Бургундияның Маргаритасы: Герцогиня және саяси ойыншы

Кіріспе

1468 жылдан 1477 жылға дейін Бургундия герцогинясы

Бургундия герцогинясы аталған басқа Маргареттер

Маргарет Йорк (3 мамыр 1446 – 23 қараша 1503), күйеуі арқылы Маргарет Бургундиялық деп те белгілі, Карл Батылдың үшінші әйелі ретінде Бургундия герцогинясы болды және оның қайтысынан кейін Бургундия мемлекетін қорғаушы ретінде танылды. Ол Ричард, Йорк герцогының үшіншісінің және Сесили Невиллдің қызы, Англияның екі королі – Эдуард IV және Ричард III-нің қарындасы болды. Ол Англия Корольдігіндегі Нортгемптонширдегі Фотрингхей қамалында дүниеге келді және Төменгі елдердегі Мехеленде қайтыс болды.

Ерте өмір

Бургундия герцогинясы Изабелла, Чарльз Батылдың анасы, қандық байланыстары мен Бургундия мүдделерін ескере отырып, ағылшындарды қолдады. Джон Гонттың немере қызы болғандықтан, ол Ланкастер әулетіне көңіл бөліп, оларға жаны ашыды. Бургундия мемлекетінің зор байлығына негіз болған Бургундия саудасының Англиямен достық қарым-қатынаста болуына байланысты деп ол сенді. Осы себепті Бургундияға қолдау көрсетуге дайын болған кез келген ағылшын фракциясын қолдауға ол мүдделі болды. 1454 жылға қарай, ол Маргареттің әкесі, 3-ші Йорк герцогы Ричард басқарған Йорк әулетін жақтады. Англия королі Генрих VI Ланкастер әулетінің басшысы болғанымен, оның әйелі Анжу Маргарет Бургундияның ашкере жауы Францияның Карл VII-нің немересі болды және өзі Бургундияға қарсы болды. Керісінше, Йорк герцогы Бургундияның француздарға деген антагонизмін бөлісіп, бургундтарды артық жақсы көріп, оларды қолдады. Осыған байланысты, Йорк герцогы 1453-1454 жылдары билікке келгенде, Генрих VI-ның алғашқы ақыл-есінен айырылған кезеңінде, ол мен Изабелла арасында Чарльз Батыл, содан кейін Шарло графы, және Йорк герцогының үйленбеген қыздарының бірі арасында некелесу туралы келіссөздер жүргізілді. Алайда, Англиядағы билік күресі және Карлдің әкесі Филипп Жақсының француздық одақ құруға басымдық бергеніне байланысты келіссөздер тоқтап қалды. Филипп 1454 жылдың наурыз айының соңында Карлді Бурбон герцогы Карл I мен Бургундиялық Агнес қызы Изабелла Бурбонға ұсынды, ал олар 1454 жылдың 31 қазанында үйленді. Маргарет отбасына пайдалы келісім құралы болғандықтан, 1465 жылы қыркүйекте Бурбонның Изабелласы қайтыс болғанда, 19 жасында әлі үйленбеген еді. Ол Чарльзға тек қызы Марияны дүниеге әкелді, сондықтан оның қайтадан үйленуі және ұл табуы қажет болды. 1454 жылдан бері жағдай өзгерді: Карл енді әкесінің өте құрметтеген ұлы болды, ол қартайған шағында Бургундия билігін ұлына сеніп тапсырды. Карл ағылшындарды қолдады және француздарға қарсы ағылшын некесі мен одағын құруды қалады. Маргареттың отбасы өз кезегінде 1454 жылғыдан гөрі әлдеқайда күшті және қауіпсіз болды: оның әкесі 1460 жылдың 30 желтоқсанында Уэйкфилд шайқасында қаза тапты, бірақ оның ағасы енді король Эдуард IV болды, оған тек Анжу Маргарет және оның ұлы Эдуард Вестминстер ғана тиянақты қарсылық көрсетті. Бұл Маргаретті тек герцогтың қызы ретінде емес, әлдеқайда құнды келін қылды. Осы себепті Карл әйелі қайтыс болғаннан кейін бірнеше апта өткен соң өзінің жақын кеңесшісі Гийом де Клуниді Эдуард IV-ке өзі мен Маргарет арасындағы неке туралы ұсыныс жасау үшін Лондонға жіберді. Эдуард жылы жауап берді және 1466 жылдың көктемінде өзінің қайын ағасы лорд Скейлсті Бургундияға жіберді, онда Скейлс Маргареттің қолынан Чарльзға ресми ұсыныс жасады және Эдуардтың Чарльздың қызы Мария мен Эдуардтың інісі, 1-ші Клэренс герцогы Джордж арасындағы өзара неке туралы ұсынысын жасады.

Duchess Isabella of Burgundy, the mother of Charles the Bold, was, through her blood ties and her perception of Burgundian interests, pro English. As a granddaughter of John of Gaunt, she was consequently sympathetic to the House of Lancaster. She believed that Burgundian trade, from which the Burgundian State drew its vast wealth, depended upon friendly relations with England. For this reason she was prepared to favour any English faction which was willing to favour Burgundy. By 1454, she favoured the House of York, headed by Margaret's father, Richard, 3rd Duke of York. Although the King of England, Henry VI, was the head of the House of Lancaster, his wife, Margaret of Anjou, was a niece of Burgundy's bitter enemy, Charles VII of France, and was herself an enemy of the Burgundians. The Duke of York, by contrast, shared Burgundy's enmity towards the French, and preferred the Burgundians. Because of this, when the Duke of York came to power in 1453–1454, during Henry VI's first period of insanity, negotiations were made between himself and Isabella for a marriage between Charles the Bold, then Count of Charolais, and one of York's unmarried daughters, of whom the 8 year old Margaret was the youngest. The negotiations petered out, however, due to power struggles in England, and the preference of Charles's father, Philip the Good, for a French alliance. Philip had Charles betrothed to Isabella of Bourbon, the daughter of Charles I, Duke of Bourbon, and Agnes of Burgundy, in late March 1454, and the pair were married on 31 October 1454. Margaret, being a useful bargaining tool to her family, was still unmarried at age 19, when Isabella of Bourbon died in September 1465. She had borne Charles only a daughter, Mary, which made it an imperative for him to remarry and father a son. The situation had changed since 1454: Charles was now highly respected by his father, who had in his old age entrusted the rule of Burgundy to his son. Charles was pro English, and wished to make an English marriage and alliance against the French. For her own part, Margaret's family were far more powerful and secure than they had been in 1454: her father had been killed at the Battle of Wakefield on 30 December 1460, but her brother was now King Edward IV, opposed ineffectively only by Margaret of Anjou and her son, Edward of Westminster. This made Margaret a far more valuable bride than she had been as the mere daughter of a duke. Because of this, Charles sent his close advisor, Guillaume de Clugny, to London weeks after the death of his wife, to propose to Edward IV a marriage between himself and Margaret. Edward responded warmly, and in spring 1466 sent his brother in law, Lord Scales, to Burgundy, where Scales made a formal offer of Margaret's hand in marriage to Charles, and put forward Edward's own proposal of a reciprocal marriage between Charles' daughter Mary and Edward's brother, George, 1st Duke of Clarence.

