Джордж Буш басқарған АҚШ президенттігі (2001-2009)

Жорж Буш президенттік мерзімі (2001-2009): АҚШ тарихы, сайлау, саясат, республикалық партия, Обамаға дейінгі кезең. Таныстырыңыз!

37 мин оқу

100%

Дереккөз: Presidency of George W. Bush — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

2001 жылдан 2009 жылға дейін АҚШ президенттік әкімшілігі. Джордж В. Буштың 43-ші АҚШ президенті ретіндегі қызметі 2001 жылдың 20 қаңтарында өткен тұңғыш инаугурациясымен басталып, 2009 жылдың 20 қаңтарында аяқталды. Техас штатынан шыққан республикашыл Буш, 2000 жылғы президент сайлауында демократтардың қолдауындағы вице-президент Ал Горды шамалы айырмамен жеңгеннен кейін билікке келді. Ол сайлауда халықтың дауысы бойынша Гордан 543 895 дауыспен ұтылған болатын. Төрт жыл өткен соң, 2004 жылғы президенттік сайлауда Буш демократтардың үміткері Джон Керриді аз дауыспен жеңіп, қайта сайланды. Буш екі мерзім бойы қызмет етті, ал оның орнын 2008 жылғы президенттік сайлауда жеңіске жеткен демократ Барак Обама басты. Буш – 41-ші президент Джордж Буштың үлкен ұлы. Оның әкімшілігіне үлкен өзгеріс әкелген маңызды оқиға – 2001 жылдың 11 қыркүйегінде болған террористік шабуылдар. Осыдан кейін Конгресс АҚШ Ішкі қауіпсіздік департаментін құрды, ал Буш терроризмге қарсы жаһандық соғыс жариялады. Ол Талибанды құлату, «Әл-Қаиданы» жою және Усама бен Ладенді қолға түсіру мақсатымен Ауғанстанға басып кіруге бұйрық берді. Сонымен қатар, ол терроризмге күдіктілерді қадағалауға рұқсат беру үшін дау тудырған «Патриот» заңына қол қойды. 2003 жылы Буш Саддам Хусейн режимінің жаппай қырып-жоятын қару-жараққа ие болғаны туралы айыптаулармен Иракқа басып кіруге бұйрық берді. Бірақ, қақтығыстар барысында ешқандай жаппай қырып-жоятын қару-жарақ қоры табылмады, сондай-ақ «Әл-Қаидамен» байланысқа дәлелдер де жоқ болды. 9/11-ге дейін Буш 1,3 триллион долларлық салықты қысқарту бағдарламасын және «Ешбір бала артта қалмасын» заңын – маңызды білім беру заң жобасын қабылдады. Ол сондай-ақ, ішінара босанған абортты тыйым салу туралы заң мен дінге негізделген әлеуметтік көмек бағдарламалары сияқты консервативтік шараларды қолдады. 2003 жылы ол «Medicare» рецептуралық дәрі-дәрмектерді жақсарту және жаңарту туралы заңға қол қойды, ол «Medicare» бөлігі D-ны құрды.

U. S. presidential administration from 2001 to 2009

George W. Bush's tenure as the 43rd president of the United States began with his first inauguration on January 20, 2001, and ended on January 20, 2009. Bush, a Republican from Texas, took office following his narrow Electoral College victory over Democratic incumbent vice president Al Gore in the 2000 presidential election, in which he lost the popular vote to Gore by 543,895 votes. Four years later, in the 2004 presidential election, he narrowly defeated Democrat nominee John Kerry, to win re election. Bush served two terms and was succeeded by Democrat Barack Obama, who won the 2008 presidential election. Bush is the eldest son of the 41st president, George H. W. Bush. A decisive event reshaping his administration was the terrorist attacks on September 11, 2001. In its aftermath, Congress created the United States Department of Homeland Security and Bush declared a global war on terrorism. He ordered an invasion of Afghanistan in an effort to overthrow the Taliban, destroy al Qaeda, and capture Osama bin Laden. He also signed the controversial Patriot Act in order to authorize surveillance of suspected terrorists. In 2003, Bush ordered an invasion of Iraq, alleging that the Saddam Hussein regime possessed weapons of mass destruction. Intense criticism came when neither WMD stockpiles nor evidence of an operational relationship with al Qaeda were found. Before 9/11, Bush had pushed through a $1.3 trillion tax cut program and the No Child Left Behind Act, a major education bill. He also pushed for socially conservative efforts, such as the Partial Birth Abortion Ban Act and faith based welfare initiatives. Also in 2003, he signed the Medicare Prescription Drug, Improvement, and Modernization Act, which created Medicare Part D.

During his second term, Bush reached multiple free trade agreements and successfully nominated John Roberts and Samuel Alito to the Supreme Court. He sought major changes to Social Security and immigration laws, but both efforts failed. The wars in Afghanistan and Iraq continued, and in 2007 he launched a surge of troops in Iraq. The Bush administration's response to Hurricane Katrina and the dismissal of U. S. attorneys controversy came under attack, with a drop in his approval ratings. A global meltdown in financial markets dominated his last days in office as policymakers looked to avert a major economic disaster, and he established the Troubled Asset Relief Program (TARP) to buy toxic assets from financial institutions. At various points in his presidency, Bush was among both the most popular and unpopular presidents in U. S. history. He received the highest recorded approval ratings in the wake of the September 11 attacks, but also one of the lowest such ratings during the 2007–2008 financial crisis. Although public sentiment of Bush has improved since he left office, his presidency has generally been rated as below average by scholars.

Екінші мерзімінде Буш бірнеше еркін сауда келісімдеріне қол жеткізіп, Джон Робертс пен Сэмюэл Алитоны Жоғарғы Сотқа сәтті ұсынды. Ол әлеуметтік қамсыздандыру және иммиграциялық заңдарға үлкен өзгерістер енгізуді көздеді, бірақ екі әрекеті де сәтсіз аяқталды. Ауғанстан мен Ирактағы соғыстар жалғасты, ал 2007 жылы ол Иракқа қосымша әскерлер жіберді. Буш әкімшілігінің «Катрина» даулына жауап беруі және АҚШ прокурорларын жұмыстан босатуы сынға ұшырады, бұл оның беделінің төмендеуіне әкелді. Оның президенттік кезеңінің соңғы күндерін қаржы нарықтарындағы жаһандық құлдырау басып алды, саясаткерлер ірі экономикалық апаттың алдын алуға тырысты және қаржы институттарынан «улы активтерді» сатып алу үшін «ТАРП» (Troubled Asset Relief Program) бағдарламасын құрды. Президенттік кезеңінде Буш АҚШ тарихындағы ең танымал және ең беделсіз президенттердің бірі болды. 11 қыркүйек шабуылдарынан кейін ол ең жоғары беделге ие болды, бірақ 2007-2008 жылдардағы қаржылық дағдарыс кезінде ең төменгі көрсеткіштердің бірін көрсетті. Буш биліктен кеткеннен кейін оның беделі жақсарғанмен, оның президенттік кезеңі ғалымдар тарапынан орташадан төмен деп бағаланды.

2000 жылғы сайлау

АҚШ-тың 41-ші президенті Джордж Буштың үлкен ұлы Джордж Буш 1994 жылы Техас штатының губернаторы сайлауында жеңіске жетіп, өзінің президенттік үміткерлігін көрсетті. 1998 жылы Техас штатының губернаторы сайлауында қайтадан жеңіске жеткен соң, Буш 2000 жылғы президент сайлауында республикалық партияның басты үміткері ретінде танылды. 2000 жылғы сайлауға дейінгі жылдары Буш кеңесшілер тобын құрды, оның ішінде еркін нарық экономикасын қолдайтын Лоренс Б. Линдси және сыртқы саясат сарапшысы Кондолиза Райс болды. Бірнеше көрнекті республикашылдар Бушқа қарсы тұрудан бас тартса да, Аризона штатының сенаторы Джон Маккейн көптеген орталық саясаттағы және сыртқы саясаттағы белсенділердің қолдауымен күшті қарсылық көрсетті. Маккейннің Оңтүстік Каролина штатындағы алғашқы сайлаудағы жеңілісі 2000 жылғы республикалық партияның ішкі сайлауына нүкте қойды, ал Буш 2000 жылғы Республикалық Ұлттық Конвентте президенттікке ресми ұсынылды. Буш бұрынғы қорғаныс министрі Дик Чейниді өзінің вице-президенттікке үміткері етіп таңдады. Чейни сайлауда көп дауыс жинамайтын болса да, денсаулығына қарамастан, Буш Чейнидің мол тәжірибесі оны құнды серіктес етеді деп сенді. Президент Билл Клинтонның өкілеттігі шектеулі болғандықтан, демократтар вице-президент Ал Горды президенттікке ұсынды. Буштың сайлау кампаниясы Клинтоннан, оның Левински ісіне қатысы бар екенін еске салып, өзінің үміткерінің мінез-құлқын баса көрсетті. Қазан айындағы соңғы дебаттан кейін жүргізілген сауалнамалар Бушқа үлкен артықшылықты көрсетті, бірақ Буштың 1976 жылы мас күйде көлік жүргізгені үшін ұсталғаны туралы ақпарат тарауы оның кампаниясының қарқынын баяулатқандай болды. Сайлау түнінің соңында Флорида штаты сайлаудың шешуші штаты болып шықты, себебі қай үміткер сол штатты жеңсе, президент болады. Сайлау түнінің соңында Буш дауыс беруде өте тар үлес алып, автоматты қайта санауды бастады. Флорида Жоғарғы Соты ішінара қолмен қайта санауға бұйрық берді, бірақ АҚШ Жоғарғы Соты теңдік принципіне сүйене отырып, осы процеске толық тоқтау салды. «Буш против Гор» ісі бойынша шешім Бушты штат пен сайлауда жеңіске жеткізді. Гор жалпыұлттық дауыс беруде аз ғана басымдыққа ие болса да, Буш 271 сайлаушы дауысымен (Гордың 266 дауысына қарсы) президент сайлауында жеңіске жетті. Сол уақытта өткен конгресс сайлауында республикашылар Өкілдер палатасында аздап көпшілікті сақтап қалды, бірақ Сенатта бес орынды жоғалтты, нәтижесінде Сенаттағы партиялық тепе-теңдік елу республикашыл мен елу демократтан құралды.

