басқа ешкім құлатпайды» (楚雖三戶, 亡秦必楚). Инь Чжэн өзін Бірінші император (Ши Хуанди) деп жариялап, аз ғана билік еткен соң, Чу халқы мен оның бұрынғы билеуші үйі жаңа Цинь әкімшілігіне қарсы бірінші күшті көтерілістерді ұйымдастырды. Олар еңбекке қатысты Цинь талаптарына ерекше наразылық білдірді; халық поэзиялары Чу отбасыларының қайғысын суреттейді, олардың ерлері қытайдың Ұлы қабырғасын салу үшін суық солтүстікте жұмыс істеді. 209 ж.б.д. Дацзяң көтерілісі Чу шаруасы Чэнь Шеннің басшылығымен болды, ол өзін «Көтерілген Чу патшасы» (Чжанчу) деп жариялады. Цинь әскері бұл көтерілісті басып тастады, бірақ ол жаңа көтерілістер толқынына жол ашты. Көтерілісшілердің бірі, Чудың Цзин Жуі, өзін Чудың жаңа патшасы деп жариялады. Цзин Жу, Сиан Лян басқарған басқа көтерілісші күштермен жеңіліске ұшырады. Сиан Лян, Чудың дәстүрлі патшалық отбасынан шыққан Сюн Цзиньді Хуай II патшалық атымен Чу тағына отырғызды. 206 ж.б.д., Цинь империясы құлағаннан кейін, Сиан Лянның сіңілі ұлы Сян Ю өзін «Батыс Чудың гегемон патшасы» деп жариялады және Хуай II патшасын «И императоры» деп атады. Кейіннен ол И-ді өлтірді. Сян Ю бұрынғы Цинь империясының жерлері үшін тағы бір көрнекті Циньге қарсы көтерілісші Лю Банмен ұзақ күрес жүргізді, бұл Чу-Хань таласы деп белгілі болды. Бұл қақтығыс Лю Банның жеңісімен аяқталды: ол Хан әулетін жариялады және кейінірек Гаозу атағымен құрметтелді, ал Сян Ю жеңіліске ұшырап, өзін-өзі өлтірді. Лю Бан Циньге қарағанда дәстүрлі және аз кедергі келтіретін басқару жүйесін енгізіп, Хэцин некелері арқылы Сюннумен бейбітшілік орнатты, одақтастарын үлкен феодтармен марапаттады және халыққа ғасырлар бойы соғыстан демалуға мүмкіндік берді. Чу аумағының негізгі бөлігі, Пэнчэнге орналасқан, алдымен генерал Хан Синге, содан кейін Лю Банның інісі Лю Цзяоға Чу патшалығы ретінде берілді. Хан императоры Удың тұсында оңтүстік халықтық мәдениеті мен эстетикасы, Ханның қолдауымен құрылған конфуцийшіл дәстүрмен және Циньнің орталық басқаруының ықпалымен бірігіп, ерекше «қытай» мәдениетін құрады.

The Chu populace in areas conquered by Qin openly ignored the stringent Qin laws and governance, as recorded in the excavated bamboo slips of a Qin administrator in Hubei. Chu aspired to overthrow the painful yoke of Qin rule and re establishing a separate state. The attitude was captured in a Chinese expression about implacable hostility: "Though Chu have but three clans, Qin surely be perished by none other but Chu" (楚雖三戶, 亡秦必楚). After Ying Zheng declared himself the First Emperor (Shi Huangdi) and reigned briefly, the people of Chu and its former ruling house organized the first violent insurrections against the new Qin administration. They were especially resentful of the Qin corvée; folk poems record the mournful sadness of Chu families whose men worked in the frigid north to construct the Great Wall of China. The Dazexiang Uprising occurred in 209 BC under the leadership of a Chu peasant, Chen Sheng, who proclaimed himself "King of Rising Chu" (Zhangchu). This uprising was crushed by the Qin army but it inspired a new wave of other rebellions. One of the leaders, Jing Ju of Chu, proclaimed himself the new king of Chu. Jing Ju was defeated by another rebel force under Xiang Liang. Xiang installed Xiong Xin, a scion of Chu's traditional royal family, on the throne of Chu under the regnal name King Huai II. In 206 BC, after the fall of the Qin Empire, Xiang Yu, Xiang Liang's nephew, proclaimed himself the "Hegemon King of Western Chu" and promoted King Huai II to "Emperor Yi". He subsequently had Yi assassinated. Xiang Yu then engaged with Liu Bang, another prominent anti Qin rebel, in a long struggle for supremacy over the lands of the former Qin Empire, which became known as the Chu–Han Contention. The conflict ended in victory for Liu Bang: he proclaimed the Han dynasty and was later honored with the temple name Gaozu, while Xiang Yu committed suicide in defeat. Liu Bang immediately enacted a more traditional and less intrusive administration than the Qin before him, made peace with the Xiongnu through heqin intermarriages, rewarded his allies with large fiefdoms, and allowed the population to rest from centuries of warfare. The core Chu territories centered in Pengcheng was granted first to general Han Xin and then to Liu Bang's brother Liu Jiao as the Kingdom of Chu. By the time of Emperor Wu of Han, the southern folk culture and aesthetics were mixed with the Han sponsored Confucian tradition and Qin influenced central governance to create a distinct "Chinese" culture.

