1984 ж. Д.Линчтің фильмі. 10191 жылы ғарыш императоры билік етеді. Меланж дәмділігі – өмірді ұзартатын, сананы кеңейтетін құнды зат. Ғарыш саяхатында маңызды!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Дэвид Линчтің 1984 жылғы фильмі
1984 film directed by David Lynch
Сюжет
10,191 жылы белгілі ғаламды Падиша император Шаддам IV билейді. Империядағы ең құнды зат – өмірді ұзартатын және сананы кеңейтетін дәмдеуіш қоспасы. Бұл дәмдеуіш сонымен қатар Ғарыш Гильдиясына кеңістікті бүгуге мүмкіндік береді, бұл қауіпсіз, жұлдызаралық сапарға жол ашады. Гильдия басшысы Шаддамнан дәмдеуіш өндірісіне қауіп төндіретін құлқыны ашуды талап етеді. Шаддам Атреидтер үйіне Арракис планетасының билігі мен бақылауын, дәмдеуіштің жалғыз көзін беруге мәжбүр болады. Бірақ Атреидтер келген соң, оларға Шаддамның сардаукар әскерлерімен бірге Харконнендер шабуыл жасайды. Шаддам Атреидтерден қорқады, себебі олар құпия армия жинап жатыр деген қауесет бар. Леди Джессика, герцог Лето Атреидстің серігі, физикалық және ақыл-ой қабілеттері жоғары эксклюзивті бауырластық Bene Gesserit-тің мүшесі. Ғсырлар бойы Квизац Хадерахты – Бене Гессерит пайдалана алатын ақыл-ой "үстемдігін" өндіру мақсатындағы селекциялық бағдарламаның бөлігі ретінде Джессикаға қыз тууға бұйырылған, бірақ ол мойынсұнбай ұл, Пол Атреидсті дүниеге келтіреді. Полдың импульстік бақылауын бағалау үшін Реверент Ана Мохиам оны сынақтан өткізеді, және оның өтетініне таңғалады. Атреидтер туған жері Каладаннан Арракиске, алып құм құрттары мекендейтін шөл планетасына кетеді. Арракистің жергілікті халқы – фремендер оларды азаттыққа және жұмаққа жеткізетін мессия келеді деп пайғамбарлық айтады. Летоның адал серіктерінің бірі Дункан Айдахо оған Арракисте көптеген фремендер бар екенін, олардың күшті одақтастар болуы мүмкін екенін айтады. Лето фремендермен одақ құруға үлкермес бұрын, Харконнендер шабуылдайды. Летоның жеке дәрігері, сонымен қатар Харконнендердің құпия адамы доктор Веллингтон Юэ қалқанды өшіріп, Атреидтерді қорғанышсыз қалдырады. Айдахо өлтіріледі, Лето тұтқындалады, ал Атреидтер үйінің көбі Харконнендермен жойылды. Барон Харконнен ментат Питер Де Вриске Юэді уланған пышақпен өлтіруді бұйырады. Лето баронды өлтіруге тырысқанда қаза табады, ол Юэ орнатқан улағы бар тіс арқылы Джессика мен Полдың өмірін сақтап қалу үшін, оның орнына Питерді өлтіреді. Пол мен Джессика шабуылдан аман қалып, шөлдің тереңіне қашып, фремендердің сейтчінде пана табады. Пол фремендердің атын Муад'Диб деп қабылдап, олар күткен мессия ретінде пайда болады. Ол оларды Атреидтер үйі жасаған "Кісілік модульдер" – дыбыстық қаруды қолдануға үйретеді және дәмдеуіш өндіруді мақсат етеді. Келесі екі жыл ішінде Полдың шабуылдарынан дәмдеуіш өндірісі тоқтап қалады. Ғарыш Гильдиясы императорға Арракистегі жағдайдың нашарлап бара жатқанын хабарлайды. Пол жас фремен жауынгері Чаниге ғашық болады. Джессика Өмір Суын ішіп, Фремендердің құрметті анасы болады. Ол өзінің Bene Gesserit қабілеттерін пайдаланып, оны зиянсыз етеді. Осы рәсімнің салдарынан Джессиканың туа білмеген баласы Алия кейіннен ана құрсағынан ересек Bene Gesserit Реверент Анасының толық күшімен шығады. Пол император мен Гильдияның оны өлтіруге сөз байласып жатқанын түсінде көреді. Полдың армандары кенеттен тоқтағанда, ол Өмір Суын ішіп, шөл далаға терең психоделикалық сапарға шығады. Ол күшті психикалық күштерге ие болады және құм құрттарын басқару қабілетіне ие болады, ол дәмдеуіштің көзі екенін түсінеді. Император Арракис үстінде Фремендерді жойып, планетаны қайтадан өз бақылауына алу үшін үлкен флот жинады. Ол баронның үлкен немере інісі Глоссу "Жануар" Раббанды бас кесуді және баронды дәмдеуіш өндіруді тоқтатудың себебін түсіндіру үшін шақырады. Пол Харконнендерге және императордың Сардаукарына қарсы соңғы шабуылды Аракениде, астанада бастайды. Полдың фремен жауынгерлері құм құрттарының үстінде отырып, дыбыстық қару-жарақпен соғысып, императордың әскерін жеңіледі. Алия баронды өлтіреді, ал Пол императормен кездеседі және баронның кіші немере інісі Фейд Раутамен өлімге дуэльде күреседі. Фейдті өлтіргеннен кейін Пол өзінің жаңадан тапқан күшін көрсетеді және Фремен пайғамбарлығын орындап, Арракиске жаңбыр жаудырады. Алия оны Квизац Хадерах деп жариялайды.