The oldest son of George H. W. Bush, the 41st president of the United States, George W. Bush emerged as a presidential contender in his own right with his victory in the 1994 Texas gubernatorial election. After winning re election by a decisive margin in the 1998 Texas gubernatorial election, Bush became the widely acknowledged front runner in the race for the Republican nomination in the 2000 presidential election. In the years preceding the 2000 election, Bush established a stable of advisers, including supply side economics advocate Lawrence B. Lindsey and foreign policy expert Condoleezza Rice. Though several prominent Republicans declined to challenge Bush, Arizona senator John McCain launched a spirited challenge that was supported by many moderates and foreign policy hawks. McCain's loss in the South Carolina primary effectively ended the 2000 Republican primaries, and Bush was officially nominated for president at the 2000 Republican National Convention. Bush selected former secretary of defense Dick Cheney as his running mate; though Cheney offered little electoral appeal and had health problems, Bush believed that Cheney's extensive experience would make him a valuable governing partner. With President Bill Clinton term limited, the Democrats nominated Vice President Al Gore for president. Bush's campaign emphasized their own candidate's character in contrast with that of Clinton, who had been embroiled in the Lewinsky scandal. Bush held a substantial lead in several polls taken after the final debate in October, but the unearthing of Bush's 1976 DUI arrest appeared to sap his campaign's momentum. By the end of election night, Florida emerged as the key state in the election, as whichever candidate won the state would win the presidency. Bush held an extremely narrow lead in the vote by the end of election night, triggering an automatic recount. The Florida Supreme Court ordered a partial manual recount, but the Supreme Court of the United States effectively ordered an end to this process, on equal protection grounds, in the case of Bush v. Gore, leaving Bush with a victory in both the state and the election. Though Gore narrowly won a plurality of the nationwide popular vote, Bush won the presidential election with 271 electoral votes compared to Gore's 266. In the concurrent congressional elections, Republicans retained a narrow majority in the House, but lost five seats in the Senate, leaving the partisan balance in the Senate at fifty Republicans and fifty Democrats.

Әкімшілік

Ақ үйдің күшті бас штабының идеясын қабылдамай, Буш жоғары лауазымды шенеуніктердің тікелей өзіне есеп беруін ұйымдастырды, штаб басшысы Эндрю Кардты емес. Вице-президент Чейни Буштан бөлек, Ақ үйдегі ең ықпалды тұлға болып көзге түсті. Буш Техаста оның басшылығымен жұмыс істеген бірнеше адамды Ақ үйге әкелді, олардың ішінде аға кеңесші Карен Хьюз, аға кеңесші Карл Роув, заң кеңесшісі Альберто Гонзалес және штаб хатшысы Харриет Майерс болды. Басқа да маңызды Ақ үй қызметкерлеріне ішкі саясат жөніндегі кеңесші Маргарет Спеллингс, бас сөз жазушы Майкл Герсон, Ақ үй штаб басшыларының орынбасарлары Джошуа Болтен және Джо Хагин кірді. Джеральд Фордтың басқару кезінде OMB директорының орынбасары болған Пол Х. О'Нилл қазынашылық хатшысы болып тағайындалды, ал Миссури штатының бұрынғы сенаторы Джон Эшкрофт бас прокурорлық қызметіне ие болды. Буш шетелдік саясат тәжірибесі аз болғандықтан, оның тағайындамалары оның өкіметтену кезеңінде АҚШ-тың сыртқы саясатын қалыптастыруда маңызды рөл атқарды. Оның алғашқы шетелдік саясат тағайындалған бірнеше адамы әкесінің әкімшілігінде қызмет еткен; Вице-президент Чейни қорғаныс хатшысы болған, Ұлттық қауіпсіздік жөніндегі кеңесші Кондолиза Райс Ұлттық қауіпсіздік кеңесінде қызмет еткен, ал хатшылардың орынбасарлары Пол Вулфовиц пен Ричард Армитаж да маңызды лауазымдарда болған. Мемлекеттік хатшы Колин Пауэлл бірінші президент Буш кезінде Бірлескен штабтар төрағасы қызметін атқарған. Буш Пауэллге ұзақ жылдар бойы құрметпен қараған, және бұрынғы генерал Буштың осы лауазымға бірінші таңдауы болды. Қорғаныс хатшысы Дональд Рамсфелд, Форд әкімшілігінде де осы қызметте болған, ұлттық қауіпсіздік командасының негізгі тұлғаларын толықтырды. Форд әкімшілігінде бірге қызмет еткен Рамсфелд пен Чейни Буштың бірінші президенттік мерзімінде сыртқы саясаттың жетекші тұлғалары болып көзге түсті. Ирак соғысына қарсы болған және Буштың салықты төмендетуі дефицитке алып келеді деп қорқытқан О'Ниллдің орнына 2003 жылдың ақпан айында Джон В. Сноу тағайындалды. Буш әкімшілігінің шешімдеріне, әсіресе Ирак соғысын бастауына наразы болған Пауэлл 2004 жылғы сайлаудан кейін отставкаға кетті. Оның орнына Райс тағайындалды, ал ұлттық қауіпсіздік жөніндегі кеңесшінің орынбасары Стивен Хэдли Райстың бұрынғы лауазымын иеленді. Буштың жоғары лауазымды қызметкерлерінің көпшілігі 2004 жылғы сайлаудан кейін қызметте қалды, бірақ Спеллингс білім министрі ретінде кабинетке қосылды, ал Гонзалес Ашкрофтты бас прокурор ретінде алмастырды. 2006 жылдың басында Кард Дубай порттарымен байланысты дау мен бірнеше сәтсіз Ақ үй жобаларынан кейін Ақ үйден кетіп, оның орнына Джошуа Болтен келді. Болтен Роувтің кейбір міндеттерін алып тастап, Голдман Сакстың басшысы Генри Полсонды Сноудың орнына қазынашылық хатшысы болуға көндірді. 2006 жылғы сайлаудан кейін Рамсфелдтің орнына бұрынғы ЦРУ директоры Роберт Гейтс тағайындалды. Кадрлардың жаңаруы Райсты әкімшіліктегі ең көрнекті тұлғалардың бірі етіп бекітті, және ол Буштың екінші мерзіміндегі сыртқы саясатын бағыттап, маңызды рөл атқарды. Гонзалес пен Роув екеуі де 2007 жылы АҚШ прокурорларының жұмыстан босатылуына байланысты туған даудан кейін кетті, ал Гонзалестің орнына бұрынғы федералды судья Майкл Мукаси тағайындалды.

Rejecting the idea of a powerful White House chief of staff, Bush had high level officials report directly to him rather than Chief of Staff Andrew Card. Vice President Cheney emerged as the most powerful individual in the White House aside from Bush himself. Bush brought to the White House several individuals who had worked under him in Texas, including Senior Counselor Karen Hughes, Senior Adviser Karl Rove, legal counsel Alberto Gonzales, and Staff Secretary Harriet Miers. Other important White House staff appointees included Margaret Spellings as a domestic policy adviser, Michael Gerson as chief speechwriter, and Joshua Bolten and Joe Hagin as White House deputy chiefs of staff. Paul H. O'Neill, who had served as deputy director of the OMB under Gerald Ford, was appointed secretary of the treasury, while former Missouri senator John Ashcroft was appointed attorney general. As Bush had little foreign policy experience, his appointments would serve an important role in shaping U. S. foreign policy during his tenure. Several of his initial top foreign policy appointees had served in his father's administration; Vice President Cheney had been secretary of defense, National Security Adviser Condoleezza Rice had served on the National Security Council, and deputy secretaries Paul Wolfowitz and Richard Armitage had also served in important roles. Secretary of State Colin Powell had served as chairman of the Joint Chiefs of Staff under the first president Bush. Bush had long admired Powell, and the former general was Bush's first choice for the position. Secretary of Defense Donald Rumsfeld, who had served in the same position during the Ford administration, rounded out the key figures in the national security team. Rumsfeld and Cheney, who had served together in the Ford administration, emerged as the leading foreign policy figures during Bush's first term. O'Neill, who opposed the Iraq War and feared that the Bush tax cuts would lead to deficits, was replaced by John W. Snow in February 2003. Frustrated by the decisions of the Bush administration, particularly the launching of the Iraq War, Powell resigned following the 2004 elections. He was replaced by Rice, while then deputy national security adviser Stephen Hadley took Rice's former position. Most of Bush's top staffers stayed on after the 2004 election, although Spellings joined the Cabinet as secretary of education and Gonzales replaced Ashcroft as attorney general. In early 2006, Card left the White House in the wake of the Dubai Ports World controversy and several botched White House initiatives, and he was replaced by Joshua Bolten. Bolten stripped Rove of some of his responsibilities and convinced Henry Paulson, the head of Goldman Sachs, to replace Snow as secretary of the treasury. After the 2006 elections, Rumsfeld was replaced by former CIA director Robert Gates. The personnel shake ups left Rice as one of the most prominent individuals in the administration, and she played a strong role in directing Bush's second term foreign policy. Gonzales and Rove both left in 2007 after controversy regarding the dismissal of U. S. attorneys, and Gonzales was replaced by Michael Mukasey, a former federal judge.

Жоғарғы Сот

2004 жылғы сайлаудан кейін көптеген адамдар қартайған бас судья Уильям Ренквист АҚШ Жоғарғы сотынан кетеді деп күтті. Чейни мен Ақ үйдің кеңесшісі Харриет Майерс екі кеңінен құрметтелген консерваторды – округтік апелляциялық сот судьясы Джон Робертсті және төртінші округ судьясы Майкл Латтигті – екі финалист ретінде таңдады. 2005 жылдың маусым айында судья Сандра Дей О’Коннор күтпеген жерден соттан зейнеткерлікке шығатынын жариялады, ал Буш келесі айда оның орнына Робертсті тағайындады. Ренквист қыркүйек айында қайтыс болғаннан кейін Буш қысқа мерзімге судья Антонин Скалияны бас судья лауазымына көтеруді қарастырды, бірақ оның орнына Робертсті тағайындауды жөн көрді. Робертс 78-ге 22 дауыспен Сенаттың мақұлдауын алды, барлық республикашылдар және демократтардың шағын көпшілігі Робертске дауыс берді. Оның кандидатурасына бірден консерваторлар (және либералдар) қарсылық білдірді, олар оның дәлелденбеген идеологиясы мен сот тәжірибесінің жетіспеуінен алаңдады. Сенатта көпшілік көшбасшысы Билл Фрист Бушқа Майерстің мақұлдау үшін қажетті дауыстарға ие еместігін хабарлағаннан кейін Майерс өтінімін кері алды. Буш содан кейін консерваторлардың күшті қолдауын алған, бірақ демократтардың қарсылығына тап болған Сэмюэл Алитоны ұсынды. Алито 2006 жылдың қаңтар айында 58 дауысқа 42 дауыспен мақұлданды. Робертс пен Алито қызметке келгеннен кейінгі жылдары Робертс соты алдыңғы Ренквист сотынан жалпы алғанда консервативтірек болды, себебі Алито О’Коннордан көбінесе консервативті көзқарастарға ие болды.

Басқа соттар

Бұш сонымен қатар 62 судьяны АҚШ апелляциялық соттарына, 261 судьяны АҚШ округтік соттарына және 2 судьяны АҚШ халықаралық сауда сотына тағайындады. Олардың арасында болашақ Жоғарғы Соттың екі судьясы болды: Нил Горсуч 2006 жылы оныншы апелляциялық округ сотына, ал Бретт Кавано 2006 жылы Колумбия округінің апелляциялық сотына тағайындалды.