Мәдениет

Археологиялық табылғандарға сүйенсек, Чу мәдениеті бастапқыда Сары өзен алабындағы басқа Чжоу мемлекеттеріне өте ұқсас болған. Алайда, кейіннен Чу оңтүстік пен шығыста бағынған Байюе жерлерінен жергілікті элементтерді сіңіріп, солтүстік жазықтарына қарағанда аралас мәдениетті дамытты. Батыс Чжоу дәуірінде Чу мен солтүстікке қарай орналасқан Орталық жазық аймақтарының мәдениеті арасындағы айырмашылық көрінеу болмады. Тек көктем мен күздің соңғы кезеңінде ғана Чу мәдениеті өзгешелене бастайды, мәдениеттің кейбір ескі аспектілерін сақтап, жаңа құбылыстарды дамытады. Сонымен қатар, ол аннексияланған аумақтардан кейбір элементтерді сіңіріп алды. Чу мәдениеті жергілікті жерлерге қарай айтарлықтай ішкі әртүрлілікке ие болды. Цинь мен Ян сияқты Чуды Орталық жазықтардың тұрғындары мәдениетсіз деп сипаттаған. Алайда, бұл бейне Чудың Орталық жазықтарға қатысты кейінгі дамуымен пайда болды, ал стереотипті конфуцийшіл ғалымдар Цинь әулеті кезінде басқарушы режимді жанама түрде сынау үшін, ал Хан әулеті – идеологиялық қарсыластарын тежеу құралы ретінде ретроспективті түрде өсірді. Хан әулетінің негізін қалаушы осы мемлекеттен болғандықтан, Чу мәдениеті кейінірек Хан әулетінің мәдениетінің негізіне айналды, сондай-ақ Соғысқан мемлекеттер дәуірінен шыққан Цинь әулетінің және басқа алдыңғы мемлекеттердің мәдениетіне де әсер етті. Ертедегі Чу жерлеулеріне негізінен Чжоу стиліндегі қола ыдыстар кіретін. Чу мемлекетінің қола бұйымдарының да өзіндік ерекшеліктері бар. Мысалы, Хэнань провинциясының Сичуань қаласындағы Чу қабірінен табылған қоладан жасалған Джин (алта үстелі) пішіні күрделі. Б.з.д. VI ғасырдың ортасына жататын бұл – Қытайда табылған жоғалған құмырадан жасалған артефактілердің бірі. Кейінгі Чу жерлеулерінде, әсіресе Соғысқан мемлекеттер кезінде, түрлі-түсті лак, темір және жібек сияқты ерекше жерлеу заттары болды, сонымен қатар қола ыдыстардың ұсынылуы азайды. Чудың жалпы мотиві – жабайы жануарлар, мистикалық жануарлар және жыландар, айдаһарлар, феникстер, жолбарыстар, еркін ағып жатқан бұлттар және жылан тәрізді жаратылыстар сияқты табиғи бейнелерді көрнекті бейнелеу болды. Кейбір археологтар Чудың бұрынғы Шан әулетімен мәдени байланысы болуы мүмкін деп болжайды, өйткені Чу қолданған көптеген мотивтер бұрыннан Шан қоныстарында пайда болған, мысалы жылан құйрықты құдайлар. Тағы бір кең тараған Чу идеясы – гиббондарға және басқа да жануарларға құлшылық ету, олар цидің қолайлы мөлшеріне ие деп саналатын. Кейінгі Чу мәдениеті шамандыққа деген жақындығымен танымал болды. Чу мәдениеті мен үкіметі даосизмді қолдады. Табиғи және ағып жатқан өнер, Чу әндері, тарихи жазбалар, Гуодиан тақталары сияқты бамбуктан жасалған құжаттар және басқа да артефакттер Чу мәдениетіне даосизм мен жергілікті халықтың ықпалын көрсетеді. Рухани, жиі ләззат пен құлдырау өмір салтына бейімделу және Чу патшалығының көлеміне деген сенім Чу мемлекетінің тиімділігі төмендеуіне және ақыр соңында қатал заңгерлік Цинь мемлекетінің жойылуына әкелді. Цинь мемлекеті Чудың кең табиғи ресурстары мен су жолдарынан айырылғанымен, Цинь үкіметі өзінің өнімділігін тиімді министр Шан Янның басшылығымен ұлғайтып, тек ауыл шаруашылығы мен әскери күшке бағытталған меритократия орнатты. Археологиялық деректерге сүйенсек, Чу музыкасы Чжоу музыкасынан өзгеше түсіндірілді. Чу музыкасы әр түрлі орындаушы ансамбльдерін, сондай-ақ ерекше аспаптарды қолдануға бейім екендігін көрсетті. Чуда се цитраға қарағанда артықшылықты иеленді, ал солтүстік Чжоу мемлекеттерінде екі аспап та бірдей артықшылықты иеленді. Чу оңтүстіктегі басқа халықтармен, әсіресе Ба, Юэ және Байюемен жиі байланысқа түсті. Чу аймағында Ба және Юэ стиліне жататын көптеген жерлеу орындары мен жерлеу заттары табылған. Мавангдуиде Чудың кейбір археологиялық жазбалары пайда болды. Хан әулетінен кейін кейбір конфуцийшіл ғалымдар Чу мәдениетіне ұнамай қарады, Чу мәдениетіне байланысты "әдепсіз" музыка мен шамандық рәсімдерді сынға алды. Чу қолөнерінде түстер, әсіресе лакпен жасалған ағаш бұйымдары бар. Қызыл және қара пигментті лак көбінесе қолданылған. Сонымен қатар, жібек тоқу шеберлік деңгейіне жетіп, жеңіл, ағынды дизайны бар киімдер жасалды. Бұл үлгілер (Мавангдуидегідей) лакталған қабырғаларда сақталған, олар уақыт өте келе қақпайтын және көмірмен немесе ақ балшықтан бекітілген. Чу "Қоштар мен құрттар" стилі деп аталатын каллиграфиялық жазуды қолданды, оны Ву және Юэ мемлекеттері алған. Оның дизайнында кейіпкерлерді жануарлардың, жыландардың, құстардың және жәндіктердің мотивтерімен безендіру қарастырылған. Бұл табиғи әлемнің және оның жандылығының тағы бір көрінісі. Чу кең қола қылыштар жасады, олар Уюэ қылыштарына ұқсас болды, бірақ олар соншалықты күрделі болмады. Чу өзен жүйесінде қайықтармен және вагонмен толықтырылған өзен көлігі жүйесін құрды. Бұл туралы Чу астанасы Инмен байланысты өзен жүйелеріндегі сауда туралы алтынмен инкрустацияланған қола табельдерде толыққанды мәліметтер берілген.