Неке

Алайда, неке бірден болған жоқ. Әрі қарай келіссөздер қажет болды, әсіресе Карл өзінің жалғыз баласы және мұрагері болуға тиіс Джордж Кларенс герцогына үйленгісі келмегендіктен, осы келіссөздерді Карлдың жартылай бауыры, Бургундияның бас ұлы Антоний жүргізді. Бірақ француз тарапы қосымша қиындықтар тудырды: Людовик XI Бургундия мен Англияның, өзінің ең ірі екі жауының одақтасуын қаламайтын. Сондықтан Людовик оларды бөлуге тырысты, өзінің үлкен қызы Аннаның қолын Карлға, кіші қызы Жоанның қолын Эдуардтың кіші інісі Ричард Глостер герцогына, ал өзінің құдайы Филипп де Бресстің қолын Маргаретке ұсынды. Эдуард соңғы екі ұсынысқа қызығушылық танытып, Чарльз Батылға ренжіді және ағылшын-бургундиялық қарым-қатынастарды кешіктірді. Оның орнына, 1466 жылы Маргарет Португалияның констеблі Питерге айтылды, оны бүлікші каталондықтар өздерінің патшасы болуға шақырған. Питер өзі Бургундия герцогинясы Изабелланың немересі болғандықтан, бұл неке Бургундияны жұбатуға бағытталған. Бірақ бұл орындалмады; ауру, көңілі толу, қайғы мен тым көп жұмыс істеуден шаршаған Питер 1466 жылдың 29 маусымында қайтыс болды, Маргарет тағы да қол жетімді болды. 1467 жылға қарай жағдай тағы өзгерді. Филипп Жақсы қайтыс болды, ал Чарльз Батыл Бургундия герцогы болды. Ричард Невилл, Уорвик графы, Эдуард IV-ке қарсы шығып, французтардың қолдауымен оған қарсы қастандық жасады. Мұндай жағдайда Эдуард Чарльздің қолдауына мұқтаж болды және 1467 жылдың қазан айында ресми келісімге келгеннен кейін неке келіссөздеріне ешқандай кедергі келтірмеді. Герцогтың анасы Изабелла мен Англия королінің туыстары, Лорд Скейлс және Уорвик графы арасындағы келіссөздер 1467 жылдың желтоқсаны мен 1468 жылдың маусымы аралығында жүрді. Осы уақыт ішінде Людовик XI некенің болуына бәрін жасады, Пападан некеге рұқсат беруден бас тартуды талап етті (екі жақ төртінші дәрежелі туысқандар еді), ағылшыздарға саудалық жеңілдіктер ұсынды, Эдуардтың халықаралық банкирлермен сенімін жойып, Маргареттің құдайына төлеуге мүмкіндік бермеді, Уэльсте Ланкастерлік шабуылды ынталандырды және Маргаретті қаралап, оның бойжеткен қыз емес екенін және бастық бала туғанын айтты. Оған құлақ аспады, ал Бургундиялық паралар Папаның келісімін қамтамасыз еткеннен кейін рұқсат алынды. Англия мен Бургундия арасында өзара қорғаныс, сауда, валюта айырбастау, балық аулау құқықтары және саяхат еркіндігін қамтитын күрделі келісім жасалды, бәрі герцог пен Маргарет арасындағы некеге негізделген. Неке шарты бойынша Маргарет ағылшын тағына құқығын сақтап қалды, ал оның құдайы Бургундияға уәде етілді, тіпті ол бірінші жыл ішінде қайтыс болса да (әдетте, мұндай жағдайларда құдайы қалыңдықтың отбасына қайтарылады). Карл өзі Маргаретке Мехелен, Оденаард және Дендермонд қалаларын құдайы ретінде берді. Неке шарты 1468 жылдың ақпан айында аяқталды және наурыз айында Эдуард IV қол қойды. Папаның рұқсаты мамыр айының соңында келді және Маргаретті Бургундияға жіберуге дайындық басталды. Француздар екі жаудың арасындағы осы одақты жек көреді, ал Англияда мата сатудағы шектеулерден әлі де зардап шеккен ағылшын саудагерлері голландиялық және фламандтық саудагерлерге шабуыл жасап, наразылықтарын білдірді. Маргарет 1468 жылдың 23 маусымында Маргейттен Слюйске кетті. Лорд Скейлс және Ричард Бойвилл оны болашақ күйеуімен кездесуге ертіп барғандардың қатарында болды. Людовик XI кемелеріне оны сапарда ұстап алуға бұйрық бергеніне қарамастан, оның конвойы оқиғасыз өтіп, 25-ші күні кешке Слюйске жетті. Келесі күні ол күйеуінің анасы Изабелла мен қызы Мэримен кездесті; кездесу сәтті өтті, ал үшеуі өмір бойы жақын достар болып қала берді. 27 маусымда ол Карлмен алғаш рет кездесті, ал жұп 3 шілдеде таңғы сағат 5-тен 6-ға дейін Даммдағы бай саудагердің үйінде жеке некеге тұрды. Карл содан кейін Брюггеге кетті, жаңа герцогиняға бірнеше сағаттан кейін жеке кіру құрметіне ие болды. Алдағы тойлар тіпті байлықтарымен және жомарттықтарымен танымал болған бургундтар үшін де тым сәнді болды. Келін ақ аттармен сүйрелген алтын төсенішке мініп, басына тәж киіп, қуанышты кіру салтанатын өткізді. Бұл шеруде ол жел мен жаңбырдан аулақ болудың орнына, оларға қол сілтеп, Брюгге тұрғындарына әсер етті. Қаланың өзінде шарап оюлы садақшылар мен жасанды ағаштарға жасанды пеликандардан еркін ағып жатты; каналдар шамдармен әшекейленген, ал көпірлер гүлдермен безендірілген; бақытты жұптың қарулары барлық жерде көрсетілді, жұптың ұрандарымен бірге: Карлдың Je l'ay emprins ("Мен оны жүзеге асырдым") және Маргареттің Bien en aviengne ("Бұл жақсылыққа апарар"). Тойға "Алтын ағаш турнирі" де қатысты, ол келінге арналған күрделі бейнеленген аллегорияның айналасында ұйымдастырылды.