Буш салықтарының кемуі

+ Джордж У. Буш президент болған кездегі федералды қаржы және ЖІӨ Қаржы жылы Түсімдер Шығындар Артық/Дефицит ЖІӨ Қарыз ЖІӨ-нің %-ы ретінде 2001 1,991.1 1,862.8 128.2 10,526.5 31.5 2002 1,853.1 2,010.9 −157.8 10,833.7 32.7 2003 1,782.3 2,159.9 −377.6 11,283.8 34.7 2004 1,880.1 2,292.8 −412.7 12,025.5 35.7 2005 2,153.6 2,472.0 −318.3 12,834.2 35.8 2006 2,406.9 2,655.1 −248.2 13,638.4 35.4 2007 2,568.0 2,728.7 −160.7 14,290.8 35.2 2008 2,524.0 2,982.5 −458.6 14,743.3 39.4 Анықтама. Буштің салықты төмендету туралы уәдесі 2000 жылғы президенттік науқанының басты мәселесі болды, ал ол қызметке келгеннен кейін салықты төмендетуді өзінің бірінші маңызды заңнамалық басымдығы етті. Билл Клинтон әкімшілігі кезінде бюджеттік артық пайда болды, ал Федералдық резерв төрағасы Алан Гринспеннің қолдауымен Буш артық қаражатты салықты төмендетуге жұмсауды ұсынды. Қаржы министрі Пол О'Нилл салықты төмендетудің мөлшері және болашақтағы дефицит мүмкіндігі туралы алаңдаушылық білдіргеннен кейін вице-президент Чейни заң жобасын жазуды өз мойнына алды, оны әкімшілік 2001 жылдың наурыз айында Конгреске ұсынды. Буш бастапқыда он жыл ішінде 1,6 триллион долларға салықты төмендетуді көздеген, бірақ ақырында 1,35 триллион долларға салықты төмендетуге келісім берді. Әкімшілік үкімет қайтадан дефицитке ұшыраса, салықты төмендетуді тоқтатуға бағытталған «басқыштар» идеясын қабылдамады. 2001 жылғы Экономикалық өсім және салықтық жеңілдету туралы заң конгресс республикашыларының және конгресс демократтарының аз бөлігінің қолдауын алды, ал Буш оған 2001 жылдың маусым айында қол қойды. Заң бойынша жоғары табыс салығы 39 пайыздан 35 пайызға дейін төмендетілді, сондай-ақ мүлік салығы да төмендетілді. Сенаттағы республикашылардың тар көпшілігі келісімді пайдалануды қажет етті, бұл өз кезегінде салықты төмендету 2011 жылы тоқтатылатынын білдірді, егер қосымша заңнамалық шаралар қабылданбаса. Буш салықты төмендетуінің көп бөлігі кейіннен 2012 жылғы Американдық салық төлеушілерді жеңілдету туралы заңмен тұрақты етілді, бірақ бұл заң жоғары табыс иелеріне салықты төмендетуді кері қайтарды. Буш әкімшілігі мен республикашылардың мәлімдемелеріне қарамастан, бюджеттік дефицит өсті, көптеген адамдар салықты төмендету кінәлі деп есептейді. Президент Буш, вице-президент Дик Чейни және Сенаттағы көпшілік көшбасшысы Билл Фристтің бұл салықты төмендетулер «өздерін-өздері төлейді» деген мәлімдемелері CBPP, АҚШ Қаржы министрлігі және CBO тарапынан жоққа шығарылды.

+ Federal finances and GDP during the George W. Bush presidency FiscalYear Receipts Outlays Surplus/Deficit GDP Debt as a %of GDP 2001 1,991.1 1,862.8 128.2 10,526.5 31.5 2002 1,853.1 2,010.9 −157.8 10,833.7 32.7 2003 1,782.3 2,159.9 −377.6 11,283.8 34.7 2004 1,880.1 2,292.8 −412.7 12,025.5 35.7 2005 2,153.6 2,472.0 −318.3 12,834.2 35.8 2006 2,406.9 2,655.1 −248.2 13,638.4 35.4 2007 2,568.0 2,728.7 −160.7 14,290.8 35.2 2008 2,524.0 2,982.5 −458.6 14,743.3 39.4 Ref. Bush's promise to cut taxes was the centerpiece of his 2000 presidential campaign, and upon taking office, he made tax cuts his first major legislative priority. A budget surplus had developed during the Bill Clinton administration, and with the Federal Reserve chairman Alan Greenspan's support, Bush argued that the best use of the surplus was to lower taxes. After Treasury secretary Paul O'Neill expressed concerns over the tax cut's size and the possibility of future deficits, Vice President Cheney took charge of writing the bill, which the administration proposed to Congress in March 2001. Bush initially sought a $1.6 trillion tax cut over a ten year period, but ultimately settled for a $1.35 trillion tax cut. The administration rejected the idea of "triggers" that would phase out the tax reductions should the government again run deficits. The Economic Growth and Tax Relief Reconciliation Act of 2001 won the support of congressional Republicans and a minority of congressional Democrats, and Bush signed it into law in June 2001. The act lowered the top income tax rate from 39 percent to 35 percent, and it also reduced the estate tax. The narrow Republican majority in the Senate necessitated the use of the reconciliation, which in turn necessitated that the tax cuts would phase out in 2011 barring further legislative action. Most of the Bush tax cuts were later made permanent by the American Taxpayer Relief Act of 2012, though that act rolled back the tax cuts on top earners. Contrary to the rhetoric of the Bush administration and Republicans, the budget deficit increased, leaving many to believe the tax cuts were at fault. Statements by President Bush, Vice President Dick Cheney, and Senate Majority Leader Bill Frist that these tax cuts effectively "paid for themselves" were disputed by the CBPP, the U. S. Treasury Department and the CBO.

Білім

Салықты төмендетуден басқа, Буштың қызметке келгеннен кейінгі тағы бір маңызды саясаты – білім беру реформасы болды. Буш білім беруді реформалауға, әсіресе, төмен кірісті және ұлттық азшылық топтарының білім алуына ерекше қызығушылық танытты. Ол жиі "төмен үміттердің жұмсақ жамандыққа бой ұруын" кедейлер мен ұлттық азшылық топтарының қалып қоюына мүмкіндік бергені үшін сынады. Көптеген консерваторлар білім берудегі федералдық араласуды күшейтуге қарсы болғанымен, Буштің 2000 жылғы сайлауда білім беру реформасы бойынша жүргізген науқаны көптеген республикашыларды, соның ішінде Огайо штатының конгрессмені Джон Бонерді, федералдық қаржыландыруды арттыратын білім беру реформасы заңын қабылдауға көндірді. Екі партиялық қолдауға ие заң жобасын жасау мақсатымен Буш Сенаттың Денсаулық сақтау, Білім беру және Зейнетақы комитетінің жетекші мүшесі, көрнекті либерал сенатор Тед Кеннедимен байланыс жасады. Бірақ, Кеннеди кейіннен актінің іске асырылуын сынап, Буштің білім беруге федералдық қаржыландыруды көбейтуге уәде бергенін айтты.

Бақылау және ішкі қауіпсіздік

11 қыркүйектегі шабуылдардан кейін Буш Ішкі қауіпсіздік басқармасын құруды жариялады және Пенсильвания штатының бұрынғы губернаторы Том Риджті оның директоры етіп тағайындады. Конгресс Отандық қауіпсіздік туралы заңды қабылдап, Отандық қауіпсіздік департаментін (DHS) құрғаннан кейін Ридж жаңадан құрылған департаменттің алғашқы директоры болды. Департамент иммиграцияны, шекара бақылауын, кеденді және жаңадан құрылған Көлік қауіпсіздігі басқармасының (TSA) қызметін – әуежай қауіпсіздігін қадағалаумен айналысты. 2001 жылғы 26 қазанда Буш «Патриот» заңын қол қойып бекітті. Президенттің өтінішімен қабылданған бұл заң АҚШ барлау қауымдастығы арасында барлау ақпаратын бөлісуге мүмкіндік берді және күдікті террористерді бақылау үшін үкіметтің ішкі билігін кеңейтті. Буш сондай-ақ Ұлттық қауіпсіздік агенттігіне АҚШ-қа кіретін және шығатын коммуникацияларды санкциясыз бақылауға құпия түрде рұқсат берді.

Үгіт-сайлау кампаниясын қаржыландыру реформасы

2000 жылы Маккейннің президенттік науқаны 2001 жылы сайлау қаржысын реформалау мәселесін қоғамдық сананың назарына әкелді. Өкілдер палатасы заң жобасын 240–189 дауыспен мақұлдады. Заң жобасы бойынша Конгресс жүргізген күрестің барысында Буш қатаң ұстаным білдірмей, күшін сақтады. Алайда 2002 жылдың наурыз айында Буш Екі партиялық сайлау реформасы заңына қол қойды, бұл заң сайлауды қаржыландыру жүйесін жақсартады деп ойлағанын, бірақ ол "кемшіліксіз емес" екенін айтты. Заң саяси сыйлықтар мен шығыстарға бірнеше шектеулер қойды және «жұмсақ ақша» деп аталатын қаражатты пайдалануға тыйым салып, саяси кандидаттарға берілетін сыйлықтардың лимитіндегі олқылықтарды жапты. Заңның тәуелсіз шығыстарды шектеуге бағытталған бөліктері 2010 жылы «Citizens United v. FEC» ісінде Жоғарғы Сот тарапынан күштен шығарылды.

Денсаулық сақтау

Буш салықты қысқарту және «Ешбір бала қалып қоймасын» заңын қабылдағаннан кейін, Буш өзінің ішкі саясатын денсаулық сақтауға бұрды. Ол Medicare жүйесін кеңейтуге тырысты, осылайша ол рецепт бойынша берілетін дәрі-дәрмектердің құнын да қамтуы керек еді, бұл бағдарлама Medicare Part D деп аталды. Көптеген конгресс демократтары бұл заңға қарсы болды, себебі ол Medicare-ге дәрі-дәрмек бағасын келісуге мүмкіндік бермеді, ал көптеген консервативті республикашылар үкіметтің денсаулық сақтау саласына араласуын кеңейтуге қарсы шықты. Палата спикері Дэннис Хастерт және Сенаттағы көпшілік көшбасшысы Билл Фристтің көмегімен Буш күшті қарсылықты жеңіп, өз Medicare заң жобасын қабылдады. 2003 жылдың желтоқсанында Буш Medicare рецепт бойынша берілетін дәрі-дәрмектерді жетілдіру және жаңарту туралы заңға қол қойды, бұл 1965 жылы бағдарлама құрылғаннан бергі Medicare-дің ең ірі кеңейтілуі болды.

