Кіріспе

Джордж Буш әкімшілігінің ішкі саясаты – Джордж Буш президент болған 2001 жылдан 2009 жылға дейінгі АҚШ-тың ішкі саясаты. Буштың ішкі саясат жөніндегі негізгі кеңесшілері: Экономикалық істер жөніндегі кеңестің төрағасы Эдвард Лазер, Менеджмент және бюджет басқармасының директоры Роб Портман, АҚШ Еңбек министрі Элейн Чао, вице-президент Дик Чейни, АҚШ Қазынашылық министрі Генри Полсон, АҚШ Сауда министрі Карлос Гутьеррес, АҚШ Денсаулық сақтау және әлеуметтік қызметтер министрі Майкл О. Ливитт және Ұлттық экономикалық кеңестің директоры Аллан Хаббард. Джордж Буштың ішкі саясаттағы ең маңызды жетістіктерінің бірі – өкілеттік мерзімінде екі ірі салықты қысқартуды қабылдау: 2001 жылғы Экономикалық өсім және салықты жеңілдету туралы заң мен 2003 жылғы Жұмыс орындары мен өсімді ынталандыру туралы салықты жеңілдету туралы заң. Бұл заңдар жиынтығы «Буш салықты қысқартулары» деп белгілі болды, олар талданды және талқыланды.

Бақылау және ішкі қауіпсіздік

2001 жылы 26 қазанда Буш «Патриоттық актіні» заңға қол қойды. Президенттің өтінішімен қабылданған бұл акт АҚШ барлау қауымдастығы арасында барлау ақпаратын бөлісуді жеңілдетті және күдікті террористерді бақылауда ұстау үшін үкіметтің ішкі билігін кеңейтті. Буш сондай-ақ Ұлттық қауіпсіздік агенттігіне АҚШ-қа кіретін және шығатын коммуникацияларды санкциясыз бақылауға құпия түрде рұқсат берді. 11 қыркүйекке жасалған шабуылдардан кейін Буш Ішкі қауіпсіздік басқармасын құруды жариялады және Пенсильвания штатының бұрынғы губернаторы Том Риджді оның директоры етіп тағайындады. Конгресс 2002 жылы 25 қарашада Президент Буш қол қойған «Отандық қауіпсіздік туралы» заңды қабылдап, Отандық қауіпсіздік департаментін (DHS) құрды, содан кейін Ридж жаңа құрылған департаменттің алғашқы директоры болды. Департамент иммиграцияны, шекара бақылауын, кеденді және жаңадан құрылған Көлік қауіпсіздігі басқармасының (TSA) қызметін – әуежай қауіпсіздігін қадағалаумен айналысты.

Өлiм жазасы

Джордж Буш өлім жазасын үлкен қолдаушы. Техас штатының губернаторы қызметін атқарган кезінде сол штатта 152 адам өлім жазасына тартылды, бұл штатты өлім жазасын ең көп қолданатын штат ретінде сақтап тұрды. АҚШ Президенті ретінде ол өлім жазасын қолдауын жалғастырды, он жылдар бойы алғашқы федералдық өлім жазасын орындады, ол сотталған террорист Тимоти Маквейге қатысты болды. Буштың өлім жазасын қолдауы мәлім болғанымен, 1999 жылы журналист Такер Карлсон губернатор Карла Фей Такердің қиын жағдайына сықырлағанын жариялағанда дау туды.

Жасыл жарық ескерту

Буш 2003 жылғы 30 сәуірде "Amber Alert" заңына қол қойды, ол әртүрлі бұқаралық ақпарат құралдары арқылы балаларды ұрлау туралы халықты жедел хабардар ету мақсатында әзірленген. 2006 жылғы 27 шілдеде Буш Адам Уолш балаларды қорғау және қауіпсіздік заңына қол қойды, ол барлық сотталған жыныстық қылмыскерлердің бұрынғы жылдық емес, ай сайынғы тұрғылықты жері мен осыған қатысты мәліметтерін тіркеуді талап ететін ұлттық деректер базасын құрады. Жаңадан сотталған жыныстық қылмыскерлерге бұрынғыдан ұзақ мерзімге бас бостандығынан айыру жазасы тағайындалады.

Түрмедегі зорлау

2003 жылғы түрмедегі зорлауды жою туралы заң (PREA) – тұтқындарға қатысты жыныстық шабуыл мәселесімен айналысқан АҚШ-тың алғашқы федералды заңы. Бұл заңға президент Буш 2003 жылдың 4 қыркүйегінде қол қойды. Осының нәтижесінде, мәселені зерттеп, шешімдер ұсыну үшін Ұлттық түрмедегі зорлауды жою комиссиясы құрылды. Сондай-ақ, түрмелерді қаржыландыру федералдық қаражатты жыныстық зорлық-зомбылық туралы ақпаратты сақтауды талап ететін ұстау орындарына бағыттады. PREA талаптарын орындамаған жағдайда, қаржыландырудың 5%-ға дейін қысқартылуы мүмкін болды. Заң жыныстық зорлық-зомбылықтың алдын алуға бағытталған жаңа гранттарды да құрды. Бұл заңға Human Rights Watch, Concerned Women for America, Just Detention International және көптеген евангелистік ұйымдар қолдау көрсетті.

Ғылым

2002 жылдың 19 желтоқсанында Буш H.R. 4664 заңына қол қойды, ол Ұлттық ғылым қорын (NSF) бес жыл ішінде бюджетін екі есеге арттыру жолына қойып, сондай-ақ мектепке дейінгі және бакалавриат деңгейінде жаңа математика және ғылым білімі беру бағдарламаларын құрды. Осы бес жылдың алғашқы үш жылында ҒЗЖ бюджеті он төрт пайызға өсті. Буш ұзақ уақыт бойы оның әкімшілігі ғылыми кеңестерді назарға алмаған немесе жойған деген сындарға ұшырады. Буш океанография және ғарыш зерттеулерін қолдады; сондай-ақ ластануды азайту саласындағы ғылымдарды қолдады. Буш көбінесе биологияға, әсіресе адам өрбуі және репродуктивті денсаулық ғылымына қарсы болды. Буш "Дауды оқыту" қағидасын қолдады. Буштың пікірлері әрқашан оның партиясымен бірдей болған жоқ.

