Кіріспе
Валентин Петрович Глушко (Валенти́н Петро́вич Глушко́; 2 қыркүйек 1908 жылы туған – 10 қаңтар 1989 жылы қайтыс болған) – советтік ракета инженері, 1974 жылдан 1989 жылға дейін советтік ғарыш бағдарламасының бас менеджері болған. Глушко АҚШ пен КСРО арасындағы ғарыш кеңістігіндегі бәсекелестіктің қалыптасу кезеңінде советтік бағдарламадағы ракета двигательдерінің жетекші конструкторы болды және ғарыш бағдарламасында кибернетиканы қолдаушы болды.
Valentin Petrovich Glushko (Валенти́н Петро́вич Глушко́; Валентин Петрович Глушко; born 2 September 1908 – 10 January 1989) was a Soviet engineer who was program manager of the Soviet space program from 1974 until 1989. Glushko served as a main designer of rocket engines in the Soviet program during the heights of the Space Race between United States and the Soviet Union, and was the proponent of cybernetics within the space program.
Өмірбаян
Төрт жасында Жюль Верннің романдарын оқығаннан кейін авиацияға қызығушылық танытқан. 1923 жылы Константин Циолковскийге хат жазғаны мәлім. Одессадағы кәсіптік училищені бітіріп, металл өңдеуші мамандығын алған. Бітірген соң гидравликалық жабдықтар зауытында шәкірт болып жұмыс істеген. Алдымен монтаждаушы, кейін токарлық жұмысына ауысқан. Глушко Одессада тұрған кезінде жарылғыш заттармен тәжірибе жасаған. Бұл жарылмаған артиллериялық снарядтар еді, оларды ақ гвардияшылар шегінетін кезде қалдырып кеткен. 1924-1925 жылдары Айды зерттеу және Циолковский ұсынған қозғалтқыштарды ғарышқа ұшу үшін пайдалану туралы мақалалар жазған. Ленинград мемлекеттік университетінде физика және математиканы оқыған, бірақ мамандықтар оған қызығушылық тудырмаған. 1929 жылдың сәуір айында оқуын аяқтамай кетіп қалған. 1929-1930 жылдары Газ динамикасы зертханасында (GDL) ракеталарға қатысты зерттеулер жүргізген, онда сұйық және электрлік қозғалтқыштарды зерттеу үшін жаңа бөлім құрылған. 1931 жылы Мәскеуде құрылған Реактивтік ғылыми-зерттеу институтының мүшесі болған. 23 наурыз 1938 жылы Иосиф Сталиннің Ұлы тазалауына іліккен, НКВД-мен ұсталған және Бутырка түрмесіне қамалған. 15 тамыз 1939 жылы сегіз жылға бас бостандығынан айырылған, алайда Глушко басқа тұтқындалған ғалымдармен бірге түрлі авиациялық жобаларға жұмыс істеуге мәжбүр болған. 1941 жылы сұйық отынмен жұмыс істейтін ракеталық қозғалтқыштарды жобалау бюросының басшысы болып тағайындалған. 1944 жылы босатылған. 1944 жылы Сергей Королев және Глушко Луфтваффе шабуылдарынан елорданы қорғау үшін жылдам көтерілетін Ла-7Р ұшағында сынақтан өткен РД-1 кГц қосымша ракеталық қозғалтқышын жобалаған. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін Глушко Германия мен Шығыс Еуропаға неміс ракеталық бағдарламасын зерттеуге жіберілген. Осы мақсатта "Оң жақтан от" операциясының ұшырылуын полковник Глушко ретінде қадағалаған. 1946 жылы өзінің бюросын – ОКБ-456 бас дизайнері болған және 1974 жылға дейін осы лауазымда қалған. Бұл бюро Кеңес Одағында ракеталық қозғалтқыштарды дамытуда маңызды рөл атқарған. Оның ОКБ-456 (кейіннен НПО Энергомаш) R-2 зымыранында қолданылатын 35 тонналық (340 кН) RD-101, R-3 зымыранында қолданылатын 120 тонналық (1180 кН) RD-110 және R-5 Pobeda (SS-3 Shyster) зымыранында қолданылатын 44 тонналық (430 кН) RD-103 қозғалтқыштарын жобалаған. R-7 ("Семёрка") құрамына Глушконың төрт RD-107 және бір RD-108 қозғалтқыштары кірген. 1954 жылы Михаил Янгель жобалаған R-12 Двина (SS-4 Sandal) үшін қозғалтқыштарды жасауды бастаған. Сондай-ақ, ол R-9 Desna (SS-8 Sasin) зымырасын жобалаған Сергей Королевке ракеталық қозғалтқыштарды жеткізуге жауапты болған. Оның жобаларының бірі – RD-170 сұйық отынмен жұмыс істейтін қуатты қозғалтқыш болған. 1974 жылы американдықтардың Айға алты рет сәтті қонғаннан кейін премьер-министр Леонид Брежнев Айға адамды жіберу жөніндегі қиын кеңестік бағдарламаны тоқтату туралы шешім қабылдаған. Ол кеңестік ғарыш бағдарламасын біріктірген, Василий Мишиннің ОКБ-1-ін (Королевтің бұрынғы жобалау бюросы), сондай-ақ басқа бюроларды Глушко басқарған бір бюроға біріктірген, кейіннен NPO Energia деп аталған. Глушконың алғашқы әрекеті, Мишинды толығымен жұмыстан шығарғаннан кейін, ол ұзақ уақыт бойы сынға алған N-1 зымыраны бағдарламасын тоқтату болды, оның қиындықтарының бір себебі – екі адам арасындағы шиеленіс пен криогендік немесе гипергольдік отынды пайдалану туралы келіспеушіліктерден туындаған Королевке қажетті қуатты қозғалтқыштарды жасаудан бас тартуы болған. 