Будданың шәкірті және Бірінші Буддалық Кеңестің маңызды тұлғасы Ананды

Кіріспе

Будданың ізбасары және Бірінші буддалық кеңестегі басты тұлға.

Ананда (пали және санскрит: आनन्द; б.з.д. 5-4 ғасырлар) Будданың ең жақын ізбасары және оның он басқарушы шәкірттерінің бірі болды. Будданың көптеген шәкірттерінің арасында Ананда ең жақсы есте сақтау қабілетімен ерекшеленді. Ерте буддалық Сутта Питакканың (; , Сутра Питакка) көптеген мәтіндері Будданың Бірінші буддалық кеңес кезіндегі ілімдерін еске түсіруіне байланысты жазылған. Сондықтан ол Дхарманың қазынашысы ретінде белгілі, Дхарма (дхарма) – Будданың ілімі. Ерте буддалық мәтіндерде Ананда Будданың туған інісі болған. Ерте мәтіндер Ананданың жас өмірінің көп бөлігі туралы келіспесе де, олар Ананданың монахқа бекітілгенін және Пунна Мантанипуттаның (Пурана Майтраянипутра) оның ұстазы болғанын мойындайды. Будданың миссиясында 20 жыл қызмет еткеннен кейін, Ананда Будданың жеке көмекшісі болды, себебі Будда оны осы міндетке таңдады. Ананда өз міндеттерін зор ықылас пен сақтықпен орындады, Будда мен үй иелері және сангха арасында делдалдық қызмет атқарды. Ол Буддамен өмірінің соңына дейін бірге болды, көмекші ғана емес, сонымен қатар хатшы және аудармашы ретінде де жұмыс істеді. Ғалымдар Ананданың өміріндегі көптеген оқиғалардың, әсіресе Бірінші Кеңестің тарихилығына күмән келтіреді, және осы мәселе бойынша әлі бірлікке қол жеткізілмеді. Дәстүрлі мәліметтер ерте мәтіндерден, түсіндірмелерден және канондық емес жылнамалардан алынған. Ананда бхикхунилер орденін құруда маңызды рөл атқарды, Буддадан оның асырап алған анасы Махападжапати Готами (Махапраджапати Гаутами) атынан оны қабылдауға рұқсат беруді сұрады. Ананда Будданың өмірінің соңғы жылында да онымен бірге болды, сондықтан Будданың өлімінен бұрын айтқан көптеген қағидалары мен принциптеріне куә болды, соның ішінде буддалық қауым оның ілімі мен тәртібін баспана ретінде қабылдауы керек және ол жаңа басшы тағайындамайды деген кең таралған принципті де естіді. Будданың өмірінің соңғы кезеңі Ананданың Буддаға қатты байланысқан екенін көрсетті, ол Будданың қазасын зор қайғымен қарсы алды. Будда қайтыс болғаннан кейін көп ұзамай Бірінші Кеңес шақырылды, және Ананда кеңес басталғанға дейін, бұл талап болғандықтан, ағартуға қол жеткізді. Ол кеңес кезінде Будданың тірі естелігі ретінде тарихи рөл атқарды, Будданың көптеген сөздерін айтып, олардың дұрыстығын тексерді. Алайда, сол кеңесте ол Махакассапа (Махакашьяпа) және сангханың қалған бөлігі әйелдерді қабылдауы және бірнеше маңызды сәттерде Будданы түсінбегені немесе құрметтемегені үшін сынға ілінді. Ананда өмірінің соңына дейін сабақ беруді жалғастырды, өзінің рухани мұрасын шәкірттері Санаваси (Санакаваси) және Маджхантикаға (Маджантика) және басқаларға берді, олар кейіннен Екінші және Үшінші Кеңестерде жетекші рөлдерді атқарды. Ананда Буддадан кейін 20 жыл өткен соң қайтыс болды, және ол қайтыс болған өзенде ступалар (ескерткіштер) орнатылды. Ананда буддизмдегі ең сүйікті тұлғалардың бірі. Ол есте сақтау қабілетімен, білімділігімен және мейірімділігімен танымал болды, және Будда оны осы қасиеттері үшін жиі мақтады. Алайда ол Будданың қарама-қарсы бейнесі болды, өйткені ол әлі де дүниелік тілектерге ие болды және Будда сияқты толыққанды ағартылмаған. Санскрит мәтіндік дәстүрлерінде Ананда Дхарманың патриархы ретінде қарастырылады, ол рухани тізбекте тұрды, Махакассападан ілім алды және оны өз шәкірттеріне жеткізді. Ананда ерте ортағасырлық кезеңнен бастап монахтар тарапынан монахинялар орденін құрудағы еңбегі үшін құрметке ие болды. Соңғы уақытта композитор Рихард Вагнер және үнді ақыны Рабиндранат Тагор өздерінің шығармаларында Ананда туралы әңгімелерден шабыт алды.

Ānanda (Pali and Sanskrit: आनन्द; 5th4th century BCE) was the primary attendant of the Buddha and one of his ten principal disciples. Among the Buddha's many disciples, Ānanda stood out for having the best memory. Most of the texts of the early Buddhist Sutta Piṭaka (; , Sūtra Piṭaka) are attributed to his recollection of the Buddha's teachings during the First Buddhist Council. For that reason, he is known as the Treasurer of the Dhamma, with Dhamma (, dharma) referring to the Buddha's teaching. In Early Buddhist Texts, Ānanda was the first cousin of the Buddha. Although the early texts do not agree on many parts of Ānanda's early life, they do agree that Ānanda was ordained as a monk and that Puṇṇa Mantānīputta (, Pūrṇa Maitrāyaṇīputra) became his teacher. Twenty years in the Buddha's ministry, Ānanda became the attendant of the Buddha, when the Buddha selected him for this task. Ānanda performed his duties with great devotion and care, and acted as an intermediary between the Buddha and the laypeople, as well as the saṅgha He accompanied the Buddha for the rest of his life, acting not only as an assistant, but also a secretary and a mouthpiece. Scholars are skeptical about the historicity of many events in Ānanda's life, especially the First Council, and consensus about this has yet to be established. A traditional account can be drawn from early texts, commentaries, and post canonical chronicles. Ānanda had an important role in establishing the order of bhikkhunīs , when he requested the Buddha on behalf of the latter's foster mother Mahāpajāpati Gotamī (, Mahāprajāpatī Gautamī) to allow her to be ordained. Ānanda also accompanied the Buddha in the last year of his life, and therefore was witness to many tenets and principles that the Buddha conveyed before his death, including the well known principle that the Buddhist community should take his teaching and discipline as their refuge, and that he would not appoint a new leader. The final period of the Buddha's life also shows that Ānanda was very much attached to the Buddha's person, and he saw the Buddha's passing with great sorrow. Shortly after the Buddha's death, the First Council was convened, and Ānanda managed to attain enlightenment just before the council started, which was a requirement. He had a historical role during the council as the living memory of the Buddha, reciting many of the Buddha's discourses and checking them for accuracy. During the same council, however, he was chastised by Mahākassapa (, Mahākāśyapa) and the rest of the saṅgha for allowing women to be ordained and failing to understand or respect the Buddha at several crucial moments. Ānanda continued to teach until the end of his life, passing on his spiritual heritage to his pupils Sāṇavāsī (, Śāṇakavāsī) and Majjhantika (, Madhyāntika), among others, who later assumed leading roles in the Second and Third Councils. Ānanda died 20 years after the Buddha, and stūpas (monuments) were erected at the river where he died. Ānanda is one of the most loved figures in Buddhism. He was known for his memory, erudition and compassion, and was often praised by the Buddha for these matters. He functioned as a foil to the Buddha, however, in that he still had worldly attachments and was not yet enlightened, as opposed to the Buddha. In the Sanskrit textual traditions, Ānanda is considered the patriarch of the Dhamma who stood in a spiritual lineage, receiving the teaching from Mahākassapa and passing them on to his own pupils. Ānanda has been honored by bhikkhunīs since early medieval times for his merits in establishing the nun's order. In recent times, the composer Richard Wagner and Indian poet Rabindranath Tagore were inspired by stories about Ānanda in their work.

Атауы

Ананда (आनन्द) сөзі пали және санскрит тілдерінде 'қызығу, қуаныш' деген мағынаны білдіреді. Пали түсіндірмелерінде Ананда дүниеге келгенде, оның туыстары осыған қуанғандығы айтылады. Алайда, Мұласарвастивада дәстүрінің мәтіндері Ананда Будданың ағарған күні дүниеге келгендіктен, қалада зор қуаныш болғанын, содан оған осы ат қойылғанын көрсетеді.

Бұрынғы өмірлері

Жазбаларға сәйкес, Ананда бұрынғы өмірінде Будданың көмекшісі болуға ниеттенген. Ол бұл ниетті Падумуттара аталған бұрынғы Будданың дәуірінде, қазіргі заманнан бұрын сансыз ғасырлар (санскрит: калпа) бұрын білдірген. Ол Падумуттара Будданың көмекшісімен кездесіп, болашақ өмірінде оған ұқсауға тырысты. Көптеген жақсы амалдар жасағаннан кейін, ол өзінің қадам туралы Падумуттара Буддаға хабарлады, ол оның тілегі болашақ өмірде орындалатынын бекітті. Көптеген өмірлерді басынан өткізіп, көптеген жақсы амалдар жасағаннан кейін, ол қазіргі Будда Готаманың дәуірінде Ананда болып дүниеге келді.