Стенциалдық зерттеулер

Президент Буш ересектердегі түбірлі жасушалар мен кіндік қан түбірлі жасушаларын зерттеуді қолдады. Дегенмен, Буш жаңа эмбриондық түбірлі жасушаларды зерттеуге қарсы болды және қолданыстағы зерттеулерді қаржыландыруды шектеді. Эмбриондық түбірлі жасушаларды зерттеуге федералдық қаржыландыру алғаш рет президент Клинтонның кезінде 1999 жылдың 19 қаңтарында мақұлданды, бірақ ережелер жарияланғанға дейін қаржы жұмсалмауы тиіс еді. 2000 жылдың 23 тамызында Клинтон кезінде ережелер жарияланды. Олар пайдаланылмаған мұздатылған эмбриондарды пайдалануға рұқсат берді. 2001 жылдың 9 тамызында, осы ережелер бойынша ешқандай қаржыландыру берілместен бұрын, Буш тек қана қолданыстағы түбірлі жасушалардың желілерін пайдалануға рұқсат беру үшін ережелерге өзгерістер енгізу туралы хабарлады. Буш жеке қаржыландырылған зерттеулердің нәтижесінде 60-тан астам эмбриондық түбірлі жасушалар желісі бар екенін мәлімдеді, бірақ 2003 жылы ғалымдар тек 11 пайдалануға жарамды желі бар екенін, ал 2005 жылы федералдық қаржыландыруға мақұлданған барлық желілердің ластанған және пайдалануға жарамсыз екенін айтты. Ересектердің түбірлі жасушаларын қаржыландыру шектелмеді және Президент Буш оны зерттеудің тиімді құралы ретінде қолдады. 2006 жылдың 19 шілдесінде Буш түбірлі жасушаларды зерттеу туралы заң жобасына вето қойды. 2007 жылдың 20 маусымында Буш тағы да түбірлі жасушалар заң жобасын қабылдамады.

Ғарышты зерттеу

2004 жылдың 14 қаңтарында Буш 2010 жылға дейін Халықаралық ғарыш станциясын аяқтауды, Космикалық шаттлды зейнеткерлікке шығаруды және «Констелляция жобасы» деген атпен жаңа ғарыш кемесін әзірлеуді көздейтін Ғарыш зерттеуінің тұжырымдамасын жариялады. CEV американдық астронавттарды 2018 жылға қарай Айға қайтару үшін қолданылатын болады, мақсаты – тұрақты Ай базасын құру және болашақта Марсқа адамдарды жіберу. Осы мақсатта НАСА-ның бюджеті 2008 жылға дейін жыл сайын бес пайызға өсіп, 18 миллиард АҚШ долларына жетеді, ал одан кейін тек инфляциялық өсім күтіледі. 2010 жылы ХҒС аяқталғаннан кейін Космикалық шаттл паркінің зейнеткерлікке шығуы жылына 5-6 миллиард АҚШ долларын босатуы мүмкін. НАСА ұсынған 2005 жылға арналған 16,2 миллиард АҚШ доллары бюджеті Өкілдер палатасы мен Сенаттың шығындар комитеттерінен қарсылық көріп, президенттік науқанда аз талқыланды. Бірақ, қарашадағы сайлаудан кейін бюджет көбінесе түзетусіз бекітілді. Бұл жоспарды қолдаушылар Буш өкіметтік кезеңінде іске қосылған маңызды бастама деп санайды. Дегенмен, саясат екі жағынан да сынға ұшырады. Біріншіден, сыншылар АҚШ ішкі мәселелерді шешкеннен кейін ғарыш зерттеуіне көңіл бөлгені жөн деп есептейді. Екіншіден, Буш ұсынған келесі бес жылдық қаржыландырудың тек 1 миллиард доллары жаңа қаржы есебінен, ал қалған 11 миллиард доллары НАСА-ның басқа бағдарламаларынан қайта бөлінеді, бұл тұжырымдаманы толық іске асыру үшін жеткіліксіз. Жаңа бағдарламаға жұмсалатын шығындардың көп бөлігі және қолданыстағы бағдарламаларға қатысты бюджеттік кесімдер Буш президенттігінің соңғы жылынан кейін жоспарланған. Бұл ғарыш тұжырымдамасы бюджеттік мәселелермен қалай үйлесетіні әлі белгісіз. 2005 жылдың қаңтарында Ақ үй кең ауқымдағы әкімшілік ғарыш саясатын баяндайтын және ғарыш тасымалының мүмкіндіктерін ұлттық қауіпсіздік талаптарымен байланыстыратын жаңа Ғарыш тасымалы саясаты туралы ақпараттық парақ жариялады.

Қоршаған орта

2003 жылдың желтоқсан айында Буш өзінің «Дені сау орман» бастамасының негізгі қағидаларын іске асыратын заңға қол қойды. Тағы бір дау тудырған мәселе – Буштың «Таза аспан» бастамасы, ол эмиссия саудасын кеңейту арқылы ауаның ластануын азайтуға бағытталған. Буш 2002 жылы Ұлы көлдер мұрасы заңына қол қойды, бұл заң федералдық үкіметке Ұлы көлдердегі ластану мен ластанған шөгінділерді тазалауға, сондай-ақ 2002 жылғы Браунфилдс заңнамасын қабылдауға уәкілдік берді. Бұл заң тасталған өнеркәсіптік аймақтарды, яғни «қоңыр алаптарды» тазалауды жеделдетуге, халық денсаулығын жақсырақ қорғауға, жұмыс орындарын құруға және қауымдастықтарды жандандыруға мүмкіндік берді. Буш Киото протоколын қолдамауының себебін АҚШ-ты әділетсіз түрде бағытқа алғандығымен, ал кейбір дамып келе жатқан елдерге, әсіресе Қытай мен Үндістанға қасақана жеңілдік көрсеткендігімен түсіндірді. Буш: «Парниктік газдарды ең көп шығаратын екінші ел – Қытай. Бірақ Қытай Киото протоколының талаптарынан толық босатылды» деді. Буш сондай-ақ жаһандық жылыну құбылысының ғылыми негіздемесіне күмән келтіріп, оның дұрыстығын анықтау үшін қосымша зерттеулер қажет екенін айтты.

Катрина даулы

"Катрина" Буштың екінші президенттік мерзімінің басында болды және АҚШ тарихындағы ең қиын табиғи апаттардың біріне айналды. Катрина 2005 жылғы тамыз айының соңында Атлантика мұхитындағы дауыл маусымында пайда болды және АҚШ-тың солтүстік-орталық Ысқырық теңізі жағалауының көп бөлігін, әсіресе Нью-Орлеан қаласын қиратты. Буш 27 тамызда Луизиана штатында, ал келесі күні Миссисипи және Алабама штаттарында төтенше жағдай жариялады. Ол Ұлттық қауіпсіздік департаментіне (DHS) және Федералдық төтенше жағдайларды басқару агенттігіне (FEMA) апатты басқаруға уәкілеттік берді, бірақ оның хабарламасы осы агенттіктерді әрекет етуге итермеді. Дауылдың ортасы 29 тамызда құрлыққа тиді, және бөгеттердің бұзылуы салдарынан Нью-Орлеан суға батты. Сол күні Буш Луизианада үлкен апат жариялап, ФЕМА-ға федералдық қаражатты қалпына келтіру жұмыстарына жұмсауға ресми рұқсат берді. 30 тамызда DHS хатшысы Майкл Чертофф оны "ұлттық маңызы бар оқиға" деп жариялады, бұл жаңа құрылған Ұлттық жауап беру жоспарының алғашқы рет қолданылуына әкелді. Үш күннен кейін, 2 қыркүйекте Ұлттық гвардия әскерлері алғаш рет Нью-Орлеан қаласына кірді. Сол күні Буш Луизиана, Миссисипи және Алабама штаттарының бір бөлігін аралап, сол кезге дейін қалпына келтіру жұмыстарының нәтижесі "жеткіліксіз" екенін мәлімдеді. Нью-Орлеандағы апат күшейген сайын, сыншылар Буштың өзінің әкімшілігінің рөлін қате жауап беруге байланысты бұрмалап көрсеткенін айыптады. Көшбасшылар Буштың ФЕМА-дағы билікке келген, әсіресе Майкл Д. Браун сияқты қабілетсіз көшбасшыларды тағайындағаны үшін сынады. Сондай-ақ, федералдық жауап Ирак соғысының салдарынан шектелген және Буш өзі су тасқыны туралы ескертулерге назар аудармаған деген пікірлер айтылды. Буш наразылықтың күшеюіне жауап ретінде федералдық үкіметтің төтенше жағдайды басқарудағы сәтсіздіктері үшін толық жауапкершілікті қабылдады.

