Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1995 жылы Ресейдің оңтүстігінде шешен сепаратистері жасаған шабуыл.
1995 attack by Chechen separatists in southern Russia
Будённовск ауруханасындағы кешірімсіз оқиға 1995 жылдың 14-19 маусымы аралығында болды. Шамил Басаев басқарған 195 шешен сепаратисі Ресейдің оңтүстігіндегі Будённовск қаласына шабуыл жасады. Бұл қала, Чеченстанның тәуелсіздік алған Ичкерия Республикасымен шекарадан солтүстікке қарай 70 миль (113 км) қашықтықта орналасқан. Шабуыл нәтижесінде Ресей мен шешен сепаратистері арасында уақытша атысты тоқтату келісіміне қол қойылды, сондай-ақ Ресей мен Ичкерия арасында бейбіт келіссөздер басталды (бірақ олар кейін сәтсіз аяқталды).
The Budyonnovsk hospital hostage crisis took place from 14 to 19 June 1995, when a group of 195 Chechen separatists led by Shamil Basayev attacked the southern Russian city of Budyonnovsk, some 70 mile (113 km) north of the border with the breakaway Chechen Republic of Ichkeria. The attack resulted in a ceasefire between Russia and Chechen separatists, and peace talks (which later failed) between Russia and Ichkeria.
Бастапқы шабуыл
Басаевтың адамдары әскери жүк көліктерінің колоннасында жасырынып, Ставрополь крайына өтті. 14 маусым күні шамамен сағат 12-де олар бас полиция бөліміне және қала әкімдігіне шабуыл жасап, мемлекеттік ғимараттарға Чечен туларын көтерді. Ресей күштері келгеннен кейін бірнеше сағат өткен соң, шешендер тұрғын аудандарына шегініп, қалалық ауруханада қайта жиналды. Олар 1500-ден 1800-ға дейін адамды (кейбір есептер бойынша 2000-ға немесе тіпті 2500-ға дейін) кепілге алды, олардың көп бөлігі азаматтар (оның ішінде шамамен 150 бала және нәрестесі бар бірқатар әйелдер). Ауруханаға бара жатқанда олар көмектесуден бас тартқан 100 азаматты атып тастады.
Basayev's men crossed into Stavropol Krai concealed in a column of military trucks. At about noon on 14 June, they stormed the main police station and the city hall, where they raised Chechen flags over government offices. Several hours after Russian reinforcements arrived, the Chechens retreated to the residential district and regrouped in the city hospital. There they took hostage between 1,500 and 1,800 people (some estimates reaching as high as 2,000 or even 2,500), most of them civilians (including about 150 children and a number of women with newborn infants). On their way to the hospital, they shot 100 civilians that refused to cooperate.
Қалдықтар дағдарысы
Басаев үлтіматум жариялап, талаптары орындалмаса, кепілдерді өлтіреміз деп қорқытты. Оның талаптарында Бірінші Шешен соғысын тоқтату және Ресейдің шешен өкілдерімен тікелей келіссөздер жүргізу кірді. Сонымен қатар, Басаев ресейлік биліктен оқиға орнына журналистерді шақырып, оларға ауруханадағы шешендердің орналасқан жеріне кіруге рұқсат беруді талап етті. Ресей президенті Борис Ельцин кепілдерді босату үшін бар күшін салатынына уәде беріп, осы шабуылды «цинизм мен қатыгездік тұрғысынан бұрын-соңды болмаған» деп айыптады. 15 маусым күні сағат 8 шамасында шешендер бір кепілді өлтірді. Журналистер белгіленген уақытта келмеген соң, Басаевтың бұйрығымен тағы бес кепіл атып өлтірілді. «Нью-Йорк Таймс» газеті аурухананың бас дәрігерінің сөзін келтірді: «Бірнеше шешен кездейсоқ бес кепілді ұстап алып, оларды атып, Ресей әскерлері өз жерлерін тастап кетуі керек деген талаптарындағы қатыгездіктерін әлемге көрсетті». Қауіпсіздік министрі Сергей Степашин осы өлім жазасы туралы хабарларды «алдау» деп мәлімдеді. Үш күндік қоршаудан кейін Ресей билігі қауіпсіздік күштеріне аурухана комплексін қайта басып алуға бұйрық берді. Осы операцияға МІХ полициясы («милиция») және Ішкі әскерлер, сондай-ақ Федералдық қауіпсіздік қызметінің (ФҚҚ) спецназы (арнайы күштер), оның ішінде элиталық «Альфа» тобы қатысты. Шабуыл жасаушы күштер төртінші күні таңертең аурухана комплексіне шабуыл жасап, күшті қарсылыққа тап болды. Бірнеше сағатқа созылған шайқаста көптеген кепілдер өліп, жергілікті атысты тоқтату туралы келісімге қол жеткізілді, нәтижесінде 227 кепіл босатылды, ал 61 кепілді орыс әскерлері босатты. Бірнеше сағаттан кейін ауруханаға жасалған екінші ресейлік шабуыл да, үшіншісі де сәтсіз аяқталды, осының салдарынан тағы да көп адам қаза тапты. Ресей билігі шешендерді кепілдерді «адам қалқаны» ретінде пайдаланғаны үшін айыптады. Ельциннің адам құқықтары жөніндегі кеңесшісі Сергей Ковалев оқиғаны былай сипаттады: «Жарты сағаттың ішінде аурухана өртеніп кетті, ал осы оқ атысының салдарынан не болғанын біз тек келесі күні таңертең ғана білдік. Мен өз көзіммен қабырғалар мен төбеге жабысқан адам денесінің бөліктерін және күлген денелерді көрдім».