Based on the archaeological finds, Chu's culture was initially quite similar to that of the other Zhou states of the Yellow River basin. However, subsequently, Chu absorbed indigenous elements from the Baiyue lands that it conquered to the south and east, developing a blended culture compared to the northern plains. During the Western Zhou period, the difference between the culture of Chu and the Central Plains states to the north was negligible. Only in the late Spring and Autumn Period does Chu culture begin to diverge, preserving some older aspects of the culture and developing new phenomena. It also absorbed some elements from annexed areas. The culture of Chu had significant internal diversity from locality to locality. Chu, like Qin and Yan, was often described as being not as cultured by people in the Central plains. However, this image originated with the later development of Chu relative to the Central plains, and the stereotype was retrospectively cultivated by Confucian scholars in the Qin dynasty, to indirectly criticise the ruling regime, and the Han dynasty as a means of curbing their ideological opponents who were associated with such cultural practices. As the founder of the Han dynasty was from the state, Chu culture would later become a basis of the culture of the later Han dynasty, along with that of the Qin dynasty's and other preceding states' from the Warring States period. Early Chu burial offerings consisted primarily of bronze vessels in the Zhou style. The bronze wares of the state of Chu also have their own characteristics. For example, the bronze Jin (altar table) unearthed from the Chu tomb in Xichuan, Henan Province are complex in shape. Dated to the mid sixth century BC, it was one of the early confirmed lost wax cast artifacts discovered in China proper. Later Chu burials, especially during the Warring States, featured distinct burial objects, such as colorful lacquerware, iron, and silk, accompanied by a reduction in bronze vessel offerings. A common Chu motif was the vivid depiction of wildlife, mystical animals, and natural imagery, such as snakes, dragons, phoenixes, tigers, and free flowing clouds and serpent like beings. Some archaeologists speculate that Chu may have had cultural connections to the previous Shang dynasty, since many motifs used by Chu appeared earlier at Shang sites such as serpent tailed gods. Another common Chu idea was the worship of gibbons and other animals perceived to have auspicious amounts of qi. Later Chu culture was known for its affinity for shamans. The Chu culture and government supported Taoism