Әлемдік ауа райының жылынуы

2001 жылы президент Буш билікке келгеннен кейін, АҚШ сол кезде талқыланып жатқан Киото хаттамасын қолдауын тоқтатты. Бұл БҰҰ конвенциясы «парниктік газдар» шығарындыларын азайту бойынша міндетті мақсаттар белгілеуді көздеген болатын. Буш адамның қызметі себеп екені дәлелденбегенін, сондай-ақ келісімнің АҚШ экономикасына тигізер әсерінен алаңдап, Қытай мен Үндістанның оған қол қоймағанын атап өтті. Хаттама 2005 жылғы 16 ақпанда күшіне енді. 2011 жылғы қыркүйек айына дейін 191 мемлекет хаттамаға қол қойып, ратификациялады. Хаттаманы ратификацияламаған жалғыз мемлекет – АҚШ. 2002 жылы Буш әкімшілігінің ЭҚЖ (EPA) бірнеше онжылдықтар бойы байқалған климаттық өзгерістердің «көбінесе адамның қызметінен туындағанын, бірақ осы өзгерістердің бір бөлігі табиғи құбылыстардың нәтижесі болуы мүмкін екенін» көрсететін Климаттық әрекеттер жөніндегі есеп жариялады. ЭҚЖ есебін бастапқыда Буш әкімшілігін сынаған экологиялық белсенділер «ғылымға 180 градус бұрылыс» деп бағалап, «президенттің қызметке келгеннен бері жаһандық жылыну туралы айтқандарының барлығын» кері қайтарды деді. Бірақ бірнеше күннен кейін президент Буш есепті «бюрократия жасады» деп жоққа шығарды және Киото хаттамасына қарсылығын қайталады. Басқа сарапшылар, мысалы, АҚШ Энергетика министрлігінің бұрынғы өкілі Джозеф Ромм, Буш әкімшілігін «көмірқышқыл газының шығарындыларын азайту және жаһандық жылынуды тоқтату үшін қажетті үкіметтік шараларды негіздемей, кешіктіруші» деп айыптады. 2005 жылы Қоршаған ортаны қорғау жөніндегі кеңестің төрағасы және бұрынғы мұнай өнеркәсібінің лоббисі Филип Куни басқа мемлекеттік мекемелердің климаттық зерттеулерінің сипаттамаларын өзгертіп, жұмсартқан деген айыптамаға ұшырады. Ақ үй бұл хабарларды жоққа шығарды. Екі күннен кейін Куни отставкаға кетіп, есептерді өзгертуге қатысқанын мойындады. «Менің адалдығым тек президентке және оның әкімшілігінің саясатын ілгерілетуге ғана бағытталған», - деді ол АҚШ Өкілдер палатасының қадағалау және үкіметтік реформа комитетіне. Сонымен қатар, әкімшілік компанияның «белсенді қатысуы» үшін компанияға алғыс айтты, оның арқасында климаттық өзгерістер саясатын анықтауға, соның ішінде Киотоға қатысты АҚШ-тың ұстанымын айқындауға көмектесті. Президент Буш жаһандық жылынудың нақты екеніне сенеді және оның күрделі проблема екенін үнемі атап өтеді, бірақ оның «адамның әрекетінен туындағандығы немесе табиғи себептерден болғандығы» туралы пікірталас бар екенін, сондай-ақ осы пікірталасқа қарамастан, оның әкімшілігі Американың шетелдік мұнайға тәуелділігін азайту жоспарларын жасап жатқанын мәлімдеді, «экономикалық және ұлттық қауіпсіздік тұрғысынан». АҚШ Таза даму және климат жөніндегі Азия-Тынық мұхиты серіктестігіне қол қойды, бұл келісімге қол қойған елдерге парниктік газдар шығарындыларын азайту бойынша жеке мақсаттар қоюға мүмкіндік береді, бірақ оны орындау механизмі жоқ. Республикалық губернатор Арнольд Шварценеггер және АҚШ-тың 187 қаласының әкімдері парниктік газдар шығарындыларын шектеу бойынша Киото үлгісіндегі заңдық нормаларды қабылдауға уәде берді.

Арктикалық ұлттық табиғи қорықта бұрғылау

Экономикалық және ұлттық қауіпсіздік тұрғысынан, Буш Аляска сенаторы Тед Стивенстің Алясканың 19 миллион акр (77,000 км²) аумағындағы Арктикалық ұлттық жабайы табиғат қорығындағы мұнай қорын игеру жоспарын қолдады. Мұнайды барлауды жақтаушылар АҚШ компанияларының ең қатаң экологиялық талаптары бар екенін, ал бұрғылауды қыс мезгілінде жүргізу экологиялық іздің өте шағын болуын қамтамасыз ететінін айтты. Қарсыластар бұрғылаудың жағалау жазығының нәзік экожүйесіне және оның жануарлар әлеміне зиян келтіретінін мәлімдеді. Жақтаушылар заманауи технологиялардың мұнайды қоршаған ортаға зиянсыз өндіруге мүмкіндік беретінін атап көрсетті.