Ерте өмір

Ананда Буддамен (бұрынғы Принц Сиддхатта) бірдей кезеңде дүниеге келді, ғалымдар оны біздің заманымыздан бұрынғы V-IV ғасырларға жатқызады. Дәстүр бойынша Ананда Будданың туысы болған, оның әкесі Будданың әкесі Суддходананың інісі болған. Пали және Муласарвастивада мәтіндік дәстүрлерінде оның әкесі Амитодана делінеді, бірақ Махавасту оның әкесі Шуклодана екенін айтады – екеуі де Суддходананың інілері. Махавастуда Ананданың анасының аты Мрги (санскрит; мағынасы «кіші бұғы»), ал пали тілінде оның аты белгісіз. Пали дәстүрінде Ананда ханзада Сиддхаттамен бір күні дүниеге келген, ал Муласарвастивада және кейінгі Махаяна дәстүрлерінде Ананда Будданың ағартушылыққа қол жеткізген күнінде (Принц Сиддхатта 35 жаста болғанда) туған, демек Буддадан әлдеқайда жас болған. Алайда, Муласарвастивада мәтіндері мен Пали Терагатадағы кейінгі уақыт белгілеулеріне сәйкес, Ананда Будданың өлімінен жиырма бес жыл бұрын, яғни Будданың мінберде өткізген жиырма жылынан кейін санын киген. Будда ауырғанда, Ананда оған деген қайраттылығымен жауап берді. Будда қартайғанда, Ананда оған адалдықпен күтім жасады. Ананда кейде ұстазы үшін өмірін қауіпке тігеді. Бірде бүлікші монах Девадатта Будданы өлтіру үшін маскүнем және жабайы пилді Будданың алдына жіберді. Ананда Будданы қорғау үшін оның алдына тұрды. Будда оған жылжуды бұйырғанда, ол бас тартты, әдетте Будданың сөзін орындағанмен. Будда табиғаттан тыс күш арқылы Ананданы жаққа жылжытып, пилді қолмен ұстап, мейіріммен сөйлеп бағындырды. Ананда көбінесе делдал және хатшы ретінде Будданың хабарларын жеткізіп, жаңалықтар, шақырулар немесе қарапайым адамдардың қажеттіліктері туралы хабарлап, сангхаға сыйлық беруге ниеттенгендерге кеңес берді. Бірде Будданың асырап алған анасы Махападжапати Буддаға жеке пайдалануға арналған киімдерді сыйлауды өтінді. Ол Будданы жас кезінде тәрбиелегенімен, жас ханзадаға ешқашан жеке сыйлық бермегенін, енді солай етуді қалағанын айтты. Будда бастапқыда оның киімді жалпы қауымға беруін талап етті, жеке тұлғаға емес. Алайда Ананда араласып, Буддаға киімді қабылдағаны жөн екенін ұсынды. Ақырында Будда оны қабылдады, бірақ Анандаға жақсылық жасау сияқты жақсы істер әрқашан оны сыйлаған адам үшін емес, іс-қимылдың өзі үшін жасалуы керек екенін еске салды. Мәтіндерде Будда кейде Ананданы өзін ұстаз ретінде алмастыруды сұрағаны және оның ілімі үшін жиі мақтағаны айтылады. Анандаға жиі маңызды оқытушылық рөлдер берілді, мысалы, патшайым Маллика, патшайым Самавати және басқа да билеуші топтың өкілдерін үнемі оқыту. Бірде Ананда патша Уденаның бірнеше кәнизактарына сабақ берді. Олар Ананданың іліміне қатты таңғалып, оған бес жүз шапан сыйлады, оны Ананда қабылдады. Бұл туралы естігеннен кейін патша Удена Ананданы ашкөздігі үшін сынады; Ананда әрбір киімнің монахтар қауымы қалай мұқият қолданылғанын, қайта қолданылғанын және қайта өңделгенін түсіндіріп, патшаны тағы бес жүз киім сыйлауға итермеледі. Ананда Будданың Весалиге сапарында да рөл атқарды. Бұл оқиғада Будда Анандаға белгілі мәтін – Ратана Суттаны үйретті, содан кейін Ананда оны Весалиде оқыды, нәтижесінде қала аурудан, құрғақшылықтан және зұлым рухтардан құтылды. Будданың Анандаға үйреткен тағы бір танымал үзіндісі – рухани достық туралы үзінді. Бұл үзіндіде Ананда рухани достық қасиетті өмірдің жартысы екенін айтты; Будда Ананданы түзету үшін, мұндай достық қасиетті өмірдің толық бөлігі екенін айтты. Қорыта айтқанда, Ананда Буддаға көптеген жолдармен көмектесіп, оның ілімдерін үйреніп, көмекші, делдал және ауызша сөйлеуші ретінде жұмыс істеді.

Ānanda was born in the same time period as the Buddha (formerly Prince Siddhattha), which scholars place at 5th4th centuries BCE. Tradition says that Ānanda was the first cousin of the Buddha, his father being the brother of Suddhodana , the Buddha's father. In the Pāli and Mūlasarvāstivāda textual traditions, his father was Amitodana , but the Mahāvastu states that his father was Śuklodanaboth are brothers of Suddhodana. The Mahāvastu also mentions that Ānanda's mother's name was Mṛgī (Sanskrit; lit. 'little deer'; Pāli is unknown). The Pāli tradition has it that Ānanda was born on the same day as Prince Siddhatta , but texts from the Mūlasarvāstivāda and subsequent Mahāyāna traditions state Ānanda was born at the same time the Buddha attained enlightenment (when Prince Siddhattha was 35 years old), and was therefore much younger than the Buddha. The later timeline from the Mūlasarvāstivāda texts and the Pāli Theragāthā, however, have Ānanda ordain much later, about twenty five years before the Buddha's deathin other words, twenty years in the Buddha's ministry. when the Buddha grew ill, Ānanda had a sympathetic illness; when the Buddha grew older, Ānanda kept taking care of him with devotion. Ānanda sometimes literally risked his life for his teacher. At one time, the rebellious monk Devadatta tried to kill the Buddha by having a drunk and wild elephant released in the Buddha's presence. Ānanda stepped in front of the Buddha to protect him. When the Buddha told him to move, he refused, although normally he always obeyed the Buddha. Through a supernatural accomplishment (; ) the Buddha then moved Ānanda aside and subdued the elephant, by touching it and speaking to it with loving kindness. Ānanda often acted as an intermediary and secretary, passing on messages from the Buddha, informing the Buddha of news, invitations, or the needs of lay people, and advising lay people who wanted to provide gifts to the saṅgha. At one time, Mahāpajāpatī, the Buddha's foster mother, requested to offer robes for personal use for the Buddha. She said that even though she had raised the Buddha in his youth, she never gave anything in person to the young prince; she now wished to do so. The Buddha initially insisted that she give the robe to the community as a whole rather than to be attached to his person. However, Ānanda interceded and mediated, suggesting that the Buddha had better accept the robe. Eventually the Buddha did, but not without pointing out to Ānanda that good deeds like giving should always be done for the sake of the action itself, not for the sake of the person. The texts say that the Buddha sometimes asked Ānanda to substitute for him as teacher, and was often praised by the Buddha for his teachings. Ānanda was often given important teaching roles, such as regularly teaching Queen Mallikā, Queen Sāmāvatī, and other people from the ruling class. Once Ānanda taught a number of King Udena 's concubines. They were so impressed by Ānanda's teaching, that they gave him five hundred robes, which Ānanda accepted. Having heard about this, King Udena criticized Ānanda for being greedy; Ānanda responded by explaining how every single robe was carefully used, reused and recycled by the monastic community, prompting the king to offer another five hundred robes. Ānanda also had a role in the Buddha's visit to Vesālī. In this story, the Buddha taught the well known text Ratana Sutta to Ānanda, which Ānanda then recited in Vesālī, ridding the city from illness, drought and evil spirits in the process. Another well known passage in which the Buddha taught Ānanda is the passage about spiritual friendship In this passage, Ānanda stated that spiritual friendship is half of the holy life; the Buddha corrected Ānanda, stating that such friendship is the entire holy life. In summary, Ānanda worked as an assistant, intermediary and a mouthpiece, helping the Buddha in many ways, and learning his teachings in the process.

Азғыруларға қарсы тұру

Ананда сырт келбетімен әдемі болды. Пали тіліндегі бір деректе бхикхуни (әйел монах) Анандаға ғашық болып, оны көру үшін ауру болғандай болды. Өзінің қателігін түсінген соң, ол Анандаға өз қатесін мойындады. Басқа деректерде Пракрити (Қытайда басқаша да аталады) деген төмен дәрежелі әйел Анандаға ғашық болып, анасы Матангиді оны баурап алу үшін қара магия қолдануға көндірді. Бұл орын алды, және Ананда оның үйіне тартылып келді, бірақ есін жинап Буддадан көмек сұрады. Будда содан кейін Пракритиге адам денесінің жағымсыз қасиеттері туралы ойлануды үйретті, және ақырында Пракрити Анандаға деген құштарлығынан бас тартып, бхикхуни болып қабылданды. Шүрәмағамасутрадағы оқиғаның Шығыс Азия нұсқасында Будда Маджушриді Анандаға көмектесуге жіберді, ол сиқырдың әсерін жою үшін дұға оқыды. Содан кейін Будда Анандаға және басқа тыңдаушыларға Будда табиғаты туралы үйретті.