1965 жылы UR-500 зымырасы ұша бастағаннан кейін, Челомей бюросы Королевтің N-1 зымырасына UR-700 зымырасымен қарсы ұсыныс жасаған, бұл Сатурн V класындағы тоғыз F-1 көлеміндегі диноген тетрооксиді мен UDMH қозғалтқыштары бар зымыра болған. Королев гипергольдік отынның уыттылығына байланысты ашық қарсылас болған, ол жиі 1960 жылғы Неделин апатын олардың қауіптілігінің дәлелі ретінде келтірген, сондай-ақ UR-500 зымырасына да осы себеппен қарсылық білдірген. Глушко Владимир Челомейдің UR-700 және одан да қуатты UR-900 ядролық қуатты жоғарғы сатысын қолдаған. Королев гипергольдік отынның қаупі туралы наразылық білдіруді жалғастырған кезде, Глушко АҚШ-тың экипажбен жүретін "Gemini" ғарыш кемесін өте ұқсас отынмен "Titan II" зымырасының үстінен ұшырып жатқанын және бұл олардың қауіпсіздігі үшін маңызды емес екенін қарсы дәлелмен жауап берген. Ол сондай-ақ N-1 жұмыс істеуге жарамды шешім емес екенін, өйткені олар Сатурн F-1 масштабында RP-1/LOX қозғалтқыштарын жасай алмағанын айтқан. Королев N-1 үшін сұйық сутегі қозғалтқышын жасауды ұсынғанда, Глушко сутегінің ракета отыны ретінде қолдануға мүлдем қолайсыз екенін айтқан. UR-700, Глушконың пікірінше, Айға тікелей траекториямен ұшуға мүмкіндік береді, ол Аполлон бағдарламасы мен Королевтің N-1 ұсыныстарында қолданылған кездесу және біріктіру әдісінен гөрі қауіпсіз және сенімді деп есептеген. Ол UR-700 және 900 зымыраларын түрлі салаларда қолдануды көзделген, олардың ішінде Ай базалары, экипажпен Марсқа миссиялар, сыртқы планеталарға зондтар және орбиталық соғыс станциялары бар. Королев 1966 жылдың қаңтарында қайтыс болғаннан кейін, оның орынбасары Василий Мишин ОКБ-1 жобалау бюросын басқарған. Мишин Кремльді UR-700/900 жобасын және Глушко UR-700 ұшу аппараты үшін жоспарлаған RD-270 қозғалтқышын тоқтатуға көндірген. Оның басты аргументтері – UR-700 төмен биіктіктегі ұшырылу сәтiнде туындайтын үлкен қауіпсіздік тәуекелі және екі HLV отбасын бірден дамытудың бекерлік екендігі болған. Кеңес Одағының Айға адамды жіберу, Марсқа ұшқысыз миссиялар және төрт ғарышкердің қазасынан кейін Мишин 1973 жылы жұмыстан босатылған және Кремль барлық кеңестік ғарыш бағдарламасын Глушко басқаратын бір ұйымға біріктіруге шешім қабылдаған. Глушконың алғашқы әрекеттерінің бірі – Мишинды толығымен жұмыстан шығарып, ол ұзақ уақыт бойы сынға алған N-1 зымыра бағдарламасын тоқтату болды, бірақ ол 1976 жылға дейін ресми түрде тоқтатылмаған. Содан кейін ол жаңа HLV-ны жасау жұмысын бастаған. Осы уақытта АҚШ "Space Shuttle" әзірлеген. Глушко жаңа HLV, "Энергия", толығымен сұйық отынмен жұмыс істейтін қозғалтқыштарды пайдаланады, ал "Shuttle" негізгі қозғалтқыштарының орнына LH2 ядролық сатысы, ал "Shuttle" қатты отынмен жұмыс істейтін қосымша күштеуіштердің орнына LOX/RP-1 RD-170 қозғалтқыштарымен жабдықталғандығын шешкен. RD-120 қозғалтқышы "Энергия" ядролық сатысы үшін жылдам және қиындықсыз әзірленген, бірақ RD-170 жұмысын аяқтау қиын болған. Глушко оның орнына бір отын беру желісінен қуат алатын төрт жану камерасы бар қозғалтқышты жасауды шешкен. "Энергия" үшін жасалған RD-170 қозғалтқыштары "Зенит" зымыралар отбасының негізі болған, ол 1985 жылдан бастап ұшуды бастаған. "Буран" ғарыш кемесі операцияға дайын болмағандықтан, "Энергияның" 1987 жылғы мамырдағы алғашқы ұшырылымында "Полюс" прототипік ғарыш станциясының модулі тасымалданған. Ақыры, "Буран" келесі жазда, Глушконың қайтысынан бірнеше ай бұрын ұшты. "Энергия" және "Буран" КСРО ыдырағаннан кейін қаржыландырудың тоқтатылуынан зардап шеккен, бірақ RD-170 қозғалтқыштары мен оның туындылары бүгінгі күнге дейін қолданылып келеді, ал "Энергия" жобасы кезінде LH2 қозғалтқыштарында алынған тәжірибе кейінірек "Бриз" сияқты жоғарғы сатыларда қолданылды. Глушконың командасы Бас машина жасау министрлігінің құрамында болған, оны министр Сергей Афанасьев басқарған. Өмірінің соңында ол Борис Губановты өзінің ізбасары етіп тағайындаған. Глушко 1989 жылдың 10 қаңтарында қайтыс болған. Оның некрологын КСРО Коммунистік партиясының көптеген жетекшілері, оның ішінде Михаил Горбачев қол қойған. Ол Мәскеудегі Новодевичі зиратына жерленген. Оның ең маңызды инженерлік сәтсіздігі, дивизия басшысы Юрий Демьянко атап өткендей, сутегі отыны ракета отыны ретінде қолдануға жарамсыз деген оның талабы болған. Нәтижесінде кеңестік ғарыш бағдарламасы әлі де сутегі отынымен жұмыс істейтін қозғалтқыштарды талқылап отырған, ал американдықтар "Saturn V" зымырасын құрастырып жатқан. Сондай-ақ, Глушконың жобалау бюросы үнемі LOX/керосинмен жұмыс істейтін және американдық ...