2003 жылғы "Ашық аспан туралы" заң

Бастапқыда 2002 жылы президент Буш жариялаған «Ашық аспан» бастамасы, ауаның ластануын одан әрі азайту мақсатында «Таза ауа туралы» заңға өзгертулер енгізуге және эмиссияларды саудалау бағдарламаларын сынап сияқты жаңа ластаушы заттарды қосу арқылы кеңейтуге бағытталған. Бастаманың мақсаты – 15 жыл ішінде электр станцияларының күкірт диоксиді, азот оксиді және сынап шығарындыларын азайту, сонымен бірге тұтынушыларға миллиондаған доллар үнемдеуге мүмкіндік беру. Сынап шығарындыларын 69 пайызға азайту – бұл сынап шығарындыларына алғашқы ұлттық шектеу. Шығарындылар қазіргі 48 тоннадан 2010 жылы 26 тоннаға, ал 2018 жылы 15 тоннаға дейін төмендетіледі. Азот оксидінің (NOx) шығарындыларын 67 пайызға, 5 миллион тоннадан 2008 жылы 2,1 миллион тоннаға және 2018 жылы 1,7 миллион тоннаға дейін азайту. Күкірт диоксидінің (SO2) шығарындыларын 73 пайызға, 11 миллион тоннадан 2010 жылы 4,5 миллион тоннаға және 2018 жылы 3 миллион тоннаға дейін азайту. Шығарындылардың шегі Шығыс және Батыс аймақтарындағы ауа сапасының әртүрлі қажеттіліктерін ескере отырып белгіленеді. Заң жобасының 483-бабы кейбір ескі ғимараттарды заң жобасының көптеген талаптарынан босатады, бірақ олар көміртек монооксиді стандарттарын сақтауға тиіс. Табиғи ресурстарды қорғау кеңесі және оның 500 000-нан астам мүшесі әкімшіліктің ұсынысын қарап, ол халық денсаулығына зиян келтіретінін, қазіргі ластанумен күресу бағдарламаларын әлсірететінін және жаһандық жылынуды ушықтыратынын анықтады. S. 385, әкімшіліктің «Таза ауа туралы» заңға түзетулер енгізу жөніндегі заң жобасы:
1. Электр станцияларының ластануына жол беру, бұл халық денсаулығына ауыр, болдырмауға болатын зиян келтіреді.
2. Қазіргі заңдағы денсаулық сақтау және ауа сапасын қамтамасыз ететін маңызды шараларды жою немесе оған кедерілді келтіру.
3. Электр энергетикасы секторындағы көміртегі диоксидінің (CO2) шығарындыларын ескермеу арқылы жаһандық жылынуды нашарлату.

Энергия

2005–2006 жылдары Буш жан-жақты энергетикалық реформаның қажеттілігін баса көрсетті және сутек қуаты, ядролық энергия, этанол және таза көмір технологиялары сияқты жаңаруға жарамды энергия көздерін зерттеу мен дамытуға қаржыландыруды ұсынды. Буш АҚШ экономикасының бәсекеге қабілеттілігін арттыруға, озық технологияларды дамытуға, сондай-ақ американдық студенттерге білім беруді және қолдау көрсетуді мақсат ететін Америка бәсекеге қабілеттілік бастамасын ұсынды. 2006 жылғы «Елдің жағдайы» туралы үндеуінде Буш «Америка мұнайға тәуелді» деп мәлімдеді және энергияны дамыту зерттеулерін ұлғайту үшін «Қосымша энергия» бастамасын жариялады. 2007 жылғы «Елдің жағдайы» туралы үндеуінде Буш, табиғи отын тұтынуды азайту және балама отын өндірісін арттыру арқылы шетелдік мұнайға тәуелділікті азайтуға жұмыс істеуге уәде берді. 2008 жылы бензин бағасының өсуі кезінде Буш жағалаудағы мұнай өндіруге қатысты тыйымды алып тастады. Алайда, бұл қадам көбінесе символдық болды, өйткені жағалаудағы мұнай өндіруге тыйым салатын федералды заң әлі де күшінде болды. Буш: «Бұл американ халқы мен осы зор мұнай қоры арасында тек АҚШ Конгресінің әрекет етуі ғана тұрғанын білдіреді» деді. 2008 жылғы «Елдің жағдайы» туралы үндеуінде Буш АҚШ-тың келесі үш жылда таза энергия технологияларын ілгерілету және климаттың өзгеруімен күресу үшін жаңа халықаралық қорға 2 миллиард доллар бөлшегін жариялады. «Бұл қор басқа елдердің үлесімен бірге Үндістан және Қытай сияқты дамушы елдерде таза, тиімді технологиялардың барлық түрлерін таратуды арттырады және жеделдетеді, сондай-ақ таза энергия жобаларын қаржылық жағынан тартымдырақ ету арқымен жеке сектор капиталын жұмылдыруға көмектеседі» деді ол. Сондай-ақ ол АҚШ-тың ірі экономикалармен ынтымақтастыққа ұмтылысын қайта растау және БҰҰ арқылы парниктік газдардың өсуін баяулатуға, тоқтатуға және ақырында кері қайтаруға бағытталған халықаралық келісімді аяқтау жоспарларын жариялады; ол: «Бұл келісім барлық ірі экономикалардың міндеттемелерін қамтитын және ешкімге ешқандай жеңілдік бермейтін жағдайда ғана тиімді болады» деді.

Ұлттық консервілер

2006 жылдың 15 маусымында Буш АҚШ тарихындағы жетпіс бесінші, сондай-ақ ең ірі ұлттық ескерткішті құрды. Солтүстік-Батыс Гавай аралдары ұлттық ескерткішін жасау арқылы ол әлемдегі ең үлкен Теңізді қорғау аймағын да құрды.

Экономика

Ұлттық экономикалық зерттеулер бюросының мәліметтері бойынша, 2001 жылдың наурызынан қарашасына дейін жалғасқан экономикалық төмендеу болды. Буш әкімшілігі кезінде нақты ЖІӨ орташа жылдық 2,5% өсті. Буш тұсында инфляция жыл сайын шамамен 2–3% деңгейінде сақталып, тарихи төмен көрсеткіштерді көрсетті. Рецессия және кейбір бағалардың төмендеуі 2001 жылдың ортасынан 2003 жылдың соңына дейін дефляция қаупіне алаңдаушылық тудырды. Соңғы кезде мұнай бағасының өсуі инфляцияның артуына қатысты алаңдаушылықты күшейтті. Ұзақ мерзімді мәселелердің қатарында экономикалық инфрақұрылымға жеткіліксіз инвестициялар, қартайған халықтың медициналық және зейнетақы шығындарының жылдам өсуі, сондай-ақ сауда және бюджет тапшылығының айтарлық шамасы бар. Буш әкімшілігі кезінде өнімділік жылына орташа есеппен 3,76% өсті, бұл соңғы он жылдағы ең жоғары көрсеткіш. Буш бұрынғы әкімшіліктен мұра еткен рецессиядан кейін ЖІӨ қалпына келгенімен, халық санағы бюросының мәліметінше, кедейлік одан бері нашарлаған. Буштың билікке келген алғашқы төрт жылында халықтың кедейлік шегінен төмен тұрған бөлігінің үлесі артты, ал бұрынғы жеті жылдың әрқайсысында бұл көрсеткіш 11 жылдық ең төменгі деңгейге дейін төмендеді. Кедейлік деңгейі өскенімен, 2000 жылдан 2002 жылға дейінгі өсім 1992 жылдан 1997 жылға дейінгі кезеңдегіден төмен болды, ал 1993 жылы бұл көрсеткіш 39,3% жеткен. 2002 жылы кедейлік деңгейі 34,6% құрады, бұл 1998 жылғы 34,5% көрсеткішіне шамалас. 2004 жылы кедейлік деңгейі 12,7% болды.