Монахинялар ордасын құру

Будда мен жай қауымдардың арасындағы делдал ретінде Ананда кейде Буддаға монахтар тәртібіне түзетулер енгізу жөнінде ұсыныс жасады. Ең маңыздысы, ерте мәтіндер әйелдерді ертедегі саңғаға (монахтар орденіне) қосуды Анандаға байланыстырады. Будданың ағартуынан он бес жыл өткен соң, оның асыраушы анасы Махападжапати оны бірінші буддалық бхикхуни ретінде қабылдауды сұрау үшін келді. Бастапқыда Будда бұған қарсылық танытты. Бес жылдан кейін Махападжапати Буддадан тағы да өтініш жасады, бұл жолы Будданың бұрынғы әйелі Ясодараны қоса, басқа Сакия әйелдерімен бірге келді. Олар шаршап, кіршік және күйзеліске толы болды, сонда Ананда оларға аянысты сезім туды. Сондықтан Ананда Буддадан әйелдердің де ағартуға жете алатынын сұрап білді. Будда бұған келіссе де, Сакия әйелдерін діни қызметке қабылдауға әлі рұқсат бермеді. Содан Ананда Буддамен оның нағыз анасы қайтыс болғаннан кейін балалық шағында Махападжапати оны қалай күткенін талқылады. Ананда сондай-ақ бұрынғы Буддалар да бхикхунилерді қабылдағандарын айтты. Ол кезде буддалық монахтар ордені монахтар мекемелері жоқ, жалғыз өмір сүретін еркектерден тұрды. Әйелдерге буддалық жалғыз өмірге қосылуға рұқсат беру келіспеушіліктерге және жыныстық тартымдылыққа әкелуі мүмкін еді. Дегенмен, гарудхамма осы мәселелерді шешуге және діннің тоқырауына жол бермеуге арналған. Бхикхуни орденінің құрылуына қатысты дәстүрлі есепте хронологиялық қарама-қайшылықтар бар. Пали және Махисасака мәтіндік дәстүрлеріне сәйкес, бхикхуни ордені Будданың ағартуынан бес жыл өткен соң құрылған, бірақ көптеген мәтіндік дәстүрлерде Ананда Будданың ағартуынан жиырма жыл өткен соң ғана оның жеке көмекшісі болды. Мәтіндерде айтылғандай, Ананданың бхикхуни орденін құрудағы рөлі оны бхикхуни қауымдастығында танымал етті. Ананда көбінесе бхикхунилерге сабақ берді, әйелдерді діни қызметке шақырып, оны монах Махакассапа сынға алғанда, бірнеше бхикхунилер оны қорғауға тырысты. Индолог Оскар фон Хинубердің пікірінше, Ананданың бхикхунилерге жағымды көзқарасы Ананда мен Махакассапа арасындағы жиі пікірталасқа себеп болуы мүмкін, нәтижесінде Махакассапа Бірінші буддалық кеңесте Ананданы бірнеше бұзушылықтар жасады деп айыптады. Фон Хинубер бұдан әрі бхикхуни орденін Будданың өлімінен кейін Ананда бастаған болуы мүмкін деп санайды, ал Махападжапатиді өтініш білдіруші ретінде енгізу – бұл әйелдердің қабылдануын Будданың асыраушы анасы арқылы байланыстыруға арналған әдеби тәсіл. Фон Хинубер бұл тұжырымын ерте мәтіндердегі бірнеше үлгілерге, соның ішінде Будда мен бхикхуни ордені арасындағы айқын қашықтыққа және Ананда мен Махакассапа арасындағы жиі пікірталасқа негіздейді. Кейбір ғалымдар фон Хинубердің жақтастар мен қарсыластарға қатысты аргументтеріне келіседі, бірақ 2017 жылға дейін Будданың өлімінен кейін бхикхуни ордені құрылған теорияны растайтын нақты дәлелдер табылмады. Буддизмді зерттеуші Бхикху Аналайо фон Хинубердің көптеген аргументтеріне жауап беріп, былай деп жазды: "Бұл гипотеза тым көп болжамдарға негізделген, сонымен қатар, мәтіндерде сақталған барлық дәлелдерге қайшы келеді", буддалық тәртіп Будда мен бхикхунилер арасында қашықтық туғызды және тіпті ерте мәтіндерде Будда бхикхунилерге тікелей сөйлеген көптеген мысалдар бар еді.

In the role of mediator between the Buddha and the lay communities, Ānanda sometimes made suggestions to the Buddha for amendments in the monastic discipline. Most importantly, the early texts attribute the inclusion of women in the early saṅgha (monastic order) to Ānanda. Fifteen years after the Buddha's enlightenment, his foster mother Mahāpajāpatī came to see him to ask him to be ordained as the first Buddhist bhikkhunī. Initially, the Buddha refused this. Five years later, Mahāpajāpatī came to request the Buddha again, this time with a following of other Sākiya women, including the Buddha's former wife Yasodharā They had walked , looked dirty, tired and depressed, and Ānanda felt pity for them. Ānanda therefore confirmed with the Buddha whether women could become enlightened as well. Although the Buddha conceded this, he did not allow the Sākiya women to be ordained yet. Ānanda then discussed with the Buddha how Mahāpajāpatī took care of him during his childhood, after the death of his real mother. Ānanda also mentioned that previous Buddhas had also ordained bhikkhunīs. At the time, the Buddhist monastic order consisted of wandering celibate males, without many monastic institutions. Allowing women to join the Buddhist celibate life might have led to dissension, as well as temptation between the sexes. The garudhamma, however, were meant to fix these problems, and prevent the dispensation from being curtailed. There are some chronological discrepancies in the traditional account of the setting up of the bhikkhunī order. According to the Pāli and Mahīśasaka textual traditions, the bhikkhunī order was set up five years after the Buddha's enlightenment, but, according to most textual traditions, Ānanda only became attendant twenty years after the Buddha's enlightenment. According to the texts, Ānanda's role in founding the bhikkhunī order made him popular with the bhikkhunī community. Ānanda often taught bhikkhunīs, often encouraged women to ordain, and when he was criticized by the monk Mahākassapa, several bhikkhunīs tried to defend him. According to Indologist Oskar von Hinüber, Ānanda's pro bhikkhunī attitude may well be the reason why there was frequent discussion between Ānanda and Mahākassapa, eventually leading Mahākasapa to charge Ānanda with several offenses during the First Buddhist Council. Von Hinüber further argues that the establishment of the bhikkhunī order may have well been initiated by Ānanda after the Buddha's death, and the introduction of Mahāpajāpati as the person requesting to do so is merely a literary device to connect the ordination of women with the person of the Buddha, through his foster mother. Von Hinüber concludes this based on several patterns in the early texts, including the apparent distance between the Buddha and the bhikkhunī order, and the frequent discussions and differences of opinion that take place between Ānanda and Mahākassapa. Some scholars have seen merits in von Hinüber's argument with regard to the pro and anti factions, but as of 2017, no definitive evidence has been found for the theory of establishment of the bhikkhuni order after the Buddha's death. Buddhist studies scholar Bhikkhu Anālayo has responded to most of von Hinuber's arguments, writing: "Besides requiring too many assumptions, this hypothesis conflicts with nearly 'all the evidence preserved in the texts together'", arguing that it was monastic discipline that created a distance between the Buddha and the bhikkhunīs, and even so, there were many places in the early texts where the Buddha did address bhikkhunīs directly.

Будданың өлімі

Буддамен ұзақ уақыт байланыста болғанына және оған жақын болғанына қарамастан, мәтіндер Ананданың әлі ағартылмағанын көрсетеді. Осыған байланысты, бір монах Удайи Ананданы қынжырлады. Алайда Будда Удайиге жауап ретінде Ананда осы өмірде аян алатынын айтып, сөгіс берді. Пали Махапариниббан Сутта Будданың Раджагахадан Анандамен бірге Кусинараға жасаған соңғы бір жылдық сапары туралы баяндайды. Кусинараға жетуден бұрын Будда мұссон кезінде Велугамадағы бас сауғалауды өткізді, бұл аштықтан зардап шеккен Весали аймағынан шығу үшін жасалды. Бұл жерде сексен жастағы Будда сангхаға тағы да сөйлеуге ниет білдірді. Будда Весалиде қатты ауырып қалды, бұл оның кейбір шәкірттерін қатты алаңдатты. Ананда Будданың өлім алдында соңғы нұсқаулар қалдырғысы келетінін түсінді. Алайда Будда, "жапқан ұстаз" сияқты құпия ештеңе қалдырмай, қажеттінің бәрін үйреткенін айтты. Ол Анандаға сангха тіпті өзіне де аса тәуелді болмауы керектігін ескертті. Ол өзінің үйретуін баспана ретінде қабылдауға, өзін баспана ретінде қабылдауға, басқа бір баспанаға сүйенбеуге, тіпті ол кеткеннен кейін де, жалғастырды. Баро бұл мәтіннің ең көне бөліктерінің бірі екенін, оның бес ерте мәтіндік дәстүрде аздап өзгеріске ұшырағанын дәлелдеді. Сол мәтінде Будданың көптеген жағдайда өзінің өмірін толық эонға дейін табиғаттан тыс жетістік арқылы ұзарта алатындығына нұсқама бергені туралы мәлімет бар, бірақ бұл оған күш қолдануды сұрауы керек болатын күш болды. Бірақ Ананда бұған мән бермей, оның сөзін тыңдамай қалды. Кейіннен Ананда бұл өтінішті білдірді, бірақ Будда оның тым кеш екенін, өйткені ол жақын арада өлетінін айтты. Мара, буддалық зұлымдықтың тұлғасы, Буддаға келді, ал Будда үш ай ішінде өлуге шешім қабылдады. Ананда мұны естігенде жылады. Алайда Будда оны Ананданың әртүрлі адамдардың қажеттіліктеріне сезімтал болып, үлкен көмекші болғанын айтып жұбатты. Қайтып келгеннен кейін Ананда Буддадан өлімнен кейін оның денесімен не істеу керектігін сұрады, ол оны қалай жасау керектігі туралы егжей-тегжейлі нұсқаулар бере отырып, өртеп жіберу керектігін айтты. Будда Анандаға өздігінен қатысуға тыйым салғандықтан, ол Маллаларға рәсімдерді орындауға нұсқау берді, бұл нұсқауларды көптеген ғалымдар монастырлардың жерлеу рәсіміне немесе ступаларға ғибадат етуге қатыспауы керек деген тыйым ретінде түсіндірді. Буддизм зерттеулері бойынша ғалым Грегори Шопен бұл тыйым тек Анандаға ғана және тек Будданың жерлеу рәсіміне қатысты екенін атап өтті. Сондай-ақ, жерлеу туралы нұсқаулардың құрамында да, мәтінге енгізілгенде де өте кеш пайда болғаны және Махапариниббан Суттадан басқа параллель мәтіндерде табылмағаны көрсетілді. Ананда одан әрі адалдардың Будданың өлімінен кейін оны қалай құрметтеу керектігін сұрады. Будда өзінің өмірінде төрт маңызды орынды атап өтті, олар адамдар құрмет көрсете алады, олар кейінірек буддалық паломниктердің төрт негізгі орны болды. Будда қайтыс болғанға дейін Ананда Буддаға оның орнына маңызды қалаға көшуді ұсынды, бірақ Будда бұл қаланың бір кезде үлкен астана болғанын айтты. Ананда Будданың қайтыс болғаннан кейін келесі ұстаз кім болатынын сұрады, бірақ Будда оның орнына оның тәлімі мен тәртібі ұстаз болатынын айтты. Бұл сангханың ішінде консенсусқа жету арқылы шешімдер қабылдануы керек дегенді білдірді, және жалпы алғанда, Будданың өліп бара жатқан кезінде буддалық монахтар мен адалдардың буддалық мәтіндерді билік ретінде қабылдауының уақыты келді. Будда өлер алдында бірнеше нұсқау берді, оның ішінде бұрынғы күймешісі Чаннаны басқа монахтар менсінбей, мақтанышын төмендету үшін. Соңғы сәттерінде Будда кез келген күмәнді жою үшін соңғы мүмкіндік ретінде, оған сұрақ қоюға ниеттілердің бар-жоғын сұрады. Бірде-бір адам жауап бермегенде, Ананда Будданың барлық шәкірттерінің Будданың іліміне күмән келтірмейтін деңгейге жеткеніне қуанышын білдірді. Алайда Будда Ананданың сеніммен сөйлегенін, ой жүгірту арқылы емес, соңғы сөзіне назар аударды. Бұдда өзінің айналасында тұрған бес жүз монахтың ішінде тіпті "ең соңғы" немесе "ең артта қалған" монахтар да сотапаннаның бастапқы сатысына жеткенін айтты. Бұл сөзді Будда Анандаға арнап айтқан. Будданың соңғы Нирванасы кезінде Анурудда өзінің медитациялық қабілетін Будданың соңғы Нирванаға жету алдында қандай кезеңдерден өткенін түсінуге мүмкіндік берді. Алайда Ананда мұны істей алмады, бұл оның рухани жетілмегенін көрсетеді. Будданың өлімінен кейін Ананда бірнеше шумақтарды айтты, оқиғаларға және олардың маңыздылығына қатты сезімталдық білдіретін: "Қорқынышты діріл болды, адамдардың шаштары тік тұрды, / Барлық жетістікке жеткен Будда қайтыс болғанда." Кеңестен кейін Ананда Будданың Чаннаға берген нұсқауларын жеке жеткізді. Чанна мойынсұнып, өзінің жолын өзгертті, ағарды, және жаза сангха тарапынан алынды. Ананда Саваттиге сапар шекті, онда оны қайғылы халық күтіп алды, ол оларды тұрақсыздық туралы үйретіп жұбатты. Содан кейін Ананда Будданың жатақханасына барып, Будда тірі болғанда бұрынғыдай су дайындау және жатақхананы тазалау сияқты әдеттегі істерін жасады. Одан кейін ол Будданың әлі де тірі болғандай сәлем берді және жатақханамен сөйлесті. Пали түсіндірмелері Ананданың мұны құлшыныстан айқындығына байланысты жасағанын, бірақ ол "күштерден әлі де босатылмағанын" көрсетеді.