The naturalistic and flowing art, the Songs of Chu, historical records, excavated bamboo documents such as the Guodian slips, and other artifacts reveal heavy Taoist and native folk influence in Chu culture. The disposition to a spiritual, often pleasurable and decadent lifestyle, and the confidence in the size of the Chu realm led to the inefficiency and eventual destruction of the Chu state by the ruthless Legalist state of Qin. Even though the Qin realm lacked the vast natural resources and waterways of Chu, the Qin government maximized its output under the efficient minister Shang Yang, installing a meritocracy focused solely on agricultural and military might. Archaeological evidence shows that Chu music was annotated differently from Zhou. Chu music also showed an inclination for using different performance ensembles, as well as unique instruments. In Chu, the se was preferred over the zither, while both instruments were equally preferred in the northern Zhou states. Chu came into frequent contact with other peoples in the south, most notably the Ba, Yue, and the Baiyue. Numerous burials and burial objects in the Ba and Yue styles have been discovered throughout the territory of Chu, co existing with Chu style burials and burial objects. Some archaeological records of the Chu appear at Mawangdui. After the Han dynasty, some Confucian scholars considered Chu culture with distaste, criticizing the "lewd" music and shamanistic rituals associated with Chu culture. Chu artisanship includes color, especially the lacquer woodworks. Red and black pigmented lacquer were most used. Silk weaving also attained a high level of craftsmanship, creating lightweight robes with flowing designs. These examples (as at Mawangdui) were preserved in waterlogged tombs where the lacquer did not peel off over time and in tombs sealed with coal or white clay. Chu used the calligraphic script called "Birds and Worms" style, which was borrowed by the Wu and Yue states. It has a design that embellishes the characters with motifs of animals, snakes, birds, and insects. This is another representation of the natural world and its liveliness. Chu produced broad bronze swords that were similar to Wuyue swords but not as intricate. Chu created a riverine transport system of boats augmented by wagons. These are detailed in bronze tallies with gold inlay regarding trade along the river systems connecting with those of the Chu capital at Ying.

Бюрократия

Моао (莫敖) және Лингьин (令尹) – Чу мемлекетінің жоғары лауазымды шенеуніктері болды. Сима – Чу әскерінің бас қолбасшысы. Лингьин, Моао және Сима – Чудың Сань Гун (三公) еді. Көктем және күз кезеңінде Цзуойин (左尹) және Юйин (右尹) Лингьиннің көмекшілері ретінде қосылды. Сол сияқты, Симаға (司馬) тиісінше Цзуосима (左司馬) және Юсима (右司馬) көмектесті. Моаоның мәртебесі біртіндеп төмендеді, ал Лингьин мен Сима Чу сарайындағы ықпалды лауазымдарға ие болды. Лауазымдарына қарай түрлі функцияларды атқаратын министрлерді Инь (尹) деп атады. Мысалы: Лингьин (бас министр), Гунъин (жұмыс министрі) және Чжэньин – барлығының атына «Инь» қосымшасы жалғанды. Шэньин (沈尹) – діни міндеттердің министрі немесе Чудың бас діни қызметкері, «Цзо Чжуань» деректерінде олардың болашақты болжаушы рөлі көрсетілген. Тарихқа жазылған басқа да Иньдер: Юйин, Ляньин, Цзяоин, Гунцзиин, Лингьин, Хуаньли Чжи Инь (сарай күзетшілерінің қолбасшысы) және Юэйин (музыка министрі). Округтар мен әкімшілік аймақтарда Гун (公), сондай-ақ Сианьинь (округ министрі) – бас әкімші болды. Көп жағдайларда Чу бюрократиясындағы лауазымдар Ми патшалық үйінің тармақтарының мүшелеріне мұрагерлікпен берілді. Чудың үш канцлерінің бірі Моао тек Ку (屈) руынан таңдалды. Көктем мен күздің ерте кезеңінде және Рюао көтерілісінен бұрын Лингьин лауазымын Рюаолар, атап айтқанда Доу (鬭) және Чэн (成) атқарды.

Астрономия

Қытайдың дәстүрлі астрономиясында Чу "Он екі мемлекет" астеризміндегі жұлдызбен бейнеленеді, ол "Қара тасбақа" символындағы "Қыз" ай сарайының бір бөлігі болып табылады. Бірақ, осы жұлдыздың Фи жұлдызы немесе 24 Козерог жұлдызы екендігі туралы пікірлер келіспейді. Ол сонымен қатар "Аспан базары" қоршауындағы "Оң қабырға" астеризмінде Эпсилон Офиухи жұлдызымен де бейнеленеді.

Биология

Chǔ құрметіне Chuviridae және Jingchuvirales вирустық таксондары аталған.