Әлеуметтік қамсыздандыру реформасының әрекеті

2004 жылы қайта сайланғаннан кейін Буш әлеуметтік қамсыздандыруды ішінара жекешелендіруді өзінің ең маңызды ішкі басымдығы деп белгіледі. Ол азаматтардың әлеуметтік қамсыздандыру бағдарламасын қаржыландыруға жұмсалатын жалақыдан төленетін салықтардың бір бөлігін инвестициялауға мүмкіндік беру үшін бағдарламаны қайта құруды ұсынды. Президент әлеуметтік қамсыздандыру қаржыландыру дағдарысының алдында тұрғанын және оның тұрақтылығын қамтамасыз ету үшін реформа қажет екенін мәлімдеді. Буш өзінің ұсынысы бойынша Конгресте қиын күрес күткенін, бірақ, оның сөзінше, "Менде саяси капитал бар және оны жұмсауға ниеттімін". AARP сияқты ұйымдар бұл жоспарға күшті қарсылық көрсетті, сондай-ақ Буштың салықты төмендетуін қолдаған Макс Бокус сияқты орталық демократтар да қарсы болды. Нәтижесінде, Буш өзінің жоспарына бірде-бір демократ конгрессменнің қолдауын ала алмады, тіпті Олимпиа Сноу және Линкольн Чафи сияқты орталық республикашылар да жекешелендіруді қолдамады. Бірлескен қарсылыққа тап болған республикашылар 2005 жылдың ортасында Буштың әлеуметтік қамсыздандыру жөніндегі ұсынысынан бас тартты.

Катрина даулы зардап шеккенде

2005 жылдың тамызында «Катрина» деп аталатын күшті дауыл Мексика шығанағындағы бірнеше штатты қиратты. Техастағы ранчосында жұмыс сапарымен болған Буш бастапқыда осы табиғи апатқа мемлекеттік және жергілікті билік органдарының күштерімен күресуге рұқсат берді. 29 тамызда дауыл Нью-Орлеан қаласына соқтығысып, қаланың бөгеттерінің бұзылуынан кейін оны толығымен қиратты. Дауыл салдарынан 1800-нен астам адам қаза тапты, ал Буш апатқа кешіккен жауабы үшін көп сынға ілікті. Халықтың наразылығына қатты ықпалданған Буш, Федералдық Төтенше жағдайларды басқару агенттігінің директоры Майкл Д. Браунды қызметтен шеттетуге мәжбүр болды және «Катрина үкіметтің барлық деңгейіндегі жауап беру қабілетіндегі ауыр мәселелерді көрсетті» деп мәлімдеді. «Катрина» дауылынан кейін Бушқа деген қолдау көрсеткіші 40 проценттен төмендеп, оның президенттік қызметінің соңына дейін сол деңгейде қалып қойды.

Ұлы дағдарыс

Буш әкімшілігі кезінде қаржыны либерализациялау жылдамдағаннан кейін банктер үй сатып алушыларға көбірек субпримдік ипотека несиелерін берді, бұл тұрғын үй бағасының көтерілуіне (көпіршікке) әкелді. Осы банктердің көпшілігі сондай-ақ осы несиелердің қауіпсіздігіне жасалған тікелей ставкалар болған кредиттік дефолт своптары мен туынды құралдарға инвестиция салды. Тұрғын үй бағасының төмендеуіне және алдағы рецессияға байланысты Буш әкімшілігі 2008 жылғы Экономикалық ынталандыру заңын қабылдады. Тұрғын үй бағасының төмендеуі көптеген мекемелердің қаржылық тұрақтылығына қауіп төндіре бастады, нәтижесінде 2008 жылдың наурыз айында АҚШ-тағы көрнекті инвестициялық банк – Bear Stearns банкроттыққа жақын болды. Қаржылық дағдарыстың күшейіп бара жатқанын сезген Буш, Қаржы министрі Полсонға JPMorgan Chase банкісіне Bear Stearns активтерінің көп бөлігін алуға рұқсат берді. Fannie Mae және Freddie Mac компанияларының да құлдырауы мүмкін деген алаңдаушылық туындағандықтан, Буш әкімшілігі екі мекемені де уақытша басқаруға (консерваторлыққа) қойды. Бірақ, кейін Lehman Brothers банкроттыққа жақын екенін білді, бірақ әкімшілік Lehman Brothers атынан араласудан бас тартты. Полсон, Bear Stearns банкрот болғаннан кейін қаржы индустриясының өзін нығайтатынын және Lehman Brothers банкроттығы экономикаға күшті әсер етпейтінін үміттенеді, бірақ банкроттық туралы жаңалықтар акция бағаларының құлауына және несие берудің тоқтауына әкелді. Толық қаржылық құлдыраудан қорқып, Полсон мен Федералдық резерв жүйесі American International Group (AIG) компаниясын, құлдыраудың алдында тұрған тағы бір ірі қаржы институтын бақылауға алды. Басқа банктерді қолдау мақсатында Буш пен Полсон 2008 жылғы Төтенше экономикалық тұрақтандыру заңын ұсынды, ол 700 миллиард долларлық «Проблемалық активтерді құтқару бағдарламасын» (TARP) құруға және уытты активтерді сатып алуға бағытталған. Өкілдер палатасы 228–205 дауыспен TARP-ты қабылдамады; қолдау және қарсылық партиялық бағыттардан өтті, бірақ республикалық партияның үштен бірі ғана заң жобасын қолдады. Өкілдер палатасының дауыс беру күнінде Dow Jones Industrial Average 778 ұпайға төмендегеннен кейін, Өкілдер палатасы мен Сенат екеуі де TARP-ты қабылдады. Буш кейіннен әлсіз экономикаға байланысты дағдарысқа тап болған АҚШ автомобиль компанияларына TARP несиелерін берді. TARP қаржылық дағдарысты тоқтатуға көмектескенмен, ол Ұлы дағдарыстың басталуын тоқтата алмады, ол Буш қызметтен кеткеннен кейін де жалғасты.

After years of financial deregulation accelerating under the Bush administration, banks lent subprime mortgages to more and more home buyers, causing a housing bubble. Many of these banks also invested in credit default swaps and derivatives that were essentially bets on the soundness of these loans. In response to declining housing prices and fears of an impending recession, the Bush administration arranged passage of the Economic Stimulus Act of 2008. Falling home prices started threatening the financial viability of many institutions, leaving Bear Stearns, a prominent U. S. based investment bank, on the brink of failure in March 2008. Recognizing the growing threat of a financial crisis, Bush allowed Treasury secretary Paulson to arrange for another bank, JPMorgan Chase, to take over most Bear Stearn's assets. Out of concern that Fannie Mae and Freddie Mac might also fail, the Bush administration put both institutions into conservatorship. Shortly afterwards, the administration learned that Lehman Brothers was on the verge of bankruptcy, but the administration ultimately declined to intervene on behalf of Lehman Brothers. Paulson hoped that the financial industry had shored itself up after the failure of Bear Stearns and that the failure of Lehman Brothers would not strongly impact the economy, but news of the failure caused stock prices to tumble and froze credit. Fearing a total financial collapse, Paulson and the Federal Reserve took control of American International Group (AIG), another major financial institution that teetered on the brink of failure. Hoping to shore up the other banks, Bush and Paulson proposed the Emergency Economic Stabilization Act of 2008, which would create the $700 billion Troubled Asset Relief Program (TARP) to buy toxic assets. The House rejected TARP in a 228–205 vote; although support and opposition crossed party lines, only about one third of the Republican caucus supported the bill. After the Dow Jones Industrial Average dropped 778 points on the day of the House vote, the House and Senate both passed TARP. Bush later extended TARP loans to U. S. automobile companies, which faced their own crisis due to the weak economy. Though TARP helped end the financial crisis, it did not prevent the onset of the Great Recession, which would continue after Bush left office.

Әлеуметтік мәселелер

Президент Буш, қызметке кіріскен күні Мексика Сити саясатын қайта енгізіп, осылайша әйелдерге аборт жасатуға көмектесетін шетелдік ұйымдарға федералдық қаржыны тоқтатты. Бірнеше күннен кейін ол діни негіздегі қызметтерді ұйымдастыратын ұйымдарға федералдық қаржыны көбейтуге уәде берді, сыншылардың АҚШ-тағы шіркеу мен мемлекеттің дәстүрлі айырығы бұзылады деген қорқуларына қарамастан. Бұл міндеттемелерді одан әрі іске асыру үшін ол діни қызметтерді ұйымдастыруға көмектесетін Ақ үйдің Діни және қоғамдық бастамалар кеңсесін құрды. 2003 жылы Буш жартылай тууды тоқтатуға қатысты заңға қол қойды, ол аборт процедурасы – толыққанды ұрықты кеңейту және алуға тыйым салды. Әкімдігінің басында президент Буш дербес түрде шешу клеткаларын зерттеу мәселесіне қызығушылық танытты. Клинтон әкімдігі шешу клеткаларын пайдалануға қатысты зерттеулерді федералдық қаржыландыруға рұқсат беретін нұсқаулар шығарды, ал Буш бұл мәселе бойынша өзінің жарлығын шығарғанға дейін жағдайдың этикасын зерттеуді жөн көрді. Евангелист діни топтар зерттеу адам эмбриондарын жойғандықтан аморальды екенін мәлімдеді, ал түрлі жақтас топтар шешу клеткаларын зерттеудің ғылыми жетістіктеріне үміт артты. 2001 жылдың тамызында Буш жаңа шешу клеткаларының желілерін зерттеуге федералдық қаржыландыруға тыйым салатын жарлық шығарды; бұл жарлық бар шешу клеткаларының желілерін зерттеуді жалғастыруға рұқсат берді. 2006 жылдың шілдесінде Буш шешу клеткаларын зерттеуді жақсарту туралы заңға алғашқы президенттік ветосын қолданды, ол эмбриондық шешу клеткаларын зерттеуге федералдық қаржыландыруды кеңейтетін еді. Осыған ұқсас заң жобасы 2007 жылдың ортасында Өкілдер палатасында да, Сенатта да қабылданды, бұл Конгресс Төрағасы Нэнси Пелосидің 100 сағаттық жоспарының бір бөлігі болды, бірақ Буш оған вето қойды. 2003 жылы Лоуренс Техасқа қарсы істе Жоғарғы сот содомияға қатысты заңды жойғаннан кейін консерваторлар федералдық некеге түзетуді енгізуді талап етті, ол некені ер және әйел арасындағы одақ деп анықтайтын еді. Буш бұл ұсынысты қолдады және оны 2004 және 2006 жылдарғы сайлау кампанияларының бір бөлігіне айналдырды. Алайда, президент Буш гомосексуалдардың азаматтық одағын қабылдауда өз партиясынан бөлініп кетті. Буш эвтаназияға қатаң қарсы болды және Орегон штатының «Ар-намыспен өлім» заңына қарсы бас прокурор Джон Эшкрофттың сәтсіз ісін қолдады. Алайда, Техас штатының губернаторы болған кезде Буш ауруханаларға, егер дәрігерлер медициналық тұрғыдан орынды деп тапса, өлім аузында жатқан науқастардың өмірін сақтау құралдарын жұбайларының немесе ата-аналарының қалауына қарсы алып тастауға құқық беретін заңға қол қойды. Бұл саясаттың сәйкессіздігі 2005 жылы Буш Терри Шиавоның соттағы дауға федералдық араласуды бастау үшін даулы заңға қол қойған кезде мәселе болды, Флорида штатында комада жатқан әйел ақыры қайтыс болды.