Despite his long association with and close proximity to the Buddha, the texts describe that Ānanda had not become enlightened yet. Because of that, a fellow monk Udāyī ridiculed Ānanda. However, the Buddha reprimanded Udāyī in response, saying that Ānanda would certainly be enlightened in this life. The Pāli Mahā parinibbāna Sutta related the last year long trip the Buddha took with Ānanda from Rājagaha to the small town of Kusinārā before the Buddha died there. Before reaching Kusinārā, the Buddha spent the retreat during the monsoon (, ) in Veḷugāma , getting out of the Vesālī area which suffered from famine. Here, the eighty year old Buddha expressed his wish to speak to the saṅgha once more. The Buddha had grown seriously ill in Vesālī, much to the concern of some of his disciples. Ānanda understood that the Buddha wished to leave final instructions before his death. The Buddha stated, however, that he had already taught everything needed, without withholding anything secret as a teacher with a "closed fist" would. He also impressed upon Ānanda that he did not think the saṅgha should be reliant too much on a leader, not even himself. He then continued with the well known statement to take his teaching as a refuge, and oneself as a refuge, without relying on any other refuge, also after he would be gone. Bareau argued that this is one of the most ancient parts of the text, found in slight variation in five early textual traditions:

The same text contains an account in which the Buddha, at numerous occasions, gave a hint that he could prolong his life to a full eon through a supernatural accomplishment, but this was a power that he would have to be asked to exercise. Ānanda was distracted, however, and did not take the hint. Later, Ānanda did make the request, but the Buddha replied that it was already too late, as he would die soon. Māra, the Buddhist personification of evil, had visited the Buddha, and the Buddha had decided to die in three months. When Ānanda heard this, he wept. The Buddha consoled him, however, pointing out that Ānanda had been a great attendant, being sensitive to the needs of different people. Having returned, Ānanda asked the Buddha what should be done with his body after his death, and he replied that it should be cremated, giving detailed instructions on how this should be done. Since the Buddha prohibited Ānanda from being involved himself, but rather had him instruct the Mallas to perform the rituals, these instructions have by many scholars been interpreted as a prohibition that monastics should not be involved in funerals or worship of stūpas (structures with relics). Buddhist studies scholar Gregory Schopen has pointed out, however, that this prohibition only held for Ānanda, and only with regard to the Buddha's funeral ceremony. It has also been shown that the instructions on the funeral are quite late in origin, in both composition and insertion into the text, and are not found in parallel texts, apart from the Mahāparinibbāna Sutta. Ānanda then continued by asking how devotees should honor the Buddha after his death. The Buddha responded by listing four important places in his life that people could pay their respects to, which later became the four main places of Buddhist pilgrimage. Before the Buddha died, Ānanda recommended the Buddha to move to a more meaningful city instead, but the Buddha pointed out that the town was once a great capital. Ānanda then asked who will be next teacher after the Buddha would be gone, but the Buddha replied that his teaching and discipline would be the teacher instead. This meant that decisions should be made by reaching consensus within the saṅgha, and more generally, that now the time had come for the Buddhist monastics and devotees to take the Buddhist texts as authority, now that the Buddha was dying. The Buddha gave several instructions before his death, including a directive that his former charioteer Channa be shunned by his fellow monks, to humble his pride. In his final moments, the Buddha asked if anyone had any questions they wished to pose to him, as a final chance to allay any doubts. When no one responded, Ānanda expressed joy that all of the Buddha's disciples present had attained a level beyond doubts about the Buddha's teaching. However, the Buddha pointed out that Ānanda spoke out of faith and not out of meditative insighta final reproach. The Buddha added that, of all the five hundred monks that are surrounding him now, even the "latest" or "most backward" had attained the initial stage of sotapanna. Meant as an encouragement, the Buddha was referring to Ānanda. During the Buddha's final Nirvana, Anuruddha was able to use his meditative powers to understand which stages the Buddha underwent before attaining final Nirvana. However, Ānanda was unable to do so, indicating his lesser spiritual maturity. After the Buddha's death, Ānanda recited several verses, expressing a sense of urgency , deeply moved by the events and their bearing: "Terrible was the quaking, men's hair stood on end, / When the all accomplished Buddha passed away." Shortly after the council, Ānanda brought the message with regard to the Buddha's directive to Channa personally. Channa was humbled and changed his ways, attained enlightenment, and the penalty was withdrawn by the saṅgha. Ānanda traveled to Sāvatthī , where he was met with a sad populace, who he consoled with teachings on impermanence. After that, Ānanda went to the quarters of the Buddha and went through the motions of the routine he formerly performed when the Buddha was still alive, such as preparing water and cleaning the quarters. He then saluted and talked to the quarters as though the Buddha was still there. The Pāli commentaries state that Ānanda did this out of devotion, but also because he was "not yet free from the passions".

Бірінші кеңес

[[Файл:Шанти ступасы, Раджгир.jpg|thumb |upright=1 |Буддистік мәтіндерге сәйкес, бірінші Буддистік кеңес Раджагаха қаласында өткен. Кеңеске тек ағартылған шәкірттердің (араханттардың) қатысуына рұқсат беретін ереже шығарылды, бұл шәкірттердің есте сақтау қабілетіне зиян келтіретін ой-сезімдердің алдын алу үшін жасалды. Алайда, 499 араханттан тұратын кеңес мүшелерінің арасында Ананда әлі ағартуға қол жеткізе қоймаған еді. Сондықтан Махакассапа Ананданың кеңеске қатысуына рұқсат бермеді. Ол Ананданың кеңесте болуын қажет деп білгенімен, ережеден ерекшелік жасап, жақпарушылыққа ұшырағысы келмеді. Муласарвастивада дәстүрі бойынша, Махакассапа бастапқыда Анандаға кеңес кезінде көмекші ретінде қатысуға рұқсат берді, бірақ Ануруддха Ананданың әлі ағармағанын көрген соң, оны кеңестен шығаруға мәжбүр болды. Ананда қорлық сезінді, бірақ кеңес басталғанға дейін ағартуға жету үшін бар күшін жұмсады. Муласарвастивада мәтіндері Будданың «өзің өзіңнің панасы бол» деген сөздерін есіне түсіргенде және Ануруддха мен Ваджжипутта, оның жеке қызметшісі, оны жұбатқанда және кеңес бергенде, оның ынтасы арта түсті дейді. Ол аян алу үшін тырысты. Біраз уақыттан соң Ананда демалып, жатуға бел буды. Сөйтіп, ол сол жерде, тұрып-жатудың арасында, аянға жетті. Осылайша Ананда «төрт дәстүрлі позаның ешқайсысында» (жүру, тұру, отыру немесе жату) оянуға қол жеткізген шәкірт ретінде танылды. Келесі күні таңертең Ананда өзінің ағарғанын дәлелдеу үшін жерге кіріп, кеңестегі өз орнында пайда болды (немесе кейбір деректерге сәйкес, ауада ұшып келді). Буддолог Андре Баро және дінтанушы Эллисон Бэнкс Финдли сияқты ғалымдар осы оқиғаның көптеген егжей-тегжейлі мәліметтеріне, соның ішінде кеңеске қатысқандардың санына және кеңеске дейін Ананданың ағарғанына күмәнді қарады. Дегенмен, бүгін Ананданың кеңеске дейін кештегі күресі туралы әңгіме буддистер арасында медитация практикасындағы кеңес ретінде айтылады: еңбектен баспау және практиканы тым қатаң түсіндірмеу. thumb|260px|Раджагрихадағы Джетавана ғибадатханасы, Үндістан. Бірінші Буддистік кеңесті бейнелейтін қабырға суреті, оның барысында Ананда «евам ме сутам» (Мен осылай естідім) деген формуланы айтқан, ол Будданың айтқан сөздерін жатқа айту арқылы баяндаған кезде қолданылған.

