Дэвид Фрум: Канада-Америка саяси комментаторы және экс-спичрайтер

Кіріспе

Канадалық-американдық саяси комментатор (1960 жылы туған)

Дэвид Джеффри Фрум (/f//r//ʌ//m/; 1960 жылдың маусымында туған) – канадалық-американдық саяси комментатор және бұрынғы президент Джордж У. Буштың сөздерін жазушысы. Қазіргі уақытта ол The Atlantic журналының аға редакторы және MSNBC арнасының сарапшысы. 2003 жылы Фрум Буштың президенттік кезеңі туралы әкімшіліктің бұрынғы өкілі жазған алғашқы кітаптың авторы болды. Ол 2002 жылғы Буштың Мемлекеттік жолдауындағы "жамандық осі" деген танымал фразаның авторы екенін айтты. Фрум бұрын Республикалық еврей коалициясының директорлар кеңесінде қызмет еткен.

Фрум – канадалық журналист Барбара Фрумның ұлы.

Ерте өмір және білім

Торонтода, Онтариода еврей отбасында туған Фрумның әпкесі Линда Фрум Канада Сенатының мүшесі болды. Ол жазушы Даниэль Криттенденмен үйленген, ол Торонто Сан газетінің бұрынғы редакторы Питер Уортингтонның келіні. Фрумның Мэтью есімді асырап алған ағасы бар, олар қарым-қатынастарын үзіп қойған. Оның қызы Миранда 2024 жылдың ақпан айында 32 жасында 2019 жылғы ми ісігінің салдарынан қайтыс болды. Ол экономист Пол Кругманның алыс туысы. 14 жасында Фрум 1975 жылғы провинциялық сайлауда Онтарионың Жаңа демократиялық партиясынан кандидат болған Ян Дукштаның штабында ерікті болып жұмыс істеді. 1989 жылдан 1992 жылға дейін The Wall Street Journal газетінің редакторы, ал 1992–1994 жылдары Forbes журналында баған жазушысы болды. 1994–2000 жылдары Манхэттен саясатты зерттеу институтында аға ғылыми қызметкер, неоконсервативті пікірлер журналы The Weekly Standard-та редактор, сондай-ақ Канаданың National Post газетінде баған жазушысы болып жұмыс істеді. Ол Ұлттық қоғамдық радиода да тұрақты тілші болды. 1996 жылы ол Калгариде Реформа партиясы мен Канаданың Прогрессивті консервативтік партиясын біріктіруге бағытталған алғашқы күш-жігерді ұйымдастырды, бұл шара "Өзгерістің желдері" деп аталды.

