Ғарыштағы соғыс: қазіргі жағдай және тарихы

Кіріспе

Шеткі ғарыштағы соғыс

Нақты өмірдегі тақырып

Ғарыш соғысы – бір немесе бірнеше соғысушы тараптардың шеткі ғарышта орналасқан жағдайдағы соғыс. Сондықтан ғарыш соғысының ауқымына Жерден ғарышқа соғыс жүргізу, мысалы, Жерден спутниктерге шабуыл жасау; ғарыштан ғарышқа соғыс жүргізу, мысалы, спутниктердің спутниктерге шабуыл жасауы; және ғарыштан Жерге соғыс жүргізу, мысалы, жер серіктерінің Жердегі нысаналарға шабуыл жасауы кіреді. Ғылыми фантастикадағы ғарыш соғысы – ғылыми фантастиканың қосалқы жанры және тақырыбы, онда ол әртүрлі деңгейде реализммен және ықтималдықпен бейнеленеді. Нақты әлемде ғарыштағы қақтығыстарды реттеуге және ғарышқа қару-жарақ орнатуды, әсіресе ядролық қаруды шектеуге бағытталған халықаралық шарттар бар. 2023 жылдың 31 қазанында 2023 жылғы Израиль-Хамас соғысы кезінде Израильдің Arrow 2 жүйесі Йеменнен Хуси көтерілісшілері ұшырған баллистикалық зымыранды жойды; бұл сәтті жою Жер атмосферасының сыртында болды, осылайша бұл белсенді қақтығыс кезінде ғарыш соғысының алғашқы тіркелген практикалық мысалы болды. 2024 жылдың 14 сәуірінде Иран Израильге 120-дан астам баллистикалық зымыран ұшырды, бұл ғарыш қаруын қолданған алғашқы ірі оқиға болды. 1985 жылдан 2002 жылға дейін АҚШ Ғарыш қолбасшылығы болды, ол 2002 жылы АҚШ Стратегиялық қолбасшылығымен біріктірілді, ал АҚШ Ғарыш күштері (бұрынғы Әуе күштері Ғарыш қолбасшылығы 2019 жылға дейін) АҚШ-тың негізгі әскери ғарыш күштері ретінде қалды. 1992 жылдың 10 тамызында құрылған Ресей Ғарыш күштері 2001 жылдың 1 маусымында Ресей Қарулы күштерінің тәуелсіз бөліміне айналды, ал 2011 жылдың 1 желтоқсанынан бастап Ресей Әуе-ғарыш қорғаныс күштерімен алмастырылды, бірақ 2015 жылдың 1 тамызында Ресей Әуе-ғарыш күштерінің құрамдас бөлігі ретінде қайта құрылды. 2019 жылы Үндістан ASAT зымыранын сынақтан өткізді, бұл осындай мүмкіндікке ие төртінші ел болды. Сол жылдың сәуір айында Үндістан Қарулы күштері Қорғаныс ғарыш агенттігін құрды.

1950 жылдар

Салқын соғыстың басында, бұзылмайтын барлау құралы өте құнды саналды. Жер серіктері пайда болмас бұрын, бұл дегеніңіз, кез келген оны құлатуға тырысатын ұшқыштан биік немесе жылдам, немесе екеуінен де артық ұша алатын ұшақ құрастыру. Атап айтқанда, АҚШ 1956 жылы U-2 тыңшы ұшағын ұсынды. Ол ұшақтың ұшу биіктігінің оны советтік ұшақтардан, зымырандардан және радардан қорғайды деп есептелді. Бұл 1960 жылғы U-2 оқиғасына дейін болды, онда АҚШ-тың U-2 тыңшы ұшағы советтік әуе қорғаныс күштерінің S-75 Dvina (SA-2 Guideline) жер-әуе зымыранымен советтік аумақтың тереңінен фототүсіру миссиясын орындау кезінде атылып түсірілді. Оқиғадан үш жыл бұрын, 1957 жылы, өзгертілген R-7 зымыраны әлемдегі алғашқы жасанды серік, "Спутник-1" аттысын, теңіз деңгейінен жүздеген шақырым биіктіктегі орбитаға шығарды, бұл кез келген қару жүйесінің жеткеншелік емес еді. "Спутник-1" әскери құндылығы болмаса да, үш апта бойы Жерге радиосигналдарды ғана жіберді, оның іске қосылуы ғарыш кеңістігіне жарыс бастауына себеп болды. Бұл АҚШ-ты ғарыш бағдарламаларын жеделдетуге және қайта бағалауға итермеледі, нәтижесінде 1958 жылы орбитаға алғашқы американдық серігін шығарған Explorer бағдарламасы құрылды. Бір-бірінен басым ғарышқа ұшу қабілетін алу үшін күш салынғанмен қатар, АҚШ және Кеңес Одағы ғарыш соғысының мүмкіндіктерін дамыта бастады.

