Кіріспе

Англия мен Уэльсте бұрынғы ортақ құқық бойынша қылмыстық құқық бұзушылық, әлем елдеріндегі құдайды қорлау заңдарына шолу

Құдайды қорлау бастапқыда Англияның ортақ құқығындағы құқық бұзушылық болған. Бүгінде бұл Солтүстік Ирландияның ортақ құқығындағы құқық бұзушылық болып табылады, бірақ Англия мен Уэльсте жойылды, ал Канада мен Жаңа Зеландияда күші жойылды. Бұл – христиан дінін қаралау, жамандау, мазақтау және жек көру үшін, христиандардың сезімдерін дүрсілтіп, ашуландыратын материалдарды жариялаудан тұратын қылмыстық жаланың бір түрі. Тарихи тұрғыдан, құдайды қорлау және құдайды қорлау сияқты ортақ құқық бұзушылықтары британдық колониялар мен аумақтарда Англияның ортақ құқығынан ортақ құқық бұзушылықтары ретінде қабылданды. 19 ғасырдың соңынан бастап бірнеше колониялар мен елдер ортақ құқық бұзушылықтарын сер Джеймс Фитцджеймс Стивеннің 1879 жылы Англиядағы Корольдік комиссияның бір бөлігі ретінде жазған "Стивен кодексі" деп аталатын кодекс жобасының қабылданған нұсқаларымен алмастырды. Стивен кодексіне құдайды жамандау қылмысы енді, бірақ құдайды қорлау туралы ештеңе айтылмады. Англия мен Уэльсте 2008 жылғы Қылмыстық әділет және көші-қон заңының қабылдануымен құдайды қорлау және құдайды қорлау сияқты ортақ құқық бұзушылықтары жойылды, бірақ бұл құқық бұзушылықтар әртүрлі елдерде, штаттарда, аумақтарда және заңдық юрисдикцияларда ортақ құқық, қылмыстық кодекс немесе қылмыстық заңның бір бөлігі ретінде сақталып келеді.

Біріккен Ұлттар Ұйымының 34-жалпы түсініктемесі

Құдайды қорлау туралы заңдар Азаматтық және саяси құқықтар туралы халықаралық келісімге (ICCPR) қайшы келеді. 2011 жылдың шілдесінде БҰҰ Адам құқықтары жөніндегі комитеті пікір және өрнек бостандығына қатысты 52 тармақты мәлімдеме, Азаматтық және саяси құқықтар туралы халықаралық пактке 34-ші жалпы түсініктеме жариялады. 48-тармақта былай делінген:

Қорғаныс

Канада мен Жаңа Зеландияда, сондай-ақ Стефан кодексінің нұсқаларын өз заңнамаларына енгізген басқа да елдерде, діни мәселелер бойынша кез келген пікірді адал ниетпен және ұстамды тілмен білдіру дінге қарсы жала жабу емес еді.

Австралия

Ағылшын заңына сәйкес, құдайды қорлау және құдайды жамандау туралы қылмыстар Австралия отарларына көшірілді және штаттық заңға "қабылданды". Австралияның федералды заңы бойынша құдайды қорлау және құдайды жамандау қылмыстық құқық бұзушылықтары болып табылмайды, ал ортақ құқық бойынша жасалған бұзушылықтар 1995 жылғы Қылмыстық кодекс актісімен жойылды. Бұл қылмыстар Квинсленд және Батыс Австралияда толығымен жойылды, себебі олар 1899 және 1913 жылдары ортақ құқық бойынша жасалған бұзушылықтарды жойған Қылмыстық кодекстерді қабылдады және оларды кодекстік қылмыстармен алмастырмады. 1924 жылғы Тасманияның Қылмыстық кодексі құдайды қорлау және құдайды жамандау қылмыстарын қамтиды, сонымен қатар ортақ құқық бойынша жасалған бұзушылықтарды да жойды, ал Жаңа Оңтүстік Уэльсте Қылмыстар туралы заң құдайды жамандауды мойындайды және ортақ құқық бойынша жасалған бұзушылықтар жойылған жоқ: екі штатта да тиісті заңдар көп жылдар бойы қолданылмайды және көбінесе ескірген деп есептеледі. Австралия астаналық аумағы 1996 жылғы Заң реформасы (жою және қайтару) актісімен құдайды жамандау туралы ортақ құқық бойынша жасалған бұзушылықты жойды, бірақ құдайды қорлау туралы емес. Оңтүстік Австралияда, Викторияда және Солтүстік территориядағы жағдай белгісіз, себебі жергілікті Қылмыстық кодекстерде (немесе Викториядағы Қылмыстар туралы заңда) құдайды қорлау немесе құдайды жамандау туралы ештеңе айтылмаған, бірақ ортақ құқық бойынша жасалған бұзушылықтарды нақты жоймады: нәтижесінде, бұл заңдар көп жылдар бойы қолданылмайды және ескірген деп саналады.

Қылмыс пен қорғаныстың қысқаша мазмұны

Дінге құрметсіздік және дінге құрметсіздік жаласы 1892 жылғы Қылмыстық кодекс актісі дінге құрметсіздік туралы жалпы құқықтық құқық бұзушылықты жойғанға дейін, бірақ дінге құрметсіздік жаласы құқық бұзушылығын қамтығанға дейін, жалпы құқықтық құқық бұзушылықтар болып саналды. 2018 жылдың желтоқсанында жойылғанға дейін, дінге құрметсіздік жаласы Канаданың Қылмыстық кодексінің 296-бабы бойынша құқық бұзушылық болып табылды. Бұл екі жылдан аспайтын мерзімге сотқа түсірумен жазаланатын қылмыс еді. Дінге құрметсіздік жаласы туралы заң, Канаданың барлық заңдары сияқты, Канаданың Құқықтар мен бостандықтар хартиясының 2-бабына бағынды, ол сөз бостандығын қорғайды. Заң күшін жоюға дейін, 1982 жылы күшіне енген Хартияның сөз бостандығына кепілдігімен дінге құрметсіздік жаласының сәйкестігін қарастыруды ешбір сотқа талап етпеді.

