Кіріспе

Британдық египтолог және антиквариаттарды зерттеуші (1813–1885)

Сэмюэл Бирч (3 қараша 1813 – 27 желтоқсан 1885) – британдық египтолог және антиквариаттарды зерттеуші.

Өмірбаян

Бірч Лондонның Сент-Мэри Вулнот шіркеуінің пасторының ұлы болды. Ол Мерчант Тейлор мектебінде білім алған. Кішкентай кезінен-ақ ерекше пәндерді зерттеуге бейімділігі болғандықтан, ол археологияға қызығушылық танытқан. Ұзақ уақытқа тіркеме кеңсесінде жұмыс істегеннен кейін, 1836 жылы Британ мұражайының ежелгі заттар бөліміне тағайындалды. Бұл тағайындама сол кезде сирек кездесетін қытай тілін білуіне байланысты болды. Біраз уақыттан кейін ол зерттеулерін египет тіліне де кеңейтті. Ауыр бөлім екіге бөлінген кезде, ол Египет және Ассирия бөлімінің басшысы болып тағайындалды. Оған соңғы тілде көмек көрсетілді, бірақ көп жыл бойы мекемеде басқа бөлімде ежелгі египет тілін білетін тағы бір адам ғана болды. Бөлімнің барлық жұмысы Бірчке жүктелді. Дегенмен ол египеттану саласында жоғары деңгейдегі жұмыстар жасады, соның ішінде иероглифтік грамматика мен сөздік, «Өлілер кітабы» мен Харрис I папирусының аудармалары, көптеген каталогтар мен нұсқаулықтар жазды. Ол сонымен қатар керамика тарихы бойынша маңызды еңбек жазды, Кипрлік буын жазуын зерттеді және түрлі жарияланымдары арқылы қытай тіліне деген қызығушылығын жоғалтпағанын дәлелдеді. Көптеген жағдайларда парадоксалды көзқарастары болғанымен, ол филолог ретінде салмақты және сақты болды; білімді және еңбекқор болса да, генийге тән интуитивті қабілетке ие болды. Оның әдесі, Сэмюэл Бирч те белгілі драматург және Лондонның Лорд-мэрі (1814) болған. 1869 жылы Америка философиялық қоғамының мүшесі болып сайланды. 1885 жылдың 27 желтоқсанында қайтыс болды және Хайгейт зиратында жерленді.

Жарияланымдар

Иероглифтік сөздіктің сызбасы, 1838 ж. Аналекта Синенсия, 1841 жыл. Папирустардың таңдаулысы, 3 бөлім. 1841–4 жж. Белмор графының жинағынан таблеткалар, 1843 ж. «Өлімге дейін дос», (қытай тілінен аударған), 1845 жыл. Мысыр иероглифтерін зерттеуге кіріспе, 1857 ж. Ежелгі керамика тарихы, 2 томдық. 1858 ж. Джон Мюррей, Лондон. 1-том. «Әке туралы естеліктер», 1858 ж. Папирустардың таңдаулысы, 2-бөлім. 18 (50) ж. Британ мұражайындағы көне мәрмәрлер жинағының сипаттамасы, 11-бөлім. 1861 жыл. «Қытай жесірі» (қытай тілінен аударған), 1862 жыл. (Ch'in ku ch'i kuan) «Эльф түлкілері» (қытай тілінен аударған), 1863 жыл. Нас-Хем папирусы, 1863 жыл. Мысыр жәдігерлерінің факсимилелері, 1863 ж. Екі папирустың факсимилелері, 1863 жыл. Химиярит әріптерімен жазылған жазулар, 1863 жыл. Мысырдың жалқы тарихындағы орны, 1867 ж. (5-томда «Өлілер кітабының» алғашқы толық аудармасы бар); түпнұсқасы неміс тілінде Кристиан Хосиас фон Бунсен жазған, Чарльз Герберт Коттрелл аударған – Сэмюэл Берч Коттрелл аударған 5-томға қосымшалар енгізді; 1867 жылғы түпнұсқаның 2021 жылғы қайта басылымы. Ägyptens Stelle in der Weltgeschichte, 5 томдық, 1844–57 жж. 1-том, 1845 ж., 2-том, 1844 ж., 3-том, 1845 ж., 4-томмен бірге. 4-том, каталог. 5-том, екі бөлімнен тұрады, 1857 ж. «Қымбат тастардың сандығы» (қытай тілінен аударған), 1872 жыл. (Ch'in ku ch'i kuan) Мысыр тарихы, 1875 жыл. Рамзес III папирусының факсимилесі, 1876 жыл. Мысырдың монументалды тарихы: Реде лекциясы, 1876 ж. (Реде лекциясын қараңыз). Мысыр мәтіндері, 1877 жыл. [https://archive.org/details/egyptfromearlie00bircgoog/page/n6/mode/2up Ескерткіштерден көне тарих: Мысырдың ежелгі дәуірінен б.з.б. 300 жылға дейін] 1879 жыл. Алнуик қамалындағы Мысыр ескіліктерінің каталогы, 1880 жыл. Амаму сандығы (аяқталмаған).