On his first day in office, President Bush reinstated the Mexico City policy, thereby blocking federal aid to foreign groups that offered assistance to women in obtaining abortions. Days later, he announced his commitment to channeling more federal aid to faith based service organizations, despite the fears of critics that this would dissolve the traditional separation of church and state in the United States. To further this commitment, he created the White House Office of Faith Based and Community Initiatives to assist faith based service organizations. In 2003, Bush signed the Partial Birth Abortion Ban Act, which banned intact dilation and extraction, an abortion procedure. Early in his administration, President Bush became personally interested in the issue of stem cell research. The Clinton administration had issued guidelines allowing the federal funding of research utilizing stem cells, and Bush decided to study the situation's ethics before issuing his own executive order on the issue. Evangelical religious groups argued that the research was immoral as it destroyed human embryos, while various advocacy groups touted the potential scientific advances afforded by stem cell research. In August 2001, Bush issued an executive order banning federal funding for research on new stem cell lines; the order allowed research on existing stem cell lines to continue. In July 2006, Bush used his first presidential veto on the Stem Cell Research Enhancement Act, which would have expanded federal funding of embryonic stem cell research. A similar bill was passed in both the House of Representatives and the Senate early in mid 2007 as part of House Speaker Nancy Pelosi's 100 Hour Plan, but was vetoed by Bush. After the Supreme Court struck down a state sodomy law in the 2003 case of Lawrence v. Texas, conservatives began pushing for the Federal Marriage Amendment, which would define marriage as a union between a man and a woman. Bush endorsed this proposal and made it part of his campaign during the 2004 and 2006 election cycles. However, President Bush did break from his party in his tolerance of civil unions for homosexual couples. Bush was staunchly opposed to euthanasia and supported Attorney General John Ashcroft's ultimately unsuccessful suit against the Oregon Death with Dignity Act. However, while he was governor of Texas, Bush had signed a law giving hospitals the authority to remove life support from terminally ill patients against the wishes of spouses or parents, if the doctors deemed it as medically appropriate. This perceived inconsistency in policy became an issue in 2005, when Bush signed controversial legislation to initiate federal intervention in the court battle of Terri Schiavo, a comatose Florida woman who ultimately died.

Қоршаған орта саясаты

2001 жылдың наурыз айында Буш әкімшілігі 1997 жылы қол қойылған Киото хаттамасын іске асырмайтынын мәлімдеді. Бұл халықаралық келісім елдерді парниктік газдар шығарындыларын азайтуға міндеттейтін еді. Әкімшілік келісімді ратификациялау АҚШ-тың дамуын артық шектейді, ал дамып келе жатқан елдердің шығарындыларын тиісті деңгейде азайта алмайды деп сарқылып айтты. Әкімшілік климаттың өзгеруі жөніндегі ғылыми консенсусты күмәндандырды. Буш жаһандық жылынудың нақты және маңызды мәселе екеніне сенетінін білдірді, бірақ оның адамның әрекетінен туындағандығы немесе табиғи себептерден болғандығы туралы пікірталас бар екенін атап өтті. Буш әкімшілігінің жаһандық жылынуға қатысты ұстанымы ғылыми және экологиялық қауымдастықтар арасында әңгімеге арқау болды. Сынаушылар әкімшіліктің халықты дұрыс емес ақпаратпен шатастырғанын және көміртегі шығарындыларын азайту және жаһандық жылынудың алдын алу үшін жеткілікті шаралар қабылдамағанын айтты. 2009 жылдың 6 қаңтарында президент Буш әлемдегі ең ірі қорғалатын теңіз аймағын құрды. Тынық мұхитындағы бұл аймақ Мариана шұңқырын, Солтүстік Мариана аралдарындағы үш қоныстанбаған аралдың, Америка Самоасындағы Роуз атолының және экватор бойындағы жеті аралдың суларын және маржандарын қамтиды.

Басқа заңнама

2002 жылдың шілдесінде, «Enron» скандалы сияқты бірнеше есептік даулардан кейін Буш «Sarbanes-Oxley» заңына қол қойды. Бұл заң акционерлік қоғамдардың есеп беру талаптарын кеңейтті. Екінші мерзімінің басында Буш өзінің әкімшілігінің басымдығы болған және жаза айналымын реформалауға бағытталған, 2005 жылғы «Топтық сот процесі туралы» заңға қол қойды. Бұл заң топтық сот процестерінің басым бөлігін штаттық соттардан федералдық соттарға көшіру үшін жасалған, себебі федералдық соттар топтық сот процесіндегі талапкерлерге көбінесе ыңғайсыздық танытады деп есептелді.

Азшылықтар, азаматтық құқықтар және оң ықпал ету

Буш азаматтық құқықтарды қолдады және қара нәсілділерді, әйелдерді және геилерді жоғары лауазымдарға тағайындады. Ең жоғары кабинеттік лауазым, Мемлекеттік хатшы, Колин Пауэллге (2001–2005 жж.) берілді, ол бұл деңгейдегі алғашқы қара нәсілді тағайындама болды. Одан кейін Кондолиза Райс (2005–2009 жж.), алғашқы қара нәсілді әйел келді. Бас прокурор Альберто Гонзалес (2005–2007 жж.) және 2024 жылға дейін Америка үкіметі тарихында ең жоғары тағайындалған испаноязыл болып табылады. Сонымен қатар, Буш ашық түрде геи екенін жариялаған алғашқы жоғары лауазымды шенеуніктерді тағайындады. Дегенмен ол квоталарға қарсы науқан жүргізді және квоталарды қамтитын артықшылықтарды қабылдамайтынын ескертті. Ол азаматтық құқықтар саласындағы маңызды лауазымдарға артықшылықтарға қарсы болған аз ұлт өкілдерін әдейі таңдады. Осылайша, 2001 жылы Буш Линда Чавесті Еңбек министрі лауазымына, кабинеттегі алғашқы испаноязыл әйел ретінде ұсынды. Ол он жыл бұрын заңсыз иммигрантты жұмысқа алғаны туралы хабарланғаннан кейін өтінімінен бас тартуға мәжбүр болды.

Лауазымға кірісу

Президенттік лауазымға келген кезде Буштің сыртқы саясат саласында тәжірибесі шамалы болды, және оның шешімдері кеңесшілерінің нұсқауларымен жүзеге асырылды. Буш Чейни және басқа неоконсерваторлардың пікірлерін қабылдады, олар көпжақтылықтың маңыздылығын азайта түсті; неоконсерваторлар АҚШ әлемдегі жалғыз супердержава болғандықтан, қажет болған жағдайда бір жақты әрекет ете алады деп санады. Оның президенттіктің алғашқы бірнеше айы ішкі мәселелерге шоғырланған болса да, Буш әкімшілігі АҚШ-ты бірнеше қолданыстағы немесе ұсынылып жатқан көпжақты келісімдерден шығарды, оның ішінде Киото протоколынан, Зымыранға қарсы шаралар туралы келісімнен және Халықаралық қылмыстық соттан.

11 қыркүйек шабуылдары

Клинтон әкімшілігі кезінде терроризм ұлттық қауіпсіздіктің маңызды мәселесі ретінде көтерілді, ал Буш әкімшілігі үшін басты мәселенің біріне айналды. 1980 жылдардың аяғында Усама бен Ладен Сауд Арабиясы, Иордания, Египет және Пәкістандағы Батыс қолдауындағы үкіметтерді құлатуды мақсат тұтқан, әрекетшіл сунниттік исламшыл көпұлтты ұйым – «Әл-Қаиданы» құрды. 1991 жылы Сауд Арабиясының АҚШ әскерін қабылдау туралы шешіміне жауап ретінде «Әл-Қаида» АҚШ нысаналарына қарсы террористік науқан бастады, 1998 жылғы АҚШ елшіліктеріне жасалған шабуылдар мен 2000 жылғы USS Cole кемесіне жасалған шабуылды ұйымдастырды. Буш президенттік тақтаға отырған алғашқы айларында АҚШ барлау қызметі «Әл-Қаиданың» АҚШ-қа тағы бір шабуыл жоспарлап отырғанын көрсететін хабарламаларды ұстады, бірақ сыртқы саясат шенеуніктері АҚШ-қа қарсы ірі шабуылға дайын болған жоқ. Буш «Әл-Қаиданың» қызметі туралы хабардар болды, бірақ алғашқы айларында басқа сыртқы саяси мәселелерге көбірек назар аударды. 2001 жылдың 11 қыркүйегінде «Әл-Қаида» террористері төрт авиалайнерді басып алып, екеуін Нью-Йорктегі Әлемдік сауда орталығының егіз мұнараларына құлатты, нәтижесінде екі 110 қабатты ғимарат та қирады. Тағы бір ұшақ Пентагонға шағылысты, ал төртінші ұшақ Пенсильвания штатында террористер мен жолаушылар арасындағы күрес салдарынан құлады. Шабуылдардан кейін ұлттық телеарнада сөз сөйлеген Буш шабуылға көмектескендерді жазалайтынына уәде беріп, «осы қылмысты жасаған террористер мен оларды бағындырғандардың арасында ешқандай айырма жасамаймыз» деді. Келесі күндері Буш халықты мұсылман және араб американдықтарына қарсы жеккөрушілік қылмыстар мен кемсітушілікке қарсы шығуға шақырды. Ол сондай-ақ болашақ террористік шабуылдарды болдырмау мақсатында жаңа ішкі және сыртқы саясатты енгізе отырып, «Терроризмге қарсы соғыс» жариялады.

Ауғанстандағы соғыс

Буштың сыртқы саясат жөніндегі бас кеңесшілері «Әл-Қаида» базаларына шабуыл жасау ғана болашақ шабуылдарды тоқтата алмайды деген келісімде болғандықтан, әкімшілік «Әл-Қаида» көшбасшыларын баспанаға берген Ауғанстанның консервативті «Талибан» үкіметін құлатуға шешім қабылдады. Пауэлл бірнеше бағыттан шабуылға шығатын одақтас елдерді біріктіруге жетекшілік етті. Буш әкімшілігі ерекше назарды коалицияға қосылуға келіскен Пәкістан жетекшісі Первез Мушаррафқа жақындатуға жұмсады. 14 қыркүйекте Конгресс «Терроризмге қарсы әскери күш қолдануға рұқсат беру туралы» қаулы қабылдады, ол президентке шабуылдардың жауапкерлеріне қарсы әскери күш қолдануға уәкілеттік берді. 2001 жылғы 7 қазанда Буш Ауғанстанға басып кіруге бұйрық берді. Карзай үкіметі елді бақылауға алу үшін күрескен кезде, «Талибан» көршілес Пәкістанда қайта құрылды. Буш биліктен кеткен кезде, ол «Талибанға» қарсы Ауғанстанды күшейту үшін қосымша әскер жіберуді ойлады, бірақ бұл мәселені келесі әкімшілікке қалдыруға шешім қабылдады.

