Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Автомобиль дизайнының бір қыры
Aspect of automotive design
Автомобиль стиліндегі құйрық қанаттар дәуірі 1950 және 1960 жылдарды қамтыды, ең шарықталу шегі 1955 және 1961 жылдар аралығында болды. Бұл стиль бүкіл әлемге тарады, себебі автомобиль дизайнерлері АҚШ автомобиль өнеркәсібінен стильдік бағыттарды қабылдады, онда ол американдық автомобиль дизайнының және американдық ерекшеліктің «алтын ғасыры» деп есептелді. General Motors дизайнының басшысы Харли Эрл көбінесе 1948 жылғы Cadillac-те кішкентай қанаттарды енгізу арқылы автомобильдің құйрық қанатына авторлық құқығын алды, бірақ көптеген деректерге сәйкес, 1948 жылғы Cadillac-тің құйрық қанатын жасаған нағыз ойлап табушысы/дизайнері – сол кезде 1948 жылғы Cadillac дизайнымен айналысқан GM арнайы автомобиль дизайны студиясының басшысы Франклин Квик Херши болды. Херши P-38 ұшағының алғашқы үлгісін Selfridge әуе базасында көргеннен кейін, ұшақтың екі рульдік құрылғысы болашақ заманауи автомобильдердің артқы бөлігіне әдемі дизайндық қосымша болады деп ойлады. Chrysler дизайнері Вирджил Экснердің «Алға қарайтын көзқарас» (Forward Look) нәтижесінде құйрық қанаттар автомобиль сатып алушылардың қиялына ерекше әсер етті, соның салдарынан өндірушілер жаңа үлгілерге үлкен және үлкен құйрық қанаттарды орнатуға тырысты. Ұшақтар, зымырандар және ғарышқа сапарлар ғарыш жарысы арқылы кеңінен танымал болған кезде, автомобильдің құйрық қанаттары (соның ішінде артқы шамдар) заманауи реактивтік ұшақтар мен ғарыш зымырандарының құйрық қанаттары мен қозғалтқыш бөліктеріне көбірек ұқсау үшін жасалды. Plymouth компаниясы құйрық қанаттарының қанат емес, кері бағытта жүру кезінде «бақылау центрін» мүмкіндігінше артқа жылжыту үшін жасалған «тұрақтандырғыштар» екенін мәлімдеді, соның арқасында «жағалау желдерінде рульді түзету қажеттілігі 20%-ға төмендейді», ал Mercedes-Benz өзінің құйрық қанаттарын Peilstege деп атады, олар көрініс бұрышын жақсартуға көмектеседі.
The tailfin era of automobile styling encompassed the 1950s and 1960s, peaking between 1955 and 1961. It was a style that spread worldwide, as car designers picked up styling trends from the US automobile industry, where it was regarded as the "golden age" of American auto design and American exceptionalism. General Motors design chief Harley Earl is often credited for the automobile tailfin, introducing small fins on the 1948 Cadillac, but according to many sources the actual inventor/designer of the tailfin for the 1948 Cadillac was Franklin Quick Hershey, who at the time the 1948 Cadillac was being designed was chief of the GM Special Car Design Studio. It was Hershey who, after seeing an early production model of a P 38 at Selfridge Air Base, thought the twin rudders of the airplane would make a sleek design addition to the rear of future modern automobiles. Tailfins took particular hold on the automotive buying public's imagination as a result of Chrysler designer Virgil Exner’s Forward Look, which subsequently resulted in manufacturers scrambling to install larger and larger tailfins onto new models. As jet powered aircraft, rockets, and space flight gained public recognition through the Space Race, the automotive tailfin assemblies (including tail lights) were designed to resemble more and more the tailfin and engine sections of contemporary jet fighters and space rockets. Plymouth claimed that the tailfins were not fins, but "stabilizers" to place the "center of pressure" as far to the rear as possible and thus "reduce by 20% the needs for steering correction in a cross wind", while Mercedes Benz called its own tailfins Peilstege, sight lines that ostensibly aided in backing up.