Basayev issued an ultimatum, threatening to kill the hostages unless his demands were met. These included an end to the First Chechen War, and direct negotiations by Russia with the Chechen representatives. Also, Basayev demanded that the Russian authorities bring reporters to the scene and allow them to enter the Chechen position in the hospital. Russian president Boris Yeltsin immediately vowed to do everything possible to free the hostages, denouncing the attack as "unprecedented in cynicism and cruelty". At about 8 pm on 15 June, the Chechens killed a hostage. When the reporters did not arrive at the arranged time, five other hostages were shot to death on Basayev's order. The New York Times quoted the hospital's chief doctor that "several of the Chechens had just grabbed five hostages at random and shot them to show the world they were serious in their demands that Russian troops leave their land." Security Minister Sergei Stepashin called the reports of the execution "a bluff". After three days of siege, the Russian authorities ordered the security forces to retake the hospital compound. The forces employed were MVD police ("militsiya") and Internal Troops, along with spetsnaz (special forces) from the Federal Security Service (FSB), including the elite Alpha Group. The strike force attacked the hospital compound at dawn on the fourth day, meeting fierce resistance. After several hours of fighting in which many hostages were killed by crossfire, a local ceasefire was agreed on and 227 hostages were released; 61 others were freed by the Russian troops. A second Russian attack on the hospital a few hours later also failed, and so did a third, resulting in further casualties. The Russian authorities accused the Chechens of using the hostages as human shields. Yeltsin's human rights advisor Sergey Kovalyov described the scene: "In half an hour the hospital was burning, and it was not until the next morning that we found out what happened there as a result of this shooting. I saw with my own eyes pieces of human flesh stuck to the walls and the ceiling and burned corpses".
Дағдарысты шешу
18 маусымда Басаев пен Ресей премьер-министрі Виктор Черномырдиннің келіссөздері Бірінші Чечен соғысының шешімді нүктесіне айналған келісімге әкелді. Кешірілгендерді босату шартымен Ресей Чечнядағы әскери әрекеттерді тоқтатуға және келіссөздер бастауға келісті. Ал Ельцин сол кезде Канаданың Галифакс қаласында өткен "Сегіздер тобының" саммитіне қатысты. Ельцинмен кездескеннен кейін "Сегіздер тобы" Чечен қақтығысының екі тарапындағы зорлық-зомбылықты айыптады. Журналист дағдарыс туралы сұрағанда, Ельцин көтерілісшілерді "маңдайларына қара лента таққан қорқынышты қарақшылар" деп атады ("Это оголтелые бандиты, понимаешь, с чёрными повязками"). 19 маусымда көптеген кешірілгендер босатылды. Басаевтің 120 ерікті кешірілгеннен құралған тобы (оның ішінде 16 журналист және 9 Мемлекеттік Дума депутаты) Дагестанмен шекараға жақын, Чечняның ішіндегі Зандак ауылына ешқандай оқиғасыз жетті. Қалған кешірілгендер босатылды; Басаев бірнеше журналистермен бірге Дарго ауылына барды, онда оны батыр ретінде күтіп алды. Бұл шабуыл соғыстың шешімді нүктесі деп есептеледі. Ол чечен сепаратистерінің рухын көтеріп, ресейлік қоғамды дүрліктірді және Ресей үкіметінің беделін түсірді. Басталған келіссөздер кешірілгендерге демалып, қайта қарулануға қажетті уақытты сыйлады. Соғыс аяқталғанға дейін Ресей әскерлері бастамашылықты қайтадан қолға алған жоқ.