1960 жылдар

Ғарыш соғысын жүргізуге жасалған алғашқы тырабылар ғарыштан ғарышқа қарсы соғысқа бағытталды, себебі жерден ғарышқа бағытталған жүйелер сол кезде тиімді болу үшін тым баяу және Жер атмосферасы мен гравитациясының әсерінен тым оқшауланған деп есептелді. Ғарыштағы соғыс дамуының тарихы 1960 жылдарға дейін жетеді, сол кезде Кеңес Одағы "Алмаз" жобасын бастады, ол спутниктерді орбитада тексеруге және қажет болған жағдайда жоюға мүмкіндік беру үшін жасалған. Америка Құрама Штаттарындағы ұқсас жоспарлау "Көк Близнектер" жобасы түрінде жүзеге асты, ол қару-жарақтарды орналастыра алатын және бақылау жүргізе алатын өзгертілген Близнектер капсулаларынан тұрды. Электрондық ғарыш соғысының алғашқы сынақтарының бірі, "Starfish Prime" сынағы деп аталған, 1962 жылы АҚШ электромагниттік импульстің әсерін сынау үшін жерден ұшырылған ядролық қаруды ғарышта жарылтып көрді. Нәтижесінде, сол кездегі американдық және советтік спутниктердің көпшілігі істен шықты. ЭМП сынағының зиянды және бағытталмаған әсерлері 1967 жылғы Сыртқы ғарыш туралы шартында ғарышта ядролық қаруды қолдануға тыйым салуға әкелді. (Қараңыз: жоғары биіктіктегі ядролық жарылыс). 1960 жылдардың басында АҚШ әскері ғарыш соғысын бейнелеген "Ғарыш және ұлттық қауіпсіздік" атты фильм жасады.

1970-1990 жылдар

1970 жылдары Кеңес Одағы өз жобасын жалғастырып, ғарыш станциясын қорғау мақсатымен сынаққа пушка атып сынады. Бірақ, экипаж бортында болғанда мұны жасау тым қауіпті деп есептелді, сондықтан сынақ экипаж Жерге оралғаннан кейін жүргізілді. 1976 жылғы кеңестік есепте Space Shuttle жобасының Ресейге бомба сияқты жүк жеткізу және бір орбитадан кейін жерге қайта оралу қажеттілігімен жүзеге асырылғаны айтылды. Бұл шатлдың дизайны үшін 3А және 3В талаптарына байланысты туындаған жаңылыс болуы мүмкін, себебі бұл талаптар кеменің бір рет өту арқылы полярлық орбитадан затты алып кетуіне немесе орналастыруына мүмкіндік беруді талап еткен. Кеңес Одағы да, АҚШ та спутниктерді жоюға арналған спутникке қарсы қару-жарақтарды жасады. Алғашқы әрекеттер басқа ғарыштан ғарышқа қарсы соғыс концепцияларымен қатар жүргізілсе де, 1980 жылдары АҚШ жерден ғарышқа лазерлік спутникке қарсы қаруды дамыта алды. Бүгінгі күні бұл жүйелердің ешқайсысы қолданыста емес деп белгілі; алайда, жер-ғарыш лазерлік жүйесінің аз қуатты азаматтық нұсқасы адаптивті оптика астрономиялық техникасында кеңінен қолданылады. 1984 жылы Стратегиялық қорғаныс жобасы (СҚЖ) ұсынылды. Бұл жоба танымал ғылыми-фантастикалық франшиза «Жұлдызды соғыстар» атымен танымал болды. 1985 жылы АҚШ F-15 ұшағынан ASM 135 ASAT зымыратын ұшырып, американдық зерттеу спутнигі Solwind P78-1-ді 555 км (345 миль) орбитасынан түсіру арқылы әдеттегі ASAT қабілеттерін көрсетті.