Өмірбаян
Автомобиль инженері Пол Джарэй 1920 жылдары аэродинамикалық тұрақтылық үшін өзінің прототиптік жобаларына орталық қанатша қосты. Оның патенттерінің ықпалымен кейбір автомобиль өндірушілер бір орталыққа орналастырылған құйрық қанатшасы бар, ағымдағы прототиптер жасады. Мысалы, Audi F5 Stromliner прототипі, Kdf Wagen прототипі, Tatra T77 өндірістік автокөлігі немесе Fiat Padovan прототипі. P 38-ден бұрын шыққан 1937 жылғы Cadillac Fleetwood-тің кейбір кіші модельдерінде де артқы шамдардың "құрақтары" арқылы құйрық қанатшаларының белгілері болды, бірақ бұл кейінірек қанатша дизайндарына әсер еткен-жоғы белгісіз. 1941 жылғы Cadillac Series 63 4 Door Sedan-да да біраз жоғары шығыңқы артқы шамдар болды, бірақ 1937 жылғы Fleetwood-қа қарағанда олар жұмсақ болды. 1948 жылғы модель қанатшаларға жасалған алғашқы саналы әрекет болғанымен, бұрынғы жартылай кездесулер тұтынушылар мен дизайнерлер үшін осы тұжырымды қабылдауды жеңілдеткен болуы мүмкін. (Екінші дүниежүзілік соғыс 1940-шы жылдардың басы мен соңы арасында Cadillac модельдерінің өндірісіне үзіліс келтірді, өйткені зауыттар әскери тауарлар өндірісіне көшті, бұл қанатша тұжырымдамасының дамуын тоқтатты.)
Automobile engineer Paul Jaray added a center fin to his prototype designs in the 1920s for aerodynamic stability. Influenced by his patents some car producers made streamlined prototypes with one center positioned tailfin. For example, the Audi F5 Stromliner prototype, Kdf Wagen prototype, Tatra T77 production car or Fiat Padovan prototype. Some sub models of the 1937 Cadillac Fleetwood, which predates the P 38, also contained hints of tailfins via projecting tail light "paddles", although it is unclear if this influenced later fin designs. The 1941 Cadillac Series 63 4 Door Sedan also had a form of jutting tail lights, although milder than the 1937 Fleetwood. Even though the 1948 model was the first conscious effort at fins, the earlier partial occurrences may have made the concept more acceptable to consumers and designers. (World War II produced a gap of Cadillac model production between the early 1940s and late 1940s as factories turned to military goods production, interrupting the development of the fin concept.)
Құйрық қанатының дәуірі
1948 жылғы Cadillac-тің қанатша тәрізді стилі танымал болды және оның қолданылуы General Motors брендтері отбасының басқа модельдеріне тарады. Көп ұзамай оны басқа өндірушілер де қабылдады, әсіресе Chrysler стилисті Virgil Exner осы қанатша тәрізді көріністі қолдануға кірісті. Стильдеу трендіне сенім артқан сайын, қанаттар үлкеніп, айқын бола түсті. Ең экстремалды қанатшалар 1950 жылдардың соңында пайда болды, мысалы 1959 жылғы Cadillac Eldorado және 1959 жылғы Imperial Crown седанында. 1959 жылғы Cadillac қанаттары ұшқыштардағы тік стабилизаторларға ұқсады, өткір ұштары мен екі доңғалақ пішіндес артқы шамдары бар. Автомобиль прессасының көп бөлігі мен көпшілік артық қанатшалардан жалықты, ал өндірушілер оларды кезең-кезеңмен алып тастауға дайын болды, себебі олар дизайн мен өндіріске қосымша шығын мен күрделілік әкелді. 1960 жылдардың басында қанатшалар төмендеді, тіпті 1965 жылғы Cadillac-терде төмен қарай еңіс пайда болды. Көбінесе олар жоғалып, олардың орнына "омар қызылшасы" деп аталатын жаңа стильдегі артқы шамдар орнатылды, бірақ кейде тік бұрышты төрттен бір панель мен төмен қарай еңкейген багажник қанаттардың иллюзиясын тудырды. Дегенмен, американдық автомобильдерде 1990 жылдарға дейін, кем дегенде 1999 жылғы Cadillac Deville-ге дейін қалдық қанатшалар сақталды. Mercedes Benz 1959 жылы W111 сериялы седандарына шағын қанатша қосты, ол "Fintails" деген атқа ие болды. Компания терминологиясында олар Peilstege деп аталды, бұл кері жүруге көмектесетін көру сызықтары. 1997 жылы Lancia Lancia Kappa Coupé-ді ұқсас артқы "көз сызығы" күшейткішімен ұсынды.
The Cadillac 1948 fin styling proved popular, and its use spread to other models in the General Motors family of brands. Soon it was adopted by other manufacturers, with top Chrysler stylist Virgil Exner in particular taking the tailfin look on board. As confidence grew in the styling trend, the fins grew larger and bolder. The most extreme tailfins appeared in the late 1950s, such as on the 1959 Cadillac Eldorado and the 1959 Imperial Crown sedan. The 1959 Cadillac fins looked like jet airplane vertical stabilizers with sharp points and twin bullet shaped taillights. Many of automotive press and much of the public were getting weary of the exaggerated tailfins, and the manufacturers were ready to phase them out because they added cost and complexity to design and manufacturing. Tailfins descended throughout the early 1960s, even adopting a downward slope on the 1965 Cadillacs. Mostly they disappeared and were replaced with a new style of taillight, called lobster claw taillights, although in instances a sharp edged quarter panel meeting a downward sloping trunk created the illusion of fins. Vestigial tailfins, however, remained on American cars into the 1990s, at least as far as the 1999 Cadillac Deville. Mercedes Benz introduced a modest tailfin on its 1959 W111 series of sedans, which gained the nickname "Fintails". In company terminology, they were Peilstege, sight lines that aid backing up. In 1997, Lancia introduced the Lancia Kappa Coupé with similar rear "sight line" augmentation.
