Кіріспе
Корсет – әйелдерге арналған қолдаушы ішкі киім, ол Еуропада бірнеше ғасырлар бойы дамып, сәндік тенденцияларға байланысты өзгеріп, географиялық орналасуына қарай "денеге кигізілетін киім", "корсет" және "корсет жұбы" деп белгілі болды. Киімнің сыртқы түрі адамдардың денелеріне сай киім киюден, олардың дене пішінін өзгертіп, сәнді киімдеріне сәйкес келтіруге ауысуды білдірді. Корсеттерге дейін қолданылған "денеге кигізілетін киім" немесе корсеттер алғаш рет 16 ғасырдағы Еуропада танымал болды, ал корсет Виктория дәуірінде ең жоғары танымалдылыққа ие болды. Корсет көбінесе ішкі киім ретінде тағылса да, кейде сыртқы киім ретінде де қолданылған; оны көптеген Еуропа елдерінің ұлттық киімдерінде сыртқы киім ретінде кездестіруге болады. "Stays" термині ағылшын тілінде шамамен 1600 жылдан бастап 20 ғасырдың басына дейін жиі қолданылды және Ренессанс дәуірінде корсетпен алмастырылып қолданылды. "Jumps" термині француз тіліндегі "jupe" ("қысқа жакет") сөзінен шыққан, ол сүйекшесіз, аз құрылымды және әдетте алдыңғы жағынан байланатын корсеттерді білдіреді. Корсеттер Кавказ аймағындағы черкестер мен абхаз тайпалары арасында ғасырлар бойы қолданылып келеді. Олар әйелдерді "сұлуландыру" және сонымен қатар, ұяттылықты сақтау үшін пайдаланылды. Корсеттерге 50-ге дейін бау байланып, бала кезінен бастап үйлену тойына дейін кию керек еді. Некеге тұрған кезде күйеу жігіт өзін-өзі бақылауын көрсету үшін әр бауды баяу және сақтықпен шешуі керек еді.
The corset is a supportive undergarment for women, dating, in Europe, back several centuries, evolving as fashion trends have changed and being known, depending on era and geography, as a pair of bodies, stays and corsets. The appearance of the garment represented a change from people wearing clothes to fit their bodies to changing the shape of their bodies to support and fit their fashionable clothing. A "pair of bodies" or stays, the supportive garments that predated corsets, first became popular in sixteenth century Europe, with the corset reaching the zenith of its popularity in the Victorian era. While the corset has typically been worn as an undergarment, it has occasionally been used as an outer garment; stays as outer garments can be seen in the national dress of many European countries. The term "stays" was frequently used in English circa 1600 until the early twentieth century, and was used interchangeably with corset in the Renaissance. The term "jumps," deriving from the French word jupe "short jacket," referred to stays without boning, which were less structured and typically laced in the front. Corsets have been used for centuries among the Circassians and Abkhaz tribes of the Caucasus region. They were used to "beautify" women and also to ensure modesty. Corsets were laced tightly with as many as fifty laces, and had to be worn from childhood until the wedding night. When the marriage was consummated, a groom had to slowly and carefully undo each lace to demonstrate self control.
XVI және XVII ғасырлар
XVI және XVII ғасырлардың көп бөлігінде корсеттер ағылшын тілінде «дене» немесе «тұрақ» деп аталды. Бұл киімдерді іш киім ретінде немесе сырт киім ретінде тағуға болатын. Француз сарайының әйелдері бұл корсетті «әйел денесінің сұлулығы үшін қажетті» деп есептеді. Алғашқы «дене» жұптары көбінесе зығыр және жібек сияқты қабатталған маталардан жасалған, крахмалмен және кит сүйегімен нығайтылған. Корсеттің алдыңғы бөлігін нығайту үшін әдетте ағаш, піл сүйегі, металл немесе кит сүйегінен жасалған қаптама қолданылды. Ол жұқа пышақ пішінде ойылып, Елизавета дәуірінің корсетіне салынып, содан кейін баулармен бекітіліп, орнында ұсталып тұрды, осылайша қаптаманы оңай алып тастап, ауыстыруға болады. Бұл сөз тіркесі 19 ғасырдың соңына дейін қолданылып келді, бірақ «тұрақ» термині көбінесе сәннен шықты.
18 ғасырдың соңы мен 19 ғасырдың басында
Француз төңкерісі кезінде және одан кейін рационалистер мен классицистер корсетпен жасалған, табиғи адам денесінен әдемірек деп есептелген жасанды дене пішінін сынады. Мода бұрынғы буынның іш киімдері ретінде тағылған көйлектерге ұқсас, кең, жұқа көйлектерге қарай бұрылды. Дәрігерлер мен философтар әйелдердің табиғи белінің сұлулығын жариялап, корсет киюдің әйелдердің денсаулығына, сондай-ақ жүктілік кезінде ұрықтың денсаулығына тигізетін әсерін сынады. 1770 жылдары "қысқа корсеттер" модаға айналды. Аз қабырғалы корсеттер әлі де ресми шараларда тағылды, бірақ оларды тіпті патша сарайы сияқты өте ресми орындарда да тастауға рұқсат етілді.