Ақ үй

2000 жылы Джордж Буш президент болып сайланғаннан кейін Фрум Ақ үйде сөйлеу жазушысы болып тағайындалды. Кейін ол өзінің алғашқы ұсынысын Буштың бас баяндама жазушысы Майкл Герсон ұсынғанда, оның ұсынған жұмысына лайық емес екендігіне сенгенін жазды. Менің Буш штабымен немесе Буш отбасымен ешқандай байланысым болған жоқ. Менде үкіметте тәжірибе де, саяси науқандарда тәжірибе де жоқ еді. Мен өзімнен басқа ешкімге сөз жазған емеспін. Мен Джордж Бушты орташа деңгейде ғана қолдағанмын және оның бұл жұмысқа лайықты екеніне күмәнданатынмын. Ол кезде ол әлі де Канада азаматы болғандықтан, Буш Ақ үйінде жұмыс істейтін азаматтарының бірі болды. 2007 жылдың 11 қыркүйегінде ол азаматтыққа ант берді. Фрум Ақ үйде қызмет еткен кезінде комментатор Райан Лицца оны Буш әкімшілігіне "интеллектуалдық салмақ" пен маңызды саяси ықпал әкелген сөйлеу жазу тобының құрамындағы бірі деп сипаттады. 11 қыркүйекке жасалған шабуылдардан кейін Фрум Исламды сынаған және аты-жөні жасырылған мұсылман діннен тайған Ибн Варракты Ақ үйде бір жарым сағатқа түскі асқа шақырды. Буш Ақ үйінде қызмет еткен кезде және одан кейін Фрум Ирак соғысын Саддам Хусейннің террористік ұйым Аль-Каидамен байланыста болғаны туралы қауесет тарату арқылы ынтамен қолдады. Бірақ кейінірек ол бұл қолдауына өкініш білдіріп, оның себебінің себептерге қарағанда психологиялық және топтық идентичность факторларына байланысты болғанын айтты: "Адамның табиғаты қиын мәселелерді олардың артық-кемдігіне емес, әртүрлі жауаптарға байланысты құрылған әртүрлі "командаларға" қатысты сезіміне қарай бағалау болып табылады. Жеке басымдағы ауыр тәжірибеге тоқталар болсам: Ирак соғысы туралы шешім қабылдау кезінде, Иракқа шабуылды ұсынған идеяны "суық соғыс" бойынша ең дұрыс пікір білдіргендер қолдады, ал "суық соғыс" бойынша ең қате пікір білдіргендер оған қарсы болды. Бірақ соңында командалардың маңызы жоқ, нәтижелер маңызды. Виктория патшайымының бірінші премьер-министрі саясаттың сәтсіздігінен кейін ащы түрде айтқандай: "Даналар уәде еткен нәрсе орындалмады. Ал сол ақымақтардың болжағандары орындалды". Ол сондай-ақ АҚШ-тың Саддамды "адамгершілікке және бейбітшілікке" жататын үкіметпен алмастыру тұрғысынан "Иракта жақсы нәтижелерге қалай қол жеткізе алатыны" әлі де белгісіз екенін мойындады. Фрум 2002 жылдың ақпан айында Ақ үйден кетті. Комментатор Роберт Новак CNN телеарнасында Фрумның әйелі достарына "жамандық осі" фразасын өзі ойлап тапқанын электрондық пошта арқылы жібергендігі үшін жұмыстан босатылғанын мәлімдеді. Фрум мен Ақ үй Новактың мәлімдемесін жоққа шығарды. Фрум Гарриет Майерстің АҚШ Жоғарғы сотына тағайындалуына қарсы болды, себебі ол бұл лауазымға жеткілікті білікті емес, сондай-ақ консервативтік көзқарастарды жеткілікті түрде ұстанбайтындығына сенді.

Following the 2000 election of George W. Bush, Frum was appointed to a position as a speechwriter within the White House. He would later write that when he was first offered the job by chief Bush speechwriter Michael Gerson,
text=I believed I was unsuited to the job he was offering me. I had no connection to the Bush campaign or the Bush family. I had no experience in government and little of political campaigns. I had not written a speech for anyone other than myself. And I had been only a moderately enthusiastic supporter of George W. Bush I strongly doubted he was the right man for the job. While still a Canadian citizen, he was one of the few foreign nationals working within the Bush White House. He filed for naturalization and took the oath of citizenship on September 11, 2007. During Frum's time at the White House, he was described by commentator Ryan Lizza as being part of a speechwriting brain trust that brought "intellectual heft" and considerable policy influence to the Bush Administration. Shortly after the September 11 attacks, Frum hosted pseudonymous Muslim apostate and critic of Islam, Ibn Warraq at an hour and a half lunch at the White House. While serving in the Bush White House and afterward, Frum strongly supported the Iraq War by furthering the conspiracy theory that Saddam Hussein was in league with the terrorist group Al Qaeda. In later years, however, he would express regret for that endorsement, saying that it owed more to psychological and group identity factors than reasoned judgment:

"It's human nature to assess difficult questions, not on the merits, but on our feelings about the different 'teams' that form around different answers. To cite a painful personal experience: During the decision making about the Iraq war, I was powerfully swayed by the fact that the proposed invasion of Iraq was supported by those who had been most right about the Cold War—and was most bitterly opposed by those who had been wrongest about the Cold War. Yet in the end, it is not teams that matter. It is results. As Queen Victoria's first prime minister bitterly quipped after a policy fiasco: 'What wise men had promised has not happened. What the damned fools predicted has actually come to pass.'" He also later acknowledged that it remains unclear how the US "could have delivered better success in Iraq" in terms of replacing Saddam with a "more humane and peaceful" government. Frum left the White House in February 2002. Commentator Robert Novak, appearing on CNN, claimed that Frum was dismissed because his wife had emailed friends, saying that her husband had invented the "axis of evil" phrase. Frum and the White House denied Novak's allegation. Frum opposed the nomination of Harriet Miers for the Supreme Court of the United States, on the grounds that she was insufficiently qualified for the post, as well as insufficiently conservative.