The marriage did not take place immediately, however. Continued talks were required, particularly since Charles was unwilling to marry his only child and potential heiress to George, Duke of Clarence, and these talks were undertaken by Anthony, Grand Bastard of Burgundy, Charles's half brother. But added problems were introduced by the French: Louis XI did not want an alliance between Burgundy and England, his two greatest enemies. Louis accordingly tried to break the two apart, by offering the hand of his elder daughter, Anne, to Charles, that of his younger daughter, Joan, to Edward's youngest brother, Richard, Duke of Gloucester, and that of his brother in law, Philip of Bresse, to Margaret. Edward showed interest in the latter two propositions, offending Charles the Bold, and delaying the Anglo Burgundian relations. Instead, in 1466, Margaret was betrothed to Peter, Constable of Portugal, whom the rebellious Catalans had invited to become their King. Peter was himself a nephew of Duchess Isabella of Burgundy, and the betrothal thus signified an attempt to placate Burgundy. It was not to be, however; worn out by illness, disappointments, sorrow and overwork, Peter died on 29 June 1466, leaving Margaret available once more. By 1467, the situation had changed again. Philip the Good had died, and Charles the Bold had become Duke of Burgundy. Richard Neville, Earl of Warwick, had turned against Edward IV, and was plotting against him with French support. Edward in such circumstances needed the support of Charles, and provided no further obstacles to the marriage negotiations, formally agreeing to it in October 1467. Negotiations between the Duke's mother, Isabella, and the King of England's in laws, Lord Scales and Earl Rivers, then proceeded between December 1467 and June 1468. During this time, Louis XI did all he could to prevent the marriage, demanding that the Pope refuse to give a dispensation for the marriage (the pair were cousins in the fourth degree), promising trade favours to the English, undermining Edward's credit with the international bankers to prevent him being able to pay for Margaret's dowry, encouraging a Lancastrian invasion of Wales, and slandering Margaret, claiming that she was not a virgin and had borne a bastard son. He was ignored, and a dispensation was secured after Burgundian bribes secured Papal acquiescence. A complex agreement was drawn up between England and Burgundy, covering mutual defence, trade, currency exchange, fishing rights and freedom of travel, all based on the marriage between the Duke and Margaret. By the terms of the marriage contract, Margaret retained her rights to the English throne, and her dowry was promised to Burgundy even if she died within the first year (often, the dowry would return to the bride's family under such circumstances). For his own part, Charles dowered Margaret with the cities of Mechelen, Oudenaarde and Dendermonde. The marriage contract was completed in February 1468, and signed by Edward IV in March. The Papal dispensation arrived in late May, and preparations to send Margaret to Burgundy began. There was little enthusiasm for it outside Burgundy – the French naturally detested this union between their two enemies, whilst the English merchants, who still suffered from restrictions on the sale of their cloth in England, showed their disapproval by attacking Dutch and Flemish merchants amongst them. Margaret left Margate for Sluys on 23 June 1468. Lord Scales and Richard Boyville were among those who escorted her to meet her future bridegroom. Despite Louis XI having ordered his ships to seize her on her journey, her convoy crossed without incident, reaching Sluys on the evening of the 25th. The following day, she met with her bridegroom's mother, Isabella, and daughter, Mary; the meeting was a success, and the three of them would remain close friends for the rest of their lives. On 27 June, she met Charles for the first time, and the pair were privately married between 5am and 6am on 3 July, in the house of a wealthy merchant of Damme. Charles then left for Bruges, allowing the new Duchess the honour of entering separately a few hours later. The celebrations that followed were extravagant even by the standards of the Burgundians, who were already noted for their opulence and generous festivities. The bride made her Joyous Entry in a golden litter drawn by white horses, wearing upon her head a coronet. During this procession, she charmed the burghers of Bruges when she chose to wave to them rather than shut herself away from the wind and rain. In the city itself, wine spurted freely from sculpted archers and artificial pelicans in artificial trees; the canals were decorated with torches, and the bridges decked with flowers; the arms of the happy couple were displayed everywhere, accompanied by the mottoes of the pair: Charles's Je l'ay emprins ("I have undertaken it") and Margaret's Bien en aviengne ("May good come of it"). The celebrations also included the "Tournament of the Golden Tree" that was arranged around an elaborately detailed allegory, designed to honor the bride.

Йорк Маргаретінің тәжі

Герцог пен герцогиня сол жерде пайда болғанда, екеуі де сәнді тәж киген еді. Маргареттің тәжі інжумен және Йорк үйі үшін қызыл, жасыл және ақ эмальдалған әріптердің арасына орналасқан ақ розалармен әшекейленген ("Margarita de York" деген латынша жазуы – m ar ga ri ta de yo rk). Тәждің ішінен алтын C және M әріптерінің өрнектері, махаббат түйіндерімен біріккен. "Маргарет 1468 жылы Брюггедегі Чарльз Батылмен үйленгенде осы тәжді киген". Тәжге тиесілі былғары қобыншада әлі де ескі алтын жалатылған іздер сақталған. Қобыншаның қақпағында CM әріптерінің бастапқы әріптері, сондай-ақ Йорк пен Бургундияның гербтері бейнеленген. Қобыншаның қалған бөлігі былғарыға басылған өрмекшілер мен кішкентай дракондармен әшекейленген. Тәж бастың айналасына киюге тым кішкентай, сондықтан оны тік қалпындағы хенниннің үстіне немесе жиналған шаштың үстіне тағуға арналған болуы мүмкін. Мүмкін, тәжді тәж кигізу рәсімінен кейін Мәриям ананың белгілі мүсініне арналған құрметтік тәж ретінде ұсыну жоспарланған. Маргарет 1475 жылы Ахенге сапар жасағанда тәжді біздің әйел шіркеуіне сыйлады. Бүгінде собордағы алтарьдың жанында орналасқан мүсін мереке күндері тәж киеді. 1475 жылы балаға да сәйкес тәж жасалды. Маргареттің Ахенге тәж сыйлауы, Англия азаматтық соғысында Англияның басты тәждерінің көп бөлігі жойылғанын еске түсірді, осылайша ол сақталған екі ортағасырлық ағылшын патшалық тәжінің бірі болып табылады, екіншісі – қазір Германиядағы Мюнхен резиденциясында сақталатын принцесса Бланш тәжі. Маргареттің тәжін Ахен соборының қазынасынан көруге болады. Чарльз да дәл сондай сәнді, бірақ сөзсіз үлкен тәж киген, сонымен қатар алмаз, інжу және құнды тастармен әшекейленген алтын көйлек киген. Парадтар, үйлердің қабырғаларынан төгілген гобелендер, тойлар, маскарадтар мен аллегориялық ойын-сауықтар, әшекейлер барлық көрермендерге "ғасырдың үйлену тойы" деген әсер қалдырды. Брюггеде ол бес жылда бір рет туристер үшін "Алтын ағаш шеруі" ретінде қайта жандандырылады.