[[File:Shanti Stupa, Rajgir. jpg|thumb |upright=1 |According to Buddhist texts, the First Buddhist Council was held in Rājagaha. There was a rule issued that only enlightened disciples (arahants) were allowed to attend the council, to prevent mental afflictions from clouding the disciples' memories. Ānanda had, however, not attained enlightenment yet, in contrast with the rest of the council, consisting of 499 arahants. Mahākassapa therefore did not allow Ānanda to attend yet. Although he knew that Ānanda's presence in the council was required, he did not want to be biased by allowing an exception to the rule. The Mūlasarvāstivāda tradition adds that Mahākassapa initially allowed Ānanda to join as a sort of servant assisting during the council, but then was forced to remove him when the disciple Anuruddha saw that Ānanda was not yet enlightened. Ānanda felt humiliated, but was prompted to focus his efforts to reach enlightenment before the council started. The Mūlasarvāstivāda texts add that he felt motivated when he remembered the Buddha's words that he should be his own refuge, and when he was consoled and advised by Anuruddha and Vajjiputta, the latter being his attendant. On the night before the event, he tried hard to attain enlightenment. After a while, Ānanda took a break and decided to lie down for a rest. He then attained enlightenment right there, right then, halfway between standing and lying down. Thus, Ānanda was known as the disciple who attained awakening "in none of the four traditional poses" (walking, standing, sitting, or lying down). The next morning, to prove his enlightenment, Ānanda performed a supernatural accomplishment by diving into the earth and appearing on his seat at the council (or, according to some sources, by flying through the air). Scholars such as Buddhologist André Bareau and scholar of religion Ellison Banks Findly have been skeptical about many details in this account, including the number of participants on the council, and the account of Ānanda's enlightenment just before the council. Regardless, today, the story of Ānanda's struggle on the evening before the council is still told among Buddhists as a piece of advice in the practice of meditation: neither to give up, nor to interpret the practice too rigidly. thumb|260px|Jetavana temple in Rājagṛiha, India. Wall painting depicting the First Buddhist Council, during which Ānanda is said to have pronounced the formula:"evaṃ me sutaṃ" (Thus have I heard.) as an introduction to each of the Buddha's discourses that he recited from memory.

Жазбаларды оқу

Бірінші кеңес Анандаға сөздерді айтуға және қайсысы шынайы, қайсысы емес екенін анықтауға кеңес сұрағанда басталды. Махакассапа Ананда тізімдеген әр сөздің қайда, қашан және кімге айтылғанын сұрады, осының соңында жиналыс Ананданың естеліктері мен айтуы дұрыс деп келісті, содан кейін сөздер жинағы (, ) аяқталды және жабылды деп саналды. Сондықтан Ананда осы кеңесте маңызды рөл атқарды. Көптеген ерте буддалық сөздер "Мен осылай естідім" (, ) деген сөздермен басталды, бұл буддалық дәстүрлердің көпшілігі бойынша Ананданың сөздері болды. Бұдан басқа, ол Буддадан монастырь тәртібінің қайсысын ескермеу керектігін сұрауға ұмытқандығы үшін айыпталды; Будданың киіміне аяқ басқандығы үшін; Будданың өлгеннен кейін әйелдерге Будданың денесін құрметтеуге рұқсат бергені үшін, ол дұрыс киінбеген және оның денесі олардың көз жастарымен ластанған; және Буддадан өмір сүруін жалғастыруды сұрамағандығы үшін. Ананда бұларды кінә деп таныған жоқ, бірақ ол "қадірлі ақсақал монахтардың пікіріне сену" үшін саңғадағы бұзылыстарды болдырмау үшін ресми мойындауды қабылдады. Әйелдерді діни қызметке қабылдау туралы Ананда бұл істі үлкен күш-жігермен жасағанын айтты, өйткені Махападжапати Будданың асыраушы анасы болды, ол оны ұзақ уақыт бойы қамтамасыз етті. Буддадан өмір сүруін сұрамауға қатысты көптеген мәтіндік дәстүрлер Ананда Мараның көңілінен шыққанын айтып жауап береді, дегенмен бір ерте қытай мәтінінде Ананда Буддадан өмірін ұзартуды сұрамады, өйткені бұл келесі Будда Майтреяның қызметіне кедергі болады деп қорқады. Индологтар фон Хинубер мен Жан Прилюски Ананданың кеңес кезінде айыптау туралы есебі ерте буддалық мектептер арасындағы бәсекелестікке, яғни сөздерге (, ) және монастырь тәртібіне баса назар аударған мектептерге байланысты шиеленісті көрсетеді деп айтады. Бұл айырмашылықтар әр дәстүрдің жазбаларына әсер етті: мысалы, Пали және Махисасака мәтіндік дәстүрлері Ананданы Сарвастивада дәстүріне қарағанда көбірек сынға алатын Махакассапаны бейнелейді, бұл алдыңғы дәстүрлердің тарапынан тәртіпті сөзден артық көретінін және соңғысына сөзді артық көретінін көрсетеді. Тағы бір мысал - Бірінші Кеңестің оқулары. Пали мәтіндерінде монастырь тәртібін оқу үшін жауапты адам Упали Анандадан бұрын оқыды деп айтылады: тағы да, монастырь тәртібі сөзден жоғары. Махапариниббан Суттаның әртүрлі мәтіндік дәстүрлерінің алты рецензиясын кеңінен талдап, Баро мәтіннің екі қабатын ажыратты, бірін ескі және бірін жаңа, біріншісі сөзді баса айтқан жинақтауға, екіншісі тәртіпті баса айтқандарға тиесілі; біріншісі Ананданың тұлғасына, екіншісі Махакассапаға баса назар аударды. Ол бұдан әрі Буддаға кедергі келтірген Мара туралы үзінді б.з.д. IV ғасырда қосылған, ал Ананданың ұмытуы туралы үзінді б.з.д. III ғасырда қосылған деп санайды. Будданың ауырып, Ананданы өзінің баспанасы болуға шақырған жерін Баро өте көне деп санайды, Мара мен Ананданы кінәлайтын жерлер бұрыннан бар. Қорытындылай келе, Барео, Прилюски және Хорнер Ананда айыпталған қылмыстар кейінгі қосымша деп дәлелдеді. Алайда, Финдли бұған келіспейді, өйткені монастырь тәртіптері туралы мәтіндердегі есеп Махапариниббан Суттаға және Ананданың кейіпкеріне сәйкес келеді, өйткені ол мәтіндерде жалпы сипатталған.

The First Council began when Ānanda was consulted to recite the discourses and to determine which were authentic and which were not. Mahākassapa asked of each discourse that Ānanda listed where, when, and to whom it was given, and at the end of this, the assembly agreed that Ānanda's memories and recitations were correct, after which the discourse collection (, ) was considered finalized and closed. Ānanda therefore played a crucial role in this council, Many early Buddhist discourses started with the words "Thus have I heard" (, ), which according to most Buddhist traditions, were Ānanda's words, Besides this, he was charged for having forgotten to request the Buddha to specify which offenses of monastic discipline could be disregarded; for having stepped on the Buddha's robe; for having allowed women to honor the Buddha's body after his death, which was not properly dressed, and during which his body was sullied by their tears; and for having failed to ask the Buddha to continue to live on. Ānanda did not acknowledge these as offenses, but he conceded to do a formal confession anyway, " in faith of the opinion of the venerable elder monks"Ānanda wanted to prevent disruption in the saṅgha. With regard to having women ordained, Ānanda answered that he had done this with great effort, because Mahāpajāpati was the Buddha's foster mother who had long provided for him. With regard to not requesting the Buddha to continue to live, many textual traditions have Ānanda respond by saying he was distracted by Māra, though one early Chinese text has Ānanda reply he did not request the Buddha to prolong his life, for fear that this would interfere with the next Buddha Maitreya's ministry. Indologists von Hinüber and Jean Przyluski argue that the account of Ānanda being charged with offenses during the council indicate tensions between competing early Buddhist schools, i. e. schools that emphasized the discourses (, ) and schools that emphasized monastic discipline. These differences have affected the scriptures of each tradition: e. g. the Pāli and Mahīśāsaka textual traditions portray a Mahākassapa that is more critical of Ānanda than that the Sarvāstivāda tradition depicts him, reflecting a preference for discipline above discourse on the part of the former traditions, and a preference for discourse for the latter. Another example is the recitations during the First Council. The Pāli texts state that Upāli, the person who was responsible for the recitation of the monastic discipline, recited before Ānanda does: again, monastic discipline above discourse. Analyzing six recensions of different textual traditions of the Mahāparinibbāna Sutta extensively, Bareau distinguished two layers in the text, an older and a newer one, the former belonging to the compilers that emphasized discourse, the latter to the ones that emphasized discipline; the former emphasizing the figure of Ānanda, the latter Mahākassapa. He further argued that the passage on Māra obstructing the Buddha was inserted in the fourth century BCE, and that Ānanda was blamed for Māra's doing by inserting the passage of Ānanda's forgetfulness in the third century BCE. The passage in which the Buddha was ill and reminded Ānanda to be his own refuge, on the other hand, Bareau regarded as very ancient, pre dating the passages blaming Māra and Ānanda. In conclusion, Bareau, Przyluski and Horner argued that the offenses Ānanda were charged with were a later interpolation. Findly disagrees, however, because the account in the texts of monastic discipline fits in with the Mahāparinibbāna Sutta and with Ānanda's character as generally depicted in the texts.

Тарихилығы

Дәстүр бойынша, Бірінші кеңес жеті айға созылды. Дегенмен, ғалымдар бүкіл канонның Бірінші кеңесте шынымен оқылғанына күмән келтіреді, себебі ерте мәтіндерде медитация сияқты маңызды тақырыптар бойынша әртүрлі есептер кездеседі. Бірақ, қазір Виная питака және Сутта питака деп белгілі болған ерте нұсқалар оқылған болуы мүмкін. Соған қарамастан, көптеген ғалымдар 19 ғасырдың соңынан бастап Бірінші кеңестің тарихилығын ықтималсыз деп санайды. Мысалы, шығыстанушылар Луи де Ла Валле Пуссен және Д. П. Минаев Будда қайтыс болғаннан кейін бас қосылған болуы мүмкін деп ойлады, бірақ Бірінші кеңеске дейін немесе кейін болған негізгі тұлғалар мен оқиғаларды ғана тарихи деп есептеді. Бароу және индолог Герман Олденберг сияқты басқа ғалымдар Бірінші кеңес туралы есеп Екінші кеңестен кейін жазылған және оның есебіне негізделген болуы мүмкін деп санайды, өйткені Будданың өлімінен кейін шешуге тиіс үлкен мәселелер болған жоқ, сондай-ақ Бірінші кеңесті ұйымдастырудың да қажеттілігі тумады. Есептердегі көптеген материалдар, тіпті одан да дамыған кейінгі есептерде, Ананда Будданың дұрыс үйретімін жеткізетін таза делдал ретінде бейнеленеді. Алайда, археолог Луи Фино, индолог Э. Э. Обермиллер және белгілі бір дәрежеде индолог Налинакша Датт Пали мәтіндері мен санскрит дәстүрлері арасындағы сәйкестікке байланысты Бірінші кеңес туралы есептің шынайы деп санайды. Индолог Ричард Гомбрич, Бхикху Сужато мен Бхикху Брахмалидің аргументтеріне сүйене отырып, "Пали канонының үлкен бөлігі Будда ваканасын, яғни "Будданың сөздерін" сақтап қалғанына сенудің мәні бар, ол бізге оның шәкірті Ананда және Бірінші кеңес арқылы жеткен" деді.