2000 жылдан бастап

Қытай Халық Республикасы 2007 жылғы 11 қаңтарда баллистикалық зымыранмен ұшырылған спутникке қарсы қаруды сәтті сынақтан өткізді (Қытайдың 2007 жылғы спутникке қарсы зымыран сынағын қараңыз). Бұл АҚШ, Ұлыбритания және Жапония тарапынан қатаң сынға ұшырады. АҚШ SM-3 деп аталатын ұшыру-қорғау кешенін жасап шығарды және оны ғарыштағы баллистикалық нысаналарды жою арқылы сынақтан өткізді. 2008 жылдың 21 ақпанында АҚШ Тынық мұхиты үстінен 247 шақырым (133 теңіз милясы) биіктікте орналасқан USA 193 тыңшы спутнигін SM-3 зымыранымен жойды. Жапония АҚШ өндірген SM-3 зымыраларын пайдаланады, сондай-ақ Румыния мен Вьетнамда оның құрлықтағы нұсқасын орналастыру жоспарланған. 2019 жылдың наурызында Үндістан "Миссия Шакти" операциясы аясында ASAT зымырасын қолданып, Жердің төменгі орбитасында айналып жүрген спутникті құлатты, осылайша ғарыш соғысын жүргізетін елдер қатарына қосылды. Одан кейін айда Қорғаныс ғарыш агенттігі құрылды. 2019 жылдың шілдесінде Эммануэль Макрон Францияның спутниктерін "қорғау үшін ғарыш бас қолбасшылығын құруды" ұсынды. Бұдан кейін әскери шенеуніктер жоспар жасады. Францияның қорғаныс министрі Флоренс Парли елдің ғарышқа бақылау стратегиясын спутниктер сияқты ғарыштағы активтерін белсенді түрде қорғауға бағыттайтын ғарыш қару-жарағы бағдарламасын жариялады. Жобаларға наноспутниктердің топтық патрульдеуі, тыңшы спутниктерді соқыр етуге арналған жердегі лазерлік жүйелер және спутниктерге орнатылған пулеметтер кіреді. SpaceX компаниясының Жердің төменгі орбитасындағы ірі спутниктер тобы Starlink, Ресейдің Украинаға басып кіргеннен кейін, елдің бұрынғы спутниктік байланыс провайдері Viasat-қа жасалған кибершабуылдан кейін соғысқа кеңінен қолданылды. Starlink қорғану және ресейлік позицияларға шабуыл жасау үшін пайдаланылды, ал Starlink терминалдары шабуылдық дрондар мен теңіз дрондарына бекітілді. SpaceX Starlink қызметін белсенді соғыс үшін пайдалануға қарсы болды және оған қарсы шаралар қабылдады, ал Ресей Starlink-ке қарсы кибершабуылдар жасады және жауап ретінде Starlink спутниктерін тікелей жоюмен қорқытты. 2023 жылдың 31 қазанында Израиль-Хамас соғысы аясында Израиль Хусидің баллистикалық зымыранын Arrow 2 зымыран қорғаныс жүйесімен жойды. Израильдік шенеуніктердің мәлімдемесіне сәйкес, бұл оқиға Негев шөлінің үстіндегі Жер атмосферасынан жоғары болды, бұл тарихтағы ғарыш соғысының алғашқы жағдайы болды.

The People's Republic of China successfully tested (see 2007 Chinese anti satellite missile test) a ballistic missile launched anti satellite weapon on January 11, 2007. This resulted in harsh criticism from the United States of America, Britain, and Japan. The U. S. developed an interceptor missile, the SM 3, testing it by hitting ballistic test targets while they were in space. On February 21, 2008, the U. S. used an SM 3 missile to destroy a spy satellite, USA 193, while it was 247 kilometers (133 nautical miles) above the Pacific Ocean. Japan fields the U. S. made SM 3 missile, and there have been plans to base the land based version in Romania and Vietnam. In March 2019, India shot down a satellite orbiting in a low Earth orbit using an ASAT missile during an operation code named Mission Shakti, thus making its way to the list of space warfare nations, establishing the Defense Space Agency the following month, followed by its first ever simulated space warfare exercise on July 25 which would inform a joint military space doctrine. In July 2019, Emmanuel Macron "called for a space high command to protect" France's satellites. This was followed by a plan released by military officials. French Defense Minister, Florence Parly, announced a space weapons program that would move the country's space surveillance strategy towards active protection of its assets in space, e. g., satellites. The projects outlined include: patrolling nano satellites swarms, ground based laser systems to blind spying satellites, and machine guns mounted on satellites. Starlink, SpaceX's large low Earth orbit satellite constellation, was extensively used for warfare following Russia's invasion of Ukraine after the country's previous satcom provider Viasat were cyberattacked in the first few days of the invasion. Starlink was used for defense and attacks on Russian positions, with Starlink terminals being namely strapped on strike drones and sea drones. SpaceX vowed and acted against the use of their Starlink service for active warfare, while Russia launched cyberattacks against Starlink and threatened of striking Starlink satellites directly in retaliation. On October 31, 2023, as part of the Israel–Hamas War, Israel intercepted a Houthi ballistic missile with its Arrow 2 missile defense system. According to Israeli officials, the interception occurred above Earth's atmosphere above the Negev Desert, making it the first instance of space combat in history.