Салықтар

Президент Буш өзінің билік ету кезеңінде екі ірі салықты қысқартуды қабылдады: 2001 жылғы Экономикалық өсім және салықтық жеңілдету туралы келісім заңы және 2003 жылғы Жұмыс орындары мен өсімді ынталандыру туралы салықтық жеңілдету заңы. Бұл шаралар «Буш салықты қысқартулары» деп белгілі болды, олар талданды және талқыланды. Қысқартулар, қабылданғаннан кейін он жыл өткен соң күшін жойған, үйленген жұбайлар үшін стандартты табыс салығы шегерімін арттырды, мүліктік салықты жойды және прогрессивті салық ставкаларының мөлшерлемесін төмендетті. Буш Конгрестен салықты қысқартуды тұрақты етуді сұрады, бірақ басқалары оларды толық немесе ішінара жоюды қалады, тіпті олардың мерзімі аяқталар алдында, өйткені кірістердің төмендеуі мен шығыстардың өсуі бюджеттік жауапкершіліксіздік деп есептелді. Буштің қолдаушылары салықты қысқарту экономикалық жаңару қарқынын және жұмыс орындарын құруды жеделдетеді деп мәлімдеді. Олар сондай-ақ, ең жоғары табысқа ие адамдарға берілген жалпы пайдасы, олар төлеген салықтардың жоғары деңгейімен байланысты екенін айтты. Мысалы, 2001 жылғы заңдағы жеке табыс салығы ставкаларының ережелері, 12 000 АҚШ долларынан аз табыс тапқан адамдар үшін ең үлкен прогрессивті салық ставкаларының төмендеуін қамтамасыз етті. Оның қарсыластары жұмыс орындарының күтілетін өсімі туралы болжамдарға күмәнді қарады, Буш жоспарының болжаған жұмыс орындарының өсімі іске аспағанын атап көрсетті. Олар салықты қысқартудың мақсаты байлар мен арнайы топтарды қолдау болғанын алға тартты, себебі салықты қысқартудан алынған пайданың көп бөлігі абсолюттік мәнде жоғары салықтық топтағы табысқа ие адамдарға тиді. Буштің қарсыластары салықты қысқартудың Буштің ұлттық табысты үлкен тапшылыққа айналдыруының басты себебі екенін мәлімдеді. 2004 жылы Бушқа жолданған ашық хатында АҚШ-тың бизнес мектептеріндегі 100-ден астам бизнес және экономика профессорлары бұл «бюджеттік өзгерісті» Буштің «салықтарды қысқарту саясатына» байланысты деп есептеді. 2004 жылға қарай бұл қысқартулар федералды салықтық түсімдерді ішкі жалпы өнімнің пайызы ретінде 1959 жылдан бері ең төменгі деңгейге дейін төмендетті. NASDAQ-тың құлдырауы және 2000 жылы бір тоқсанға теріс өсім болғандықтан, біз дағдарысқа бет бұрып бара жатқандай көріндік, бірақ 2003 жылғы Буш салықты қысқартудан кейін екі жыл өткен соң, федералды кірістер (доллармен есептегенде) рекордтық деңгейге жетті. Шығыстардың және салықтардың бір уақытта рекордтық деңгейде өсуі абсолюттік мәнде рекордтық бюджет тапшылығын тудырды, бірақ 1993 жылға дейін тапшылық ЖІӨ-нің 3,6%-нан сәл жоғары болған. Клинтон әкімшілігінің соңғы жылы федералды бюджет жылдық артықшылықты 230 миллиард доллардан астам көрсетті. Буш билікке келгеннен кейін үкімет дефициттік шығындарға қайта оралды. Жылдық тапшылық 2003 жылы 374 миллиард АҚШ долларына, ал 2004 жылы 413 миллиард АҚШ долларына жетті.

Шығыстар

Президент Буш мемлекеттік шығындарды 70 пайызға ұлғайтты, бұл президент Клинтонның кезінде болған өсімнен екі есе көп. Буш 176 жыл ішінде бірде-бір заңға вето қоймай, толық мерзім қызмет еткен алғашқы президент болды. Салықты қысқарту, экономиканың төмендеуі және шығындардың өсуі Буш әкімшілігі кезінде бюджет тапшылығының рекордтық деңгейге жетуіне әкелді. Жылдық тапшылық 2003 жылы 374 миллиард АҚШ долларына, ал 2004 жылы 413 миллиард АҚШ долларына жетті. Ұлттық қарыз, жылдық тапшылықтардың жиынтығы, Буш кезінде 5,7 триллион АҚШ долларынан (ЖІӨ-нің 58%) 8,3 триллион АҚШ долларына (ЖІӨ-нің 67%) дейін өсті. Рональд Рейган биліктен кеткен кездегі жалпы қарыз 2,7 триллион АҚШ долларын құрады, бұл ЖІӨ-нің 52% болды. Конгресс Бюджет Кеңсесінің (CBO) 2005 жылғы қаңтардағы федералдық кірістер мен шығыстардың "базалық" болжамына сәйкес, бюджет тапшылығы алдағы бірнеше жылда азаяды. Бұл болжамда 2005 жылы тапшылық 368 миллиард АҚШ долларына, 2007 жылы 261 миллиард АҚШ долларына, 2009 жылы 207 миллиард АҚШ долларына дейін төмендейді, ал 2012 жылға қарай шағын артықшылыққа ие болады. Алайда CBO бұл болжамда "биыл және, мүмкін, болашақта АҚШ-тың Ирак пен Ауғанстандағы әскери операцияларына және жаһандық терроризмге қарсы күреске жұмсалатын маңызды шығындар ескерілмегенін" атап өтті. Сондай-ақ, бұл жобада Буш салықты қысқартулардың "2010 жылдың 31 желтоқсанында күші жойылатыны" делінген. Егер Буш ұсынғандай, салықты қысқарту мерзімі ұзартылса, "2015 жылға арналған бюджеттік болжам 141 миллиард АҚШ долларының артықшылығынан 282 миллиард АҚШ долларының тапшылығына өзгереді". Басқа экономистер бұған қарсы шығып, CBO динамикалық есептеуді қолданбайды, салықты қысқартулардың экономикаға тигізер әсерін ескермейді деп мәлімдеді. Буш кезінде федералдық шығындар тұрақты доллармен алғашқы төрт жарым жылда 26%-ға өсті. Осы кезеңде қорғанысқа қатысты емес шығындар 18%-ға өсті. 2005 жылға арналған бюджеттегі 2,4 триллион АҚШ долларының шамамен 450 миллиард АҚШ доллары қорғанысқа жұмсалмақ. Бұл деңгей, әдетте, "суық соғыс" кезеңіндегі қорғаныс шығындарымен салыстырылады. Конгресс қараша айында Ирак пен Ауғанстанға 87 миллиард АҚШ долларын, ал өткен көктемде 79 миллиард АҚШ долларын бекітті. Бұл қаражаттың көп бөлігі АҚШ-тың екі елдегі әскери операцияларына жұмсалды. Бұрынғы президент Клинтонның соңғы бюджеті ішкі қауіпсіздікке қатысты емес дискрециялық шығындарды 16%-ға арттырды. Президент Буш кезіндегі өсім бірінші бюджетте 6,2%-ға, екіншісінде 5,5%-ға, үшіншісінде 4,3%-ға және төртіншісінде 2,2%-ға төмендеді.