In the year 10,191, the known universe is ruled by the Padishah Emperor Shaddam IV. The most valuable substance in the empire is the spice melange, which extends life and expands consciousness. The spice also allows the Spacing Guild to fold space, allowing safe, instantaneous interstellar travel. The Guild’s leader demands Shaddam clarify a conspiracy that could jeopardize spice production forever. Shaddam reveals that he has transferred power and control of the planet Arrakis, the only source of the spice, to House Atreides. However, once the Atreides arrive, they will be attacked by their archenemies, the Harkonnens, alongside Shaddam's own Sardaukar troops. Shaddam fears the Atreides due to reports of a secret army that they are amassing. Lady Jessica, the concubine of Duke Leto Atreides, is an acolyte of the Bene Gesserit, an exclusive sisterhood with advanced physical and mental abilities. As part of a centuries long breeding program to produce the Kwisatz Haderach, a mental "superbeing" whom the Bene Gesserit would use to their advantage, Jessica was ordered to bear a daughter but disobeyed and bore a son, Paul Atreides. Paul is tested by Reverend Mother Mohiam to assess his impulse control and, to her surprise, passes. The Atreides leave their homeworld Caladan for Arrakis, a barren desert planet populated by gigantic sandworms. The native people of Arrakis, the Fremen, prophesy that a messiah will lead them to freedom and paradise. Duncan Idaho, one of Leto's loyalists, tells him that he suspects Arrakis holds vast numbers of Fremen who could prove to be powerful allies. Before Leto can form an alliance with the Fremen, the Harkonnens launch their attack. Leto's personal physician who is also secretly a Harkonnen double agent, Dr. Wellington Yueh, disables the shields, leaving the Atreides defenseless. Idaho is killed, Leto is captured, and nearly all of House Atreides is wiped out by the Harkonnens. Baron Harkonnen orders Mentat Piter De Vries to kill Yueh with a poisoned blade. Leto dies in a failed attempt to assassinate the Baron using a poison gas tooth implanted by Yueh in exchange for sparing the lives of Jessica and Paul, killing Piter instead. Paul and Jessica survive the attack and escape into the deep desert, where they are given sanctuary by a sietch of Fremen. Paul assumes the Fremen name Muad'Dib and emerges as the messiah for whom the Fremen have been waiting. He teaches them to use Weirding Modules—sonic weapons developed by House Atreides—and targets spice mining. Over the next two years, spice production is nearly halted due to Paul's raids. The Spacing Guild informs the Emperor of the deteriorating situation on Arrakis. Paul falls in love with young Fremen warrior Chani. Jessica becomes the Fremen's Reverend Mother by ingesting the Water of Life, a deadly poison, which she renders harmless by using her Bene Gesserit abilities. As an after effect of this ritual, Jessica's unborn child, Alia, later emerges from the womb with the full powers of an adult Bene Gesserit Reverend Mother. In a prophetic dream, Paul learns of the plot by the Emperor and the Guild to kill him. When Paul's dreams suddenly stop, he drinks the Water of Life and has a profound psychedelic trip in the desert. He gains powerful psychic powers and the ability to control the sandworms, which he realizes are the spice's source. The Emperor amasses a huge invasion fleet above Arrakis to wipe out the Fremen and regain control of the planet. He has the Baron's older nephew Glossu "The Beast" Rabban beheaded and summons the Baron to explain why spice mining has stopped. Paul launches a final attack against the Harkonnens and the Emperor's Sardaukar at Arrakeen, the capital city. Riding atop sandworms and brandishing sonic weapons, Paul's Fremen warriors easily defeat the Emperor's legions. Alia assassinates the Baron while Paul confronts the Emperor and fights the Baron's younger nephew Feyd Rautha in a duel to the death. After killing Feyd, Paul demonstrates his newfound powers and fulfills the Fremen prophecy by causing rain to fall on Arrakis. Alia declares him to be the Kwisatz Haderach.
Алғашқы әрекеттері мен Ходоровскийдің Дюнасы
Кітаптың алғашқы табысынан кейін, продюсерлер оны бейімдеуге тырыса бастады. 1971 жылдың ортасында кино продюсері Артур П. Джейкобс Франк Герберттің 1965 жылғы «Дюна» романының киноқұқығын тоғыз жыл ішінде фильм түсіру шартымен сатып алды, бірақ 1973 жылдың ортасында қайтыс болды, ал фильм жоспарлары (соның ішінде режиссерлікке келісім берген Дэвид Лин) әлі де дамып жатқан еді. 1974 жылы фильмге құқық Жан Пол Гибон басқаратын француз консорциумына өтті, оған Алехандро Ходоровский режиссер ретінде қосылды. Жоба бірнеше себеппен тоқтатылды, бастысы – қаржыландыру тоқтатылды, себебі жоба 10-14 сағаттық эпосқа дейін ұзарды. Олардың фильм жобасы ешқашан өндіріске енбегенімен, Ходоровский мен оның командасы «Дюна» үшін жасаған жұмыс келесі ғылыми-фантастикалық фильмдерге елеулі әсер етті. Атап айтқанда, О’Бэннон жазған «Чужой» (1979) фильмінде Ходоровскийдің фильмі үшін жиналған визуалды дизайн тобының көп бөлігі болды. Ходоровскийдің бейімдеуге жасаған сәтсіз әрекеті туралы «Ходоровскийдің Дюнасы» (2013) атты деректі фильмі түсірілді.
After the book's initial success, producers began attempting to adapt it. In mid 1971, film producer Arthur P. Jacobs optioned the film rights to Frank Herbert's 1965 novel Dune, on agreement to produce a film within nine years, but died in mid 1973, while plans for the film (including David Lean already attached to direct) were still in development. The film rights reverted in 1974, when the option was acquired by a French consortium led by Jean Paul Gibon, with Alejandro Jodorowsky attached to direct. The project was ultimately canceled for several reasons, largely because funding disappeared when the project ballooned to a 10–14 hour epic. Although their film project never reached production, the work that Jodorowsky and his team put into Dune significantly impacted subsequent science fiction films. In particular, Alien (1979), written by O'Bannon, shared much of the same creative team for the visual design as had been assembled for Jodorowsky's film. A documentary, Jodorowsky's Dune (2013), was made about Jodorowsky's failed attempt at an adaptation.