Американдық кәсіпорын институты

Ақ үйден кеткеннен кейін көп ұзамай Фрум неоконсервативті ой-сана институтының ғылыми қызметкері болып жұмыс істеді. Ол онда жұмыс істеген алғашқы күндері Ричард Перлмен бірлесіп "Зұлымдыққа соңғы нүкте" атты кітап жазды, онда жаһандық мәселелерге неоконсервативті көзқарас пен 2003 жылғы Иракқа басып кіруді қорғау жазылды. Оның қызметі 2003 жылдан 2010 жылдың 25 наурызына дейін жалғасты, сол кезде ол төленетін лауазымынан босатылды және төленбейтін лауазымды қабылдаудан бас тартты.

Ақ үйден кеткеннен кейінгі басқа да іс-әрекеттері

2005 жылы Фрум Америка-Ислам қатынастары жөніндегі кеңестің (CAIR) Канадалық бөлімшесі тарапынан қорлау туралы сотқа шақырылды, себебі ол National Post газетіндегі мақаласында CAIR-дың террористерге көңіл білдіретінін айтқан еді. Фрум бастапқыда сотқа қарсы күресемін деп уәде берді, бірақ газет редакциялық түсіндірме жариялады, онда «Шима Хан да, Америка-Ислам қатынастары жөніндегі кеңес Канада да терроризмді қолдамайды және насихаттайды» делінген. 2007 жылдың 11 қазанында Фрум өз блогында Рудольф Джулианидің президенттік науқанына сыртқы саясат жөніндегі аға кеңесші ретінде қосылатынын жариялады. Фрум блогының оқырмандарына «NewMajority.com» атты жаңа саяси сайт ашатынын хабарлады, оны «әртүрлі пікірлерді білдіретін топтық блог» деп сипаттады. Оның айтуынша, барлығы консерватор немесе республикашыл емес. Ол бұл сайттың «қазіргі консерватизмге көңілі толмайтын жас оқырмандар үшін тартымды және қызықты онлайн-қоғамдастық құруға» көмектесетініне үміттенді. 2012 жылы ол The Daily Beast сайтымен біріктірілді, онда оның блогы жариялануын жалғастырды. Әкесі мен қарындасы қайтыс болғаннан кейін жеке себептермен Фрум 2013 жылдың 3 маусымында блогын тоқтатты, бірақ 2013 жылдың қыркүйегінде The Daily Beast үшін жазуды қайта бастады. Фрум 2014 жылдың наурызында The Atlantic журналына аға редактор болып орналасты. 2014 жылғы Израиль-Газа қақтығысы кезінде Фрум Хан Юнис қаласындағы ауруханаға әкесінің денесін жеткізіп бара жатқан қанға малталған екі палестиналық жастың суретін «жалған» деп атады; бұл адам Израильдің әуе шабуылында қаза тапқан еді. Фрум The Atlantic журналында кешірім сұрады. Фрумды The Washington Post газетінің журналисі Эрик Вемпл және The Atlantic журналының тілшісі Джеймс Фаллоус сынға алды, Фаллоус Фрумның твиттерін «үлкен журналистік қате» деп атады. 2016 жылдың 2 қарашасында ол президенттік сайлауда Хиллари Клинтонға дауыс бергенін мәлімдеді.

Кітаптар мен жазу

Фрумның "Өлі оң" атты алғашқы кітабы 1994 жылы жарық көрді. Фрумның қарсыласы Роберт Новактың жағымсыз пікірінше, ол "жабдықтаушыларға, евангелистерге және барлық дерлік республикашыл саясаткерлерге қарсы зор наразылық білдірді". Бұл – америкалық консервативті президенттің сайлауы мен президенттік қызметі туралы саяси сатира. 2018 жылы Фрум Трамп президенттігінің Америка демократиясына қауіп төндіруі туралы "Трампократия: Америка Республикасының бұзылуы" атты кітабын жариялады. Ол кітап туралы "New Books Network" желісінде сұхбат берді. 2020 жылы ол Трамп дәуірі мен оның салдары туралы екінші томды жариялады, "Trumpocalypse: Америка демократиясын қайта жаңғырту".