When the Duke and Duchess appeared there, both wore magnificent crowns. Margaret's crown was adorned with pearls, and with enamelled white roses for the House of York set between red, green and white enamelled letters of the Latinization of her name ("Margarita de York", m ar ga ri ta de yo rk), with gold Cs and Ms, entwined with lovers' knots. "Margaret wore this crown at her wedding to Charles the Bold in Bruges in 1468 The leather case belonging to the crown still bears traces of old gilt. The initials CM as well as the coats of arms of York and Burgundy are again found on the lid. The rest of the case is decorated with tendrils and small dragons embossed in the leather. The crown is much too small to fit around a head, and was probably intended to be worn around a pointed hennin, or on top of piled up hair. It may always have been intended to be presented at some point after the coronation as a votive crown for a famous statue of the Virgin Mary. Margaret presented the crown to the Church of Our Lady during a visit to Aachen in 1475. Today the statue, placed next to the altar in the cathedral, wears the crown on festive days. In 1475 a matching crown was fashioned for the child. Margaret's donation of the crown to Aachen spared it the fate of much royal regalia in the English Civil War which saw the destruction of all the main English Crown Jewels. It thus remains one of only two medieval royal English crowns still surviving, the other being the Crown of Princess Blanche, now in the Munich Residenz in Germany. Margaret's crown can still be seen in the Aachen Cathedral Treasury. Charles wore an equally splendid but no doubt larger crown, accompanied by a golden gown encrusted with diamonds, pearls and great jewels. The parades, the streets lined with tapestry hung from houses, the feasting, the masques and allegorical entertainments, the jewels, impressed all observers as "the marriage of the century". It is re enacted at Bruges for tourists every five years as the Procession of the Golden Tree.

Бургундия герцогинясы

Некеде бала болмағанымен, Маргарет Бургундия үшін құнды мүлікке айналды. Ол үйленгеннен кейін бірден әйелі Мэримен бірге Фландрия, Брабант және Эно аймақтарында саяхаттап, Урсель, Гент, Дендермонде, Ассе, Брюссель, Оденаарде және Кортрейк сияқты ірі қалаларды аралады. Оның зиялылығы мен қабілеті бұл қалалардың халқын әсерге түсірді. Алайда, оның әкелген туысқандық байланыстары одан да аз пайдалы болды. 1469 жылдың мамыр айында оның бауыры Эдуард IV Чарльз Батылға Гартер орденін сыйлауға тырысты. Егер Чарльз оны қабылдағанда, ол Людовик XI-ге қарсы опасыздық жасаған болар еді. Бірақ, жесір герцогиня Изабелла ұлын осы ұсыныстан бас тартуға ескертті, ол да солай істеді. Бұл Людовик XI-ге Бургундияға қарсы жаңа айла-шарғы жасауға мүмкіндік берді. 1469 жылдың тамызында Эдуард IV уақытша биліктен айырылды, оның бауыры Кларенс герцогы мен Уорвик графы көтеріліс ұйымдастырып, патшаны тұтқынға алды. Чарльз өзінің інісінің мәселесін шешуге мәжбүр болды, Лондон саудагерлеріне Эдуардқа адалдыққа ант беруді бұйырды. Бірақ келесі жылы Маргарет көңілі құлазып қалды, себебі Кларенс пен Уорвик француздық қолдаумен Англияға шабуыл жасады. Ол анасы Сесилиямен бірге Кларенс пен Эдуард IV-ті татуластыруға тырысты, бірақ көтеріліс жалғасты. 1470 жылдың 2 қазанында Ланкастерлер қайтадан билікке оралды, ал Эдуард Маргарет пен Чарльздың Бургундиядағы қолына қашты. Бауырының құлауы Маргареттің династиялық құндылығын төмендетті. Осыған және бауырына деген құрметіне байланысты ол күйеуінен Эдуардты қолдауын және оны таққа қайтару үшін шаралар қабылдауын сұрады. Бірақ күйеуі оның жалбарынуына көп мән бермеді. Эдуардты қолдау туралы шешім қабылдағанда, ол өзінің мүддесіне орай Ланкастерлердің Англиядағы билігіне қарсы тұруды жөн көрді. Франция 1470 жылдың желтоқсанында Англиядағы жағдайдан Бургундияға соғыс жариялауға шақырылған еді. Дегенмен, 1471 жылдың 4 қаңтарында Чарльз Англия тағына қайта оралу үшін жер аударылған корольді қолдауға келісті. Екі адам арасындағы достық жаңадан жақсарды, содан кейін Эдуард 13 қаңтарға дейін Гесдинде Маргареттің қолына келді. Олар Маргарет Англиядан кеткеннен бері алғаш рет кездесті. 1471 жылдың сәуір айында Эдуард Англияға оралды. Маргарет оқиғаларды мұқият қадағалап, Англиядағы жағдай туралы егжей-тегжейлі ақпарат сұрады және ағалары Джордж пен Эдуардтың татуласуына қуанды. Ол сондай-ақ, қайын анасы Изабеллаға Эдуардтың тақты қайтару науқанының барысы туралы ақпарат берді. Мысалы, ол Изабелланың Уорвик графына деген құрметсіздікпен қарағаны туралы сұрақтарына жауап берді. Эдуард: «Қалада ешкім Уорвик пен оның бауырының өлгеніне сенбейтінін естідім, сондықтан мен [Эдуард] олардың денелерін Сент-Полге әкелдім, онда олардың денелері барлық адамдардың көз алдында ашық қойылды» деді. Эдуард IV сәтті түрде таққа қайта оралды. Генрих VI-ның ұлы және мұрагері Вестминстер Эдуарды шайқаста қаза тапты, ал Генрих VI қысқа уақытқа қайта таққа отырғаннан кейін екі аптадан соң Лондон мұнарасындағы түрмеде қайтыс болды немесе өлтірілді. Осы екі өлім Ланкастер әулетінің тікелей ұрпағын жойды. Осы уақытқа дейін Изабелланың денсаулығы нашарлай бастады. 1471 жылдың маусым айында ол өсиетнамасын жасады, онда өзінің сүйікті резиденциясы Ла Мотт о Буасын Маргаретке қалдырды. Бірақ сонымен бірге Изабелла мен Чарльз Маргареттің отбасына қарсы шабуыл жасады. Генрих VI мен оның ұлы қайтыс болғаннан кейін Изабелла Ланкастер әулетінің ең жоғары тұрған мүшелерінің бірі болды және Англия тағына талап етуге құқылы болды. Ол осы құқығын шілде айында Чарльзге заңды түрде берді, бұл Чарльзқа сол жылы Англия тағына ресми түрде талап етуге мүмкіндік берді, тіпті оның інісі Йорк патшасы Эдуард болғанына қарамастан. Алайда Чарльз осы талапты іске асырмауды шешті, себебі ол Эдуард IV-ті қолдауын жалғастыруды өзіне тиімдірек деп санады. 1477 жылға қарай Маргареттің Бургундия герцогинясы ретіндегі беделі бұрынғыдай жарқын болмады. 1471 жылы Изабелланың қайтысынан кейін Чарльз барған сайын тирандыққа және ұлылыққа бой алды, ол Солтүстік теңізден Жерорта теңізіне дейін Лотарингияның жаңа патшалығын құруды армандады. Осы мақсатқа жету үшін ол көршілерімен үздіксіз соғысты, олар оған қарсы одақтасып жауап берді. Бұл арада Людовик XI Бургундия мемлекетін тұрақсыздандыруда шеберлік танытты. Эдуард IV оның одағынан алыстатылды, Чарльздың беделі мен банктік несиесі Людовик XI-мен құлатылды, ал Бургундия саудасы француз эмбарголарымен тұншықтырылды. 1476 жылға қарай герцог халқының көзінде тиран болып саналды, олар француздардың Бургундияға шарап пен нан экспорттаудан бас тартуынан зардап шекті және оның көтерілісшілерге қарсы қорқынышты жазалау шараларынан қорқып жүрді. 1476 жылы ол өзінің қызы және мұрагері Мэриді Габсбургтың Максимилианына күйеуге беруге келісім берді. 1477 жылдың 5 қаңтарында ол Лотарингиядағы Нанси қаласының сыртында шайқаста қаза тапты.