Де Лаурентистің алғашқы әрекеті
1976 жылдың соңында итальяндық продюсер Дино Де Лаурентис "Дюна" фильмінің құқықтарын Гибон консорциумынан сатып алды. Линч Эрик Бергрен және Кристофер Де Вормен бірге алты ай бойы сценарий үстінде жұмыс істеді. Команда сценарийдің екі нұсқасын жасады, бірақ шығармашылық даулар туындағаннан кейін тарасты. Содан кейін Линч тағы бес нұсқада жұмыс істеді. Алғашқыда Линч "Дюна" сценариін екі фильмге арналған етіп жоспарлаған, бірақ соңында ол бір фильмге сығылып қысқартылды. 1983 жылдың 30 наурызында сценарийдің 135 беттік алтыншы нұсқасы дайын болғаннан кейін "Дюна" фильмінің түсірілімі басталды. Түсірілім толығымен Мексикада, көбінесе Чурубуско студиясында өтті. Де Лаурентис мұның себебін өндіріс бюджетінің құнын арттыру үшін тиімді валюта бағамымен байланыстырды, сондай-ақ Еуропадағы ешбір студияда оларға қажетті кең мүмкіндіктер болмағанын айтты. 40-42 миллион доллардан астам бюджетпен "Дюна" үшін 16 сахнада 80 декорация салынды, түсірілім тобында 1700-ден астам адам, ал эпизодтық рөлдерде 20000-нан астам актерлер жұмыс істеді. Көптеген сыртқы кадрлар Сиуадад-Хуарес қаласының (Чиуауа штаты) Самалайука құмды алқабында түсірілді. Түсірілім 1983 жылдың қыркүйегіне дейін кем дегенде алты айға созылды, оған елдің инфрақұрылымына байланысты электр қуаты мен байланыс желілерінің істен шығуы, сондай-ақ актерлер мен түсірілім тобының денсаулық мәселелері сияқты түрлі өндірістік қиындықтар бөгет болды.
In late 1976, Italian producer Dino De Laurentiis purchased the rights for Dune from Gibon's consortium. Lynch worked on the script for six months with Eric Bergren and Christopher De Vore. The team yielded two drafts of the script and split over creative differences. Lynch then worked on five more drafts. Initially, Lynch had scripted Dune across two films, but eventually it was condensed into a single film. On March 30, 1983, with the 135 page sixth draft of the script, Dune finally began shooting. It was shot entirely in Mexico, mostly at Churubusco Studios; De Laurentiis said this was due in part to the favorable exchange rate to get more value for their production budget, and that no studio in Europe had the expansive capabilities they needed for the production. With a budget over $40–42 million, Dune required 80 sets built on 16 sound stages, and had a total crew of 1,700, with over 20,000 extras. Many of the exterior shots were filmed in the Samalayuca Dune Fields in Ciudad Juárez, Chihuahua. Filming ran for at least six months into September 1983, plagued by various production problems such as failing electricity or communication lines due to the country's infrastructure, or health related problems with their cast and crew.
Нұсқалар
1988 жылы екі бөлімде, жалпы ұзақтығы 186 минут болатын теледидарлық нұсқасы көрсетілді; ол Мадсеннің кіріспе монологын тұжырымдамалық суреттерді пайдаланған оқиға орнын сипаттаумен ауыстырды. Линч бұл нұсқадан бас тартып, өз атын титрлерден алып тастады. Аллан Смитти – режиссерлер фильмнен бас тартқанда қолданатын псевдониммен жазылған. Ұзартылған және теледидарлық нұсқаларында жазушы Линч Джуда Бут ретінде қосымша көрсетілген. Бұл нұсқа (қайталаусыз және екінші титрлерсіз) бұрын DVD форматында «Dune: Extended Edition» ретінде шығарылған. Бірнеше ұзын нұсқалар біріктірілді, әсіресе екі нұсқа үшін: Сан-Францискодағы KTVU телеарнасы үшін жасалған және SpiceDiver жасаған 178 минуттық фан-редакциясы. Соңғы нұсқа Koch Films (қазіргі халықаралық құқық иегері Lionsgate атынан) Германияда 2021 жылы шыққан 4K/Blu-ray жинағында ресми түрде жарық көрді. KTVU және SpiceDiver нұсқалары театрлық және теледидарлық нұсқалардан алынған кадрларды біріктіреді және теледидарлық кесудегі қайталама кадрларды азайтады. «Байқаулықтағы шедевр» фильмі жұмысы барысында Макс Эври бұрын-соңды көрінбеген өшірілген көрініс тапты, ол 2024 жылдың наурыз айында қалпына келтірілген күйде жарық көрді. Автор сондай-ақ фильмнің бастапқы жоспарланған соңының құрастырылуын қайта жасады, ол түпнұсқа мәтінге жақын. Universal компаниясы Линчке режиссерлік кесуді ұсынғанмен, ол барлық ұсыныстарды қабылдамады және сұхбаттарда «Дюна» туралы әңгімелемеуге тырысады. Дегенмен, 2022 жылы «Inland Empire» (2006) фильмінің ремастері туралы сұхбат кезінде ол таңқалған сұхбаттасушыға бұл идеяға қызығушылық танытқанын мойындады. Ол мұның ешқашан орындалмауы мүмкін екенін және пайдаланылмаған кадрлардың ешқайсысы режиссерлік кесуге жеткілікті қанағаттандырмайтынын айтты, өйткені ол өндіріс кезінде «өз қағидаларынан бас тарған». Бірақ ол жеткілікті уақыт өткенін айтып, кадрларды қайта қарауға ниетті екенін білдірді.