Баллистикалық соғыс

1970 жылдардың аяғында және 1980 жылдары Кеңес Одағы мен АҚШ ғарыш кеңістігінде соғыс жүргізуге арналған түрлі қару-жарақтарды теориялық тұрғыдан зерттеді, жобалады және кейбір жағдайларда сынақтан өткізді. Ғарыш соғысы негізінен ядролық соғыстың бір саласы ретінде қарастырылды, ал көптеген теориялық жүйелер жерде және теңізде орналасқан зымырандарды жою немесе олардан қорғануға бағытталған еді. Сыртқы ғарыш туралы шарттық келісім Жер атмосферасының сыртында ядролық қаруды пайдалануға, сынауға немесе сақтауға тыйым салғандықтан, ғарышқа орналастырылған зымырандар жасауға тырысылмады. АҚШ баллистикалық зымырандарды жою үшін ғарышта лазерлерді пайдалануға қызығушылық танытқанда екі маңызды факт анықталды. Біріншіден, баллистикалық зымырандардың осалдығы, екіншіден, химиялық лазерлердің зымыранды жоюға қажетті энергияны (3000 километрге дейін) шығару қабілеті. Бұл лазерлерді ғарышқа орналастырып, баллистикалық зымырандарды ұстап алуға болатынын білдірді. Ұсынылған жүйелердің спектрі кең болды: жерде және ғарышта орналасқан зымыранға қарсы қорғаныс құралдарынан бастап, рельстік қарулар, ғарышқа негізделген лазерлер, орбиталық миналар және осыған ұқсас қару-жарақтар. Бұл жүйелерді енгізу 1980 жылдардың ортасында Рональд Рейганның 1983 жылы жариялаған Стратегиялық қорғаныс жобасы аясында, кеңестік режимді "жамандық империясы" деп сипаттап (содан бері "Жұлдызды соғыс" деген танымал атау пайда болды) мүмікін деп есептелді. Егер Суық соғыс жалғасқанда, осы жүйелердің көптегені іске қосылуы мүмкін еді: АҚШ жұмыс істейтін рельстік қаруларды және зымырандарды қашықтықтан жоя алатын лазерді жасады, бірақ екеуінің де қуат талаптары, қашықтығы және ату циклдары практикалық бола қоймады. Ғарышқа негізделген лазер сияқты қарулар үкімет тарапынан ғана емес, университеттер, моральдық ойшылдар және дін өкілдері тарапынан да қолдау таппады, себебі бұл қарулану жарысын одан әрі күшейтіп, АҚШ-тың Суық соғыстағы рөлін күмәндандыратын еді.

Электрондық соғыс

Салқын соғыс аяқталғаннан кейін және спутниктік және электрондық технологиялардың дамуы жалғасқаннан кейін, ғарышқа дәстүрлі соғыс үшін көмекші майдан ретінде назар аударылды. Қазіргі уақытта ғарыштағы әскери операциялар негізінен спутниктік бақылау, байланыс және позициялық жүйелердің ұсынып беретін кең тактикалық артықшылықтарына немесе қарсыласты осы артықшылықтардан айыруға арналған құралдарға қатысты. Сәйкесінше, дәстүрлі түрде "қару" деп есептелетін ғарышқа шығарылатын көптеген ұсыныстар (мысалы, байланыс немесе барлау спутнигі соғыста пайдалы болуы мүмкін, бірақ әдетте қару ретінде жіктелмейді) жаудың спутниктерін кедергілеу, саботаж жасау және толығымен жою үшін, ал керісінше, өз спутниктерін мұндай шабуылдардан қорғау үшін жобаланған. Осы мақсатта АҚШ (және, мүмкін, басқа елдер де) "микроспутниктер" (шамамен тоңазытқыш көлемінде) және "пикоспутниктер" (көлемі шамамен 1 куб фунт (≈27 литр)) деп аталатын шағын, жоғары жылдамдықты спутниктердің топтарын зерттеп жатыр, олар басқа орбитадағы объектілермен маневр жасап, өзара әрекеттесуге, жөндеуге, саботаж жасауға, басып алуға немесе олармен тікелей соқтығысуға жете алады.

Кинетикалық бомбалау

Тағы бір теориялық қолданылуы – жердегі нысаналарға қарсы шабуыл үшін қару-жарақты орбитаға жеткізуді қамтиды. Халықаралық шарттар атмосферадан тысқары ядролық зымырандарды орналастыруға тыйым салғанмен, басқа қару түрлері көбінесе реттелмейді. Орбиталық ортада дәстүрлі жердегі қарулар көбінесе тиімсіз, тіпті егер жеткізілсе де, олардың қайтадан атмосфераға кіргенде сақталуы екіталай. Бірақ 1950 жылдардың басынан бері АҚШ кинетикалық бомбалаумен айналысып келеді, яғни жарылғыш заттары жоқ снарядтардың орбиталық қоймаларын Жердің төменгі орбитасынан нығайтылған нысаналарға тастау. Кинетикалық қарулар дәстүрлі соғыста әрқашан кең таралған – оқ-дәрілер, садақ жебелері, қылыштар, таяқтар және т.б. Бірақ снаряд орбитадан құлай келе алатын энергия, мұндай қаруды ең күшті жарылғыш заттардан басқа барлық нәрсемен бәсекелестіре алады. Тіке соққанда, ядролық қарудың қажеті болмай, ең нығайтылған нысаналардан басқа барлық нысаналарды жоюға болады. Мұндай жүйеде жоғары қуатты сенсорлармен орбитадан нысаналарды анықтайтын "бақылаушы" спутнигі және оған жақын орналасқан, кішкентай ракеталық қозғалтқышпен немесе орбитадан үлкен тас (мысалы, астероид, Иванның балғасы) тастауға арналған "қойма" спутнигі болады. Бұл үлкен, бірақ аз нығайтылған нысаналарға (мысалы, қалаларға) қарсы тиімдірек болар еді. Бұл ғылыми фантастикада жиі кездеседі, бірақ ешқандай елде мұндай жүйелердің қолданылғанына қатысты жарияланған деректер жоқ.

