Кіріспе

Ағылшын мемлекет қайраткері (1507–1587), XVI ғасырдың шенеунігі

Сэр Ральф Садлер немесе Садлер ПК, Knight banneret (1507 – 30 наурыз 1587) – Генри VIII-ге Жеке кеңесші, Мемлекеттік хатшы және Шотландияға елші болып қызмет еткен ағылшын мемлекет қайраткері. Садлер Эдуард VI-ға да қызмет етті. 1553 жылы Джейн Грейге тәжді беру туралы құжатқа қол қойғандықтан, Мэри I билік құрған кезеңде өзінің иеліктеріне қайтаруға мәжбүр болды. Садлер Елизавета I билік құрған жылдары патшалық құрметке ие болып, Жеке кеңесші қызметін атқарды және ағылшын-шотланд дипломатиясына қайта қатысты. 1568 жылдың мамыр айында Ланкастер герцогтігінің канцлері болып тағайындалды.

Отбасы және ерте өмірі

Ральф Садлер Миддлсекс қаласындағы Хакниде, Дорсет маркизі мен сэр Эдвард Белкнаптың қызметіндегі кіші лауазымды Генри Садлердің үлкен ұлы ретінде дүниеге келді. Генри Садлер бастапқыда Уорвикширден шыққан, бірақ кейін Хакниде қоныстанды. Ральфтың інісі Джон 1544 жылы Булонь қамалында ротаға қолбасшылық етті. Шамамен жеті жасында Садлер Томас Кромвельдің үйіне жіберілді, кейіннен ол Эссекс графы болды, онда ол тамаша білім алды. Ол оқу мен жазуды үйреніп, француз, латын және грек тілдерін жетік меңгерді, сондай-ақ заң саласындағы негізгі білімдерге ие болды. Ол тек зиялы және тапқыр ғана емес, сонымен қатар атқа мінуде де шебер, соққылауда да дағдылы болды. Роджер Ашам Садлердің терісінің түсін, сыртқы келбетін және сақалын герцог Мориске ұқсас деп айтты, бірақ герцог одан биік болған. Садлер Стандондағы қабір мүсінімен бейнеленген, және оның суретін Ханс Холбейн кіші салған болуы мүмкін.

Кромвель мен патшаның қызметінде, 1526 - 1539 жылдар

19 жасына келген кезде Садлер Томас Кромвельдің хатшысы болып қызмет етіп, әкімшілік, қаржы және саясат салаларын үйренді. Осы лауазымда ол Кромвельдің үй шаруасын басқарды, сонымен қатар оның хат-хабарларын дайындауға және жазуға қатысты. 1529 жылға қарай ол Кромвельдің ең жақын достарының біріне айналып, оның өсиетін орындаушысы болып тағайындалды. 1525-1529 жылдар аралығында оның аты Кромвельдің монастырларды жабу туралы хаттарында кездеседі. Осы шамада оның қабілеті патшаның назарына түскен болуы мүмкін. Оған Боудағы Сент-Леонард монастырының жабылған жерлері мен иеліктері берілді. Кромвельдің 1536 жылдың 9 шілдесінде пэрлік дәрежесіне көтерілуінен кейін, Садлер Тайлық палатаның джентльмені болып тағайындалды. Сол жылы ол Уилтшир графтығының Хиндон округінен парламент депутаты болды, ал оның аты Катерина Арагонның өсиетіндегі әкімшілер тізімінде де бар. 1537 жылдың қаңтар айында Садлер Шотландияға корольдің қарындасы Маргарет Тюдордың үшінші күйеуі Генри Стюартқа қарсы айтқан шағымдарын тексеру үшін және ағылшын-шотланд қарым-қатынастарын жақсарту үшін жіберілді. Ол екі мақсатқа да қол жеткізді. 1537 жылдың 1 сәуірінде Ральф Руанда Шотландия королі Джеймс V-пен кездесті, ол Валуа әулетінен Мадленге үйленген болатын. Король Садлердің жұмысына риза болып, оны тағы да Шотландияға жіберді, бұл жолы Шотландия королі Джеймс V-ті кардинал Битон ұсынған франко-шотланд одағын қабылдамауына көндіру үшін. Садлер бұл мәселеде сәтті болмады, бірақ король оның еңбегіне қанағаттанды. 1539 жылы ол Миддлсекс графтығының рыцары (депутат) болып сайланды.