A television version was aired in 1988 in two parts totaling 186 minutes; it replaced Madsen's opening monologue with a much longer description of the setting that used concept art stills. Lynch disavowed this version and had his name removed from the credits. Alan Smithee was credited, a pseudonym used by directors who wish to disavow a film. The extended and television versions additionally credit writer Lynch as Judas Booth. This version (without recap and second credit roll) has previously been released on DVD as Dune: Extended Edition. Several longer versions have been spliced together, particularly for two other versions, one for San Francisco station KTVU, and the other a 178 minute fan edit from scratch by SpiceDiver. The latter cut was officially released by Koch Films (on behalf of current international rights holder Lionsgate) on a deluxe 4K/Blu ray box set released in Germany in 2021. The KTVU and SpiceDiver versions combine footage from the theatrical and television versions, and downplay the repeated footage in the TV cut. While working on A Masterpiece In Disarray, Max Evry discovered a never before seen deleted scene which was released in restored form in March 2024. The author also reconstructed the film's originally planned ending which is more in line with the source text. Although Universal has approached Lynch for a possible director's cut, Lynch has declined every offer and prefers not to discuss Dune in interviews. In 2022, though, during an interview about the remaster of his film Inland Empire (2006), he admitted to the surprised interviewer that he was interested in the idea. He offered the caveat that he did not believe it would ever happen, nor that anything in the unused footage would satisfy him enough for a director's cut, as he said he was "selling out" during production. Nevertheless, he said enough time had passed that he was at least curious to take another look at the footage.
Жойылған жалғаулар
Өндіріс басталған кезде фильмнің «Дюна» франшизасын ашатыны күтілген еді, сондай-ақ екі жалғастыруды бірден түсіру жоспарланған. Көптеген жабдықтар өндіріс аяқталғаннан кейін болашақта қолдануға дайындалып сақталды, МакЛаклан екі фильмге келісімшартқа отырды, ал Линч екінші фильмнің сценарийін жазуға кірісті. «Дюна» көрсетілімге шығып, кассада сәтсіз болғаннан кейін, жалғастыру жоспарлары тоқтатылды. 2023 жылдың шілдесінде жазушы Макс Эври өзінің «А Masterpiece in Disarray: David Lynch's Dune» кітабы үшін бірінші фильмнің ықпалы туралы зерттеу жүргізіп, Фуллертон қаласындағы Калифорния мемлекеттік университетінің Франк Герберт мұрағатында екінші фильмнің жартылай аяқталған жобасын тапты. Линч 2024 жылдың қаңтарында пікір білдіру үшін хабарласты, ол өкілі арқылы сценарийді бастағанын еске алды, бірақ бірінші фильм сияқты, одан әрі ештеңе айтқысы келмеді. «Dune Messiah» романына негізделген Эври «Dune II» фильмінің сценарийлік бейімделуінде романның баяндау стилінен асып түскенін айтты.
When production started, it was anticipated for the film to launch a Dune franchise, and plans had been made to film two sequels back to back. Many of the props were put into storage after the completion of production in anticipation of future use, MacLachlan had signed for a two film deal, and Lynch had begun writing a screenplay for the second film. Once Dune was released and failed at the box office, the sequel plans were canceled. In July 2023, writer Max Evry, doing research for his book, A Masterpiece in Disarray: David Lynch's Dune, on the first film's influence, discovered Lynch's half completed draft treatment for the second film at the Frank Herbert Archives at California State University, Fullerton. Lynch was reached for comment in January 2024 and responded through a representative that he recalled beginning work on a script, but much like the first film, did not want to comment further. Based partly on Dune Messiah, Evry described the tentatively titled Dune II as having surpassed the novel's narrative approach in the screenplay adaption.
Маркетинг
Dune 1984 жылғы 3 желтоқсанда Вашингтон қаласындағы Кеннеди орталығында көрсетілді және 14 желтоқсанда бүкіл әлемде шықты. Фильмнің шығу алдындағы жарнамасы кеңейтілді, себебі ол көп сатылған романға негізделген және оны Лич режиссерлік еткен, ол бұрын Eraserhead және The Elephant Man фильмдерімен жетістікке жеткен еді. Бірнеше журнал фильмнің түсірілісін бақылап, оның шығуын күткенше мақтау мақалаларын жариялады, бұл "Дюнаның" жарнамалық және тауарлық өнімдерінің бір бөлігі болды, сонымен қатар теледидар үшін түсірілген деректі фильм мен ойыншық дүкендерінде сатылатын тауарлар да кірді.
Dune premiered in Washington, DC, on December 3, 1984, at the Kennedy Center and was released worldwide on December 14. Prerelease publicity was extensive, because it was based on a bestselling novel, and because it was directed by Lynch, who had had success with Eraserhead and The Elephant Man. Several magazines followed the production and published articles praising the film before its release, all part of the advertising and merchandising of Dune, which also included a documentary for television, and items placed in toy stores.
Үй медиасы
Фильмді Солтүстік Америкада және Ұлыбританияда 2021 жылдың 31 тамызында, кітаптың 2021 жылғы киноадаптациясы «Дюна» шығу алдында, Ароу Фильмс Ultra HD Blu-ray форматында шығарды. Бұл шығарылымда фильмнің тек театрлық нұсқасы бар, себебі Universal DVD-нің таралмай қалғаннан кейін Солтүстік Америкада кеңейтілген нұсқаны айналымнан алып тастады және Ароудың осы шығарылымға лицензия беру туралы өтінішін қабылдамады. Koch Films сондай-ақ жанкүйерлердің толыққанды көп дискілі басылым деп санайтын (тек Германияда қолжетімді) төрт нұсқаның үшеуін – театрлық, теледидарлық және SpiceDiver жанкүйерлік өңдеуін – қосымша материалдармен (кейбіреулері Ароу шығарылымында жоқ) және CD саундтрегімен бірге шығарды.