Буш доктринасы

11 қыркүйектегі шабуылдардан кейін Буштың қолдауы күрт өсті. Трумэн әкімшілігінен шабыттанған Буш, өзінің жаңа саяси мүмкіндіктерін АҚШ-тың сыртқы саясатын түбегейлі өзгерту үшін пайдалануға шешім қабылдады. Ол, жау мемлекеттердің террористік ұйымдарға жаппай қырып-жоятын қару (ЖҚҚ) беру мүмкіндігіне ерекше назар аударды. 2002 жылғы Мемлекеттік хабарламасында Буш «Буш доктринасы» деп белгілі болған қағиданы жариялады, онда АҚШ-қа қарсы террористік ұйымдарға баспана берген немесе оларға көмектескен елдерге қарсы алдын ала әскери шабуылдар жасалатыны айтылды. Буш өзі «Зұлымдық осі» деп атаған үш елді атап көрсетті, олардың жаппай қырып-жоятын қару іздеуі және террористерге көмектесу әлеуі әлемдік бейбітшілікке ең үлкен қауіп төндіреді деп санады. Бұл осьті Ирак, Солтүстік Корея және Иран құрады. Буш сонымен қатар демократияны бүкіл әлемде таратудың маңыздылығын баса көрсетті, 2005 жылы «Біздің елдегі бостандықтың сақталуы басқа елдердегі бостандықтың табысына байланысты» деді. Осы жаңа интервенциялық саясатты іске асыру мақсатында Буш әкімшілігі шетелдік көмекті арттырып, қорғаныс шығындарын ұлғайтты. Қорғанысқа жұмсалатын қаражат 2001 қаржы жылында 304 миллиард доллардан 2008 қаржы жылында 616 миллиард долларға дейін өсті.

Соғыстың прелюдиясы

Оның әкесі президент болған кезде, АҚШ Ирактың Кувейтке басып кіргенінен кейін Иракқа қарсы «Шығанақ соғысын» бастады. АҚШ Иракты Кувейттен шығаруға мәжбүрледі, бірақ Саддам Хусейннің үкіметін қалдырды, ол Иранға қарсы теңгерім ретінде сақталды. Соғыстан кейін Пол Вулфовиц пен Чейни сияқты ықпалды неоконсерваторлардан тұратын «Жаңа американдық ғасыр жобасы» Хусейннің құлатылуын жақтады. Ирак, «Шығанақ соғысына» дейін биологиялық және химиялық қаруды жасады; соғыстан кейін ол 1998 жылға дейін БҰҰ-ның арнайы комиссиясы жүргізген ЖҚҚ-ны тексеруге ұсынылды, содан кейін Хусейн БҰҰ инспекторларының барлығының Ирактан кетуін талап етті. Әкімшілік 2001 жылға қарай Ирактың жаппай қырып-жоятын қару жасап, оны террористерге беруі мүмкін деп санады және Хусейннің режимінің құлауы Таяу Шығыста демократияның таралуына, террористердің қатарына қосылудың алдын алуға және Израильдің қауіпсіздігін арттыруға көмектеседі деп үміттенді. 2002 жылдың қыркүйегінен бастап Буш әкімшілігі Иракқа шабуыл жасау үшін халық пен Конгресс тарапынан қолдау алу мақсатында үгіт жүргізді. 2002 жылдың қазан айында Конгресс Иракқа қарсы күш қолдануға рұқсат беретін Иракқа қатысты резолюцияны бекітті. Конгресс-тегі республикашылардың көп бөлігі шараны бірауыздан қолдады, ал конгресс-тегі демократтар резолюцияны қолдаушылар мен қарсыластар арасында шамамен тең бөлінді. Ішкі және сыртқы қысымға ыңғайласып, Буш Иракқа шабуыл жасамас бұрын Біріккен Ұлттар Ұйымының мақұлдауын алуға тырысты. Пауэллдің басшылығымен әкімшілік 2002 жылдың қарашасында БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің 1441-ші резолюциясын қабылдауға қол жеткізді, ол Иракты оның ЖҚҚ бағдарламасын таратуға шақырды. Осы уақытта жоғары лауазымды әкімшілік шенеуніктері Ирактың ЖҚҚ-ға ие екеніне және оны «әл-Қаидаға» беруі мүмкін екеніне көз жеткізді; ЦРУ директоры Джордж Тенет Бушқа Ирактың ЖҚҚ қорының бар екендігіне «еш күмәні жоқ» екенін мәлімдеді. Ханс Бликс басқарған БҰҰ қару-жарақ инспекциясы тобы және Мохамед Эль-Барадей басқарған тағы бір топ Ирактағы ЖҚҚ бағдарламасының бар екенін растайтын дәлелдер таппағаннан кейін, Буштың Ирактағы режимді өзгерту туралы ұсынысы халықаралық қарсылыққа тап болды. Германия, Қытай, Франция және Ресей режимді өзгерту қажеттігіне күмән келтірді, ал соңғы үш елдің әрқайсысы Біріккен Ұлттар Ұйымының Қауіпсіздік Кеңесінде вето құқығына ие болды. Бушты қолдаған, бірақ халықаралық ынтымақтастықты күшейтуді көздеген Ұлыбритания премьер-министрі Тони Блэрдің өтінішімен Буш Пауэллді БҰҰ-ға жіберіп, Қауіпсіздік Кеңесіне Ирактың ЖҚҚ бағдарламасын белсенді түрде жалғастырып жатқанын дәлелдеуді тапсырды. Бликс пен Эль-Барадейдің қорытындыларына қайшы, Буш 17 наурыздағы публицистикалық сөйлеуінде Ирак режимінің жаппай қырып-жоятын қаруға ие екендігіне «күмән жоқ» екенін мәлімдеді. Екі күннен кейін Буш «Ирак азаттығы» операциясын бастауға рұқсат берді және 2003 жылдың 20 наурызында Ирак соғысы басталды.

During the presidency of his father, the United States had launched the Gulf War against Iraq after the latter invaded Kuwait. Though the U. S. forced Iraq's withdrawal from Kuwait, it left Saddam Hussein's administration in place, partly to serve as a counterweight to Iran. After the war, the Project for the New American Century, consisting of influential neoconservatives like Paul Wolfowitz and Cheney, advocated for the overthrow of Hussein. Iraq had developed biological and chemical weapons prior to the Gulf War; after the war, it had submitted to WMD inspections conducted by the United Nations Special Commission until 1998, when Hussein demanded that all UN inspectors leave Iraq. The administration believed that, by 2001, Iraq was developing weapons of mass destruction, and could possibly provide those weapons to terrorists. and hoped that the fall of Hussein's regime would help spread democracy in the Middle East, deter the recruitment of terrorists, and increase the security of Israel. Beginning in September 2002, the Bush administration mounted a campaign designed to win popular and congressional support for the invasion of Iraq. In October 2002, Congress approved the Iraq Resolution, authorizing the use of force against Iraq. While congressional Republicans almost unanimously supported the measure, congressional Democrats were split in roughly equal numbers between support and opposition to the resolution. Bowing to domestic and foreign pressure, Bush sought to win the approval of the United Nations before launching an attack on Iraq. Led by Powell, the administration won the November 2002 passage of United Nations Security Council Resolution 1441, which called on Iraq to dismantle its WMD program. Meanwhile, senior administration officials became increasingly convinced that Iraq did indeed possess WMDs and was likely to furnish those WMDs to al Qaeda; CIA Director George Tenet assured Bush that it was a "slam dunk" that Iraq possessed a stockpile of WMDs. After a U. N. weapons inspections team led by Hans Blix, as well as another team led by Mohamed ElBaradei, failed to find evidence of an ongoing Iraqi WMD program, Bush's proposed regime change in Iraq faced mounting international opposition. Germany, China, France, and Russia all expressed skepticism about the need for regime change, and the latter three countries each possessed veto power on the United Nations Security Council. At the behest of British prime minister Tony Blair, who supported Bush but hoped for more international cooperation, Bush dispatched Powell to the U. N. to make the case to the Security Council that Iraq maintained an active WMD program. Contrary to the findings of Blix and ElBaradei, Bush asserted in a March 17 public address that there was "no doubt" that the Iraqi regime possessed weapons of mass destruction. Two days later, Bush authorized Operation Iraqi Freedom, and the Iraq War began on March 20, 2003.

Иракқа шабуыл

2003 жылдың 20 наурызында АҚШ-тың генерал Франкс басқаратын коалициялық күштері Иракқа бірдей әуе және құрлық шабуылын бастады, американдық бұқаралық ақпарат құралдары бұл оқиғаны "дүрліксітіп ожарлау" деп атады. 145 000 сарбаздан тұратын құрлық әскері ирактықтардың қарсыласуын жылдам жеңіп, мыңдаған ирактық сарбаздары дезертирлік жасады. АҚШ 9 сәуірде Ирактың астанасы Бағдатты басып алды, бірақ Хусейн қашып, жасырынды. АҚШ және оның одақтастары әскери жетістікке тез қол жеткізді, бірақ бұл шабуыл көптеген елдер тарапынан қатты сынға ілікті; БҰҰ бас хатшысы Кофи Аннан шабуылдың халықаралық құқық пен БҰҰ хартасын бұзғанын мәлімдеді. 2003 жылдың 1 мамырында Буш «Миссия орындалды» деген сөздермен сөз сөйлеп, Ирактағы «ірі жауынгерлік операциялардың» аяқталғанын жариялады. Үлемге қарсы қару-жарақ бағдарламасының бар екенін немесе Хусейн мен «Әл-Қаида» арасындағы операциялық байланыс туралы дәлелдер табылған жоқ, бірақ Буш Хусейннің құлатылуы «Әл-Қаиданың одақтасын жойды» және Ирактың террористік ұйымдарға жаппай қырып-жою қаруларын жеткізу қаупін тоқтатты деп мәлімдеді. Шабуылдың сәтті аяқталғаннан кейін минималды американдық күш қажет болады деп есептеген Буш пен Франкс 2003 жылдың тамызына дейін Ирактағы АҚШ әскерін 30 000-ға дейін азайтуды жоспарлады. Осы уақытта ирактықтар өз астаналарын тонауға кірісті, бұл АҚШ-тың Ирактағы бейбітшілікті сақтауда кездесетін көптеген қиындықтардың біріншісі болды. Буш Пол Бремерді Коалициялық Уақытша Әкімдігін (КУӘ) басқаруға тағайындады, оның міндеті Ирактағы өзін-өзі басқаруға көшуді бақылау болды. Бремер алғашқы маңызды бұйрығында Хусейннің «Баас» партиясының мүшелеріне мемлекеттік және әскери қызметтерде жұмыс істеуге тыйым салатын «Баас партиясын тазарту» саясатын жариялады. Бұл саясат көптеген ирактық сунниттерді ашуландырды, олардың көпшілігі мансаптық жолмен «Баас» партиясына қосылған болатын. Бремердің екінші маңызды бұйрығы Ирактың әскери және полиция қызметтерін таратып, 600 000-нан астам ирактық сарбаз бен мемлекеттік қызметкерлерді жұмыссыз қалдырды. Бремер сондай-ақ КУӘ-ның Иракта сайлау өткізілгенге дейін бақылауда қалатынын мәлімдеді, бұл ирактықтардың басшылығымен өтпелі үкімет құру туралы бұрынғы жоспарды күштен шығарды. Бұл шешімдер АҚШ-тың қатысуына қарсылық білдіретін ирактық көтерілісінің басталуына себеп болды. Ирактың қауіпсіздік жағдайының одан әрі нашарлауынан қорқып, генерал Джон Абизаид жоспарланған әскерді азайтуды тоқтатуға бұйрық берді, нәтижесінде Иракта 130 000-нан астам АҚШ сарбазы қалды. АҚШ 2003 жылдың 13 желтоқсанында Хусейнды ұстады, бірақ оккупациялық күштер шығынға ұшырауын тоқтатқан жоқ. Шабуыл басталғаннан бастап 2003 жылдың соңына дейін 580 американдық сарбаз қаза тапты, олардың үштен екісі Буштың «Миссия орындалды» сөзінен кейін қаза болды.