Генрих VIII мен Эдуард VI, 1540 - 1557 жылдар

1540 жылдың сәуірінде Садлер патшаның бас хатшысы болып тағайындалды, бұл қызметті ол Томас Уриотслимен бірлесіп атқарды. Сол жылы ол рыцарь атағын алды, патшалық кеңесші болды және 30 жылдан астам уақыт бойы парламентте Гертфордширді өкілдік етті. 1545 жылы ол Престонды өкілдік етті. Садлер 1540 жылы досы мен кеңесшісінің құлағаннан кейін және одан кейін өлімге кесілгеннен кейін аман қалды; алайда Кромвельдің өлімінен кейінгі билік күресінде ол тұтқындалып, Тауэрге жіберілді. 1541 жылдың 17 қаңтарында императорлық елші Эустас Шапуи мен француз елшісі Шарль де Марилак өздерінің үстемдеріне сэр Ральф Садлер мен сэр Томас Уайт, сондай-ақ тағы бір сарай адамы сэр Джон Уоллоп тұтқындалғанын хабарлады. Келесі күні таңертең оларды Хэмптон-корттан қолдары байланған күйі, 24 садақшының сүйемелдеуімен Тауэрге алып кетті. Марилак атап көрсеткендей, бұл "маңызды мәселе болуы керек", өйткені Уайттың "Кромвельге қарсы біріккендердің барлығы жауы болып саналады, ол оның жақтасы болған". Садлер өзін ақтады және бірнеше күннен кейін босатылып, кеңес палатасына оралды. 1541 жылдың қараша айында Кэтрин Говард пен оның туыстарын тексеруде маңызды рөл атқарды, корольдің сенімін қайта жеңіп алды және лордтар Одли мен Хертфордпен үштік министрлікте соттың жазғы сапары Солтүстікке бару кезінде мемлекеттік мәселелерді басқаруға атсалысқандығы үшін рыцарь атағын алды. Кеңестегі одақтастарымен, әсіресе Томас Кранмермен бірге Садлер Томас Кромвельдің құлауына себепкер болған Норфолк пен Гардинердің беделін түсіру үшін сәтсіз әрекет жасап, куәліктер жинады.