Рөл мен сипаты

Ананда Будданың ең маңызды шәкірттерінің бірі ретінде танылды. Аңгуттара Никая мен Самьютта Никаяда берілген шәкірттер тізімдерінде әр шәкірттің қандай да бір сапада алдыңғы қатарлы екені айтылған. Ананда басқа шәкірттерге қарағанда жиі аталады: ол жүріс-тұрысы, басқаларға көңіл бөлу, есте сақтау қабілеті, эрудиция және шешімділік жағынан ең алдымен аталады. Ананда Будданың өлімінен бұрын Махапариниббан Сутта сипатталғандай, Будданың мадақтау уағызының тақырыбы болды: бұл мейірімді, өзімшіл емес, танымал және басқаларға деген қамқор адам туралы уағыз. Мәтіндерде ол буддадан үйренген жанашырлықпен қарапайым адамдармен қарым-қатынаста болатынын көрсетеді. Будда монахтар мен жай адамдар да Ананданы көріп, оның Будданың ілімін оқып, үйретуін тыңдағандарына қуанышты болды. Бұған қоса, Ананда Буддаға хатшы сияқты міндеттерде көмектесіп, өзінің ұйымдастырушылық қабілетімен танылды. Ананда көптеген жағынан Будданың жеке қажеттіліктеріне ғана емес, сонымен қатар сангханың әлі де жас, өсіп келе жатқан институтының қажеттіліктеріне де қызмет етті. Бұған қоса, Будданың көптеген ілімдерін есте сақтау қабілеті болғандықтан, ол "көп естіген" (санскритше: Бахушрута) ең бастысы ретінде сипатталады. Ананда өзінің ерекше есте сақтау қабілетімен танымал болды, себебі қарапайым адам Анандамен бірдей бола алды, Будда Ананда арқылы өз ілімдерін көпшілікке оңай жеткізе алды. Ананданың мінезі Будданың мінезіне көп жағынан қарама-қайшы болды: ол ағартылмаған және қателік жасаған адам болды. Алайда, ол Буддаға қызмет етуге толықтай берілген. Будда ерте мәтіндерде Анандаға әке және ұстаз ретінде суреттелген, қатал, бірақ жанашыр. Ананда Буддаға қатты сүйіспеншілікпен қарап, оған жанынан өтуге дайын болған. Ол Будданың да, Сарипуттаның да өлімін жоқтады, олармен жақын достық қарым-қатынаста болды: екі жағдайда да Ананда қатты шоқ болды. Алайда, Ананданың Буддаға деген сенімі Будданың іліміне деген сенімнен гөрі, адам, әсіресе Будданың тұлғасына деген сенімді білдірді. Бұл Анандаға Бірінші кеңесте айып тағылған қылмыстарға әкелетін есептерде қайталанатын үлгі. Оның үстіне, Ананданың мәтіндерде сипатталған әлсіз жақтары кейде ақыл-ойының баяу болуы және зейінінің жетіспеушілігі болды, бұл оның Будданың қызметшісі ретінде рөліне байланысты байқалады: бұл мінез-құлық сияқты кішігірім мәселелерді, сонымен қатар болашағы жоқ адамды шәкірті ретінде тағайындау немесе Будданы дұрыс емес уақытта алаңдататын сияқты маңызды мәселелерді қамтиды. Мысалы, бірде Махакассапа Ананданы қатты сөзімен сөгіп, Ананданың көп саяхаттап жүргенін сынға алды. Сарвастивада мәтінінде сипатталған тағы бір оқиғада Ананда - Девадаттаға психикалық күштерді үйретуге дайын жалғыз шәкірт, ол кейін Будданы жоюға тырысқанда оларды қолданады. Алайда Махисасака мәтініне сәйкес, Девадатта Буддаға қарсы шыққан кезде, Ананда онымен келіспей, ресми кездесуде оған қарсы дауыс берді. Ананданың рухани дамуы буддалық мәтіндерде көп талқыланады, жалпы қорытынды Ананданың дүниелік байланыстары мен Будданың тұлғасына деген сүйіспеншілігіне байланысты басқа шәкірттерге қарағанда баяу болғаны, екеуі де Будда мен жай қауымдар арасындағы аралас жұмысына негізделген.

Ānanda was recognized as one of the most important disciples of the Buddha. In the lists of the disciples given in the Aṅguttara Nikāya and Saṃyutta Nikāya, each of the disciples is declared to be foremost in some quality. Ānanda is mentioned more often than any other disciple: he is named foremost in conduct, in attention to others, in power of memory, in erudition and in resoluteness. Ānanda was the subject of a sermon of praise delivered by the Buddha just before the Buddha's death, as described in the Mahāparinibbāna Sutta: it is a sermon about a man who is kindly, unselfish, popular, and thoughtful toward others. In the texts he is depicted as compassionate in his relations with lay people, a compassion he learnt from the Buddha. The Buddha relays that both monastics and lay people were pleased to see Ānanda, and were pleased to hear him recite and teach the Buddha's teaching. Moreover, Ānanda was known for his organizational skills, assisting the Buddha with secretary like duties. In many ways, Ānanda did not only serve the personal needs of the Buddha, but also the needs of the still young, growing institute of the saṅgha. Moreover, because of his ability to remember the many teachings of the Buddha, he is described as foremost in "having heard much" (, Sanskrit: bahuśruta, ). Ānanda was known for his exceptional memory, Because the run of the mill person could identify with Ānanda, the Buddha could through Ānanda convey his teachings to the mass easily. Ānanda's character was in many ways a contradiction to that of the Buddha: being unenlightened and someone who made mistakes. At the same time, however, he was completely devoted to service to the Buddha. The Buddha is depicted in the early texts as both a father and a teacher to Ānanda, stern but compassionate. Ānanda was very fond of and attached to the Buddha, willing to give his life for him. He mourned the deaths of both the Buddha and Sāriputta, with whom he enjoyed a close friendship: in both cases Ānanda was very shocked. Ānanda's faith in the Buddha, however, constituted more of a faith in a person, especially the Buddha's person, as opposed to faith in the Buddha's teaching. This is a pattern which comes back in the accounts which lead to the offenses Ānanda was charged with during the First Council. Moreover, Ānanda's weaknesses described in the texts were that he was sometimes slow witted and lacked mindfulness, which became noticeable because of his role as attendant to the Buddha: this involved minor matters like deportment, but also more important matters, such as ordaining a man with no future as a pupil, or disturbing the Buddha at the wrong time. For example, one time Mahākassapa chastised Ānanda in strong words, criticizing the fact that Ānanda was travelling with a large following of young monks who appeared untrained and who had built up a bad reputation. In another episode described in a Sarvāstivāda text, Ānanda is the only disciple who was willing to teach psychic powers to Devadatta, who later would use these in an attempt to destroy the Buddha. According to a Mahīśāsaka text, however, when Devadatta had turned against the Buddha, Ānanda was not persuaded by him, and voted against him in a formal meeting. Ānanda's late spiritual growth is much discussed in Buddhist texts, and the general conclusion is that Ānanda was slower than other disciples due to his worldly attachments and his attachment to the person of the Buddha, both of which were rooted in his mediating work between the Buddha and the lay communities.

Оқытуды жалғастыру

Будда қайтыс болғаннан кейін, кейбір дереккөздер Ананда Үндістанның батысында, Косамби аймағында көбінесе тұрды, онда ол көптеген шәкірттерін тәрбиеледі. Басқа дереккөздерде ол Велувана монастырында болғаны айтылады. Ананданың бірнеше шәкірттері өздерінің есімдерін танытты. Дивьявадана және Ашокавадана сияқты канондық емес санскрит деректерінде Будданың өлімі алдында Будда Анандаға өзінің шәкірті Маджхантиканың Будданың үйретімін тарату үшін Кашмирдегі Удяна қаласына баратынын сеніп айтқан. Махакассапа болжам жасады, кейін ол шын болды, Ананданың болашақ шәкірттерінің бірі Санаваси Матурадағы сангхаға табысты бизнестен түскен пайдадан өткізілген тойда көптеген сыйлықтар беретінін айтты. Осы оқиғадан кейін Ананда Санавасиді қаһарлы болуға және оның шәкірті болуға сәтті көндірді. Кейін Ананда Санавасиге оның көптеген материалдық сыйлықтар жасағанын, бірақ «Дхамма сыйлығын» бермегенін көрсетіп, инабаттандырды. Түсіндіруді сұрағанда, Ананда Санавасидің монахқа қабылданған жағдайда Дхамма сыйлығын беретінін айтты, бұл Санавасидің қаһарлы болу шешіміне жеткілікті себеп болды.