Қоғамдық радиодағы кездесулері

Фрум 2007 жылдан бастап 2011 жылдың 12 қазанында соңғы рет сөйлегенге дейін American Public Media-ның "Marketplace" бағдарламасында саралаушы болды. Фрум Санта-Моникадағы (Калифорния) KCRW ұлттық қоғамдық радиосының апталық "Left, Right & Center" радио бағдарламасына көп рет қатысты. KCRW бағдарламасында Фрум консервативті ұстанымды қорғайтын.

Саяси көзқарастар

Фрум 2003 жылы Иракқа шабуылға қолдау көрсетті. Ол Джордж Буштың "Зұлымдық осі" атты танымал сөзін жазуға көмектесті. Президент Барак Обаманың Иранмен жасасқан ядролық келісіміне қарсы болды. 2010 жылы Фрум "негізгі жетекші" ретінде No Labels орталық топты құруға қатысты. 2011 жылдың маусым айында Нью-Йорк штатында бір жынысты некелер заңдастырылғаннан кейін, Фрумның CNN-дегі апталық бағаны "Мен бір жынысты некелер туралы жаңылыстым" деп аталды. Онда ол өзінің пікірінің 14 жыл бұрынғы "күшті қарсыласынан" қалай өзгергенін сипаттады; ол бастапқыда оның енгізілуі "американдық отбасының тұрақсыздығын күшейтеді" деп қорқыған болса, енді "бір жынысты некеге қарсы аргумент шындыққа сыналып, сынақтан өтпеді" деп санайды. 2013 жылы Фрум Холлингсворт пен Перри ісі кезінде бір жынысты некелерді қолдау үшін Жоғарғы Сотқа ұсынған amicus curiae құжатына қол қойды. 2013 жылы CNN-де жариялаған бағанында Фрум қаруды бақылау заңнамасы бойынша Конгресте жеткілікті дауыс болмағандықтан "Қаруды бақылаудың Б жоспары" қажеттігін талқылады. Фрум жеке меншікке тиесілі атыс қаруының денсаулыққа тигізетін әсері жөнінде бас хирургтың баяндамасын дайындауды ұсынды (мұндай баяндама үйдегі қарудың өзіне-өзі қол жұмсау, қаза табатын жазатайым оқиғалар және отбасылық зорлық-зомбылық тәуекелін арттырады деген қорытындыға жететініне сенімді) және атыс қаруын өндірушілердің тәжірибесін зерттеу үшін Сенатта тыңдау өткізуді талап етті. Ол мұны 1990 жылдардағы темекі компанияларына қатысты өткізілген тыңдаулармен салыстырды. 2014 жылы Фрум Эдвард Сноуденнің Владимир Путиннің жарнамалық науқанында атқарған рөлін талдады. Фрум 2 қарашада Торонтода өткен Мунк дебаттарында Трамптың бұрынғы сайлау штабының бас директоры және Ақ үйдің бас стратегиясы Стив Бэннонмен бірге сахнаға шықты, онда олар батыс саясатындағы популизмнің болашағын талқылады. 2018 жылы ол былай деп жазды: "Дамыған демократиялар адамзат тарихындағы ең еркін, әділ және жақсы қоғамдарды құрды. Бұл қоғамдар, әрине, көптеген жақсартуларды қажет етеді – сақтықпен ойластырылған, нақты реформалар, күтпеген салдарларға назар аударумен. Бірақ революция емес. Жаңа популистердің "бәрін өртеп жіберу" қиялы емес". Фрум иммиграциялық реформаны қолдайды, "иммиграцияны азайту және иммигранттарды мұқият іріктеу" экономикалық игіліктерді арттырады және "барлық халқының мүддесін қорғайтын біртұтас ұлтқа тиесілілік сезімін" қайта жаңартады деп санайды. Ол 2023 жылғы Израиль-ХАМАС соғысы кезінде Израильді және оның өзін-өзі қорғау құқығын қолдады. 2023 жылдың желтоқсанында Фрум Израильдің жауабы "сөзсіз" екенін және палестиналық мемлекеттің мәселенің шешімі емес екенін айтты.