U. S. led coalition forces, led by General Franks, launched a simultaneous air and land attack on Iraq on March 20, 2003, in what the American media called "shock and awe." With 145,000 soldiers, the ground force quickly overcame most Iraqi resistance, and thousands of Iraqi soldiers deserted. The U. S. captured the Iraqi capital of Baghdad on April 9, but Hussein escaped and went into hiding. While the U. S. and its allies quickly achieved military success, the invasion was strongly criticized by many countries; UN secretary general Kofi Annan argued that the invasion was a violation of international law and the U. N. Charter. On May 1, 2003, Bush delivered the "Mission Accomplished speech," in which he declared the end of "major combat operations" in Iraq. Despite the failure to find evidence of an ongoing WMD program or an operational relationship between Hussein and al Qaeda, Bush declared that the toppling of Hussein "removed an ally of al Qaeda" and ended the threat that Iraq would supply weapons of mass destruction to terrorist organizations. Believing that only a minimal residual American force would be required after the success of the invasion, Bush and Franks planned for a drawdown to 30,000 U. S. troops in Iraq by August 2003. Meanwhile, Iraqis began looting their own capital, presenting one of the first of many challenges the U. S. would face in keeping the peace in Iraq. Bush appointed Paul Bremer to lead the Coalition Provisional Authority (CPA), which was charged with overseeing the transition to self government in Iraq. In his first major order, Bremer announced a policy of de Ba'athification, which denied government and military jobs to members of Hussein's Ba'ath Party. This policy angered many of Iraq's Sunnis, many of whom had joined the Ba'ath Party merely as a career move. Bremer's second major order disbanded the Iraqi military and police services, leaving over 600,000 Iraqi soldiers and government employees without jobs. Bremer also insisted that the CPA remain in control of Iraq until the country held elections, reversing an earlier plan to set up a transition government led by Iraqis. These decisions contributed to the beginning of the Iraqi insurgency opposed to the continuing U. S. presence. Fearing the further deterioration of Iraq's security situation, General John Abizaid ordered the end of the planned drawdown of soldiers, leaving over 130,000 U. S. soldiers in Iraq. The U. S. captured Hussein on December 13, 2003, but the occupation force continued to suffer casualties. Between the start of the invasion and the end of 2003, 580 U. S. soldiers died, with two thirds of those casualties occurring after Bush's "Mission Accomplished" speech.

Гуантанамо шығанағы мен жау жауынгерлері

Ауғанстанға шабуыл кезінде және одан кейін АҚШ «әл-Қаида» және «Талибан» ұйымдарының көптеген мүшелерін ұстады. Тұтқындарды отандық немесе халықаралық соттарға жолдамай, Буш тұтқындарды соттау үшін жаңа әскери трибуналдар жүйесін құруға шешім қабылдады. АҚШ Конституциясының шектеулерінен қашып өту үшін Буш тұтқындарды түрлі елдердегі құпия ЦРУ түрмелерінде, сондай-ақ Гуантанамодағы тұтқын лагерінде ұстады. Гуантанамодағы лагерь АҚШ техникалық түрде Кубадан жалға алған аумақта орналасқандықтан, лагерьдегі адамдарға АҚШ аумағындағыдай конституциялық қорғау көрілмейді. Буш сондай-ақ бұл «душпан жауынгерлері» егемен мемлекеттермен байланысы болмағандықтан, Женева конвенциясының барлық қорғауына құқылы емес деп шешті. Тұтқындардан ақпарат алу ниетімен Буш «күшейтілген тексеру әдістерін», мысалы, суға батырып тергеуді рұқсат етті. Ирактағы Абу-Грейб түрмесіндегі тұтқындарға қатысты жағдай, тұтқындарды зорлық-зомбылыққа салудың суреттері жарияланғаннан кейін кеңінен наразылық тудырды. 2005 жылы Конгресс Тұтқындарды ұстау туралы заңды қабылдады, ол азаптауға тыйым салады деп күтілген еді, бірақ Буш өзінің қол қою мәлімдемесінде атқару билігі оған заңда белгіленген шектеулерден бас тартуға құқық беретінін мәлімдеді. Буштың саясаты 2006 жылы «Хамдан против Рамсфельд» ісінде Жоғарғы Соттан қатты сынға ілікті, онда сот Буштың Конгресс мақұлдамасысыз әскери комиссияларды пайдалануын қабылдамады және барлық тұтқындар Женева конвенцияларымен қорғалады деп шешті. Бұл шешімнен кейін Конгресс 2006 жылғы Әскери комиссиялар туралы заңды қабылдады, ол іс жүзінде «Хамдан» ісін күштен шығарды. 2008 жылы Жоғарғы Сот «Бумедиен против Буш» ісін қарастырғанда бұл заңның бір бөлігін жоққа шығарды, бірақ Гуантанамодағы тұтқын лагері Буштың президенттік мерзімінің соңына дейін ашық қалды.

Израиль

ХХ ғасырдың ортасынан бері жалғасып келе жатқан Израиль-Палестина қақтығысы Буш кезінде де өз жалғасын тапты. 2000 жылы президент Клинтонның Кэмп-Дэвид саммиті келісімге келмей аяқталғаннан кейін, 2000 жылдың қыркүйегінде Екінші интифада басталды. Бірақ Буш екі мемлекеттік шешімді қолдағандықтан, Сауд Арабиясымен дипломатиялық даудың алдын алуға мүмкіндік болды. Израиль мен Палестина арасында бейбітшілік орнату ниетімен Буш әкімшілігі бейбітшілік жол картасын ұсынды, алайда оның жоспары іске аспады және 2006 жылғы Палестина сайлауында Хамас жеңіске жеткеннен кейін жағдай шиеленісті күшейді.

Еркін сауда келісімдері

Протекционизм экономикалық өсімге бөгет жасайды деп сенген Буш көптеген елдермен еркін сауда келісімдерін жасады. Буш билікке келген кезде АҚШ-тың із қана үш елмен – Израиль, Канада және Мексикамен ғана еркін сауда келісімдері болған. 2003 жылы Буш Чили – АҚШ арасындағы, сондай-ақ Сингапур – АҚШ арасындағы еркін сауда келісімдерін қол қойды, ал келесі жылы Марокко – АҚШ және Австралия – АҚШ арасындағы еркін сауда келісімдерін жасады. Одан бөлек, ол Бахрейн – АҚШ, Оман – АҚШ, Перу – АҚШ арасындағы сауданы ынталандыру және Доминикан Республикасы – Орталық Америка арасындағы еркін сауда келісімдерін де жасады. Сонымен қатар, Буш Оңтүстік Корея, Колумбия және Панамамен еркін сауда келісімдеріне уағдаласты, бірақ бұл елдермен жасалған келісімдер 2011 жылға дейін бекітілмеді.

НАТО және қару-жарақ бақылау туралы шарттар

2002 жылы АҚШ АҚШ-Ресей баллистикалық ракеталарға қарсы келісімінен шықты. Бұл Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі тарихында АҚШ-тың маңызды халықаралық қару-жарақ келісімінен бас тартуының тұңғыш реті болды. Қытай Американың келісімнен шығуына наразылық білдірді, ал 2018 жылдың 1 наурызында Федералдық жиналысқа жолдауында Буштің келісімнен шығуына жауап ретінде жаңа технологиялық зымыран жүйелерін әзірлеу туралы мәлімдеді. Оливер Стоунның 2017 жылғы "Путинмен сұхбаттар" фильмінде Путин, АҚШ-ты келісімнен шығуға Ресейді көндіруге тырысқанда, Клинтон мен Буш оны Ираннан туындайтын ядролық қауіпке сендіруге тырысқанын айтты. 2007 жылдың 14 шілдесінде Ресей Еуропадағы қалыпты қарулы күштер туралы келісім бойынша міндеттемелерін 150 күннен кейін тоқтататынын жариялады. Бұл оқиға Путиннің реваншизмінің басталуы деп санауға болады.

Ресей

Буш АҚШ пен Ресей арасындағы үйлесімді қарым-қатынасты қамтамасыз ету үшін Ресей президенті Владимир Путинмен жақсы жеке қарым-қатынас орнатуға ерекше мән берді. 2001 жылғы маусымда Путинмен кездескеннен кейін екі президент те бұрынғы Суық соғыс қарсыластары арасындағы ынтымақтастыққа үміт білдірді. 11 қыркүйекке жасалған шабуылдардан кейін Путин АҚШ-қа Ресей әуе кеңістігін пайдалануға рұқсат берді және Орталық Азия елдерін АҚШ-қа база құруға мүмкіндік беруге шақырды. 2002 жылдың мамырында АҚШ мен Ресей екі елдің ядролық қаруларын күрт азайтуға бағытталған Стратегиялық шабуылдық қаруларды қысқарту туралы шартқа қол қойды. Буштің екінші мерзімінде Буш пен Путин арасындағы қарым-қатынас суытылып, Буш Путиннің Ресейдегі саяси оппозицияны қысымға алуын сынаған сайын шиеленісті. 2008 жылы Ресей-Грузия соғысы басталғаннан кейін қарым-қатынас жаңа төмен деңгейге жетті.

Иран

2002 жылы жасаған Мемлекеттік жолдауында Буш Иранды Ирак және Солтүстік Кореямен бірге "Зұлымдық осьіне" жатқызып, Иранды террористік ұйымдарға көмектесуде айыптады. 2006 жылы Иран ядролық қару жасауға мүмкіндік беретін үш ядролық нысанын қайта ашты. Иранның ядролық бағдарламасын жаңартқаннан кейін, АҚШ әскери және сыртқы саясат қауымдастығындағылар Буш Ирандағы билікті өзгертуге тырысуы мүмкін деп болжады. 2006 жылғы желтоқсанда Біріккен Ұлттар Ұйымының Қауіпсіздік Кеңесі Иранның ядролық бағдарламасын шектеу мақсатында санкциялар енгізген 1737 қаулысын бірауыздан қабылдады.