Although the marriage produced no children, Margaret proved a valuable asset to Burgundy. Immediately after her wedding, she journeyed with her step daughter Mary through Flanders, Brabant and Hainaut, visiting the great towns: Ursel, Ghent, Dendermonde, Asse, Brussels, Oudenaarde and Kortrijk were all impressed by her intelligence and capability. Less valuable, perhaps, were the family connections she brought. In May 1469, her brother, Edward IV, attempted to present Charles the Bold with the Order of the Garter, an honour which would have made Charles guilty of treason against Louis XI had he accepted it; although the Dowager Duchess Isabella warned her son to refuse the offer, which he did, giving Louis XI an excuse for further machinations against Burgundy. In August 1469, Edward IV temporarily lost power, when his brother the Duke of Clarence and the Earl of Warwick rebelled and took the King into custody; Charles was forced to intercede on the part of his brother in law, ordering the London merchants to swear loyalty to Edward under threat of losing their trading rights in Burgundy, a threat that proved successful. But the next year, Margaret was left despairing when Clarence and Warwick supported a French backed Lancastrian invasion of England: although she, together with her mother Cecily, Dowager Duchess of York, attempted to reconcile Clarence and Edward IV, the rebellion continued, and on 2 October 1470 the Lancastrians were returned to power and Edward had fled to Margaret and Charles in Burgundy. Her brother's overthrow lessened Margaret's dynastic worth; this, together with regard for her brother, made her plead passionately to her husband that he support Edward and make measures to restore him. Nonetheless, her husband paid little attention to her begging; when he decided to support Edward, it was when he had decided for himself that it was in his best interests to oppose the Lancastrian rule of England, backed as it was by a France which had in early December 1470 been encouraged by the English situation to declare war on Burgundy. Even so, by 4 January 1471, Charles had agreed to support the King in exile in regaining the English throne, and this renewal of friendship between the two men was followed by Edward visiting Margaret at Hesdin until 13 January, the first time the pair had seen one another since Margaret's departure from England. By April 1471, Edward was back in England: Margaret followed events carefully, requesting meticulous details of events in England, and was pleased to note the reconciliation between her brothers George and Edward. She also provided her mother in law, Isabella, with information on the progress of Edward's campaign to regain the throne: it was she, for example, who replied to Isabella's questions over alleged disrespectful treatment of the Earl of Warwick, by explaining that Edward had "heard that nobody in the city believed that Warwick and his brother were dead, so he [Edward] had their bodies brought to St Paul's where they were laid out and uncovered from the chest upwards in the sight of everybody." Edward IV was successfully restored; Edward of Westminster, the son and heir of Henry VI, had died in battle, and Henry VI, who had been briefly restored, died or was murdered in his cell in the Tower of London two weeks later. The two deaths brought to an end the direct line of the House of Lancaster. By this time, Isabella's health was beginning to fail; in June 1471, she drew up her will, in which she bequeathed her favourite residence of La Motte au Bois to Margaret. Yet, at the same time, Isabella and Charles struck against Margaret's family: with Henry VI and his son dead, Isabella was one of the most senior members of the House of Lancaster, and had a good claim to the English throne; this claim she legally transferred to Charles in July, which would allow Charles later that year to officially claim the English throne, despite the fact that his brother in law was the Yorkist King of England. However, Charles chose not to press the claim, finding it more to his advantage to maintain his support of Edward IV. By 1477, Margaret's position as Duchess of Burgundy was no longer as brilliant as it had been: after Isabella's death in 1471, Charles had become increasingly tyrannical and grandiose, dreaming of assembling a new Kingdom of Lotharingia from the North Sea to the Mediterranean; to accomplish this, he warred continuously with his neighbours, who responded by allying against him. Meanwhile, Louis XI had proved masterful at destabilising the Burgundian State: Edward IV had been detached from his alliance, Charles' reputation and banking credit had been undermined by Louis, and Burgundian trade was choked by French embargoes. By 1476, the Duke was regarded as a tyrant by his people, who were suffering from the French refusal to export their wine and bread to Burgundy, and who dreaded his terrible reprisals against rebels being unleashed on them. In 1476, he arranged for his daughter and heiress, Mary, to be betrothed to Maximilian of Habsburg; on 5 January 1477 he was killed in battle outside Nancy, in Lorraine.