Frum supported the 2003 invasion of Iraq. He helped write George W. Bush's famous "Axis of Evil" speech to describe the governments of Iraq, Iran and North Korea. He opposed President Barack Obama's Iran nuclear deal.</blockquote>

In 2010, Frum was involved in the formation of the centrist group No Labels as a "founding leader". In June 2011, following the legalization of same sex marriage in New York state, Frum's weekly column for CNN was titled "I was wrong about same sex marriage." In it he described the evolution of his opinion from a "strong opponent" 14 years prior; while he had feared that its introduction would cause "the American family [to] become radically more unstable," he now feels that "the case against same sex marriage has been tested against reality. The case has not passed its test." In 2013, Frum was a signatory to an amicus curiae brief submitted to the Supreme Court in support of same sex marriage during the Hollingsworth v. Perry case. In a 2013 opinion column for CNN, Frum discussed the need for a "Plan B On Guns" because of a lack of votes in Congress for gun control legislation. Frum specifically urged the commissioning of a surgeon general's report on firearms health effects on individual ownership (writing that "such a report would surely reach the conclusion that a gun in the home greatly elevates risks of suicide, lethal accident and fatal domestic violence"), and he called for Senate hearings regarding the practices of firearms manufacturers. He compared these to hearings conducted in the 1990s about tobacco companies. In 2014, Frum analyzed the role he accused Edward Snowden of playing in Vladimir Putin's publicity program. Frum appeared on stage with Steve Bannon, Trump's former campaign CEO and White House Chief Strategist, in the November 2, 2018 edition of the Munk Debates in Toronto, ON., where they debated the future of populism in western politics. In 2018, he wrote, "The advanced democracies have built the freest, most just, and best societies in human history. Those societies demand many improvements, for sure—incremental, practical reforms, with careful attention to unintended consequences. But not revolution. Not the burn it all down fantasies of the new populists." Frum is a proponent of immigration reform, arguing that "reducing immigration, and selecting immigrants more carefully" would lead to increased economic benefits and restore "the feeling of belonging to one united nation, responsible for the care and flourishing of all its people". He expressed support for Israel and its right to self defense during the 2023 Israel–Hamas war. In December 2023, Frum said that the Israeli response was "inevitable" and that Palestinian statehood was not the solution.

Президент сайлауы

Фрум 2008 жылғы президенттік сайлауда Джон Маккейнді қолдап, "Мен Джон Маккейнге дауыс беремін" деп жазды.

Ешқашан да үкім шығармаңыз

Фрум 2016 жылғы АҚШ президенттік сайлауында Хиллари Клинтонға дауыс бергенін мәлімдеді. Дональд Трамптың сайлануына қарсы болған және оның президенттік кезеңі бойында Трампқа қарсылық танытқан республикашылардың бірі. 2019 жылдың қазан айында Фрум Трампты, Трамптың саяси қарсыласы Джо Байденге қатысты тергеуді жариялау үшін Украинаға ықпал етуге тырысқаны үшін "өте кінәлі" деп атады. Трамптың президенттік мерзімінде Фрум Трампты, оның саясатын және басқарудағы нашарлығын сынаған екі кітап жазды: Trumpocracy: The Corruption of the American Republic және Trumpocalypse: Restoring American Democracy. 2024 жылы ол "Трамп сөніп барады" деген мақала жариялады.