Өлім және монументтер

thumb |Ананданың өлімін бейнелейтін жартылай қалпына келтірілген үнді бас рельефі. Дәстүрлі буддалық есептерде ол Рохини өзенінің үстінде, ауада соңғы Нирванаға қол жеткізгені айтылады. Оң жағында монах медитация жасап отырған бейнесі, сол жағында скелеттің жартысы, тізе бүгіп отырған тәжді тұлға және тәжді тұлғаның үстінде шатыр ұстап тұрған екінші тұлға бейнеленген.|alt=Оң жақта медитация жасап отырған монах, сол жақта скелеттің жартысы, тізе бүгіп отырған тәжді тұлға және тәжді тұлғаның үстінде шатыр ұстап тұрған екінші тұлға |upright=1.5

Ерте буддалық мәтіндер Ананданың қайтыс болған күні туралы мәлімет бермейді, бірақ қытайлық паломник монах Факсианның (337-422 ж.с.) айтуынша, Ананда 120 жыл өмір сүрген. Дегенмен, кейінгі уақыт белгісіне сәйкес, Ананда 758-85 жылға дейін өмір сүрген болуы мүмкін. Буддизмді зерттеуші ғалым Л.С. Кузинс Ананданың өлімін Буддадан жиырма жыл кейін деп есептейді. Ананда өмірінің соңына дейін үйреткен. Муласарвастивада деректеріне сәйкес, Ананда жас монахтың бір шумақты дұрыс оқымағанын естіп, оған кеңес берген. Ол бұл туралы ұстазына хабарлағанда, ол: «Ананда қартайды, жадысы нашарлайды» деп қарсылық білдірген. Бұл Ананданы соңғы Нирванаға қол жеткізуге итермелеген. Ол «[Будданың] ілімінің сақтауын» шәкірті Санавасиге тапсырып, Ганг өзеніне қарай аттанған. Бірақ, пали деректеріне сәйкес, Ананда өлімге кенелгенде, соңғы сәттерін Весалиде өткізуге шешім қабылдап, Рохини өзеніне сапар шеккен. Муласарвастивада нұсқасы одан әрі кеңейтіп, өзенге жеткенше Маджхантика (бұрынғы болжам бойынша) деп аталатын көрушімен және буддизмге өткен бес жүз ізбасарымен кездескенін айтады. Кейбір дереккөздер Ананданың Будданың хабарын оған жеткізгенін мәлімдейді. Ананда өзеннен өтіп бара жатқанда, оның өлімін куәгерлік етуге және оның қалдықтарына ие болуға ниеттенген Аджатасатту патша оның артынан ерген. Ананда Аджатасаттуға өлетін күнін хабарлайтынына уәде берген еді, сондықтан ол оны хабардар еткен. Бірақ өзеннің арғы жағында Весалиден келген Личхавилер де оны сол себеппен күтіп тұрды. Палиде екі тарап қызығушылық танытқан, бірақ екі тарап Сакия және Колия тайпалары болған. Ананда өзеннің екі жағында өлгенінің біреуін ренжітетінін түсінген. Сондықтан ол табиғаттан тыс қабілетін пайдаланып, ауаға көтеріліп, ауада медитация жасап, денесі отқа айналған, ал оның қалдықтары өзеннің екі жағалауына түскен, немесе кейбір нұсқаларда төрт бөлікке бөлінген. Осылайша Ананда барлық тарапты қуантқан. Басқа нұсқаларда, Муласарвастивада нұсқасы да бар, оның өлімі ауада емес, өзен ортасындағы баржада болған. Қалдықтары Ананданың тілегі бойынша екіге бөлінген. Маджхантика кейіннен Будданың болжамын орындап, тапсырмасын сәтті аяқтаған. Соңғысының шәкірті Упагупта Ашока патшаның ұстазы болған (б.з.д. 3 ғасыр). Санаваси мен Маджхантика Ананданың төрт-бес шәкіртімен бірге Екінші Кеңестің көпшілігін құрады, Маджхантика Ананданың соңғы шәкірті болды. Палидің канондық емес деректері Санавасидің Үшінші буддалық кеңесте де жетекші рөл атқарғанын айтады. Тарихи нақтылығы шектеулі болғанымен, Кузинс Екінші Кеңестің жетекші тұлғаларының бірі Ананданың шәкірті болғаны мүмкін деп ойлады, өйткені мәтіндік дәстүрлердің барлығы Анандамен байланысты екенін көрсетеді. Ерте буддалық мәтіндерде Ананда соңғы Нирванаға қол жеткізген және енді қайта туылмайды. Бірақ, ерте мәтіндерден айырмашылығы, Махаяна Лотос Сутрасына сәйкес, Ананда болашақта Будда ретінде дүниеге келеді. Ол бұл істі қазіргі Будда Готама Буддадан баяу орындайды, өйткені Ананда «үлкен білімді» қолдану арқылы Будда болуға ұмтылды. Алайда, осы ұзақ жол мен үлкен күш-жігердің арқасында оның ағартуы ерекше және ұлы салтанатты болады.

Though no Early Buddhist Text provides a date for Ānanda's death, according to the Chinese pilgrim monk Faxian (337422 CE), Ānanda went on to live 120 years. Following the later timeline, however, Ānanda may have lived to 7585 years. Buddhist studies scholar L. S. Cousins dated Ānanda's death twenty years after the Buddha's. Ānanda was teaching till the end of his life. According to Mūlasarvāstivāda sources, Ānanda heard a young monk recite a verse incorrectly, and advised him. When the monk reported this to his teacher, the latter objected that "Ānanda has grown old and his memory is impaired " This prompted Ānanda to attain final Nirvana. He passed on the "custody of the [Buddha's] doctrine" to his pupil Sāṇavāsī and left for the river Ganges. However, according to Pāli sources, when Ānanda was about to die, he decided to spend his final moments in Vesālī instead, and traveled to the river Rohīni. The Mūlasarvāstivāda version expands and says that before reaching the river, he met with a seer called Majjhantika (following the prediction earlier) and five hundred of his followers, who converted to Buddhism. Some sources add that Ānanda passed the Buddha's message on to him. When Ānanda was crossing the river, he was followed by King Ajātasattu , who wanted to witness his death and was interested in his remains as relics. Ānanda had once promised Ajāsattu that he would let him know when he would die, and accordingly, Ānanda had informed him. On the other side of the river, however, a group of Licchavis from Vesālī awaited him for the same reason. In the Pāli, there were also two parties interested, but the two parties were the Sākiyan and the Koliyan clans instead. Ānanda realized that his death on either side of the river could anger one of the parties involved. Through a supernatural accomplishment, he therefore surged into the air to levitate and meditate in mid air, making his body go up in fire, with his relics landing on both banks of the river, or in some versions of the account, splitting in four parts. In this way, Ānanda had pleased all the parties involved. In some other versions of the account, including the Mūlasarvāstivāda version, his death took place on a barge in the middle of the river, however, instead of in mid air. The remains were divided in two, following the wishes of Ānanda. Majjhantika later successfully carried out the mission following the Buddha's prediction. The latter's pupil Upagupta was described to be the teacher of King Aśoka (3rd century BCE). Together with four or five other pupils of Ānanda, Sāṇavāsī and Majjhantika formed the majority of the Second Council, with Majjhantika being Ānanda's last pupil. Post canonical Pāli sources add that Sāṇavāsī had a leading role in the Third Buddhist Council as well. Although little is historically certain, Cousins thought it likely at least one of the leading figures on the Second Council was a pupil of Ānanda, as nearly all the textual traditions mention a connection with Ānanda. In Early Buddhist Texts, Ānanda had reached final Nirvana and would no longer be reborn. But, in contrast with the early texts, according to the Mahāyāna Lotus Sūtra, Ānanda would be born as a Buddha in the future. He would accomplish this slower than the present Buddha, Gotama Buddha, had accomplished this, because Ānanda aspired to becoming a Buddha by applying "great learning". Because of this long trajectory and great efforts, however, his enlightenment would be extraordinary and with great splendor.

Мұра

Махаяналық иконографияда Ананда көбінесе Махакассапамен бірге Будданың оң жағында, ал сол жағында бейнеленеді. Ананда сөзді шешендікпен қолданушы ретінде сипатталған, тіпті Буддаға жатқызылатын мәтіндерде де Ананда кейде нақты бір мәтінге ат қойған немесе Будданың өзінің үйретулерінде қолдануына болатын теңеуді ұсынған. Шығыс Азия буддизмінде Ананда он басты шәкірттердің бірі саналады. Көптеген үнді санскрит және Шығыс Азия мәтіндерінде Ананда Будданың үйретуін жеткізген әулеттің екінші патриархы деп есептеледі, Махакассапа бірінші, ал Маджхантика немесе Санаваси үшінші болып табылады. Сарвастивада және Муласарвастивада мәтіндік дәстүрлерінен сақталған мәліметтерде Махакассапа қайтыс болғанға дейін Будданың үйретуін Анандаға ресми түрде билік беру ретінде тапсырғандығы, сондай-ақ Анандаға оның шәкірті Санавасиге үйретуді жеткізуді бұйырғандығы айтылады. Кейіннен, Ананда қайтыс болғанға дейін Махакассапаның айтқанын орындады. Буддизмді зерттейтін ғалымдар Акира Хиракава мен Бибути Баруа Махакассапа мен Ананда арасындағы ұстаз-оқушы қарым-қатынасына күмәнмен қарады, олардың арасында ерте мәтіндерде көрсетілгендей, келіспеушілік болғандығын айтты. Дегенмен, мәтіндерден үйретуді жеткізу қарым-қатынасы бар екендігі анық көрінеді, ординация әулетіндегі оқушы қарым-қатынасынан өзгеше: ешбір дерек Махакассапаның Ананданың упаджхаясы болғанын көрсетпейді. Махаяналық иконографияда Ананда көбінесе Будданың оң жағында, ал сол жағында Махакассапамен бірге бейнеленеді. Алайда, Тхеравада иконографиясында Ананда осылай бейнеленбейді, ал Дхамманың патриархтар тізімі арқылы берілу мотиві пали тіліндегі дереккөздерде кездеспейді. сурет: тік. VIII-IX ғасырлардағы қытай суреті, екі монахты бейнелейді. Пали дәстүрі бойынша, Ананда буддалық монахтың киімін күріш алқаптарының құрылысына негізделген етіп жасаған. Ананда бхикхуни қауымын құруға үлкен үлес қосып, будда тарихы бойы бхикхунилер оны құрметтеп келді. Бұған қатысты алғашқы іздер Факсиан мен Сюан Цзанның жазбаларында кездеседі. Осыған ұқсас, 5-6 ғасырлардағы Қытай және 10 ғасырлардағы Жапонияда буддалық мәтіндер әйелдерге Анандаға құрмет пен ризашылық білдіру үшін жартылай монахтық сегіз ережені сақтауды ұсынды. Жапонияда бұл қайырымдылық рәсімі кека (悔過) арқылы жүзеге асырылды. 13 ғасырға қарай Жапонияда Анандаға қызығушылық секілді культ бірнеше монастырларда пайда болды, онда оның суреттері мен ступалары қолданылып, оның құрметіне рәсімдер өткізілді. Қазіргі уақытта ғалымдар арасында Ананданың бхикхунилер арасындағы табынуы олардың еркек монахтық дәстүріне тәуелділігін көрсетеді ме, әлде керісінше, олардың заңдылығы мен тәуелсіздігін көрсетеді ме деген пікірлер екіге бөлінеді. Пали Виная мәтіндері буддалық монахтың киімін жасауды Анандаға жатқызады. Буддизм гүлденген сайын, көптеген жандар киімге қымбат маталар сыйлай бастады, бұл монахтарды ұрлық қаупіне ұшыратты. Сондықтан монахтар матаның коммерциялық құнын төмендету үшін, одан киім тігу алдында оны кесіп тастады. Будда Анандадан кішкентай матадан жасалған буддалық киімнің үлгісін ойлап табуын сұрады. Ананда Магадханың күріш алқаптарының бөліктеріне бөлінген жердің жағалаулары сияқты стандартты киім үлгісін жасады. Анандамен байланысты тағы бір дәстүр – паритта оқу. Тхеравада буддистері паритта ән айту кезінде су шашу салтының Ананданың Весалиге сапарынан бастау алатынын түсіндіреді, ол Ратана Суттаны оқып, қайыр-садақа сауытынан су шашып берді. Сонымен қатар, кейде Анандаға жатқызылатын үшінші дәстүр – буддизмде Бодхи ағаштарын пайдалану. "Калинггабодхи Джатака" мәтінінде Ананда Будданың ағартуының символы ретінде Бодхи ағашын отырғызғаны, осылайша адамдарға Буддаға құрмет көрсету мүмкіндігін бергені айтылады. Бұл ағаш пен ғибадатхана Ананда Бодхи ағашы деп аталды, ол Будда ағартушылыққа қол жеткізген түпкілікті Бодхи ағашының тұқымынан өскендігі айтылады.