Жесір герцогиня

Күйеуінің өлімінен кейін Маргарет Бургундия үшін аса құнды болды. Ол әрқашан да шебер және ақылды саясаткер ретінде танылған, енді ол одан да асып түсті. Өзінің келіні Мэриге, қазір Бургундия герцогинясына, Эдуард IV сарайындағы тәжірибесі арқылы басшылық пен көмек берді, онда ол пеш ретінде пайдаланылудан сақталып, өз некесін ұйымдастыруға үлкен үлес қосты. Генттегі екі герцогиняға (жақында жесір қалған Кларенс герцогынан, жеті жастағы Франция дофині Карлдан және Эдуард IV әйелі Елизавета Вудвилльдің бауырынан) келіп түскен неке ұсыныстарына қарсы тұрып, Мэриге Габсбургтің Максимилианға үйленуге кеңес берді. Маргарет пікірінше, 18 жастағы Максимилиан Мэридің мұрасын қорғауға лайық және белсенді болды. Ол Мэриге Максимилианның ұсынысын қабылдап, дереу үйленуге кеңес берді. Максимилиан 1477 жылғы 5 тамызда Бургундияға келді, ал 17 тамызда Генттегі Тен-Ваэле қаласына жетті. Ол Мэримен кездесті – екеуі де «өлімдей ақ» болғанмен, бір-бірін ұнатты. Маргарет дәстүрлі сарайдағы махаббат ойындарына қатысып, жиналған дворялдар алдында Максимилианға оның келінінің «жанында оның табуға тиіс гүл бар екенін» айтты. Гүл герцогиняның корсетінде табылған, оны Максимилиан мұқият алып шықты. Олар келесі күні, 18 тамызда үйленді. Бургундия толығымен қауіпсіз болған жоқ: Бургундия герцогтігін француздар жаулап алды, олар мемлекеттің тұрақсыздығын пайдаланып, барлық жағынан шабуылдауды жалғастырды. Маргарет енді ағасы Эдуард IV-тен әскери көмек сұрады; ол Мэри мен Максимилианға француз шабуылына қарсы тұруға жеткілікті күш жіберді, бірақ герцогтік жоғалып кетті. Луи XI Маргареттің өзіне қауіп екенін мойындап, оны француз зейнетақысымен және жеке қорғауға уәде беру арқылы сатып алуға тырысты; ол одан бас тартты және 1480 жылдың жазында Лондонға келді, онда оған Ричард Бойвилл қайтадан көмектесті және ағылшын-бургунд одағын жаңарту және сауданы қайта жандандыру туралы келіссөздер жүргізді. Ол Мэри мен Максимилианды қолдауын тоқтатпады; 22 шілдеде 1478 жылы Мэри ұл тауып, мұрагері Филипп дүниеге келгенде, Луи XI баланың шын мәнінде қыз екендігі туралы қауесет таратып, оны жоққа шығарды. Баланың құдасы болған Маргарет осы қауесеттің жалған екенін нақты дәлелдеді: крещение рәсімінен кейін Сент-Донат шіркеуінен шығып бара жатқанда, ол баланы киімін шешіп, жиналған көпшілікке көрсетіп, оның еркек екенін көрсетті. 1480 жылы Мэри мен Максимилианның келесі баласы қыз болды: герцог пен герцогиня оны жесір герцогиняның құрметіне Маргарет деп атады. Бірақ 1482 жылы Маргаретке ауыр соққы тиді: оның сүйікті келіні Мэри аң аулап жүргенде атынан құлап, арқасын сындырып алды. Жарақаттарына байланысты 27 наурызда қайтыс болды. Жеке тұрғыдан алғанда, бұл Маргарет үшін ауыр қайғы болды; саяси тұрғыдан, Мэридің өлімі Бургундия мемлекетін одан әрі әлсіретті. Бургундиялықтар соғыстан шаршап, Максимилианның өзінің төрт жасар ұлы герцог Филипп үшін регент ретінде немесе балалардың қамқоршысы ретінде билік етуін қабылдағысы келмеді. Олар оны мәжбүрледі: 1482 жылғы 23 желтоқсанда Лоулендтің үш қазақтары Луи XI-мен Аррас шартын жасасты, оған Бургундиялық Лоуленд, Пикардия және Булонь графтығы берілді. Маргарет Франциямен бітімге келген Эдуард IV-тен көмек ала алмады; нәтижесінде, ол және Максимилиан орындалған фактілерді қабылдауға мәжбүр болды. Максимилиан Луимен келісімге келу үшін қызы Маргаретті Францияның жас дофиніне берді; ол француз сарайында тәрбиеленуге жіберілді, өзімен бірге Бургундияның еркін графтығы мен Артуа графтығын қорлық ретінде алып кетті. Бұл Маргарет пен Максимилианның проблемаларының соңы емес еді: голландтар оның аумақты басқаруын әлі де ұнатпады. 1488 жылы ол Брюггеде азаматтармен тұтқынға алынды. Маргарет императордан көмек сұрады. Кейін ол келісімге келді, Брюгге оның әкесінің әскерінен қорқып, оны босатты. Келесі жылы оны әкесі император Австрияға шақырды; Бургундияны Маргарет Бургундиялық элитамен бірге басқарды, екеуі де жас герцог Филипптің қамқорлығын өз мойнына алды. Кейіннен ол оның қызы Маргаретті 1493 жылы француз сарайы қабылдамағаннан кейін қарсы алды. Осылайша оның Мехелендегі резиденциясы сарайға айналды. Бұл жерде 1501 жылы Испанияға кеткен Филипп Кереметтің балалары да білім алды. Маргарет, оның құдасы, 1507 жылы жесір қалған губернатор ретінде Мехеленді резиденциясы (және осылайша Төмен елдердің астанасы) ретінде таңдады. Блокманс Маргарет Йоркская Бургундиялық Маргареттің және кейінгі жесір әйел губернаторлардың үлгісі болғанын айтады, олар оның резиденциясын, кітапханасын және үй шаруашылығын мұра етті. Маргарет пен Максимилианның жақын қарым-қатынасының тағы бір белгісі – Юстиниус жазған македондық монархия және эллинистік мемлекет туралы кітап, ол оған «сенімді анам» деген жазумен сыйлады. Кітаптың Максимилианға арналғанын көрсеткен белгі – оның әкесінің өлімінен кейін 1493 жылға дейін тағайындалған императорлық гербы, сондай-ақ кодекс стилі, тақырыбы, тілі болды. Осы кезде Маргарет тағы да көп жеке қайғыға ұшырады. Оның ағасы, Кларенс герцогы, 1478 жылы Эдуард IV-тің бұйрығымен өлім жазасына кесілді; Эдуардтың өзі 1483 жылы аурудан қайтыс болды, ал соңында, оның кіші әйелі Ричард, таққа отырған Ричард III, 1485 жылы Ланкастер үйінің басшысы Генри Тюдор, Ричмонд графы, Генри VI-ның туысы және күйеуі, Босворт шайқасында қаза тапты. Ричардтың өлімімен Йорк үйі Англияны билеуін тоқтатты. Сондықтан Маргарет Тюдорға қарсы тұруға дайын болғандардың барлығын қолдады және Ламберт Симнел мен Перкин Уорбекке де демеу берді, тіпті Уорбекті Эдуард IV-тің кіші ұлы, Йорк герцогы деп мойындады. Ол оның таққа таласуын қолдау үшін қаржылық көмек берді, Англияға экспедицияға қатысу үшін континенттік жалдамалы әскерлерді жалдады. Уорбек 1495 жылы Дил шайқасында жеңіліске ұшырады, содан кейін Ирландиядағы Уотерфордты басып алуға сәтсіздікке ұшырады. Уорбек, әдетте, жалған болды және Лондон мұнарасына қамалды, содан кейін Генри VII оны өлім жазасына кесті. Генри шын мәнінде Маргареттің өзіне қиындық тудыратынын мойындады, бірақ оған көп нәрсе жасай алмады, өйткені ол Максимилианның келінімен қорғалған. Маргарет 1503 жылғы 23 қарашада 57 жасында қайтыс болды, оның келіні Филипп Кереметтің Бургундияға оралуынан аз уақыт өткен соң. Оның сол жылы қайтыс болуы Филипптің 1506 жылы таяудан қайтыс болуынан оны сақтады. Ол Мехелендегі Кордельер шіркеуіне жерленді.