Виктория дәуірінің ортасы мен аяғы
1850 және 1860 жылдардағы киім реформасы қозғалысы корсеттерге қарсы шығып, оларды қолдануға қарсы болды, әсіресе, белді тарылту үшін тарлап байлаудың жоғары сәндік үрдісіне. Сәнді киімдерді жақтаушылар корсеттердің тік сыртқы түрін, «жақсы фигураны» сақтайтынын, моральдық және ұйымшыл қоғам үшін қажетті физикалық құрылым екенін айтса, киім реформашылары әйелдер киімінің тек физикалық денсаулыққа зиян емес, сонымен қатар «әйелдерді құлдық психологияда өсіріп, оларды бағынышты ету үшін жасалған еркектердің құпия жоспарының нәтижесі» екенін мәлімдеді. Олар киім үлгілерінің өзгеруі әйелдердің әлеуметтік жағдайын өзгерте алады, оларға әлеуметтік ұтқырлық, еркектерден және некеден тәуелсіздік, жалақы табу мүмкіндігі, сондай-ақ еркін қозғалу мен жайлылық сыйлайды деп сенді. Киім реформашыларымен бірге дәрігерлер де корсеттердегі соңғы үрдістерді сынап бастады. Реформашылар өмір бойы корсет киюдің денсаулыққа түрлі қауіптер келтіретінін айтты. Осы кезеңдегі акушерлер өмір бойы корсет киюді көптеген викториялық әйелдердің қиын босануларымен байланыстырды. Бұл қоғамдық денсаулық сақтау бойынша тудырған алаңдаушылық Рокси Энн Каплиннің жүктілік корсетін жасауына әкелді. Ол күйеуімен – дәрігермен және анатомикпен кеңесіп, жүктілік және басқа да жағдайлар үшін анатомиялық тұрғыдан ыңғайлы корсеттер жасауды ұсынды. Алайда, бұл киімдер көбінесе белбеу ретінде танымал болды және жамбастың көлемін кішірету үшін арналған еді.
Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі кезең
1939 жылы белді қысып тұратын корсеттерге қайта оралу сән саласында қыжырлы пікір тудырды, бірақ Екінші дүниежүзілік соғыс олардың қайтадан танымалдыққа ие болуына тосқауел болды. Себебі, әйелдер еңбекке жаппай араласып, материалдардың тапшылығы қайтадан күшейді, нәтижесінде қарапайым, тұрмыстық дизайндар қажет болды.
Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі кезең
1952 жылы Warner's компаниясы «Шатты жесір» деп аталатын корсет шығарды. Алғашқыда «Merry Widow» атақты Maidenform компаниясының тауарлық белгісі болған, олар оны 1952 жылы сол аттас фильмдегі Лана Тернер рөлі үшін жасаған. «Шатты жесір» бұрынғы корсеттерден ерекшелігі – ол кеудені бөліп көрсетсе, ал бұрынғы корсеттер кеудені біріктіріп ұстаған. Корсеттер мен белдемшелер 1950-ші және 1960-шы жылдар бойына, әсіресе 1947 жылы Кристиан Диордың «Жңа келбеті» пайда болғаннан кейін танымал болды. «Жңа келбет» силуэті кең юбкалар мен жіңгір келген белге ие болды, бұл Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі Американың ностальгиясын қоздырды. Бұл стиль соғыс жылдарында қажет болған қарапайым киімдерден күрт өзгеше болды, сол кезде әйелдер жұмысқа жаппай қатысып, сән үйлері мата тапшылығына тап болған. Диордың талғамды дизайндары соғыстан кейінгі американдық өркендеу кезеңінде әйелдікке қайта оралудың символы болды.
ХХ ғасырдың аяғы мен одан кейінгі кезеңдер
1960 жылдары хиппи мәдениетінің пайда болуы және жастардың наразылығы нәтижесінде құрт белді силуэт сәннен шықты. Феминист белсенділері Диордың дизайнының шектеулі болуына қарсылық білдірді. 1968 жылы феминистік "Мисс Америка" наразылығында наразылар әйелдерге арналған бірнеше заттарды "Азаттық қоқыс жәшігіне" лақтырды. Олардың ішінде наразылар "әйелдерді азаптау құралдары" деп атаған корсеттер мен белбеулер болды. 1960 және 1970 жылдары танымал фитнес мәдениетінің өркендеуімен бірге диета, пластикалық хирургия (қазіргі липосакция 1970 жылдардың ортасында ойлап табылды) және жаттығулар жұқа белге қол жеткізудің басты жолдары болды. 1960 және 70-ші жылдардағы сексуалдық революциямен бірге жамбасты ашатын стильдер, мысалы, қысқа көйлектер пайда болды, және көптеген әйелдер корсеттер мен белбеулер сияқты қолдау көрсететін іш киімдерден бас тартып, көбінесе спорттық дене бітімін қалаған. Корсет 1920 жылдардан бері Еуропа мен Солтүстік Америкада негізгі сәннен шығып, оның орнына белбеулер мен эластикалық бюстгальтерлер келді, бірақ костюм ретінде сақталды. Бастапқыда іш киімнің бір бөлігі болған корсет, фетиш, BDSM және готика субмәдениеттерінде сыртқы киімнің танымал бөлігіне айналды. Фетиш және BDSM әдебиеттерінде көбінесе корсетті тығыздауға көп көңіл бөлінеді, және көптеген корсет шеберлері фетиш нарығына қызмет етеді. Готика және панк субмәдениеттерінің өкілдері әйелдер корсеттерді сыртқы киім ретінде қолданып, киімнің сексуалдық символизмін және фетишистік, садомазохистік байланыстарын қайта жаңғыртты.