The film was released on Ultra HD Blu ray by Arrow Films in North America and the United Kingdom on August 31, 2021, a few weeks ahead of the release of Dune, the 2021 film adaptation of the book. This release only contains the theatrical cut of the film, as Universal removed the extended cut from circulation in North America following the DVD release going out of print and denied Arrow's request to license the cut for this release. Koch Films has also released what fans consider to be a more definitive multi disc edition (available only in Germany) containing three of the four versions—theatrical, TV, and SpiceDiver fan edit—plus supplemental materials (some not available on the Arrow release) and the CD soundtrack.
Кассалық жинақ
Фильм 1984 жылдың 14 желтоқсанында 915 кинотеатрда көрсетіліп, алғашқы көрсетілім күндері АҚШ кассасында «Беверли-Хиллз полицейінен» кейін екінші орынды иеленді. Прокат аяқталған кезде «Дюна» фильмінен түскен кіріс . Кейіннен фильмге сұраныс артты және оны «ғылыми фантастиканың «Көктегі қақпасы»» деп атады.
The film opened on December 14, 1984, in 915 theaters, and grossed in its opening weekend, ranking number two in the US box office behind Beverly Hills Cop. By the end of its run, Dune had grossed The film later had more success, and has been called the "Heaven's Gate of science fiction".
Сыни жауап
Dune шығуымен бірге көбінесе жағымсыз пікірлер алды. Роджер Эберт төрт жұлдыздың біреуін беріп, былай деп жазды: "Бұл фильм – нағыз құрдым, түсініксіз, жаман, құрылымсыз, мәнсіз түрдегі, барлық уақыттағы ең шатасқан сценарийлердің бірінің қараңғы әлеміне жасалған саяхат. Фильмнің сюжеті, әрине, Гербертті оқығандарға, қара сумен келгендерге қарағанда көбірек мән береді", – деп жазды ол, кейін оны "жылдың ең нашар фильмі" деп атады. Gene Siskel және Ebert-пен бірге At the Movies бағдарламасында Сискел шолуын былай деп бастады: "Ол физикалық жағынан жаман, онда кем дегенде оншақты қанды, көңілді көріністер бар, оның кейбір арнайы эффектілері арзан – таңқаларлықтай арзан, өйткені бұл фильмге 40-45 миллион доллар жұмсалды және оның тарихы түсініксіз. Егер мен өзімді анық айтпасам, мен бұл фильмді көруді жек көрдім". Кейіннен фильм 1984 жылдың ең нашар фильмі және "жылдың ең үлкен көңіл көшірмесі" деп аталды. Басқа жағымсыз пікірлер фильмнің ұзақтығына және сол мәселелерге бағытталған. The New York Times газетінің журналисі Джанет Маслин "Дюнаға" 5 жұлдыздың біреуі бойынша теріс баға берді. Ол: "Дюнадағы кейіпкерлердің бірнешеуі психикалық, бұл оларды фильмде не болып жатқанын түсінуге қабілетті бірегей жағдайға қояды" деді және сюжет "барлығы сияқты қауіпті түрде артық жүктелді" деп түсіндірді. Variety журналы "Дюнаны" жағымсыз бағалап, "Дюна – үлкен, қуыс, қиялға толы және суық ғылыми-фантастикалық эпос. Визуалды жағынан ерекше және оқиғаларға толы, Дэвид Линчтің фильмі өзінің мол беткі көріністеріне байланысты қызығушылықты тудырады, бірақ өздігінен, Фрэнк Герберттің 1965 жылғы романын жанрдағы барлық уақыттағы сүйіктілердің біріне айналдырған фанатизмді тудырмайды" деді. Олар сондай-ақ "Линчтің адаптациясы романының бүкіл аралығын қамтиды, бірақ әртүрлі әлемдерді, кейіпкерлерді, интригаларды және жұмыс істейтін күштерді орнату үшін жарты сағаттан астам экран уақытын қажет етеді" деп түсіндірді. Олар актерлік құрамды ұнатып, "Франческа Аннис пен Юрген Прокнов ерекше тартымды патшалық жұп жасайды, Сиан Филлипстің күшті сиқыршы ретінде бірнеше таңғажайып сәттері бар, Брэд Дуриф тиімді түрде шатақ, және ең жақсысы Кеннет Макмиллан, оның бетін әзіл-сықақ өсімдіктер алып жатыр және ол көк зұлымдық сияқты өмірге келеді". Time журналының Ричард Корлис "Дюна" туралы жағымсыз пікір білдіріп, былай деді: "Көптеген ғылыми-фантастикалық фильмдер үй тапсырмасынан қашуды, демалыс беруді ұсынады, бірақ "Дюна" соңғы емтихан сияқты қиын. Ол үшін күш салу керек. [ ] 25 жастағы МакЛаклан рөлінде таңғажайып өседі; оның бастапқыда жұмсақ және бүлінген ерекшеліктері, ол өз міндетін атқарғаннан кейін еркектік сұлулықты алады. [ ] Актерлер Линчтің айналасына сіңірген сиқырынан гипноз болған сияқты, әсіресе, Пауылдың анасы ретінде, өзінің желілерін эротикалық аянның шұғылдықпен шыбыраған Франческа Аннис. Анис экранға шыққан сәттерде "Дюна" рококолық сәндік пен ерекше эффекттер парадында жоғалған эмоциялық ортаны табады. Ол бізге киноның жүрегі мен ақыл-ойы болса, қандай жетістіктерге жетуге болатынын еске салады". Кинотанушы Робин Вуд Дюнаны "Мен көрген ең әдепсіз гомофобтық фильм" деп атады, барон Харконненнің жас жігітті жыныстық қатынасқа түсіп, қан кетуден өлтірген көрінісіне сіңіріп, "бір көріністе физикалық жамандық, моральдық бұзылыс, зорлық-зомбылық және ауруды гомосексуализммен байланыстыруға басқару" деді. Фильмді сыншы және ғылыми-фантастикалық жазушы Харлан Эллисон оң бағалады. 