It was in the wake of her husband's death that Margaret proved truly invaluable to Burgundy. She had always been regarded as a skillful and intelligent politician; now, she went beyond even that. To her step daughter, Mary, now Duchess of Burgundy, she gave guidance and help using her own experiences in the court of Edward IV, where she had largely avoided being used as a pawn and contributed to the arrangement of her own marriage; against the wave of marriage offers that flooded to the two duchesses in Ghent (from the recently widowed Duke of Clarence, from Charles, the 7 year old Dauphin of France, and from a brother of Edward IV's wife, Elizabeth Woodville) she stood firm and advised Mary to marry Maximilian of Habsburg. Maximilian, the 18 year old son of the Holy Roman Emperor Frederick III to whom Charles the Bold had betrothed Mary, was ambitious and active enough, in Margaret's opinion, to defend Mary's legacy. She strongly advised Mary to accept Maximilian's suit and marry him immediately; he arrived in Burgundy on 5 August 1477, and by 17 August had arrived at Ten Waele Castle, in Ghent. He met Mary there—they were both "pale as death", but found each other to their mutual liking—and Margaret took part in the traditional courtly games of love, telling Maximilian before the assembled nobility that his bride "had about her a carnation it behoved him to discover." The carnation duly proved to be in the Duchess's bodice, from which Maximilian carefully removed it. The pair were married the next day, on 18 August. Burgundy was far from safe: the Duchy of Burgundy itself had already been conquered by the French, who were continuing to attack from all sides, taking advantage of the state's instability. Margaret now moved to secure military support from her brother, Edward IV; he sent enough support to allow Mary and Maximilian to resist the French advances any further, although the Duchy itself remained lost. Louis XI, recognising the danger Margaret posed to him, attempted to buy her off with a French pension and a promise of personally protecting her; she contemptuously refused, and instead sailed in summer 1480 to London, where she was again attended by Richard Boyville and negotiated a resumption of the Anglo Burgundian alliance and renewed trade. Nor did she stop there in supporting Mary and Maximilian; when, on 22 July 1478, Mary gave birth to a son and heir, Philip, Louis XI had rumours spread that the child was, in fact, a girl. Margaret, who was standing godmother to the child, matter of factly disproved the rumour: as the Christening party left the church of St Donat, she conclusively proved that the child was an undoubted male, by undressing him and presenting him to the assembled crowd. In 1480, the next child of Mary and Maximilian was a girl: the Duke and Duchess named her Margaret, after the dowager Duchess. Margaret was however dealt a devastating blow in 1482: her much loved step daughter, Mary, fell from her horse whilst hunting, and broke her back. The injuries were fatal, and Mary died on 27 March. From a personal point of view, this was a harsh blow to Margaret; politically, Mary's death weakened the Burgundian state further. The Burgundians were now sick of war, and unwilling to accept the rule of Maximilian as regent for his son, the 4 year old Duke Philip, or even as guardian of the children. They forced his hand: on 23 December 1482, the Three Estates of the Lowlands signed the Treaty of Arras with Louis XI, granting him the Burgundian Lowlands, Picardy and the county of Boulogne. Margaret was unable to secure assistance from Edward IV, who had made a truce with France; consequently, she and Maximilian were forced to accept the fait accompli. Maximilian brokered a personal peace with Louis by arranging for his daughter, Margaret, to be betrothed to the young Dauphin of France; she was sent to be raised at the French court, taking with her the Free County of Burgundy and the County of Artois with her as a dowry. This was not the end of the problems for Margaret and Maximilian: the Netherlanders still disliked his rule of the territory. In 1488, he was taken prisoner in Bruges by the citizens. Margaret called on the emperor for help. Later he was released after making concessions and also because Bruges feared his father's army. The next year, he was summoned back to Austria by his father, the Emperor; Burgundy was left to be governed by Margaret together with the Burgundian Estates, both of whom also undertook the guardianship of the young Duke Philip. She would later welcome his daughter, Margaret, after her rejection by the French court in 1493. Her residence in Mechelen thus became a princely court. This was also the place Philip the Fair's children would be educated when he departed for Spain in 1501. Margaret of Austria, her godchild, would continue to choose Mechelen as residence (and thus the capital city of the Low Countries) as a widowed governor in 1507. Blockmans opines that Margaret of York was the model of Margaret of Austria as well as later widowed female governors, as they inherited her residence, library and household. Another indication of the close relationship between Margaret and Maximilian was a book recounting Macedonian monarchy and the Hellenistic kingdom, written by Justinius, that she gave him, with the inscription "Your loyal mother". The sign that showed this book was intended for Maximilian was the imperial coat of arms, which he could not have carried before his father's death in 1493, as well as the codex style, the subject, the language. By this time, Margaret had already suffered more personal tragedies. Her brother, the Duke of Clarence, had been executed by Edward IV in 1478; Edward himself had died of illness in 1483 and finally, her younger brother Richard, who took the throne as Richard III was in 1485 killed at the Battle of Bosworth by the leader of the House of Lancaster, Henry Tudor, Earl of Richmond, a cousin and nephew of Henry VI, who went on to become Henry VII, and to marry the daughter of Edward IV, Elizabeth of York. With the death of Richard, the House of York ceased to rule in England. Margaret consequently was a staunch supporter of anyone willing to challenge Tudor, and backed both Lambert Simnel and Perkin Warbeck, even going so far as to acknowledge Warbeck as her nephew, the younger son of Edward IV, the Duke of York. She offered financial backing to support his attempt to take the throne, hiring continental mercenaries to accompany him on an expedition to England in 1495. Warbeck suffered a significant defeat at the Battle of Deal, and then failed to take Waterford in Ireland. Warbeck was probably an imposter and would be locked up in the Tower of London and subsequently executed by Henry VII. Henry in fact found Margaret undoubtedly problematic, but there was little he could do since she was protected by her step son in law Maximilian. Margaret died on 23 November 1503, at the age of 57, shortly after the return of her step grandson, Philip the Handsome, to Burgundy. Her death in that year allowed her to be spared the grief of Philip's untimely death of typhoid fever in 1506. She was buried in the Church of the Cordeliers in Mechelen.

