Кіріспе

Будда өміріндегі оқиға

Төрт көрініс – Будда Гаутаманың өмірінің аңыздық баяндамасында сипатталған төрт оқиға, олар оның шартты өмірдің өткіштігін және толыққанды қанағатсыздығын түсінуіне себеп болды. Осы аңыз бойынша, осы кездесулерге дейін Гаутама Сиддхартха әкесі тарапынан сарайға қамалып өмір сүрген, себебі ол өмірдің қиындықтарымен байланысты болжам бойынша аскетке айналуынан қорқыпты. Алайда, сарайдан алғашқы шығуы оған терең әсер етіп, барлық тіршілік иесінің азабын сезінуге мүмкіндік берді және оны аянбай саяхаттап, рухани ізденіс жасауға, соңынан оның рухани оянуына жеткізді. Сиддхартха Гаутаманың сезімталдықпен туған шұғылдық ынтасын самвега деп атайды.

Өмірбаян

Сиддхартха Сакияның Кшатрия ганасынан шыққан. Ол Непалдағы Капилавасту қаласының жанындағы Лумбиниде дүниеге келді. Оның әкесі Сакия тайпасының патшасы болған. Ұлы туғаннан кейін патша Шуддходана сегіз брахманды шақырып, ұлының болашағын болжауды сұрады. Жеті брахман ханзада Будда немесе ұлы патша болатынын айтса, Каундинья атындағы брахман оның дүниеден бас тартып, Будда болатынына толық сенімді болды. Ұлының ұлы патша болғанын қалаған Шуддходана ханзаданы сарайға қамап, оны жердегі ләззаттар мен сән-салтанатқа толы қоршаған, соның арқасында өмірдің шындығын жасырып, оның осы ләззаттардан бас тартып, аскет болуға ұмтылуына себеп болатын нәрселерден сақтады.

Көрікті жерлерді бақылау

Жас кезінде зәулімдік пен ләззатқа толы қоршауда өмір сүрген Сиддхартха ханзадасы 29 жасында алғаш рет сарайынан шықты. Ол сарайдан қалаға арбамен, арба жүргізушісі Чаннамен (санскрит: Чандака) бірге аттанды. Лалитавистар Сутрасы сияқты махаяналық мәтіндерде, бұл мәтін негізінен санскрит тілінде жазылған, шамамен 3 ғасырдан бастап, Сиддхартханың ой-өрісінің қалыптасуына көмектесу үшін құдайлар оның жолына төрт түрлі көрініс орналастырғандығы айтылады. 9 ғасырдағы Боробудор мүсіндік бедерлері осы оқиғаны бейнелейді.

Бірінші көрініс: қартаю

Бұл сапарда ол алғаш рет қарт адамды көрді, ол Сиддхартхаға егдесудің салдарымен таныстырды. Ханзада осы адам туралы сұрағанда, Чанна барлық тірі жандарға егдесу ортақ екенін айтты.

Түрлі нұсқалары

Кейбір деректерде Сиддхартха төрт көріністі бір күнде, бір сапар барысында көргені айтылады. Ал басқалары оның төрт көріністі төрт рет көргенін, немесе үш жаман көріністі бір сапарда, ал аскетті басқа сапарда көргенін сипаттайды. Кейбір нұсқаларда ханзаданың әкесі оның азап туралы ойға келуіне себеп болатын ештеңе көрмеуі үшін жолды әдемілеп, күзеткені де айтылады.

Оқыту сабағы

Будда аскетикалық тәжірибесінен кейін Орта жолға көшті.