1989 жылы шыққан "Харлан Эллисонның бақылауы" атты кино сын кітабында ол бірнеше рет қайта жоспарланғаннан кейін соңғы минутта кино сыншыларына көрсетілімдер берілмегені үшін кино қауымы "Дюна" фильмінің жарық көрмесінен бұрын өзін жүйкелі және теріс сезінгенін айтады. Кейінірек Эллисон: "Бұл кітапты түсірмеу керек еді. Бұл сценарийді жазу мүмкін емес еді. Бұл режиссердің қолынан келмейтін жұмыс еді, алайда фильм түсірілді". Дэниел Снайдер 2014 жылы мақаласында фильмнің элементтерін мақтап, оны "коммерциялық кәсіпорын ретінде сәтсіз аяқтаған, бірақ ғылыми фантастиканың ең тығыз жұмыстарының бірінің маңызды бөліктерін түсіріп, дестилдей алды" деп атады. Снайдер Линчтің "сюрреалистік стилі" "туылған емес ұрықтар мен жылтыр энергиялардың бейнелерімен, Харконненнің үй әлемі сияқты өнеркәсіптік тозақ сияқты алаңдататын көріністермен, фильмді Лукасқа қарағанда Кубрикке (2001: Ғарыштық одиссея) жақындататын әлемді жаратты" деп мәлімдеді. Ол көрерменді бейтаныс жерге апарып, үлкен, жасырын оқиғаға нұсқауға тырысады". Снайдер фильмнің түсірілімін мақтап, Герберттің Линчтің фильміне риза болғанын айтты. Colin Greenland Imagine журналы үшін "Дюнаны" қарап, "Энтони Мастерстің керемет дизайнында ғарыш операсынан күтетін жылтыр хром мен стерильді пластик жоқ: оның орнына, шойын мен оралған мыс құралдары, қара ағаш пен мрамор дәліздері және құм, шексіз құм" деді.
Dune received mostly negative reviews upon release. Roger Ebert gave one star out of four, and wrote, "This movie is a real mess, an incomprehensible, ugly, unstructured, pointless excursion into the murkier realms of one of the most confusing screenplays of all time. The movie's plot will no doubt mean more to people who've read Herbert than to those who are walking in cold", and later named it "the worst movie of the year". On At the Movies with Gene Siskel and Ebert, Siskel began his review by saying "it's physically ugly, it contains at least a dozen gory gross out scenes, some of its special effects are cheap—surprisingly cheap because this film cost a reported $40–45 million—and its story is confusing beyond belief. In case I haven't made myself clear, I hated watching this film." The film was later listed as the worst film of 1984 and the "biggest disappointment of the year" in their "Stinkers of 1984" episode. Other negative reviews focused on the same issues and on the length of the film. Janet Maslin of The New York Times gave Dune a negative review of one star out of five. She said, "Several of the characters in Dune are psychic, which puts them in the unique position of being able to understand what goes on in the movie" and explained that the plot was "perilously overloaded, as is virtually everything else about it". Variety gave Dune a less negative review, stating "Dune is a huge, hollow, imaginative, and cold sci fi epic. Visually unique and teeming with incident, David Lynch's film holds the interest due to its abundant surface attractions, but won't, of its own accord, create the sort of fanaticism which has made Frank Herbert's 1965 novel one of the all time favorites in its genre." They also commented on how "Lynch's adaptation covers the entire span of the novel, but simply setting up the various worlds, characters, intrigues, and forces at work requires more than a half hour of expository screen time." They did enjoy the cast and said, "Francesca Annis and Jürgen Prochnow make an outstandingly attractive royal couple, Siân Phillips has some mesmerizing moments as a powerful witch, Brad Dourif is effectively loony, and best of all is Kenneth McMillan, whose face is covered with grotesque growths and who floats around like the Blue Meanie come to life." Richard Corliss of Time gave Dune a negative review, stating, "Most sci fi movies offer escape, a holiday from homework, but Dune is as difficult as a final exam. You have to cram for it. [ ] MacLachlan, 25, grows impressively in the role; his features, soft and spoiled at the beginning, take on a he manly glamour once he assumes his mission. [ ] The actors seem hypnotized by the spell Lynch has woven around them—especially the lustrous Francesca Annis, as Paul's mother, who whispers her lines with the urgency of erotic revelation. In those moments when Annis is onscreen, Dune finds the emotional center that has eluded it in its parade of rococo decor and austere special effects. She reminds us of what movies can achieve when they have a heart, as well as a mind." Film scholar Robin Wood called Dune "the most obscenely homophobic film I have ever seen"—referring to a scene in which Baron Harkonnen sexually assaults and kills a young man by bleeding him to death—charging it with "managing to associate with homosexuality in a single scene physical grossness, moral depravity, violence, and disease". Critic and science fiction writer Harlan Ellison reviewed the film positively. In his 1989 book of film criticism, Harlan Ellison's Watching, he says that because critics were denied screenings at the last minute after several reschedules, it made the film community feel nervous and negative towards Dune before its release. Ellison later said, "It was a book that shouldn't have been shot. It was a script that couldn't have been written. It was a directorial job that was beyond anyone's doing and yet the film was made." Daniel Snyder also praised elements of the film in a 2014 article which called the movie "a