Сауда

Президент Буш өзінің президенттігі кезінде көптеген еркін сауда келісімдерін заңмен бекітті: Иордания (2001), Сингапур және Чили (2004), Австралия (2005), Доминикан Республикасы, CAFTA, Марокко, Оман және Бахрейн (2006), Оман және Перу (2009). Буш әкімшілігі сондай-ақ Жаңа Зеландия, Таиланд, Кувейт, Малайзия, Катар, Оңтүстік Корея, Колумбия және Панамамен сауда келіссөздерін бастады, олардың кейбіреулері президент Обаманың бірінші мерзімінде (2009–2013) аяқталды. Дегенмен, Буш кейде қорғаушылық саясатқа көшкен. Импортталған болатқа және канадалық жұмсақ ағашқа қойылған тарифтер оның басқа салаларда еркін нарық саясатын қолдауына қарамастан, дау тудырды. Дүниежүзілік сауда ұйымы оларды заңсыз деп шешкеннен кейін болатқа қойылған тарифтер алынып тасталды. Буш бұл қорғау шаралары "көздеген мақсатына жетті" деп түсіндірді және "экономикалық жағдайдың өзгеруіне байланысты" оларды жою уақыты келді. Жұмсақ ағаш дауы 2006 жылдың сәуірінде келіссөздер арқылы шешілді, ал тарихи жеті жылдық келісім 2006 жылдың 1 шілдесінде күшіне енді.

Реттеу

Кейбіреулер Буш әкімшілігі кезінде экономикалық реттеудің қарқынды дамығанын айтады. Осы сарапшылар президент Бушты президент Ричард Никсоннан бері ең ірі реттеуші деп сипаттайды. Реттеуге жұмсалған қаржы 26,4 миллиард доллардан 42,7 миллиард долларға дейін 62%-ға өсті.

Жұмыспен қамту

Буш президент болған сегіз жылдың әрқайсысы үшін жылдық орташа жұмыссыздық деңгейін қарастырғанда, барлық сегіз көрсеткіштің орташасы, яғни оның президенттік кезеңінің жалпы орташа көрсеткіші 5,26%-ды құрайды. 2006 және 2007 жылдары бұл көрсеткіш 4,6%-ды көрсетсе, 2003 жылы 6,0%-ға жеткен. Еңбек статистикасы бюросының мәліметтері бойынша, 2001 жылдың қаңтарында жұмыссыздардың саны шамамен 6,0 миллионды, ал 2006 жылдың қыркүйегінде 6,9 миллионды құрады. Жұмыссыздық деңгейі 2001 жылдың қаңтарында 4,2%, 2006 жылдың қыркүйегінде 4,6%, ал 2008 жылдың желтоқсанында 7,2% болды. Жұмыспен қамту 1999 жылдың соңында ең жоғары деңгейге жетіп, кейін 2008 жылға дейін төмендеді. Ағымдағы халықты сараптау (немесе үй шаруашылықтарын сараптау) халықтың жұмыспен қамтылған және жұмыссыз бөлігінің пайызын өлшейді. Осы нәтижені халық санының болжамдарымен көбейту арқылы жалпы жұмыспен қамту деңгейін анықтауға болады. Бұл сараптаудың артықшылығы – ол өздігінен жұмыс істейтіндерді де қамтиды. Дегенмен, үй шаруашылықтарын сараптаудың жалпы сандарды анықтаудағы дәлдігі төмендеу, себебі ол халық санының болжамдарын қажет етеді және үлгілеу үшін салыстырмалы түрде аз адамдарды (60 000 үй шаруашылығы және 400 000 кәсіпорын) пайдаланады. Жақсы немесе жаман, бұл сараптау бір адамның атқаратын бірнеше жұмысын бір рет қана есепке алады және мемлекеттік қызметкерлер, шаруашылық қызметкерлері, жалақысыз отбасы мүшелері және жұмыстан рұқсатсыз кеткендерді де қамтиды. Үй шаруашылықтарын сараптау көрсеткендей, жұмыспен қамтылған халықтың үлесі 2000 жылдың желтоқсаны мен 2001 жылдың қаңтарында 64,4%-дан 2003 жылдың тамыз және қыркүйек айларында 62,1%-ға дейін төмендеді. 2005 жылдың тамызына қарай ол тек 62,9%-ға дейін қайта қалпына келді. Абсолюттік көрсеткіштер бойынша, бұл Буш әкімшілігі кезінде 1,6 миллион жұмыс орнының жоғалуына, бірақ соңында 4,7 миллион жұмыс орнының пайда болуына сәйкес келеді. Жеке сектордағы жұмыспен қамту, жекеменшік емес шаруашылықтар бойынша есептелгенде, Джордж Буш президенттігінің 8 жылында азайды. Оның бірінші мерзімінде жеке сектордағы жалақы бойынша жұмыспен қамтуда шамалы өсім болды, бірақ бұл оның екінші мерзімінде жеке сектордың жұмыскерлерді қысқартуымен толықтай өтелді. Ол президенттік лауазымнан кеткен кезде жеке секторда 463 мың жұмыс орны кем болды.

Экономикалық есеп

2004 жылы Ирак экономикасына арналған толық тарау Президенттің Экономикалық есебінен шығарылып тасталды, өйткені Ақ үйдің мәлімдеуінше, ол жазудың «позитивті көңіл-күй» стиліне сай келмейді.

Ешбір бала қалмады

2002 жылдың қаңтар айында Буш «Ешбір бала қалмасын» (No Child Left Behind Act) заңына қол қойды, оның басты демеушісі демократ сенатор Тед Кеннеди болды. Бұл заң үлгерімдер арасындағы айырмашылықты жоюға, оқушылардың үлгерімін бағалауға, үлгерімі төмен мектептердегі балалары бар ата-аналарға таңдау мүмкіндігін беруге және кірісі төмен мектептерге көбірек федералдық қаржыландыруды мақсат етеді. Сенатор Джон Керри мен Ұлттық білім беру қауымдастығы сыншылары мектептерге жаңа стандарттарды орындауға қажетті ресурстар берілмегенін айтады, бірақ олардың аргументі рұқсат деңгейлері шығын лимиті емес, шығынға берілген уәде деген пікірге негізделген. Білім беру және еңбек ресурстары жөніндегі палата комитетінің мәлімдемесіне сәйкес, «Ешбір бала қалмасын» заңы қабылданғаннан кейін 2001 қаржы жылында Білім министрлігінің жалпы қаржысы 14 миллиард АҚШ долларына артты, яғни 2005 қаржы жылында 42,6 миллиард АҚШ долларынан 56,6 миллиард АҚШ долларына жетті. Кейбір штаттар жеткілікті қаржыландыру болмаса, заңның ережелерін іске асырудан бас тартуда. 2005 жылдың қаңтар айында USA Today газеті АҚШ Білім министрлігі консервативті саяси комментатор Армстронг Уильямсқа «заңды ұлттық телешоуында насихаттау және басқа афроамерикандық журналистерді де солай істеуге шақыру үшін» 240 000 АҚШ доллары төлегенін хабарлады. Уильямс бұл төлемдерді жарияламады. Білім беру және еңбек ресурстары жөніндегі палата комитеті мәлімдеді: «Бұш президенттің 2002 жылдың 8 қаңтарында қол қойған «Ешбір бала қалмасын» заңының нәтижесінде, бүгінде Федералды үкімет АҚШ тарихындағы ең көп қаржыны бастауыш және орта білім беруге (K 12) жұмсап отыр». Қаржыландырудың артуының көп бөлігі штат деңгейінде NCLB-ні іске асырумен байланысты шығындардың өсуімен және экономикалық төмендеудің білім беру бюджеттеріне тигізген әсерімен толықтай өтелді.