On 23 March 1938 he became caught up in Joseph Stalin's Great Purge and was rounded up by the NKVD, to be placed in the Butyrka prison. By 15 August 1939 he was sentenced to eight years imprisonment; however, Glushko was put to work on various aircraft projects with other arrested scientists. In 1941 he was placed in charge of a design bureau for liquid fueled rocket engines. He was finally released in 1944. In 1944, Sergei Korolev and Glushko designed the RD 1 kHz auxiliary rocket motor tested in a fast climb La 7R for protection of the capital from high altitude Luftwaffe attacks. At the end of World War II, Glushko was sent to Germany and Eastern Europe to study the German rocket program. As part of this he attended an Operation Backfire launch as Colonel Glushko. In 1946, he became the chief designer of his own bureau, the OKB 456, and remained at this position until 1974. This bureau would play a prominent role in the development of rocket engines within the Soviet Union. His OKB 456 (later NPO Energomash) would design the 35 metric ton (340 kN) thrust RD 101 engine used in the R 2, the 120 ton (1,180 kN) thrust RD 110 employed in the R 3, and the 44 ton (430 kN) thrust RD 103 used in the R 5 Pobeda (SS 3 Shyster). The R 7 ("Semyorka") would include four of Glushko's RD 107 engines and one RD 108. In 1954, he began to design engines for the R 12 Dvina (SS 4 Sandal), which had been designed by Mikhail Yangel. He also became responsible for supplying rocket engines for Sergei Korolev, the designer of the R 9 Desna (SS 8 Sasin). Among his designs was the powerful RD 170 liquid propellant engine. In 1974, following the six successful American Moon landings, premier Leonid Brezhnev decided to cancel the troubled Soviet program to send a man to the Moon. He consolidated the Soviet space program, moving Vasily Mishin's OKB 1 (Korolev's former design bureau), as well as other bureaus, into a single bureau headed by Glushko, later named NPO Energia. Glushko's first act, after firing Mishin altogether, was to cancel the N 1 rocket, a program he had long criticized, despite the fact that one of the reasons for its difficulties was his own refusal to design the high power engines Korolev needed because of friction between the two men and ostensibly a disagreement over the use of cryogenic or hypergolic fuel. In 1965, after the UR 500 booster began flying, the Chelomei Bureau offered a counterproposal to Korolev's N 1 in the UR 700, a Saturn V class booster with nine F 1 sized engines powered by dinitrogen tetroxide and UDMH. Korolev was an outspoken opponent of hypergolic propellants due to their toxicity, often citing the 1960 Nedelin catastrophe as evidence of the danger posed by them, and had also objected to the UR 500 for the same reason. Glushko meanwhile was an advocate of Vladimir Chelomei's UR 700 as well as an even more powerful UR 900 with a nuclear powered upper stage. When Korolev continued protesting about the safety risk posed by hypergolic propellants, Glushko responded with the counterargument that the US was launching the crewed Gemini spacecraft atop a Titan II rocket with very similar propellants and it was not a safety issue for them. He also argued that the N 1 was not a workable solution because they could not develop RP 1/LOX engines on the scale of the Saturn F 1. When Korolev suggested developing a liquid hydrogen engine for the N 1, Glushko said that LH2 was completely impractical as a rocket fuel. The UR 700, Glushko said, could enable a direct ascent trajectory to the Moon, which he considered safer and more reliable than the rendezvous and dock approach used by the Apollo program and Korolev's N 1 proposals. He also imagined the UR 700 and 