deeply flawed work that failed as a commercial enterprise, but still managed to capture and distill essential portions of one of science fiction's densest works." Snyder stated that Lynch's "surreal style" created "a world that felt utterly alien [full of] bizarre dream sequences, rife with images of unborn fetuses and shimmering energies, and unsettling scenery like the industrial hell of the Harkonnen homeworld, [making] the fil[m] actually closer to Kubrick (2001: A Space Odyssey) than [George] Lucas. It seeks to put the viewer somewhere unfamiliar while hinting at a greater, hidden story." Snyder praised the production and stated that Herbert had said he was pleased with Lynch's film. Colin Greenland reviewed Dune for Imagine magazine, and stated, "Anthony Masters's magnificent design features none of the gleaming chrome and sterile plastic we expect of space opera: instead, sinister paraphernalia of cast iron and coiled brass, corridors of dark wood and marble, and the sand, the endless sand "
Ғылыми фантастика тарихшысы Джон Клут Линчтің "Дюнасы" "көзге түсетін визуалды эффекттерге жету үшін ештеңеден тайынбады" дегенмен, фильм адаптациясы "өкінішке орай – мүмкін болжамды – Герберттің тығыз мәтінін мелодрамаға дейін төмендетті" деді. Аз ғана жағымды пікірлер Линчтің фильмге қараңғы барокколық көзқарасын мақтады. Басқалары оны Eraserhead сияқты, сондай-ақ түсініксіз Линч фильмдерімен салыстырып, оны көру үшін көрерменнің Дюна әлемінен хабардар болуы керек екенін айтады. Rotten Tomatoes шолу агрегаторында "Дюна" 117 шолуға негізделген 36% мақұлдау рейтингіне ие, орташа бағасы 5.6/10. Сайттың сындық консенсусы былай деді: "Фрэнк Герберттің ғылыми-фантастикалық шедеврдің осы қысқартылған адаптациясы ұлы ойын-сауық ретінде тым құрғақ, бірақ Дэвид Линчтің сюрреализмге бейімділігі оған біршама дәм қосады". Metacritic-те фильм 20 сыншының шолуына негізделген 100 балдық шкала бойынша 41 балдық орташа есепке ие, бұл "аралас немесе орташа пікірлерді" көрсетеді. Нашар коммерциялық және сындық қабылданудың нәтижесінде, "Дюна" сиквелдерінің барлық бастапқы жоспарлары жойылды. Дэвид Линч, есеп бойынша, "Дюна Мессиясы" сценарийімен жұмыс істеді және ұсынылған екінші және үшінші "Дюна" фильмдерін режиссерлікке шақырылды. Кейіннен Линч былай деді:
Science fiction historian John Clute argued that though Lynch's Dune "spared nothing to achieve its striking visual effects", the film adaptation "unfortunately—perhaps inevitably—reduced Herbert's dense text to a melodrama". The few more favorable reviews praised Lynch's noir baroque approach to the film. Others compare it to other Lynch films that are equally inaccessible, such as Eraserhead, and assert that to watch it, the viewer must first be aware of the Dune universe. On review aggregator Rotten Tomatoes, Dune has an approval rating of 36% based on 117 reviews, with an average score of 5.6/10. The site's critical consensus reads, "This truncated adaptation of Frank Herbert's sci fi masterwork is too dry to work as grand entertainment, but David Lynch's flair for the surreal gives it some spice." On Metacritic, the film has a weighted average score of 41 out of 100 based on 20 critic reviews, indicating "mixed or average reviews". As a result of its poor commercial and critical reception, all initial plans for Dune sequels were canceled. David Lynch reportedly was working on the screenplay for Dune Messiah and was hired to direct both proposed second and third Dune films. Lynch later said:
"Мен "Дюнадан" бастап шығуды бастадым. Кері қарасам, бұл менің кінәм. Мен бұл суретті түсірмеуім керек еді, бірақ мен сүйетін нәрселерге көптеген мүмкіндіктерді көрдім және оларды іске асыру үшін бұл құрылым болды. Әлемді құруға көп орын болды. Бірақ мен Раффаэлла мен Дино Де Лаурентистен олар қандай фильмді күтетіні туралы күшті сигналдар алдым және менде соңғы монтаж болмайтынын білдім". 1985 жылғы "Көз" атты әңгімелер жинағының кіріспесінде автор Фрэнк Герберт фильмнің қабылдануы және өндіріске қатысуы туралы әңгімеледі, Линчті мақтады және шығарылған нұсқасынан шығарылған көріністерді тізімдеді. Ол: "Мен фильмді кесілген күйінде де ұнатып, мен оны қалай көрдім дедім: экранға жеткені – бұл "Дюна" басталатын визуалды той және сіз оның барлық диалогын естисіз. [ ] Әрине, мен фильмге қатысты наразылықтарым бар. Пол құдай болған жоқ, жаңбыр жаудыра алатын адам болды. [ ] Менің пікірімше, Дэвидтің "Дюна" фильмі корпоративтік кеңес бөлмелерінен шыққан қайнатқыштар ұмытылар кезде де тірі және жақсы болады. Бұл фильмде жұмыс істеген барлық адамдардың реакцияларына негізделген, олар аяқтағанда ажырасып, оны жасағанына қуанды. Торт кеші – сирек кездесетін қуаныш пен ностальгияның көрінісі". Бұрын өзінің "Дюнаны" түсіру әрекетінің сәтсіз аяқталуына көңіл көшірген Алехандро Ходоровски кейіннен Линч "Дюнаны" түсіріп жатқанын білгенде көңілі қалғанын және қызғаныш сезінгенін айтты, өйткені ол Линчтің романға лайықты болуға қабілетті жалғыз режиссер екеніне сенді. Бастапқыда Ходоровски Линчтің фильмін көруден бас тартты, бірақ оның ұлдары оны көндірді. Фильм аяқталғанда Ходоровски былай деді...