On 18 June, negotiations between Basayev and Russian prime minister Viktor Chernomyrdin led to a compromise which became a turning point for the First Chechen War. In exchange for release of the hostages, Russia agreed to halt military actions in Chechnya and begin negotiations. Yeltsin meanwhile had gone to the summit of the Group of Eight in Halifax, Canada. After meeting with Yeltsin, the Group of Eight condemned violence on both sides of the Chechen conflict. When asked about the crisis by a journalist, Yeltsin denounced the rebels as ″horrible bandits with black bands on their foreheads″ (″Это оголтелые бандиты, понимаешь, с чёрными повязками″). On 19 June, most of the hostages were released. Basayev's group, with 120 volunteer hostages (including 16 journalists and nine State Duma deputies), traveled uneventfully to the village of Zandak, inside Chechnya, near the border with Dagestan. The remaining hostages were then released; Basayev, accompanied by some of the journalists, went to the village of Dargo, where he was welcomed as a hero. The raid is widely seen as the turning point in the war. It boosted morale among Chechen separatists, shocked the Russian public, and discredited the Russian government. The initiated negotiations gave the hostage takers the critically needed time to rest and rearm. Until the end of the conflict, the Russian forces never regained the initiative.
Қаза тапқандар мен залалдар
Ресми деректерге сәйкес, 129 адам (оның ішінде 18 полицей және 17 әскери қызметкер) қаза тауып, 415 адам жарақат алды (олардың 18-і кейіннен жараларынан қайтыс болды). Оның ішінде кем дегенде 105 кепілдік құрбандары бар. Кем дегенде 11 ресейлік полицей және 14 әскери қызметкер қаза тапты. Қаладағы 160-тан астам ғимарат, соның ішінде 54 мемлекеттік ғимарат және 110 жеке үй қиратылды немесе зақымдалды. Көптеген бұрынғы кепілдер психологиялық жарақаттарға ұшырады және Будённовск қаласындағы жаңа орталықта емделді.
According to official figures, 129 people (including 18 policemen and 17 soldiers) were killed and 415 were injured in the entire event (of whom 18 later died of their wounds). This includes at least 105 hostage fatalities. At least 11 Russian police officers and 14 soldiers were killed. Over 160 buildings in the town were destroyed or damaged, including 54 municipal buildings and 110 private houses. Many of the former hostages suffered psychological traumas and were treated at a new facility in Budyonnovsk.
Саяси салдар
Көптеген ресейліктер үкіметтің Будённовск оқиғасын басқаруын тиімсіз деп бағалады. Ресей парламентінің төменгі палатасы – Мемлекеттік Дума 241 дауысқа қарсы 72 дауыспен үкіметке сенімсіздік білдіру туралы резолюцияны қабылдады. Бірақ, бұл тек қана символдық қадам ретінде қарастырылды және үкімет отставкаға кетпеді. Дегенмен, осы оқиға салдарынан Степашин мен ішкі істер министрі Виктор Ерин қызметтерінен босатылды; олар 1995 жылдың 30 маусымында отставкаға кетті. Басаевтің жасағы 11 адамды жоғалтып, біреуі із-түссіз жоғалып кетті; олардың көпшілігі тоңазытқышпен жабдықталған жүк көлігінде Чечняға қайтарылды. Келесі жылдары, кешірілген шабуылдардың 40-тан астам аман қалғандары іздестіріліп, өлтірілді, оның ішінде 2002 жылы Асламбек Абдулхажиев және 2006 жылы Басаевтың өзі, ал 20-дан астамы Ставрополь аймақтық сотымен түрме жазасына кесілді.
The government's handling of the Budyonnovsk was perceived as inept by many Russians. The State Duma, the lower house of the Russian Parliament passed a motion of no confidence by 241 to 72. However, this was seen as purely symbolic, and the government did not resign. Still, the debacle cost both Stepashin and interior minister Viktor Yerin their jobs; they resigned on 30 June 1995. Basayev's force suffered 11 men killed and one missing; most of their bodies were returned to Chechnya in a freezer truck. In the years following the hostage taking, more than 40 of the surviving attackers have been tracked down and killed, including Aslambek Abdulkhadzhiev in 2002 and Basayev himself in 2006, and more than 20 were sentenced by the Stavropol territorial court to various terms of imprisonment.