2008 жылдан кейін Республикалық партияны сынға алу

2009 жылы Фрум Обамаға қарсы түрлі арзан сөздер мен теорияларды "жабайы айыптаулар және қызбалықтан туған параноидтық ойлар" деп айыптады. Блогында Фрум Шай партиясын "Ұлы депрессиядан бері басталған ең ауыр экономикалық дағдарысқа тап болған, жасы бірқатар үлкен және жақсы жағдайдағы американдықтардың қозғалысы" деп сипаттады. Олар осы апаттың түсініктемесін және кінәліні іздеп жүр. Олар оны (Мишель) Бахманн мен оның сенімдестері 30 жыл бұрын тапқан жерде табады: Барак Обама басшылығындағы, жат және күмәнді күштер бақылап отырған, елге жаулы үкімет. Ол Бахманның саяси көзқарастарын түсіндірді, олардың кейбіреулерін "параноидты" деп атады: "Бұл федералды үкіметті христиандық қоғамды қиратып, жойғысы келген жат құрал ретінде қарастыратын діни философиядан туындайды. Бахманның американдық мемлекетке діни негіздегі қарсылығы бүгінгі қиын экономикалық жағдайда радикалданған көптеген консерваторлардың назарына ілігеді". 2009 жылдың 14 тамызында Билл Мойерс бағдарламасында Фрум денсаулық сақтау және басқа да демократиялық бастамаларға қарсы республикалық саяси тактиканы "атасылық", "қауіпті" және тиімсіз деп сынады. 2017 жылы ACA-ны жоюға жасалған республикалық әрекет уақытша тоқтатылғаннан кейін Фрум Atlantic журналында мақала жазып, республикашылдар мен консерваторларды оның кеңесін орындамай, шамалылық пен қарапайымдық танытуға тырыспағаны үшін айыптады. 2011 жылдың қыркүйегінде Tablet Magazine жазды: "Шай партиясы GOP-қа басымдық таныған кезде, Фрум өте қысқа мерзімде оңшыл сарайдан адасқан адамға айналды" және оның сөзін келтірді: "Республикалық партияда қазір маған жат стиль мен сезімталдық бар, [бірақ] оны экстремистерге қалдырудың орнына, жақсы Республикалық партия үшін жұмыс істеу арқылы елге көбірек пайда келтіруге болады. Олар осы мұраны иеленуге лайық па?". 2011 жылдың қарашасында New York журналына жазған мақаласында Фрум өзінен алшақтаған республикалық достарына деген реакциясын былай сипаттады: "Кейбір республикалық достарым менің есімнен айырылып қалғанымды сұрайды. Мен: "Айнаға қараңыз" деймін". Ол партияның, консервативті ой-саналар мен оңшыл сарапшылардың экономика туралы жалған ақпараттар мен олардың тұрақты қолдаушыларына қатысты жоқ қауіптерден жұмыс істейтін "балама шындық" дамуын сипаттады. Ол орташа республикашылдардың консервативті достарына сын айта алмауына алаңдады, бұл 1960-шы жылдардағы орташа Рипон республикашылары мен консервативті Голдвотер республикашылары арасындағы араздыққа ұқсас, сол кезде Мичиган губернаторы Джордж Ромни сияқты орташа республикашылар консерваторларды ашық сынаған.

In 2009, Frum denounced various anti Obama conspiracy theories as "wild accusations and the paranoid delusions coming from the fever swamps". In his blog, Frum described the Tea Party as "a movement of relatively older and relatively affluent Americans whose expectations have been disrupted by the worst economic crisis since the Great Depression. They are looking for an explanation of the catastrophe—and a villain to blame. They are finding it in the same place that (Michele) Bachmann and her co religionists located it 30 years ago: a deeply hostile national government controlled by alien and suspect forces, with Barack Obama as their leader and symbol." He explained Bachmann's political views, some of which he called "paranoid": "It emerges from a religious philosophy that rejects the federal government as an alien instrument of destruction, ripping apart a Christian society. Bachmann's religiously grounded rejection of the American state finds a hearing with many more conventional conservatives radicalized by today's hard economic times." On August 14, 2009, on Bill Moyers Journal, Frum challenged certain Republican political tactics in opposing health care and other Democratic initiatives as "outrageous," "dangerous," and ineffective. Following the temporary withdrawal of a Republican effort to repeal the ACA in 2017, Frum wrote an article in the Atlantic in which he chastised fellow Republicans and conservatives for failing to take his advice to behave with moderation and humility. In a September 2011 article, Tablet Magazine wrote: "as the Tea Party has come to dominate the GOP, Frum has been transformed in a remarkably short period of time from right wing royalty to apostate" and quoted him as saying: "There's a style and a sensibility in the Republican Party right now that I find myself removed from, [but] you can do more good for the country by working for a better Republican Party than by leaving it to the extremists. What have they done to deserve that inheritance?" Writing for New York magazine in November 2011, Frum described his reaction to fellow Republicans, who had distanced themselves from him, saying, "Some of my Republican friends ask if I've gone crazy. I say: Look in the mirror." He described the development of an "alternative reality" within which the party, conservative think tanks, and right wing commentators operate from a set of lies about the economy and nonexistent threats to their traditional base of supporters. He expressed concern over the inability of moderate Republicans to criticize their conservative brethren, contrasting this to the 1960s split between moderate Ripon Republicans and conservative Goldwater Republicans, when moderates such as Michigan governor George Romney were publicly critical of the conservatives.

Саяси емес көзқарастар

Фрум өзін "ешқандай қатаң сақталмайтын еврей" деп есептейді.