I started selling out on Dune. Looking back, it's no one's fault but my own. I probably shouldn't have done that picture, but I saw tons and tons of possibilities for things I loved, and this was the structure to do them in. There was so much room to create a world. But I got strong indications from Raffaella and Dino De Laurentiis of what kind of film they expected, and I knew I didn't have final cut. In the introduction for his 1985 short story collection Eye, author Frank Herbert discussed the film's reception and his participation in the production, complimented Lynch, and listed scenes that were shot but left out of the released version. He wrote, "I enjoyed the film even as a cut and I told it as I saw it: What reached the screen is a visual feast that begins as Dune begins and you hear my dialogue all through it. [ ] I have my quibbles about the film, of course. Paul was a man playing god, not a god who could make it rain. [ ] It's my opinion that David's film of Dune will also be alive and well long after people have forgotten the potboilers that come out of corporate boardrooms. This is based partly on the reactions of everyone who worked on the film: They were sad to be parting when it was over and glad they had done it. The wrap party was a rare scene of happy nostalgia." Alejandro Jodorowsky, who had earlier been disappointed by the collapse of his own attempt to film Dune, later said he had been disappointed and jealous when he learned Lynch was making Dune, as he believed Lynch was the only other director capable of doing justice to the novel. At first, Jodorowsky refused to see Lynch's film, but his sons coerced him. As the film unfolded, Jodorowsky says he became very happy, seeing that it was a "failure", but that this was certainly the producers' fault and not Lynch's.
Марапаттар
Dune ең жақсы дыбыс үшін «Оскар» сыйлығына ұсынылды (Билл Варни, Стив Маслоу, Кевин О’Коннелл және Нельсон Столл). Фильм 1984 жылы «Stinkers Bad Movie Awards» жүлдесін «Ең нашар фильм» номинациясы бойынша жеңіп алды.
Dune was nominated for the Academy Award for Best Sound (Bill Varney, Steve Maslow, Kevin O'Connell, and Nelson Stoll). The film won a 1984 Stinkers Bad Movie Awards for Worst Picture.
Новелизация
Джоан Д. Виндждің 1970-ші және 1980-ші жылдары фильмдерге арнап жиі жарық көретін, суреттермен толықтырылған, кіші романы – "The Dune Storybook" 1984 жылы жарық көрді.
An illustrated junior novelization by Joan D. Vinge, commonly published for movies during the 1970s and 1980s, titled The Dune Storybook was released in 1984.
Ойыншықтар
1984 жылы ойыншықтар компаниясы LJN "Дюна" әрекеттік фигураларын шығарды, бірақ сатылымы күмәнді болды. Линчтің фильмі үлгісінде жасалған коллекцияда Пол Атреидес, Барон Харконнен, Фейд Раута, Глоссу Раббан, Стилгар және Сардаукар жауынгері, сондай-ақ қозғалмалы құм құрты, бірнеше көлік, қару-жарақ және View Master стереоскоп орамдары кірді. LJN каталогында көрсетілген Гурни мен Леди Джессика фигуралары ешқашан өндірілмеді. 2006 жылы SOTA Toys компаниясы "Now Playing Presents" желісі үшін Барон Харконнен әрекеттік фигурасын жасады. Фейдтің көгілдір шалбары бар басқа нұсқасы 2019 жылғы Нью-Йорк комикс-коны үшін шығарылды.
A line of Dune action figures from toy company LJN was released to lackluster sales in 1984. Styled after Lynch's film, the collection includes figures of Paul Atreides, Baron Harkonnen, Feyd Rautha, Glossu Rabban, Stilgar, and a Sardaukar warrior, plus a poseable sandworm, several vehicles, weapons, and a set of View Master stereoscope reels. Figures of Gurney and Lady Jessica previewed in LJN's catalog were never produced. In 2006, SOTA Toys produced a Baron Harkonnen action figure for their "Now Playing Presents" line. An alternate version of Feyd in his blue loincloth was released for the 2019 New York Comic Con.
Ойындар
Бірнеше Dune ойындары Линчтің фильміне ұқсас стильде жасалған. Parker Brothers 1984 жылы "Дюна" тақта ойынын шығарды, ал 1997 жылы "Дюна" коллекциялық карта ойынынан кейін 2000 жылы "Дюна: Империяның тарихы" ролдік ойыны жарық көрді. Бірінші лицензияланған Dune бейне ойыны – Cryo Interactive/Virgin Interactive компаниясының Dune (1992) ойыны. Оның ізбасары, Westwood Studios-тың Dune II (1992) ойыны, PC ойындарының нақты уақыт стратегиясы жанрын танымал етуге және қалыптастыруға үлкен үлес қосты деп есептеледі. Осы ойыннан кейін Intelligent Games/Westwood Studios/Virgin Interactive компаниясы Dune II-нің жаңадан жасалған нұсқасы – Dune 2000 (1998) шықты. Оның жалғасы Intelligent Games/Westwood Studios/Electronic Arts компаниясының 3D "Emperor: Battle for Dune" (2001) бейне ойыны болды.
Several Dune games have been styled after Lynch's film. Parker Brothers released the board game Dune in 1984, and a 1997 collectible card game called Dune was followed by the role playing game Dune: Chronicles of the Imperium in 2000. The first licensed Dune video game is Dune (1992) from Cryo Interactive/Virgin Interactive. Its successor, Westwood Studios's Dune II (1992), is generally credited for popularizing and setting the template for the real time strategy genre of PC games. This game was followed by Dune 2000 (1998), a remake of Dune II from Intelligent Games/Westwood Studios/Virgin Interactive. Its sequel is the 3D video game Emperor: Battle for Dune (2001) by Intelligent Games/Westwood Studios/Electronic Arts.
Комикстер
Marvel Comics Ральф Маккио жазған және Билл Сиенкевич салған фильмге бейімдеуді шығарды.
Marvel Comics published an adaptation of the movie written by Ralph Macchio and illustrated by Bill Sienkiewicz.