thumb|alt=Temple with Buddha image, flanked by Ānanda and Mahākassapa |In Mahāyāna iconography, Ānanda is often depicted flanking the Buddha at the right side, together with Mahākassapa at the left. |upright=1.4
Ānanda is depicted as an eloquent speaker, Even in the texts attributed to the Buddha himself, Ānanda is sometimes depicted giving a name to a particular text, or suggesting a simile to the Buddha to use in his teachings. In East Asian Buddhism, Ānanda is considered one of the ten principal disciples. In many Indian Sanskrit and East Asian texts, Ānanda is considered the second patriarch of the lineage which transmitted the teaching of the Buddha, with Mahākassapa being the first and Majjhantika or Saṇavāsī being the third. There is an account dating back from the Sarvāstivāda and Mūlasarvāstivāda textual traditions which states that before Mahākassapa died, he bestowed the Buddha's teaching on Ānanda as a formal passing on of authority, telling Ānanda to pass the teaching on to Ānanda's pupil Saṇavāsī. Later, just before Ānanda died, he did as Mahākassapa had told him to. Buddhist studies scholars Akira Hirakawa and Bibhuti Baruah have expressed skepticism about the teacherstudent relationship between Mahākassapa and Ānanda, arguing that there was discord between the two, as indicated in the early texts. Regardless, it is clear from the texts that a relationship of transmission of teachings is meant, as opposed to an upajjhāyastudent relationship in a lineage of ordination: no source indicates Mahākassapa was Ānanda's upajjhāya. In Mahāyāna iconography, Ānanda is often depicted flanking the Buddha at the right side, together with Mahākassapa at the left. In Theravāda iconography, however, Ānanda is usually not depicted in this manner, and the motif of transmission of the Dhamma through a list of patriarchs is not found in Pāli sources. thumb |upright |8th9th century Chinese painting, depicting two monks dressed in robes made of pieces. Pāli tradition has it that Ānanda designed the Buddhist monk's robe, based on the structure of rice fields.|alt=Painting with two monks, one with Central Asian traits, holding his index finger against his thumb; one with East Asian traits, holding his hands folded in front. Because Ānanda was instrumental in founding the bhikkhunī community, he has been honored by bhikkhunīs for this throughout Buddhist history. The earliest traces of this can be found in the writings of Faxian and Xuan Zang, who reported that bhikkhunīs made offerings to a stūpa in Ānanda's honor during celebrations and observance days. On a similar note, in 5th6th century China and 10th century Japan, Buddhist texts were composed recommending women to uphold the semi monastic eight precepts in honor and gratitude of Ānanda. In Japan, this was done through the format of a penance ritual called keka (悔過). By the 13th century, in Japan a cult like interest for Ānanda had developed in a number of convents, in which images and stūpas were used and ceremonies were held in his honor. Presently, opinion among scholars is divided as to whether Ānanda's cult among bhikkhunīs was an expression of their dependence on male monastic tradition, or the opposite, an expression of their legitimacy and independence. Pāli Vinaya texts attribute the design of the Buddhist monk's robe to Ānanda. As Buddhism prospered, more laypeople started to donate expensive cloth for robes, which put the monks at risk for theft. To decrease its commercial value, monks therefore cut up the cloth offered, before they sew a robe from it. The Buddha asked Ānanda to think of a model for a Buddhist robe, made from small pieces of cloth. Ānanda designed a standard robe model, based on the rice fields of Magadha, which were divided in sections by banks of earth. Another tradition that is connected to Ānanda is paritta recitation. Theravāda Buddhists explain that the custom of sprinkling water during paritta chanting originates in Ānanda's visit to Vesālī, when he recited the Ratana Sutta and sprinkled water from his alms bowl. A third tradition sometimes attributed to Ānanda is the use of Bodhi trees in Buddhism. It is described in the text Kāliṅgabodhi Jātaka that Ānanda planted a Bodhi tree as a symbol of the Buddha's enlightenment, to give people the chance to pay their respects to the Buddha. This tree and shrine came to be known as the Ānanda Bodhi Tree, said to have grown from a seed from the original Bodhi Tree under which the Buddha is depicted to have attained enlightenment.

Өнер саласында

1856 және 1858 жылдар аралығында Ричард Вагнер Ананда мен төменгі кастаға жататын Пракрити туралы аңызға негізделген опера либреттосының жобасын жазды. Ол «Die Sieger» деп аталатын туындының тек шағын прозалық эскизін қалдырды, бірақ бұл тақырып оның кейінгі операсы «Parsifal»-ға шабыт берді. Вагнердің шығыстанушы Эжен Бернуфтың аудармаларына сүйенген аңыз нұсқасында Пракритидің анасының сиқыры Анандаға әсер етпейді, ал Пракрити Анандаға деген құштарлығын түсіндіру үшін Буддаға жүгінеді. Будда Пракрити мен Ананданың бірігуі мүмкін екенін, бірақ Пракрити Будданың талаптарына келісуі керектігін айтады. Пракрити келіседі, бірақ Будданың ойы басқаша екені белгілі болады: ол Пракритиден бхикхуни болып қабылдануын және Ананданың рухани қарындасы ретінде ұяңдық өмір сүруін сұрайды. Басында Пракрити қайғырып жылайды, бірақ Будда оның қазіргі жағдайының себебі – бұрынғы өміріндегі карма екенін түсіндірген соң, ол бхикхуни өміріне қуана қабылданады. Рухани тақырыптардан бөлек, Вагнер Будданың сын арқылы касталық жүйенің кемшіліктерін де көрсетеді. Шопенгауэрдің философиясынан нәр алып, Вагнер құштарлықпен ізделінетін құтқарылу мен нағыз рухани құтқарылудың аражігін аңғартады: ол сүйген адамы арқылы құтқарылуға тырысу арқылы Пракрити тек өмір сүруге деген құштарлығын (Wille zum Leben) бекітеді, ол оның құтқарылуға жетуіне кедергі келтіреді. Бхикхуни болып қабылдану арқылы ол рухани құтқарылуға ұмтылады. Осылайша, Махападжапатидің қабылдануы туралы ерте буддалық әңгіме Пракритидің әңгімесімен ауыстырылады. Вагнердің сөзіне сәйкес, Пракритиді қабылдауға рұқсат беру арқылы Будда өмірдегі өз мақсатын да толықтай орындайды: «[Ол] барлық тіршілік иелеріне пайда келтіру мақсатымен әлемдегі өмірін аяқталған деп санайды, себебі ол әйелдерге де тікелей құтқарылу жолын ашты». Ананда мен Пракрити туралы осы аңыз үнді ақыны Рабиндранат Тагордың «Chandalika» атты қысқаша пьесасына негіз болды. «Chandalika» рухани қақтығыстар, касталар мен әлеуметтік теңдік тақырыптарын қамтиды және үнді қоғамын қатаң сынап көрсетеді. Дәстүрлі аңыздағыдай, Пракрити Анандаға ғашық болады, ол оған су сыйлығын қабылдап, өзіне деген құрметін арттырады. Пракритидің анасы Ананданы баурап алу үшін сиқыр қолданады. Алайда Тагордың пьесасында Пракрити кейін жасаған ісіне өкініп, сиқырды кері қайтарады.

Between 1856 and 1858 Richard Wagner wrote a draft for an opera libretto based on the legend about Ānanda and the low caste girl Prakṛti. He left only a fragmentary prose sketch of a work to be called Die Sieger, but the topic inspired his later opera Parsifal. In Wagner's version of the legend, which he based on orientalist Eugène Burnouf's translations, the magical spell of Prakṛti's mother does not work on Ānanda, and Prakṛti turns to the Buddha to explain her desires for Ānanda. The Buddha replies that a union between Prakṛti and Ānanda is possible, but Prakṛti must agree to the Buddha's conditions. Prakṛti agrees, and it is revealed that the Buddha means something else than she does: he asks Prakṛti to ordain as a bhikkhunī, and live the celibate life as a kind of sister to Ānanda. At first, Prakṛti weeps in dismay, but after the Buddha explains that her current situation is a result of karma from her previous life, she understands and rejoices in the life of a bhikkhunī. Apart from the spiritual themes, Wagner also addresses the faults of the caste system by having the Buddha criticize it. Drawing from Schopenhauer's philosophy, Wagner contrasts desire driven salvation and true spiritual salvation: by seeking deliverance through the person she loves, Prakṛti only affirms her will to live (Wille zum Leben), which is blocking her from attaining deliverance. By being ordained as a bhikkhunī she strives for her spiritual salvation instead. Thus, the early Buddhist account of Mahāpajāpati's ordination is replaced by that of Prakṛti. According to Wagner, by allowing Prakṛti to become ordained, the Buddha also completes his own aim in life: "[H]e regards his existence in the world, whose aim was to benefit all beings, as completed, since he had become able to offer deliverancewithout mediationalso to woman." The same legend of Ānanda and Prakṛti was made into a short prose play by the Indian poet Rabindranath Tagore, called Chandalika. Chandalika deals with the themes of spiritual conflict, caste and social equality, and contains a strong critique of Indian society. Just like in the traditional account, Prakṛti falls in love with Ānanda, after he gives her self esteem by accepting a gift of water from her. Prakṛti's mother casts a spell to enchant Ānanda. In Tagore's play, however, Prakṛti later regrets what she has done and has the spell revoked.