Бағытталған энергиялы қарулар

Осы санатқа кіретін қару жүйелеріне лазерлер, сызықтық бөлшектерді үдеткіштер немесе бөлшектер сәулесіне негізделген қару-жарақ, микротолқынды және плазмалық қару-жарақ жатады. Бөлшектер сәулелері зарядталған немесе бейтарап бөлшектердің ағынымен нысанаға өте жоғары жылдамдықпен үдеуін қамтиды, оның соққысы зор зақым келтіретін реакция тудырады. Бұл қарулардың көпшілігі қазіргі уақытта теориялық немесе іске асыру қиын, лазерлерден басқа – олар спутниктерді соқыр ету үшін қолданылған және құрлықтағы соғыста қолданыла бастады. Алайда, бағытталған энергия қарулары вакуумда (яғни, ғарышта) жер атмосферасына қарағанда тиімдірек, себебі атмосферадағы ауа бөлшектері бағытталған энергияға кедергі келтіріп, оны таратып жібереді. Нацистік Германия мұндай қару жобасын жасаған, ол «таңғажайып қару» деп есептелген «күн мылтығы» болды, ол жердегі нысанаға күннің энергиясын шоғырландыра алатын орбиталық қисық айна болар еді. Ғарышқа орналастыру контекстінде бағытталған энергия қаруларын «жоғары қуатты» немесе «көру қабілетін жоғалтуға әкелетін» деп ажыратуға болады. Жоғары қуатты спутниктік лазерлер спутниктердің сезімтал бөліктеріне, негізінен оптикасына, қайта келмейтін зақым келтіруге арналған және оның кімге тиесілі екенін анықтау қиын. Бірақ, шабуылдың сәттілігін растау қиын. Көру қабілетін жоғалтуға әкелетін қарулар қайта келмейтін зақым келтіруге емес, нысаналы спутникті істен шығаруға бағытталған. Ол жоғары қуатты нұсқасының артықшылықтары мен кемшіліктеріне ие. Мұндай жүйелер әлі жұмыс істемесе де, АҚШ Қорғаныс барлау агенттігі АҚШ, ҚХР, Ресей және Франция сияқты бірнеше елдер бұл мүмкіндіктерді белсенді түрде іздеп отырғанын атап өтті. Сондай-ақ, отын ұяшықтары да бар, олардың отын қоры шектеулі. Қазіргі технология ғарышта тиімді лазерлерді, бөлшектер сәулелерін және рельсті қаруларды қуаттандыруға қолайлы болмауы мүмкін. Стратегиялық қорғаныс жобасы аясында АҚШ-тағы Лоуренс Ливермор Ұлттық зертханасы ядролық жарылыс арқылы жұмыс істейтін кеңейтілген ғарышқа негізделген рентген лазерлері жобасы бойынша жұмыс істеді, «Excalibur» жобасы, ол 1992 жылы нәтижелердің жетіспеуіне байланысты тоқтатылды. SDI жобаларына «Zenith Star» кірді, ол «Alpha» химиялық лазерін қолданды. Генерал Уильям Л. Шелтонның айтуынша, шабуылдардан қорғану үшін ғарыштық жағдайды білу спутниктерді қосымша нығайтудан немесе брондаудан әлдеқайда маңызды. Әуе күштерінің ғарыш командованиесі қорғанысқа бағытталған негізгі бағыты «Бөлшектенген ғарыш архитектурасы» екенін мәлімдеді.

Weapon systems that fall under this category include lasers, linear particle accelerators or particle beam based weaponry, microwaves and plasma based weaponry. Particle beams involve the acceleration of charged or neutral particles in a stream towards a target at extremely high velocities, the impact of which creates a reaction causing immense damage. Most of these weapons are theoretical or impractical to implement currently, aside from lasers which have been used to blind satellites and are starting to be used in terrestrial warfare. That said, directed energy weapons are more practical and more effective in a vacuum (i. e. space) than in the Earth's atmosphere, as in the atmosphere the particles of air interfere with and disperse the directed energy. Nazi Germany had a project for such a weapon, considered a wunderwaffe, the sun gun, which would have been an orbital concave mirror able to concentrate the sun's energy on a ground target. In the context of space based deployment, directed energy weapons can be distinguished as either “high powered” or “dazzler.” High powered satellite operated lasers are intended to deal irreversible damage to the sensitive parts, mainly optics, on satellites and have the advantage of being difficult to attribute to an actor. Though, it is difficult to confirm the success of an attack. Dazzlers are not intended to deal irreversible damage but rather disable a target satellite. It maintains the same advantages and disadvantages as the high powered variant. Though such systems not yet functional, the US Defense Intelligence Agency notes that several actors, including the United States, PRC, Russia, and France, are actively pursuing these capabilities. and fuel cells, which have limited fuel. Current technology might not be practical for powering effective lasers, particle beams, and railguns in space. In the context of the Strategic Defense Initiative, the Lawrence Livermore National Laboratory in the United States worked on a project for expandable space based x ray lasers powered by a nuclear explosion, Project Excalibur, a project canceled in 1992 for lack of results. SDI projects included Zenith Star, using the Alpha chemical laser. General William L. Shelton has said that in order to protect against attacks, Space Situational Awareness is much more important than additional hardening or armoring of satellites. The Air Force Space Command has indicated that their defensive focus will be on "Disaggregated Space Architectures".