Дінге негізделген бастамалар

2001 жылдың басында президент Буш Конгресстегі республикашылармен бірлесіп, діни ұйымдар жүргізетін қайырымдылық және коммерциялық емес бастамаларды федералды үкіметтің реттеу, салық салу және қаржыландыру жолдарын өзгертетін заң қабылдады. Бұл заңнамаға дейін де осындай ұйымдар федералды көмек ала алса, жаңа заңда олардың қайырымдылық қызметін діни қызметтен бөлуді талап ететін есеп беру міндеттемелері алынып тасталды. Буш Ақ үйдің Діни және қоғамдық бастамалар жөніндегі кеңсесін де құрды. Өзінің президенттік қызметінің басында Буш федералды көмекті діни негіздегі қызмет көрсететін ұйымдарға бағыттуға бейімділігін жариялады. Буш осындай ұйымдарға көмек көрсету үшін Діни және қоғамдық бастамалар жөніндегі кеңсе құрды. Сыншылар мұны дін мен мемлекеттің бөліну принципін бұзу деп санайды.

Азшылықтар, азаматтық құқықтар және оң ықпал ету

Буш азаматтық құқықтарды қолдап, афроамерикандықтар, әйелдер және гейлерді жоғары лауазымдарға тағайындады. Басты кабинеттік лауазым, Мемлекеттік хатшы, Колин Пауэллге (2001–2005 жж.) берілді, ол бұл деңгейдегі алғашқы афроамерикандық болды. Одан кейін бірінші афроамерикандық әйел Кондолиза Райс (2005–2009 жж.) келді. Бас прокурор Альберто Гонзалес (2005–2007 жж.) Америка үкіметі тарихындағы ең жоғары тағайындалған испаноязыл болып табылады және 2024 жылға дейін солай болып қала береді. Сонымен қатар, Буш ашық түрде гей екенін мойындаған алғашқы жоғары лауазымды шенеуніктерді тағайындады. Дегенмен ол квоталарға қарсы науқан жүргізді және квоталарды қамтитын оң іс-әрекеттер қабылданбайтынын ескертті. Ол азаматтық құқықтардың маңызды лауазымдарына оң іс-әрекетке қарсы белгілі азшылық өкілдерін әдейі таңдады. Осылайша, 2001 жылы Буш Линда Чавесті Еңбек министрі лауазымына, кабинеттегі алғашқы испаноязыл әйел ретінде ұсынды. Ол он жыл бұрын заңсыз иммигрантты жұмысқа алғаны туралы хабарланғаннан кейін өтінімінен бас тартуға мәжбүр болды. CNN жүргізген шығу сауалына сәйкес, Бушқа афроамерикандықтардың қолдауы оның президенттік кезеңінде 2000 жылы 9%-дан 2004 жылы 11%-ға дейін өсті. Огайо штатында бұл көрсеткіш (9%-дан 16%-ға дейін) өсті. Бұл өзгертуді президент Джеральд А. Рейнольдс былай түсіндірді: "Федералдық агенттіктер тәуелсіз түрде бағалау жүргізбейді, зерттеулер салмастан, деректер жинамайды немесе нәсілдік бейтарап стратегиялар нәсілдік саналы бағдарламаларға адекватты балама болатынын анықтау үшін бағдарламаларды мерзімді түрде қарап шығармайды". Азаматтық құқықтар ұйымдары бұл есептің Греттер мен Боллинджер арасындағы сот шешіміне қайшы келетін оң іс-әрекетке жасалған шабуыл деп алаңдады.

Генетикалық кемсітушілікке жол бермеу

Президент Джордж Буш генетикалық ақпаратты дискриминациядан қорғайтын заңға қол қойды. Бұл заң америкалықтарды денсаулық сақтану және жұмысқа орналасу мәселелерінде олардың генетикалық ақпаратына негізделген дискриминациядан қорғайды. Бұл мәселе заңға айналғанша 13 жыл бойы талқыланды. Ол азаматтарды қорғау мақсатымен жасалған, сонымен бірге генетикалық зерттеулерге кедергі келтірмейді.

Дауыс беру құқығы

Буш 2002 жылы «Америкаға дауыс беруге көмектесу» заңына қол қойды, ол 2000 жылғы АҚШ президенттік сайлауындағы бұрмашылықтарға жауап ретінде әзірленді, нәтижесінде ол қызметке келді. Бұл заң Сайлауға көмек комиссиясын құрды, сайлау учаскелері мен дауыс беру жүйелерінің қолжетімділігі мен қауіпсіздігі стандарттарын жоғарылатты, штаттарға тұрақты түрде сапасын жақсарта отырып, штаттық сайлаушылар тізімін жасауды міндеттеді, штаттарға сайлаушылардың өтініші бойынша уақытша бюллетеньдерді пайдалануға рұқсат беруді талап етті және алғаш рет дауыс беретін азаматтардың сайлау қызметкерлеріне куәлігін көрсетуін міндеттеді. 2006 жылы Буш «Дауыс беру құқығын қайта бекіту және түзету туралы» 2006 жылғы заңға қол қойды, ол VRA-ны тағы 25 жылға жаңартты. Дегенмен, оның Жоғарғы Сотқа тағайындаған екі судьясы – Робертс және Алито – 2013 жылы Дауыс беру құқығы туралы заңның 3-тарауын күштен шығаруға консервативті көпшілікпен бірге дауыс берді.

Денсаулық сақтау

2002 жылдың шілдесінде Буш БҰҰ Халық қорға (UNFPA) АҚШ қаржыландыруын тоқтатты. Буш UNFPA Қытай Халық Республикасында мәжбүрлі түрдегі аборттар мен стерилизацияны қолдайды деп мәлімдеді. Буш Medicare жүйесін кеңейтуге тырысты, осылайша ол рецепт бойынша берілетін дәрі-дәрмектердің құнын да қамтуы керек еді, бұл бағдарлама Medicare Part D деп аталды. Көптеген конгресс демократтары бұл заңға қарсы болды, себебі ол Medicare-ге дәрі-дәрмек бағасын келісуге мүмкіндік бермейді, ал көптеген консервативті республикашылар денсаулық сақтау саласына үкіметтің араласуын кеңейтуге қарсы шықты. Палата спикері Деннис Хастерт және Сенат көпшілік көшбасшысы Билл Фристтің көмегімен Буш күшті қарсылықты жеңіп, өзінің Medicare заң жобасын қабылдады. 2003 жылдың желтоқсанында Буш Medicare-дің дәрі-дәрмектерді жақсарту және жаңарту туралы заңға қол қойды, бұл бағдарлама 1965 жылы құрылғаннан бергі Medicare-дің ең ірі кеңейтілуі болды. Буш 2003 жылы "өмірді дамыту мәдениетін қалыптастыру" мақсатын жариялағаннан кейін, жартылай туу аборттарына тыйым салу туралы заңға қол қойды. 2007 жылы Буш Балалардың денсаулық сақтандыру бағдарламасын кеңейтуге вето қойды, бұл заң жобасы "денсаулық сақтауды мемлекеттік басқаруға көшіруге" алып келеді деп алаңдады. Оның ветосы балалардың қажеттіліктерін ескермегендігі үшін сынға ұшырады. Өкілдер палатасы 18 қазанда Буштың ветосын күштен шығара алмады. 2007 жылдың 12 желтоқсанында Буш балалардың денсаулық сақтау саласына қатысты ұқсас заң жобасына тағы да вето қойды.