Мұрасы мен жеке өмірі

Уильям Кэкстон, Англия Корольдігіне жаңа баспа өнерін енгізіп, Йорк партиясын жақтаған белсенді қолдаушы, Маргаретті өзінің демеушілерінің бірі деп есептеді. Ағылшын тілінде басылған алғашқы кітап – «Троя тарихының жинағы» (1473 жылдың соңы – 1474 жылдың басы), Кэкстонның кітапты Маргаретке табыс еткенін көрсететін арнайы жасалған гравиюрасы бар. Бұл том қазір Сан-Маринодағы Хантингтон кітапханасында сақталуда. Бұл «демеушілік» дәстүрлі ортағасырлық демеушіліктен гөрі, жарнама ретінде көрінуі мүмкін. Маргарет Бургундия герцогинясы болған кезде тапсырыс берген көптеген әсем безенділген қолжазбалардың ішіндегі ең танымалдарының бірі – Саймон Мармион салған «Тондалдың көріпкелдіктері» (факсимилесі жарияланған), қазір Гетти мұражайында сақталуда. Сырт келбеті әдемі, бірақ (заманының асыра сілтеулеріне қарағанда сирек) әдемі деп сипатталмаған Маргареттың нақты сырт келбеті болды, ол шамамен 6 футқа жуық, өте бойлы, арықтығымен және тік осал дене бітімімен ерекшеленді. Оның көзі сұр, аузы кішкентай болды; күлкісі арқылы ол өткір юморын, зиялылығын және әдептілігін көрсете білді. Сырт түрінен ол өзінен аласа, қаралы және денелі герцог Шарль Батылдан мүлдем өзгеше болды: алғаш рет кездескенде, оның сүйісіне ие болу үшін иілуге мәжбүр болды. Бірақ оның ақылы өткір, еркі мықты болды; ол герцогқа лайықты жар болды. Ол күйеуінің отбасымен жақсы қарым-қатынаста болды: ол өгей қызы Марияға аналық қамқор болды, ол Маргаретпен бірге кітап оқу, атпен жүру, аң аулау және бүркіт салуға құмар болды; оның қарындасы, Португалияның Изабелла Маргарет туралы: «Мен осы сүйкімді әйелді көруге және оның мінез-құлқы мен ізгіліктеріне ризамын» деді. Ол қабілетті басшы, шебер герцогиня болды; ол Йорк партиясын жақтады, бірақ одан бұрын Бургундия герцогинясы болды. Ол Бургундия тағына мұрагер болатын еркек бала тудырмады, бірақ оны құлдыраудан сақтап қалды; оның іс-әрекеттері Бургундия мемлекетінің аман қалуына және Еуропадағы француз үстемдігінің алдын алуға себеп болды.

William Caxton, who introduced the new art of printing into the Kingdom of England and was a staunch Yorkist supporter, counted Margaret as one of his patrons. A presentation copy of Recuyell of the Historyes of Troye, the first book printed in the English language (late 1473 – early 1474), has a specially made engraving showing Caxton presenting the book to Margaret. The volume is now in the Huntington Library, San Marino, California. This "patronage" may be more advertising than analogous to traditional medieval patronage. Of the many illuminated manuscripts commissioned by Margaret when she was Duchess of Burgundy, one of the most celebrated is The Visions of Tondal, illustrated by Simon Marmion and currently in the Getty Museum (a facsimile has been published). A good looking woman, but (rarely for the hyperbole of her age) never described as beautiful, Margaret had fine features, and was, at almost 6 feet, very tall, a feature accentuated by her slimness, and her straight and upright bearing. Her eyes were grey, and her mouth was small; her smile allowed her to demonstrate her wry humour, her wit, and her graciousness. In appearance, she was utterly unlike the dark and burly Duke Charles the Bold, who was shorter than her: when they met for the first time, she was forced to bend in order to receive his kiss. But her intelligence was keen, and her will strong; she made a worthy bride for the Duke in nature. With her husband's family, she got on excellently: she became a mother figure to her step daughter, Mary, who shared Margaret's interests in reading, riding, hunting, and falconry; her mother in law, Isabella of Portugal, said of Margaret that she was "well pleased with the sight of this lovely lady, and pleased with her manners and virtues". A capable ruler, she proved a masterful Duchess; she was a Yorkist in sympathies, but she was before that the Duchess of Burgundy. She bore no male heir to succeed to Burgundy, but she preserved it from ruin; to her actions can be ascribed the survival of the Burgundian state, and the prevention of French dominance in Europe.

Көркем әдебиет пен БАҚ-та

Маргарет – 2008 жылы Энн Истер Смит жазған «Йорк қызы» романының басты кейіпкері. Кітап Маргареттің әкесі мен бауырына аза тұтуымен басталып, оның үйленуі мен күйеуінің қайтысынан кейінгі оқиғалармен жалғасады. Ол сондай-ақ 2009 жылы Истер Смиттың «Патшаның кеңшілігі» романында да кездеседі. «Assassin's Creed: Brotherhood» видео ойынында Лондонда Маргаретті Генрих VII атынан өлтіруге берілген тапсырма бар. 1972 жылғы BBC-нің «The Shadow of the Tower» теледрамасында оны Рейчел Кемпсон сомдады. 2017 жылғы Starz теледрамасында «Ақ ханшайым» (оны алдыңғы «Ақ патшайыммен» шатастырмау керек) рөлінде ағылшын актрисасы Джоанн Уэлли ойнады. 2017 жылғы Германия-Австрия туындысы «Максимилиан» сериалында Максимилиан I және Бургундиялық Мария туралы эпизодтарда француз актрисасы Аликс Пуассон оның рөлін ойнады.