Сот қызметкерінен кәсіби дипломатқа: Шотландияға іссапар

Сэдлер бірнеше рет Шотландияға жіберілді. 1540 жылы ол Францияның одақтасы кардинал Бетонның беделін түсіруге және ықпалын әлсіретуге тырысты, оның хабаршысы Александр Крайтоннан тәркіленген хаттар арқылы. Крайтонның кемесі дауылға ұшырап, Англияға келуге мәжбүр болды. Алайда, Шотландия королі V Джеймс хаттардың оны құрылытпайтынын мойындамады және корольдің өзінің билігінен бөлек, кардиналдың Шотландияда жеке рухани билігі бар екенін айтты. Кейін, кардиналдың қатысуымен Джеймс пен Садлер тәркіленген хаттарды Бетонның көшірмелерімен салыстырып, айырмашылықты анықтады. Джеймс V Садлер мен оның туысы VIII Генрихке алғыс айтты, бірақ кардиналдың іс-әрекетінде кінә таба алмады. Солвей Мосс шайқасынан кейін Садлер 1543 жылдың наурыз айында Шотландия королевасы Мэри мен Уэльс ханзадасы Эдуардтың некелерін ұйымдастыру үшін Шотландияға қайтадан жіберілді. Ол Гринвич шарты бойынша келіссөздер жүргізуге сәттілік танытты, бірақ неке аяқталған жоқ. 1543 жылдың 22 наурызында ол королеваны алғаш рет көру үшін Эдинбургтен Линлитгоу сарайына аттанды. Мария Гизтің күтімшісі Жан Синклерден патшайымды орағыш киімдерінен көрсетуін сұрады. Бұл көріністі 19 ғасырдың суретшісі Бенджамин Хейдон бейнелеген. Садлер нәресте "көргенімнің ең әдемі баласы, өмір сүруге лайық" екенін жазды. Мэри оған регент Арранның ұлы Джеймс Гамильтонның ханшайым Элизабетке үйленуін қалағанын еске салды. Мэри кардинал Бетонды түрмеден босату үшін регент Арранға араласуға тырысты, оның саяси білігі екі жаққа да пайдалы болуы мүмкін екенін айтты. VIII Генрих Мэридің үйіне ағылшын қызметшілерін алғысы келді, ал Садлер бұл рөлге оның досы, Кэтрин Эджкамбты, Питер Эджкамбтың жесірін ұсынды. Садлер 1543 жылдың шілдесінде Арран мен кардинал Бетон арасындағы Линлитгоудағы дауға жақыннан куә болды. Келісімге қол жеткізілгеннен кейін Леннокс графы Мэриді Стирлинг қамалына алып барды. 9 тамыз 1543 жылы Садлер VIII Генрихке Мария де Гиз бен нәресте патшайымға жасаған сапары туралы жазды: "(Мария де Гиз) Стирлингте болғанына қатты қуанды, және ол үй туралы көп мақтады, менің алдымда: "Қызы тез өсіп келеді; жақын арада, - деді ол, - анасы сияқты болса, әйелге айналар еді;" ол, шындығында, әйелдердің арасындағы ең бойы үлкендердің бірі. Сондықтан ол маған баланы көрсетуін сұрады, мен оны көруім үшін, сіздің мәртебеңізге сендіремін, оның жасына сай әдемі және сүйкімді бала екенін." Қараша айында Садлер Эдинбургтегі көңіл-күй Англияға қарсы болғандықтан, қауіпсіздігі үшін қорқып, Ангус графына тиесілі Танталлон қамалына көшті. Регент Арран Ротсей жаршысын Танталлонға жіберіп, Садлерді Англияға қайтаруды бұйырды, өйткені ол "оның осы патшалықтың адал азаматтарын Англияның пікіріне бұрып, құрылытпауға жасаған үлкен әрекеттерін күн сайын көрді". Графтың туыстары оны 1543 жылдың 11 желтоқсанында Бервик-апон-Твидке жеткізді. Оның ағылшын-шотланд қарым-қатынастарын нығайтуға бағытталған барлық жұмысы сәтсіз аяқталды, ал 1543 жылдың желтоқсанында шотландтар Гринвич шартын қабылдамағаннан кейін соғыс басталды. Садлер 1543 жылдың сәуір айында дипломатиялық миссияларда жиі болмағандықтан Мемлекеттік хатшы лауазымынан Уильям Пейджетпен ауыстырылды, бірақ Ұлы гардеробтың басқарушысы болып тағайындалды. Ол Шотландияға қарсы соғыс кезінде Гертфорд графымен бірге 1544 жылдың мамыр айында Эдинбургке жасалған жазалау экспедициясы кезінде қазынашы болды. Садлер Гертфордпен бірге Шотландияға 1545 жылдың қыркүйегінде сол лауазымда барды. Ол Лорд Гертфордпен бірге болды, бұл жолы Пинки шайқасында армияның жоғары қазынашысы лауазымында. 1547 жылдың 10 қыркүйегінде Садлер соғыстағы қызметі үшін кавалер атағын алды. Сэдлер Винчестер епискобы Стивен Гарднердің тұтқындалуына куә болды, сондай-ақ Роберт Кетттің Норфолк көтерілісін басуға көмектескен күшпен бірге болды. VIII Генрих 1546 жылдың 26 желтоқсанында өсиетін дайындағанда, ол Садлерді VI Эдуардтың билігінде Англияны басқаратын Регенттік кеңесіне тағайындады және оған өсиетінде 200 фунт стерлинг қалдырды. 1550 жылы Садлер Хакнидегі үйін сатты. Ол 1553 жылы VI Эдуардтың өсиетіне қол қойған, бұл оның протестанттық үкіметтегі радикалдардың бірі екенін көрсетті. Ол протестант Джейн Грейдің тажын бекітуге қол қойды және Лорд Бергли оны оның атынан әрекет етуді күткендердің бірі ретінде атады.