Қауіпсіздік мәселелері
Тіпті тұрып тұрған көліктерде де құйрық қанаттары қауіпсіздік тұрғысынан сынға ұшырады. Кан v. Крайслер (1963) ісінде жеті жасар бала велосипедімен қанатқа соқтығысып, бас жарақаты алды. Сол кезеңдегі Хатч v. Форд (1958) ісі де тұрақталған көліктерден дене жарақаттарын зерттеуде маңызды орын алады. Екі жағдайда да балалар тоқтап тұрған автомобильдердің өткір бөліктеріне соқтығысып жарақаттанды. Екі істе де талапкерлер жеңіліске ұшырады. "Кан" ісінде сот Крайслердің "адамның автомобильге соғылып, өзін-өзі жарақаттануының барлық мүмкін жағдайларын" болжауға жауапты емес деп шешті. "Хатч" ісінде талапкер радиатор қақпақтары мен радиатор торының мөлшері мен шығыңқылығын реттейтін заңға сүйенуге тырысты, бірақ сот бұл заңның құйрық қанаттарына қатысы жоқ екенін айтты.
Tailfins have been criticized as a safety concern, even as a parked vehicle. In Kahn v. Chrysler (1963), a seven year old child on a bicycle collided with a fin and sustained a head injury. A case of the same era, Hatch v. Ford (1958), is also prominent in the study of personal injury from parked vehicles. In both of these cases, children were injured by sharp protrusions on parked cars. The plaintiffs lost in both cases. In "Kahn", the court found that Chrysler was not responsible for anticipating "all the possible ways in which a person may injure himself by falling against an automobile." In "Hatch", the plaintiff attempted to rely on a law governing the size and protrusion of radiator caps and grills, which the court said did not apply to tailfins.
Автомобиль стиліне қайтадан кішігірім түрде ену
1999 жылы Cadillac Art and Science деп аталатын марканың жаңа дизайн тілін қалыптастыру үшін Cadillac Evoq тұжырымдамасын ұсынды. Соңғы Cadillac модельдері марканың ерекше тік артқы шамдарының дәстүрін жалғастыруда. Cadillac дизайнерлері қазіргі Cadillac стилін құйрық қанаттарымен байланыстырады. 2010 жылы Cadillac SRX стиліне артқа қарай тік шығатын кішкентай құйрық қанаттары енгізілді, бұл марканың тікелей белгісі саналды. Бұл тәсіл 2012 жылы шыққан Cadillac XTS және одан кейінгі көптеген модельдерде де қолданылды. 2000-2005 жылғы Buick LeSabre модельдерінің артқы бөлігіне ерте LeSabre модельдеріне құрмет ретінде жұмсақ дельта қанаттары қосылды. 2009 жылы Trabant компаниясы бұрынғы Trabant модельдеріне ұқсас, артқы жағынан ерекше құйрық қанаттары бар Nt тұжырымдамасын таныстырды. 2011 жылдан бері шығарылып келе жатқан Chrysler 300 модельдерінде де көзге түсетін, бірақ жұмсақ құйрық қанаттары бар. Өндіруші бұл туралы ресми түрде мәлімдеме жасамаса да, медиа шолулары төртінші буын Toyota Prius артқы шамдарының өткір бұрыштарын құйрық қанаттарымен салыстырды. Бұл жарықтар жанғанда жақсы көрінеді.
In 1999 Cadillac launched the Cadillac Evoq concept to lead the marque's new design language, known as Art and Science. Recent Cadillacs have continued the tradition of the brand's signature vertical taillamp tailfins. Cadillac's designers call the current Cadillacs's styling evocative of tailfins. In 2010, the Cadillac SRX styling incorporated the trademark vertical taillights sculpted into tiny tailfins projecting from the rear. This was also done with the Cadillac XTS, which launched in 2012, and with many other models in later years. The 2000 2005 Buick LeSabre's rear styling included subtle delta fins as a homage to the early LeSabres. In 2009 Trabant introduced the Nt concept with distinct tail fins projecting from the rear similar to the earlier models made the Trabant company. The Chrysler 300 from 2011 to the present has subtle, but noticeable tailfins. Though not officially mentioned by the manufacturer, reviews from the media compared the sharp angles of the fourth generation Toyota Prius tail lights similar to tailfins. This is better seen when the tail lights are lit.