Аборт

Президент Буш өкіметке келген күні Мексика қағидасын енгізді. Бұл қағида федералдық қаржы алатын үкіметтік емес ұйымдарды аборт жасауға немесе басқа елдерде отбасылық жоспарлаудың бір түрі ретінде абортты белсенді түрде насихаттауға келіспеуді талап етті. 2002 жылы президент Буш «Тірі туған нәрестелерді қорғау туралы» заңға қол қойды, ол сәтсіз аборт әрекеттерінен кейін тірі туған нәрестелерге құқықтық қорғауды кеңейтеді. Сондай-ақ 2002 жылы президент Буш БҰҰ Халық қорына қаржы бөлуді тоқтатты, себебі БҰҰ Халық қорының қызметі Қытайдың «бір бала» саясатын/мәжбүрлі аборт саясатын қолдады деген қорытындыға келді. 2003 жылы президент Буш «Ішінара тууды аборттауға тыйым салу туралы» заңға қол қойды; бұл заң кейіннен АҚШ Жоғарғы Соты Гонзалес және Кархарт ісі бойынша қолдады. Президент Буш «Зорлық құрбандары туралы» заңға (Лэси және Коннер заңы) қол қойды, ол федералдық зорлық қылмыстарын жасаған және осы арқылы ұрықтың өліміне немесе дене жарақатына себеп болған адамның, анасы жүкті екенін білгеніне немесе ұрыққа зиян келтіруді ниеттенгеніне қарамастан, жеке қылмыс жасағанын қарастырады.

Евтаназия

Буш эвтаназияға бекем қарсы. Ол Ашкрофттың Орегон штатының сайлаушылар бекіткен «Ар-намыспен өлім» заңына шағымдану туралы шешімін қолдады, ақырында Жоғарғы Сот Орегон заңының пайдасына шешім шығарды. Алайда, Техас штатының губернаторы ретінде Буш, егер дәрігерлер медициналық тұрғыдан орынды деп тапса, жан сақтап тұру мүмкіндігі жоқ, соңғы сатыдағы науқастарды олардың жұбайының немесе туыстарының қарсылығына қарамастан, өмірден ажыратуға ауруханаларға құқық беретін заңға қол қойды. Бұл мәселе 2005 жылы туды, ол кезде Президент Сенаттың үш мүшесі ұсынған және дауыс берген даулы заңға қол қойып, Терри Шиаво ісіне федералдық араласуды бастады.

Жұмыс орындарының қауіпсіздігі

2001 жылдың 20 наурызында Буш Америка бойынша қызметкерлердің жарақат алуын алдын алуға бағытталған жұмыс орындаларындағы қауіпсіздік ережелерін күштен шығару туралы заңға қол қойды.

Әлеуметтік қамсыздандыру

2004 жылы қайта сайланғаннан кейін Буш әлеуметтік қамсыздандыруды ішінара жекешелендіруді өзінің ең басты ішкі басымдығы етті. Ол азаматтардың әлеуметтік қамсыздандыру бағдарламасын қаржыландыратын, жалақыдан төленетін салықтардың бір бөлігін инвестициялауға мүмкіндік беру үшін бағдарламаны қайта құруды ұсынды. Президент әлеуметтік қамсыздандыру қаржыландыру дағдарысына тап болып отырғанын және оның төлем қабілеттілігін қамтамасыз ету үшін реформа қажет екенін мәлімдеді. Буш өзінің ұсынысы бойынша Конгресте қиын шайқас күтті, бірақ, ол айтқандай, "Менің саяси күшім бар, мен оны жұмсауға ниеттімін". AARP сияқты ұйымдар бұл жоспарға қатаң қарсы болды, сондай-ақ Буштың салықты қысқартуын қолдаған Макс Бокус сияқты орташа демократтар да қарсылық білдірді. Ақырында, Буш өзінің жоспарына бірде-бір демократ конгрессменнің қолдауын ала алмады, тіпті Олимпиа Сноу және Линкольн Чафи сияқты орташа республикашылар да жекешелендіруді қолдамады. Бірлескен қарсылыққа тап болған республикашылар 2005 жылдың ортасында Буштың әлеуметтік қамсыздандыру туралы ұсынысынан бас тартты. Буш әлеуметтік қамсыздандыру жүйесінде маңызды реформалар қажеттігін айтты, оның екінші мерзімінің басында жүйенің күтілетін төлем қабілетсіздігін басымдық ретінде белгіледі. 2005 жылдың қаңтардан сәуір айына дейін ол ел бойынша 50-ден астам қалаға сапар шекті, жақындап келе жатқан "дағдарыс" туралы ескертіп отырды. Бастапқыда президент Буш жеке есепшоттарға қатысты ұсынысын баса көрсетті, бұл жеке жұмысшыларға әлеуметтік қамсыздандыру салығының бір бөлігін кепілдік берілген инвестицияларға салуға мүмкіндік береді. Әлеуметтік қамсыздандырудағы жеке шоттардың басты артықшылығы – жұмысшыларға зейнеткерлікке жинаған ақшаларына ие болу мүмкіндігін беру, оны саяси ықпалмен алып тастауға болмайды. Демократтардың көпшілігі және кейбір республикашылар мұндай идеяларды сынға алды, себебі жоспардың іске асуы үшін қажетті үлкен (1 триллион АҚШ долларынан астам) федералдық қарыз алу, Буш көрсеткен кірістер мен шығыстар арасындағы теңгерімсіздікті одан бетерлетуі мүмкін; сондай-ақ Ұлыбританияның жекешелендірілген зейнетақы жоспарында туындаған мәселелер де алаңдатушылық тудырды. Қосымша ақпарат үшін "Әлеуметтік қамсыздандыру туралы пікір-таластар (АҚШ)" деген тақырыпты қараңыз. Сонымен қатар, көптеген демократтар әлеуметтік қамсыздандыруды саяси жағдайға байланысты осал болатын әлеуметтік көмек бағдарламасына айналдыруға бағытталған өзгерістерге қарсы болды. Буш заң жобасының жеке компанияларды әлеуметтік қамсыздандыру төлемдерінен босату туралы бөлігіне байланысты Буштың жоспары жеке компанияларға пайда әкелуге бағытталған деген шағымдар туды, сондай-ақ ол әлеуметтік қамсыздандыруды қарапайым сақтандыру бағдарламасына айналдыруы мүмкін деген пікірлер айтылды.