Кіріспе

Эдди округіндегі үңгір, Нью-Мексико, АҚШ.

242 км-ге созылған Лечугилла үңгірі әлемдегі ең көп зерттелген сегізінші үңгір және континенттік Америка Құрама Штаттарында екінші ең терең үңгір (489 м). Ол ерекше геологиясы, сирек кездесетін құрылымдары және табиғи тазалығымен әйгілі. Үңгірге кіретін каньонның атымен аталған, ал каньон сол жерде өсетін Агаве лечугилла атты өсімдік түрінің құрметіне аталған. Лечугилла Карлсбад үңгірлері ұлттық паркінде, Нью-Мексико, АҚШ орналасқан. Үңгірге кіру мақұлданған ғылыми зерттеушілерге, сараптау және барлау топтарына, сондай-ақ Ұлттық парк қызметімен байланысты сапарларға ғана рұқсат етіледі.

Барлау тарихы

Лечугилла үңгірі 1986 жылға дейін парктің шетіндегі шағын, маңызды емес тарихи орын ретінде белгілі болды. 1914 жылы тіркелген кен байыту артықшылығы бойынша кіреберіс жолдарынан бір жыл бойы аз мөлшерде жартас құмырысы (гуано) өндірілді. Тарихи үңгірде «Мизери-хоул» деп аталатын 27 метрлік кіреберіс шұңқыры болды, ол 122 метрлік құрғақ, соқпаққа ұласатын жолдарға алып келді. Кен өндіру тоқтағаннан кейін үңгірге сирек кірілді. Алайда, 1950 жылдары үңгіршілер қираған тастардың арасынан желдің қатты соғып тұрғанын естіді. Көрінетін жол болмаса да, адамдар үңгірдің өткелдері қираған тастардың астында жатыр деген қорытындыға келді. Дейв Аллуред жетекшілігіндегі Колорадо үңгіршілер клубы Ұлттық парктің басқармасынан рұқсат алып, 1984 жылы қазба жұмыстарын бастады. 1986 жылдың 25 мамырында кең жаяу өтетін жолдар ашылғаннан бері, үңгірдің тазалығымен және сирек кездесетін сұлулығымен әсерленген үңгіршілер оның өткелдерін және геологиясын зерттеп, картаға түсіру үшін әлемнің түкпір-түкпірінен келіп тұрады.

Геология

Лечугилла үңгірі тек қана үлкен өлшемді емес. Онда сирек кездесетін әртүрлі үңгір құрылымдары бар, соның ішінде лимон сары түсті күкірт шөгінділері, 6 метрлік гипстен жасалған шамдар, 6 метрлік гипстен жасалған шаштар мен сақалдар, 5 метрлік сода түтікшелері, гидромагнезит шарлары, үңгір інжулары, су асты геликтиттері, рустикулдар, U және J пішіндес иілімдер кездеседі. Лечугилла үңгірінің көлемі, тереңдігі және үңгір құрылымдарының әртүрлілігі жақын орналасқан Карлсбад үңгірлерінен басып өтеді, алайда Лечугилла үңгірінде Карлсбадтың Үлкен залынан үлкен зал әлі табылған жоқ. Егер газ немесе сұйықтық үңгірдің өткелдеріне еніп кетсе, ол үңгірдегі тіршілікке зиян келтіруі немесе жарылысқа себеп болуы мүмкін. Басқа зерттеулер кейбір микроорганизмдердің адамға пайдалы емдік қасиеттері болуы мүмкін екенін көрсетеді.

Түсірілім

Денвердегі Табиғат және ғылым мұражайы 1987 жылы Lechuguilla Cave: The Hidden Giant атты үңгірде түсірілген алғашқы деректі фильмдердің бірін жасады, онда үңгірдің ашылуына және алғашқы зерттеу жұмыстарына жауапты болған көптеген үңгіршілер көрсетілді. Бұл видео 1989 жылы Денвердің PBS станциясы KRMA TV арнасында көрсетілді. 1992 жылы National Geographic Society ұйымының Mysteries Underground атты бағдарламасы да Lechuguilla үңгірінде кеңінен түсірілді. Lechuguilla үңгірі BBC-нің Planet Earth деректік сериалында да көрсетілді. 2007 жылдың 22 сәуірінде "Үңгірлер" деп аталған төртінші бөлімде ғалымдар мен кинооператорлар Lechuguilla үңгірін, соның ішінде жоғары сапалы кристалдары бар Шатырлы залды зерттегені көрсетілді. Рұқсат алуға екі жыл кетті. 2016 жылдың қазан айында лондондық Nutopia өндіріс компаниясының топ мүшелері микробиолог Хейзел Бартонмен бірге National Geographic телесериалының 1-ші маусымының 4-ші бөлімінде ("Жаратылыс") көрсету үшін Lechuguilla үңгіріне түсті.