Мэри I және Елизавета I, 1558 - 1587 жылдар

Католик Мария I таққа отырғанда, мұрагерлік дағдарыс шешілгеннен кейін, Садлер көптеген лауазымдарынан айырылды, соның ішінде Ұлы гардероб шебері қызметінен босатылды, бейбітшілік комиссияларынан алынып, Жеке кеңестен шығарылды. Ол 25-30 шілде 1553 жылдары қысқа мерзімге үй қамауында болды, ал 6 қазанда кешірім алды. Мария I билігінің қалған уақытында ол парламентке қатыспады, Гертфордширдегі Стэндон қаласында жартылай зейнеткерлікте тұрды. Елизавета I билікке келгенде, патшалық құрметке қайта оралған Садлер 1559 жылдың 8 тамызында Шотландия протестанттарымен одақ құру және Конгрегация лордтары мен Шательро герцогының ісін ілгерілету үшін Шотландияға жіберілді. Ағылшындар Лейт шайқасына тікелей араласқаннан кейін, ол Эдинбург шартының жасалуына бірнеше авторлардың бірі болды. 1568 жылы Ланкастер герцогтығының канцлері болып тағайындалды, ал Шотландия королевасы Мэри Англияға қашқанда, Садлер осы мәселе бойынша шотланд комиссарларымен кездесуге құлшынбады. Ол 1572 жылы Солтүстік графтардың көтерілісінен кейін Шотландияда Норфолк герцогін тұтқындау үшін жіберілді. Садлер Шотландия королевасы Мэридің түрме сақшысы болып тағайындалды. 1584 жылдың жазынан 1585 жылдың көктеміне дейін Мэри Садлердің қадағалауымен Уингфилд үйі мен Тутбери қамалында ұсталды. Осы кезеңде Елизавета Мэридің оған қарсы жоспарларына қатысты алаңдады. Андреа Кларктің сөзіне сүйенсек, "Елизаветаның үкіметі мен министрлері арасында, көптеген католиктер үшін бейнелі тұлға болған Шотландия королевасы Мэриден туындаған қауіптің ортасында оның қауіпсіздігіне қатысты үлкен қорқыныш сезімі болды". Садлер Мэридің бостандығын шектеуге бұйрық алды. Фрэнсис Уолсингэм Садлерді Мэриді "аң аулауға" алып шығуын және оған "Шрусберидің қарауында болған кезге қарағанда" көбірек еркіндік беруін сынады. Садлер қамал төңірегіне күзет қоюға және айына "бір немесе екі рет" аумақты тінтіп қарауға міндетті болды. Бэбингтон қастандығынан кейін Садлер Мэриге өлім жазасын кескен кеңесте болды.