Соңғы айыптау: Р. Р. Рахардқа қарсы (1935)

1935 жылы Квебек провинциясында Р. против Рахард ісінде Құдайға қарсы жала жабуға қатысты соңғы қудалау болды. Сол істе сот прокурор Э.Дж. Мёрфидің 1926 жылғы Р. против Сперри ісінде ұсынған аргументін қабылдады. Мёрфи мырза мәселені былай қойды:

Рахард ісінде сот Канада Англикан шіркеуінің пасторы Виктор Рахардты Рим-католик шіркеуін қаралағаны үшін Құдайға қарсы жала жабуда кінәлі деп тапты. Сот қолданған "біз өмір сүретін адамдардың басым көпшілігінің сезімдері мен ең терең діни сенімдерін қорлауға бағытталған және осы мақсатта жасалған" деген сөздер Лорд Колеридждің, LCJ Р. против Брэдлау ісіндегі қорытындысынан алынған.

Жою

2017 жылдың 6 маусымында Әділет министрі 42-ші Канада Парламентіне C 51 заң жобасын енгізді. Бұл заң жоба конституцияға қайшы немесе қолданыстан қалған деп танылған басқа да қағидалармен қатар, құдайға қарсы жала жабу туралы заңды жоюды көздеді. Заң жобасы 2017 жылдың 11 желтоқсанында Халық қабылдады. Сенат 2018 жылдың 30 қазанында түзетулермен заң жобасын мақұлдады. Алайда, Халық 10 желтоқсанда Сенатқа түзетулерге келіспейтінін хабарлады, сол себепті 11 желтоқсанда Сенат олардың қабылдануын талап етпеді және заң жобасы қабылданды. 13 желтоқсанда генерал-губернатор ресми түрде патшаның бекітімін берді, осылайша жою күшіне енді.

Ирландия Республикасы

Ирландия Республикасында 1961 жылғы Құлықсыздық туралы заңның 13-бабы құдайға қарсы жамандау үшін жазаларды белгілеген, бірақ бұл құқық бұзушылықтың мәнін анықтамаған. 1937 жылғы Конституция қабылданғалы бері жасалған жалғыз қудалау әрекеті 1999 жылы болды; Жоғарғы Сот Конституцияның жалпы құқық бойынша құдайға қарсы жамандау қылмысын жойғанын мәлімдеді, содан бері «құдайға қарсы жамандау қылмысы неден тұратынын айту мүмкін емес». 2009 жылғы Құлықсыздық туралы заң «құдайға қарсы материалды жариялау немесе айту» деген жаңа құқық бұзушылықты анықтады, бұл Конституцияның 40.6.1. i. тармағында талап етілген, онда «құдайға қарсы, бүлікшіл немесе ұятсыз материалды жариялау немесе айту заңмен белгіленген жазаға тартылатын қылмыс болып табылады» делінген. Кейіннен 37-ші түзету Конституциядан «құдайға қарсы» деген сөзді алып тастады.

Жою

2018 жылдың 19 наурызында Әділет министрі Эндрю Литтл 123-бапты жоюды көздейтін Қылмыстар туралы түзету жобасын ұсынды. Заң жобасы 28 наурызда бірінші оқылымда қабылданды және 28 қыркүйекте Әділет комитетіне жіберілді. Комитет 123-бапты өзгеріссіз жоюды ұсынды. Заң жобасы 2018 жылдың 11 желтоқсанында екінші оқылымда, 2019 жылдың 20 ақпанында жалпы палата комитетінде және 2019 жылдың 5 наурызында үшінші оқылымда мақұлданды. 11 наурызда патшалық келісім берілді және Заң 2019 жылдың 12 наурызында күшіне енді, сол күні 1961 жылғы Қылмыстық кодекстің 123-бабы жойылды.

Англия мен Уэльс

1985 жылы Заң комиссиясы (Англия мен Уэльс) «Қылмыстық құқық: діни және қоғамдық құлшылыққа қарсы жасалған құқық бұзушылықтар» атты есеп жариялады, онда дінге қарсы әрекеттер және дінге қарсы жала жабу қылмыстары жойылмайынша, жаңа заң қабылдамау керек деген қорытындыға келді. Англия мен Уэльсте 2008 жылғы 8 шілдеде Қылмыстық әділет және көші-қон заңымен дінге қарсы жала жабу қылмысы жойылды. 2006 жылғы Расалық және діни жеккөру заңы дініне байланысты жеккөруге ұлтадыруды қылмыс деп қарастырды.

Солтүстік Ирландия

Дінге қарсы жала жабу Солтүстік Ирландияның ортақ құқығы бойынша құқық бұзушылық болып табылады. 1843 жылғы Жала туралы заңның 7-бабы қорғаныс құрайды. Сондай-ақ, 1819 жылғы Қылмыстық жала туралы заңға, 1792 жылғы Жала туралы заңға (32 Geo. 3. c. 60) және 1888 жылғы Жала заңын толықтыру туралы заңның 8-бабына қараңыз.