Солтүстік Корея

Солтүстік Корея Буш президенттік лауазымға кіргенге дейін бірнеше жыл бойы жаппай қырып-жою қаруларын жасап келген еді, ал Клинтон әкімшілігі Солтүстік Кореяның жаппай қырып-жою қаруларын тоқтату үшін экономикалық көмек ұсынуға тырысты. Мемлекеттік хатшы Пауэлл қарым-қатынасты жалғастыруға шақырғанмен, басқа әкімшілік шенеуніктерi, вице-президент Чейни сияқты, солтүстік кореялықтардың ниетін күдікпен қарады. Буш оның орнына Солтүстік Кореяны оқшаулауға тырысты, режимі әлсіреп, құлап жетеді деген үмітпен. Солтүстік Корея 2006 жылдың 5 шілдесінде зымырандарды сынап көрді, нәтижесінде БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің 1695 қаулысы қабылданды. 3 қазанда ел «АҚШ-тың ядролық соғысқа қатысты үлкен қаупі, санкциялар мен қысым КХДР-ді ядролық сынақ жүргізуге мәжбүр етті» деген мәлімдеме жасады, бірақ Буш әкімшілігі мұны жоққа шығарды және айыптады. Бірнеше күннен кейін Солтүстік Корея ядролық қару сынағын өткізуге берген уәдесін орындады. 14 қазанда Қауіпсіздік Кеңесі Біріккен Ұлттар Ұйымының 1718 қаулысын бірауыздан қабылдады, бұл сынаққа байланысты Солтүстік Кореяға санкция салды. Президенттік мерзімінің соңында Буш Солтүстік Кореямен келіссөздерді қайта ашуға тырысты, бірақ Солтүстік Корея ядролық бағдарламаларын дамытуды жалғастырды.

ЖИТС-ке қарсы көмек

Билікке келгеннен кейін көп ұзамай Буш СПИД, туберкулез және безгекпен күрес жөніндегі әлемдік қорға 200 миллион доллар бөлшегін беруге уәде берді. Бұл күш-жігер жеткіліксіз деп санай отырып, Буш АҚШ-тың СПИД эпидемиясының бүкіл әлемдегі зиянын азайтудың ең тиімді жолын анықтау үшін сарапшылар тобын құрды.

ЦРУ-ның ақпарат ағындары туралы дау

2005 жылдың шілдесінде Буш пен вице-президент Дик Чейнидің бас саяси кеңесшілері Карл Роув пен Льюис "Скутер" Либби ЦРУ-дың жасырын агенті Валерия Плеймнің кім екенін журналистерге әшкерелегені үшін сынға ұшырады. Бұл ЦРУ ақпаратын жариялау оқиғасы болды. Либби 28 қазанда, үлкен жюри оған бірнеше бап бойынша жалған куәлік беру, жалған мәлімдеме жасау және іске кедергі келтіру туралы айып таққаннан кейін бірнеше сағаттан соң қызметтен кетті. 2007 жылдың наурыз айында Либби төрт бап бойынша кінәлі деп танылды, ал Чейни Буштан Либбиді кешіруді сұрады. Либбиге кешірім берудің немесе түрмеге қамауға рұқсат берудің орнына Буш Либбидің жазасын жеңілдетіп, Чейнимен араздасып, Чейни Бушты "солдатыны майданда тастап кетті" деп айыптады.

АҚШ адвокаттарының жұмыстан босатылуы

2006 жылдың желтоқсан айында Буш сегіз АҚШ прокурорын қызметтен босатті. Бұл прокурорлар президенттің еркімен қызмет еткенімен, орта мерзімдегі кең ауқымды босатулар бұрынғысыздар еді, және Буш прокурорларды таза саяси себептермен босатты деген айыптамаларға ұшырады. 2006 жылғы сайлау кезінде бірнеше республикалық шенеуніктер АҚШ прокурорларының сайлаудағы бұзақылықты жеткілікті түрде тергемегеніне наразылық білдірді. Гарриет Майерс пен Карл Роувтың ықпалымен, Бас прокурор Гонзалес әкімшіліктің саясатын толық қолдамаған сегіз АҚШ прокурорын қызметтен босатты. Гонзалес прокурорлардың жұмысының нәтижесіздігіне байланысты босатылғанын айтса да, жарияланған құжаттар прокурорлардың саяси себептермен босатылғанын көрсетті. Осы босатулардың және одан кейін Конгресс жүргізген тергеулердің нәтижесінде Роув пен Гонзалес екеуі де отставкаға кесті. 2008 жылғы Әділет министрлігінің бас инспекторының баяндамасында босатулардың саяси мақсатта жасалғаны анықталды, бірақ осы босатулармен байланысты ешкімге қылмыстық іс ашылмады.

Қабылдау рейтингілері

Бұш президенттің қолдау деңгейі жоғары көрсеткіштен бастап рекордтық төмен деңгейге дейін ауытқыды. Буш президенттік қызметін бастағанда рейтингі шамамен 50 пайызды құрады. 11 қыркүйекке жасалған шабуылдардан кейінгі ұлттық дағдарыс кезінде сауалнамалар 85 проценттен жоғары қолдау көрсетті, ал 2001 жылғы қазан айындағы сауалнамада 92 процентке жетті. Содан кейін экономиканың қиын жағдайда болуы және оның әкімшілігі бастаған Ирак соғысының жалғасуы салдарынан оның рейтингісі тұрақты түрде төмендеді. 2006 жылдың басында орташа рейтингі 40 проценттен төмен болды, ал 2008 жылғы шілдеде сауалнама көрсеткен көрсеткіш 22 процентке дейін түсті. Президенттік қызметтен кеткен кездегі соңғы сауалнама оның қолдау деңгейі 19 процентті құрағанын көрсетті, бұл АҚШ президенттерінің арасындағы рекордтық төмен көрсеткіш.

2002 жылғы жартылай сайлау

2002 жылғы аралық сайлауда Буш 1930 жылдардан бері өзінің партиясы Конгрестің екі палатасында да орындар қосып алған тұңғыш президент болды. Республикашылар Сенат сайлауында екі орынға ие болды, бұл оларға палатаны қайта бақылауға мүмкіндік берді. Буш өзінің партиясын қолдап, Саддам Хусейн басқарған үкіметті құлатуға ұмтылысын баяндап, бірнеше шарада сөз сөйледі. Буш сайлау қорытындыларын өзінің ішкі және сыртқы саясатының дұрыстығының куәсі деп есептеді.

2004 жылғы қайта сайлау науқаны

Буш пен оның сайлауалды штабы Бушты "соғыс уақытындағы күшті лидер" ретінде көрсетуге тырысты, бірақ бұл Ирак соғысының үнемі артып келе жатқан наразылығымен күрделенді. Буштың қайта сайлану мүмкіндігіне нұқсан келтіруі мүмкін деп қорқып, Чейни билеттен бас тартуды ұсынды, бірақ Буш бұл ұсыныстан бас тартты. Екеуі де 2004 жылғы Республикалық ұлттық конвенцияда оппозициясыз қайта тағайындалды. 2004 жылғы Буштің сайлау кампаниясы, сайлаушылардың белгісіз дауыс беретін азаматтардың санының азайып бара жатқанын байқаған сауалнама жасаушы Мэтью Доудтың кеңесімен, умеренный сайлаушыларды ынталандырудың орнына консервативті сайлаушыларды жұмылдыруға баса назар аударды. 2004 жылғы Демократтардың алғашқы сайлауында Массачусетс штатының сенаторы Джон Керри бірнеше үміткерді жеңіп, наурыздың 2-сі күні номинацияны дерлік қамтамасыз етті. Вьетнам соғысының қатысушысы Керри Ирак соғысын қолдағанмен, кейін оған қарсы болды. Буштің сайлауалды штабы Керриді Ауғанстан мен Ирак соғыстарын қаржыландыру туралы заңға дауыс бергені үшін "екі жақтылыққа" ұшырады деп көрсетуге тырысты. Керри республикалық сенатор Джон Маккейнды өзінің вице-президенттікке үміткері ретінде тартуға тырысты, бірақ Маккейн ұсыныстан бас тартқаннан кейін Солтүстік Каролина штатының сенаторы Джон Эдвардсты таңдады. Сайлауға қатысу деңгейі күрт өсті; 2000 жылы 105 миллион адам дауыс берген болса, 2004 жылы 123 миллион адам дауыс берді. Буш халықтың дауысының 50,7 пайызын жеңіп алды, бұл 1988 жылғы президенттік сайлаудан бері көпшілік дауысқа ие болған алғашқы үміткер болды, ал Керри 48,3 пайыз дауыс алды. Буш 286 сайлаушы дауысын жеңіп алды, Айова, Нью-Мексико және 2000 жылы жеңген штаттардың барлығын жеңді, тек Нью-Гэмпширді ғана жоғалтты.

2008 жылғы сайлау және өтпелі кезең

Жиырма екінші түзетудің шарттары бойынша Буш 2008 жылы үшінші мерзімге үміткер бола алмады. Сенатор Джон Маккейн 2008 жылғы республикалық президенттік праймеризде жеңіске жетті, ал Иллинойс штатының демократ сенаторы Барак Обама Нью-Йорк штатының сенаторы Хиллари Клинтонды жеңіп, 2008 жылғы демократиялық президенттік праймеризде жеңіске жетті. Маккейн Буштың танымал емес саясатынан алшақтауға тырысты, ал Буш 2008 жылғы Республикалық ұлттық конвенцияда спутник арқылы ғана қатысты, бұл оны 1968 жылы Линдон Б. Джонсоннан бері өз партиясының съезіне келмеген тұңғыш президент етті. Маккейн республикалық съезден кейін өткен сауалнамаларда қысқа уақытқа көш бастады, бірақ Обама тез арада қайтадан көшбасшылыққа шықты. Маккейннің сайлау науқаны Буш әкімшілігінің беделінің төмендеуімен және Ирак соғысымен қатты зардап шекті, ал Маккейннің 2008 жылдың қыркүйегіндегі толыққанды қаржылық дағдарысқа жауабы кеңінен тұрақсыз деп бағаланды. Обама 365 сайлаушы дауысымен және жалпы дауыс берудің 52,9%-мен жеңіске жетті. Бұл сайлау демократтарға 1994 жылғы сайлаудан бері алғаш рет заң шығару және атқару билігін біріктіріп басқару мүмкіндігін берді. Сайлаудан кейін Буш Обаманы құттықтап, Ақ үйге шақырды. Буш әкімшілігінің көмегімен Барак Обаманың президенттікке ауысуы табысты деп есептелді, әсіресе әртүрлі партиялардан келген президенттер арасындағы ауысу үшін. 2009 жылдың 20 қаңтарындағы қасамында Обама Бушка президенттік қызметі үшін және өзінің ауысуына қолдау көрсеткені үшін алғыс айтты.