Ғарыш қалдықтары

Жер серігіне қарсы шабуылдар, әсіресе кинетикалық жойғыш құралдарды қолданатын шабуылдар, ғарыш қалдықтарын тудыруы мүмкін, олар көптеген жылдар бойы орбитада қалуы және болашақ ғарыш қызметіне кедергі келтіруі, ал ең жаман жағдайда Кесслер синдромын тудыруы мүмкін. 2007 жылдың қаңтар айында Қытай спутникті жойды, оның ғана жарылысы 1 см-ден асатын диаметрі бар 40 000-нан астам жаңа қалдықтарды және орбитадағы қалдықтардың жалпы көлемін күрт арттырды. Қытай Халық Республикасы көп қалдықтар тудырмайтын, мысалы, кедергі жасау және көруді жою сияқты «жұмсақ жойғыш» техникаларын әзірлеп жатыр деген хабар бар.

Мүмкін ғарышпен соғыс

Әлемдегі байланыс жүйелерінің көп бөлігі Жер төңірегіндегі орбитадағы спутниктерге тікелей байланысты. Осы активтерді қорғау, оларға тәуелді елдерді, әсіресе ғарышқа қол жеткізе алатын дамыған елдердің қатысуымен болатын қақтығыстарда, ғарыш негізделген қару-жарақтарды көбірек орналастыруды қарастыруға баулыуы мүмкін. 2017 жылдан бері АҚШ Әскери-әуе күштері Петерсон ғарыш күштері базасында "Space Flag" ("Ғарыш туы") деп аталатын жыл сайынғы әскери оқу-жаттығуларын өткізіп келеді, онда "қызыл команда" АҚШ спутниктеріне шабуылдарды модельдейді. Аэроғарыш инженері және Марсты зерттеуді қолдайтын Роберт Зубрин, елдердің спутникке қарсы қару-жарақтарының мүмкіндіктері артаған сайын, ғарыш инфрақұрылымы осындай қаруларды жоя алатын басқа спутниктерді пайдалана отырып, өзін-өзі қорғауға қабілетті болуы керек деді. Әйтпесе, оның сөзіне сүйенсек, спутниктік навигация, байланыс және барлау мүмкіндіктері күрт шектеліп, қарсыластардың оңай ықпалына түсуі мүмкін.

Тікелей көтерілу

Қазіргі заманғы ASM 135 ASAT бағдарламасының нұсқалары – тікелей ұшыру арқылы спутникке қарсы қарулар. Бұл қарулар көбінесе баллистикалық немесе баллистикалық қарсы зымырандар болып табылады, олар нысананы тосқауылдау үшін Жерден тікелей ұшып, спутникке қарсы міндеттерге бейімделген. Бүгінгі күні осы қаруды іске қосуға қабілетті төрт ел бар: АҚШ, ҚХР, Үндістан және Ресей. Бірақ әзірге ешқайсысы басқа елдің спутнигіне шабуыл жасаған жоқ. Тікелей ұшыру ASAT жүйелері ғарыш және жердегі нысаналарды жою үшін қолданыстағы технологиялар мен ұшыру платформаларын пайдаланады. Бұл әдіс өте қиратушы және дискриминациясыз болып табылады, себебі кез келген шабуыл ғарыш кеңістігінде қалдықтарды тудырады, ол ұқсас орбитадағы басқа спутниктерге де зиян келтіруі мүмкін. Бұл әдіс қолданыстағы технологияларды пайдалану және күтпеген шабуыл жасау мүмкіндігін ұсынады, өйткені зымыран шахтадан шыққанға дейін шабуылды анықтау мүмкін емес. Алайда, маңызды кемшіліктері де бар. Біріншіден, шағын және арзан спутникті жою үшін құрлық аралық баллистикалық зымыранды (МБР) немесе баллистикалық ракетаға қарсы қорғаныс жүйесін (ПРО) пайдаланудың құны өте жоғары. Сонымен қатар, бұл зымырандар геоцентрлік орбитаға жүк жіберуге арналмаған, сондықтан олар төмен жер орбитасындағы нысаналарға ғана және зымыранның орналасқан жеріне жақын аймақта әсер ете алады.