900 in all sorts of applications, from lunar bases to crewed Mars missions to outer planet probes to orbiting battle stations. When Korolev died in January 1966, his deputy Vasily Mishin took over the OKB 1 design bureau. Mishin succeeded in getting the Kremlin to terminate the UR 700/900 project and the RD 270 engine Glushko planned for the launch vehicle family. His main arguments were the tremendous safety risk posed by a low altitude launch failure of the UR 700 and the waste of money by developing two HLV families at once. After the complete failure of the Soviet crewed lunar effort, uncrewed Mars missions, and the deaths of four cosmonauts, Mishin was fired in 1973 and the Kremlin decided to consolidate the entire Soviet space program into one organization headed by Glushko. One of Glushko's first acts was to suspend the N 1 program, which, however, was not formally terminated until 1976. He then began work on a completely new HLV. During this time, the US was developing the Space Shuttle. Glushko decided that the new HLV, Energia, would use entirely liquid fueled engines, with an LH2 core stage taking the place of the Shuttle main engines, and the Shuttle's solid propellant strap on boosters with liquid boosters using LOX/RP 1 RD 170 engines. While the RD 120 engine used for the Energia core stage was developed quickly and with little difficulty, the RD 170 proved harder to work out. Glushko instead decided to use an engine with four combustion chambers fed from a single propellant feed line. The RD 170 powered strap on boosters designed for Energia became the basis for the Zenit booster family which began flying in 1985. Since the Buran space shuttle was not ready for operations, Energia's maiden flight in May 1987 carried aloft a prototype space station module called Polyus. Ultimately, Buran did fly the following summer, a few months before Glushko's death. While Energia and Buran fell victim to loss of funding after the collapse of the USSR, the RD 170 engines and its derivatives are still flying today and the experience in LH2 engines made during the Energia project would be used in later upper stages such as Briz. Glushko's team was part of the Soviet Ministry of General Machine Building headed by Minister Sergey Afanasyev. Before his death, he appointed Boris Gubanov to become his successor. Glushko died on January 10, 1989. His obituary was signed by multiple Communist Party of the Soviet Union leaders, including Mikhail Gorbachev. He was buried at Novodevichy Cemetery in Moscow. His most significant engineering failure, as noted by division chief Yuri Demyanko, was his insistence that hydrogen fuel was unsuitable for use as a rocket fuel. As a result, the Soviet space program was still discussing using hydrogen fueled engines while the Americans were assembling the Saturn V launcher. Also, Glushko's design bureau consistently failed at building a rocket engine powered by LOX/Kerosene with a large combustion chamber to rival the American F 1 used on the Saturn V; instead, his solution was the RD 270, a single large combustion chamber engine powered by hypergolic propellants which had almost the same thrust and better specific impulse when compared to the F 1 engine. In addition, the RD 270 used the very advanced full flow, staged, closed cycle combustion concept instead of the simple open cycle gas generator design used by the F 1 rocket engine. This was a primary reason for the failure of the N 1, which was forced to rely on a multitude of smaller engines for propulsion since Sergei Korolev, its chief designer, insisted on using the LOX/Kerosene combination, which Glushko felt would take much more time and money to design. Glushko never did overcome the combustion instability problems of large rocket engines using kerosene propellants; his eventual solution for this is seen on the RD 170 which is basically four smaller combustion chamber/nozzle assemblies sharing common fuel delivery systems. This solution and engine gave the Soviets the large thrust propulsion needed to build the Energia super heavy lift launch vehicle, and is probably the finest example of Glushko's technical abilities when he was at his best.