Коорбитальдық

Коорбитальдық жүйелер бірнеше мүмкін болатын жою механизмдерімен бірге келеді: көп мақсатты жою құралы сияқты басқарылатын кинетикалық көліктерде немесе кинетикалық кедергі немесе қиындылар бұлтын шығара алатын спутник түрінде. Бірінші коорбитальдық жүйе – «Истребитель Спутников» – 1970 жылдары Кеңес Одағында жасалған және осы механизмдердің бірін пайдаланған деген хабар бар. Ресейдің 2020 жылға дейін коорбитальдық ASAT қаруын сынақтан өткізуді жалғастырып жатқаны туралы айыптаулар бар. 2020 жылы АҚШ Мемлекеттік департаменті Ресейдің «Космос-2519» спутнигі өз мақсатына сәйкес келмейтін мінез-құлық көрсеткенін мәлімдеді. Орбитада жүрген кезде «Космос-2519» кішірек спутникті орналастырды, ал Ресейдің мемлекеттік БАҚ-тары оның «автономды түрде ұшқан, орбитасын өзгерткен және базалық станцияға оралғанға дейін спутникті тексергенін» хабарлады. 2019 жылы тағы бір оқиға болды, онда екі ресейлік спутник – «Космос-2542» және «Космос-2543» – АҚШ-тың ұлттық қауіпсіздік спутнигін қадағалай бастағандай болды. Мұндай «инспектор» спутниктері лазерлермен жарақтандырылып, бұзушылық тудыруға немесе өлімге әкелетін кинетикалық кедергілерді қамтамасыз етуі мүмкін. Бұл коорбитальдық жүйелер тікелей және деструктивті әдістермен салыстырғанда көбірек мүмкіндіктер береді, бірақ олардың артықшылықтары маневрлік қабілетіне және жасырынуына байланысты. Коорбитальдық антиспутниктерге байланысты алаңдаушылықтың артуын ескере отырып, ғарыш кеңістігіндегі ірі ойыншылар «зерттеу» спутниктерінің орналасуын байқамай қалуына сену қиын.

Ғылыми фантастикадағы ғарыш соғысы

Ғарыш соғысы – ғылыми фантастиканың берік бөлігі, онда ол әртүрлі деңгейде реализммен және ықтималдықпен бейнеленеді. Құрастырылған ғарыш соғысына болашақ технологиялар мен тактикалар, сондай-ақ ғылыми-фантастикалық ортадағы фантазиялық немесе тарихқа негізделген сценарийлер кіреді. Кейбір авторлар ғарыш әскери күштерін әуе күштеріне ұқсатады, ал басқалары теңіз күштері сияқты құрылымды көрсетеді. Тағы да басқалары ғарыш десантшыларына ұқсас күштерді ұсынады: жоғары жылдамдықты күштер, планетааралық және жұлдызаралық соғыстарды жүргізеді, бірақ қақтығыстардың көп бөлігі жерде болады. Ғылыми фантастиканың тақырыптық жанрындағы ғарыш соғысының негізгі қосалқы жанрлары – ғарыш операсы, әскери және ғарыш вестерні. С. Дж. Черридің «Финистер ғаламы» сияқты «қылыш пен планета» әңгімелері де қарастырылса да, онда мұндай технологиялар сирек кездеседі. Бұл үш жанр көбінесе өзара байланысты және олардың барлығына ортақ тақырыптар бар. Жазбаша ғарыш вестерндері көбінесе «Жұлдызды соғыстар» және «Жұлдызды жол» сияқты кеңейтілген ғаламдармен бірге белгілі ғылыми-фантастикалық ғарыш операсы франшизаларына тікелей негізделген, соның ішінде «Warhammer 40,000» – ең танымал ғарыш операсы әскери миниатюралық соғыс ойыны, ол сәтті туынды медиаларды (романдар, бейне ойындар және Дэн Абнетттің кітаптары негізіндегі ағымдағы тікелей эфирдегі бейімделулер) тудырды. Кинетикалық және бағытталған энергия қарулары, сондай-ақ әртүрлі әскери ғарыш кемелері жиі кездеседі. Е. Э. Смиттың «Ленсман» – ерте мысал, ол әңгімелердің ауқымды масштабына байланысты «ғарыш операсы» терминіне де әсер етті. Орсон Скотт Кардтың «Эндер ойыны» сериясы ғарыш кеңістігіндегі соғысқа қандай тактика мен оқыту қажет екені туралы болжам жасағаны үшін ерекше мысал болып табылады. Дэвид Вебер өзінің «Honorverse» сериясында және Ларри Нивен мен Джерри Пурнелл өздерінің «Mote in God's Eye» сериясында сияқты басқа ғылыми-фантастикалық авторлар да ғарыш соғысының тактикасын зерттеді. Жақындағы мысал – Аластер Рейнольдстың «Аян кеңістігі» ғаламы, ол релятивистік жылдамдықпен ұрысты зерттейді. Роберт А. Хайнлайнның «Жұлдызды кеме жасақшылары» – «ғарыш десантшылары» идеясының ең танымал және ерте зерттеулерінің бірі. Ғарышқа негізделген көлікпен шайқасу көптеген фильмдер мен бейне ойындарда бейнеленген, ең танымалдары – «Жұлдызды соғыстар», «Жұлдыздық қақпа», «Halo», «Descent», «Gundam», «Macross», «Babylon 5» және «Жұлдызды жол». «Homeworld» сериясы сияқты ойындарда 3D ұрыс құрылымдары, кеменің қозғалтқыш жүйесінен энергия алатын плазмалық проекторлар және автоматтандырылған ұшқышсыз ғарыш ұрыс көліктері сияқты ғарыш соғысы үшін қызықты тұжырымдамалар бар. «Gundam» сияқты басқа да сериалдар О'Нилл цилиндрлері сияқты жақын болашақтағы концепциялар арасында көлікпен шайқасуды көрсетеді. Ғарыш соғысы бар құрастырылған галактикалардың тізімі шексіз, бірақ танымал мысалдарға «Жұлдызды жол» (барлық түрлерінде), «Жұлдызды соғыстар», «Halo», «Жұлдыздық қақпа», «Warhammer 40,000», «Babylon 5», «Buck Rogers», «Flash Gordon», «Battlestar Galactica», «Mass Effect», «Freespace» және көптеген комикстер кіреді. Бейне ойындар да жиі осы тақырыпқа тоқталады; «Wing Commander» франшизасы – прототиптік мысал. Аз ойындар нақты қашықтық пен жылдамдықты симуляциялауға тырысады, бірақ «Тәуелсіздік соғысы» және «Frontier: Elite II» осыны жасайды, сондай-ақ үстел ойыны «Attack Vector: Tactical» да. Көптеген авторлар галактиканы қамтитын құрастырылған империяны фон ретінде пайдаланған немесе мұндай империяның өсуі мен/немесе құлдырауы туралы жазған. Аталған империяның астанасы көбінесе ядролық әлем, мысалы галактиканың супермассивті қара тесігіне салыстырмалы түрде жақын планета. Сипаттамалар мейірімді құрбандарға шабуыл жасайтын зұлым күштерден бей-жай бюрократияға дейін, әлеуметтік прогреске бағытталған және аралықтағы кез келген нәрсеге дейін кеңінен өзгеруі мүмкін. Ғылыми-фантастикалық жазушылар әдетте жұлдызаралық соғысты жеңілдету үшін жарықтан жылдам жылдамдықпен қозғалудың кейбір түрін ұсынады. Ларри Нивен сияқты жазушылар астероидтар белдеуі мен сыртқы планеталарды адамдардың қазіргі кезде белгілі физиканы қолдана отырып технология арқылы отарлауына негізделген планетааралық қақтығыстың ықтимал сценарийін жасады.

Space warfare is a staple of science fiction, where it is shown with a wide range of realism and plausibility. Fictional space warfare includes anticipated future technology and tactics, and fantasy or history based scenarios in a scifi setting. Some portray a space military as like an air force; others depict a more naval framework. Still others suggest forces more like space marine: highly mobile forces doing interplanetary and interstellar war but most of the conflict happens in terrestrial environments. The main sub genres of the Space warfare in science fiction thematic genre are space opera, Military and Space Western. Though sword and planet stories like Finisterre universe by C. J. Cherryh might be considered, they rarely feature such technologies. These three genres often intertwine and have themes that are common to all. Written Space Westerns are often based directly on existing established scifi space opera franchises with expanded universes like Star Wars and Star Trek, including Warhammer 40,000: the most popular space opera military miniature wargame which spawned successful spin off media: novels, video games and on going live adaption based on books by Dan Abnett. Both kinetic and directed energy weapons are often seen, along with various military space vessels. E. E. Smith's Lensman is an early example, which also inspired the term space opera due to the grandiose scale of the stories. Orson Scott Card's Ender's Game series is a notable example in that it makes a conjecture as to what sort of tactics and training would be needed for war in outer space. Other scifi authors have also delved into the tactics of space combat, such as David Weber in his Honorverse series, and Larry Niven and Jerry Pournelle in their Mote in God's Eye series. A more recent example is Alastair Reynolds' Revelation Space universe, which explores combat at relativistic speed. Robert A. Heinlein's Starship Troopers is perhaps one of the best known and earliest explorations of the "space marine" idea. Space based vehicular combat is portrayed in many movies and video games, most notably Star Wars, Stargate, Halo, Descent, Gundam, Macross, Babylon 5, and Star Trek. Games such as the Homeworld series have interesting concepts for space warfare, such as 3D battle formations, plasma based projectors that get their energy from a ship's propulsion system, and automated uncrewed space combat vehicles. Other series, such as Gundam, prominently show vehicular combat in and among many near future concepts, such as O'Neill cylinders. Fictional galaxies with space warfare are far too many to list, but popular examples include Star Trek (in all of its forms), Star Wars, Halo, Stargate, Warhammer 40,000, Babylon 5, Buck Rogers, Flash Gordon, Battlestar Galactica, Mass Effect, Freespace and many comic book franchises. Video games often touch the subject; the Wing Commander franchise is a prototypical example. Few games try to simulate realistic distance and speed, though Independence War and Frontier: Elite II both do, as does the board game Attack Vector: Tactical. Many authors have either used a galaxy spanning fictional empire as background or written about the growth and/or decline of such an empire. Said empire's capital is often a core world, such as a planet relatively close to a galaxy's supermassive black hole. Characterization can vary wildly from malevolent forces attacking sympathetic victims to apathetic bureaucracies to more reasonable entities focused on social progress, and anywhere in between. Scifi writers generally posit some form of faster than light drive in order to facilitate interstellar war. Writers such as Larry Niven have developed plausible interplanetary conflict based on human colonization of the asteroid belt and outer planets via technologies using currently known physics.