Мэтью Баррдың оралуы

Ральф пен Эллен үйленгеннен кейін он бір жылдан астам уақыт өткен соң Мэтью Барр Ирландиядан аман-есен оралып, Лондонның бір тавернасында Садлердің әйеліне заңды күйеуі екенін айтқанын естіді. Ральф пен оның әйелі жеті баласы болды, ал ол қазір патша сарайында өте бай және ықпалды адам болды, оның беделі қауіпте болды. Садлер әйелі мен балаларына адал адам еді. «Мырза Садлер бұл мәселеге өте қиындықпен қарады», - деп хабарлады лорд-канцлер Вриотсли министр Пейджетке. 1526 жылы Элен Митчелл мен Мэтью Барр Эссекстің Данмоу қаласында заңды түрде үйленген. Барр оларды тастап, Ирландияға кеткенге дейін олардың екі қызы болды. Элен шамамен бір жыл Данмоуда болды, оның қайда кеткенін білуге тырысты. Содан кейін ол Клеркенвелл монастырындағы монахиняның қызметшісі болды. Мэтьюді табуға бекініп, оның туған жеріне сапар шекті және оның бауырларымен бірге одан әрі іздестірді, бірақ сәттілік болмады. Үмітін үзген Элен Клеркенвеллге қайтып келді. Біраз уақыттан кейін Солсбери қаласынан келген бір адам оның күйеуінің қайтыс болғанын сенімді түрде мәлімдеді. Клеркенвеллдің приоры ұсынған Элен Томас Кромвельдің енесі, Мерси Прайордың қызметіне кіріп, Ральф Садлер оған ғашық болған кезде оның үйінде тұрды. Ральф Садлер мен Элен Мэтью Барр қайтыс болды деп ойлап үйленді. Эленнің оқиғасының нұсқасын Элизабет дәуірінің жазушысы Николас Сандер берді және оның мінез-құлқына күмән келтіруге тырысты, бірақ сәттілікке жетпеді. Сандер Эленнің (туған есімі Митчелл) Томас Кромвельмен туыс екенін және оның үйінде жұмыс істегенін мәлімдеді. Кромвель жесірлерге қайырлылықпен қарағандықтан, мұның болуы мүмкін. XVII ғасыр тарихшысы Гилберт Бернет Сандердің оқиғасының қияли екенін есептеді. Сандер иезуит, католик, дінінен бас тартқан, мақсаты бар жазушы еді. Ол Англияның жетекші тұлғаларын жамандауға құмарлық танытты. Элен мен Ральфтің некесі кезінде ешқандай дау болған жоқ. Кромвельдің әкесінің әпкесі Маргарет Митчелл болды, ал Элен Маргарет пен оның күйеуі Уильямның туысы немесе Уильямның бауыры Томас болуы мүмкін, олардың барлығы бір кезде Уолтер Кромвельмен бірге тұрып, жұмыс істеген. Бұл Элен мен Ральфті жамандаудың орнына, олардың отбасылық байланысының достықпен басталганын көрсетеді. Тергеу көрсеткендей, Эленнің алғашқы некесі заңды болды, сондықтан Садлер балаларының заңдылығын Парламент актісімен растауға міндетті болды. 1546 жылы оның атынан 37 Hen. 8. c. 30 Парламент актісі қабылданды. Акт Эленнің Мэтью Баррмен жасаған некесін жойды және оның Ральф Садлермен жасаған некесін нақты және дұрыс одақ деп мойындады. Садлер актінің жариялануын болдырмауға тырысты және оның егжей-тегжейлері сол кезеңнің заңдарында жарияланбады. Акт туралы заманауи сілтемелердің жалғыз белгілі нұсқасы Ішкі ғибадатхана кітапханасындағы «Сэр Ральф Садлердің бұрын-соңды болмаған ісі» деген транскриптте сақталған. Мэтью Барр оқиға орнынан жоғалып кетті. Бұл оқиға Садлердің беделіне нұқсан келтірді, бірақ ол толығымен жойылған жоқ. Оның Эленмен жасаған некесі сақталды және олар көп жылдар бойы басқа оқиғаларсыз өмір сүрді.

Өлім

Садлердің әйелі 1569 жылы әлі тірі болды; алайда, одан кейін оның жазбалары жоқ және оның қабірі сақталмаған. Сэр Ральф 1587 жылдың 30 наурызында қайтыс болды, оның «Англиядағы ең бай қарапайым адам» екені айтылады. Оның қабірі Гертфордширдегі Стэндон қаласындағы Сент-Мария шіркеуіндегі әсем қабырғалық ескерткіштің астында орналасқан. Ол өзінің кең аумақтарының көп бөлігін, соның ішінде Стэндон мен Бантингфордты, Гертфордширді, үлкен ұлы және мұрагері Томас Садлерге қалдырды. Генри Садлер Беркширдегі Хангерфорд және Уилтширдегі Эверли иеліктерін алды, Джейн Баш алмаз сақина алды, ал Ричард Садлерге жылдық жәрдемақы белгіленді.

Шығармалары

Садлер – өте сирек кездесетін Ренессанс дәуірінің мемлекет қайраткерлерінің бірі, оның Парламентте сөйлеген сөздері сақталған. Олардың ішінде 1563 жылғы мұрагерлік туралы және 1566 жылғы субсидия туралы сөздері бар. Осы сөздердің көшірмелері оның хаттарының 1809 жылғы екі томдық жинағында жарияланған, сондай-ақ оған Уолтер Скотт жазған өмірбаян да енген.

Шығармалық бейнелер

Садлер – Хилари Мантелдің 2009 жылғы «Волк Холл» романындағы маңызды кейіпкерлердің бірі. Роман Томас Кромвельдің үйінде Садлердің жастық шағы мен ер жеткен кезеңін көркемдеп суреттейді. BBC 2 сериалында оны Томас Броди Сангстер сомдайды. Садлер «Бриг ап де бодиз» және «Айна мен жарық» кітаптарында да маңызды рөлде көрінеді, бұл кітаптар Мантелдің «Волк Холл» романының жалғасы. Ол Филиппа Грегоридің «Басқа патшайым» кітабында да екінші дәрежелі кейіпкер болып бейнеленеді, онда ол Шотландия патшайымын қамауда ұстаған кезі туралы айтылады. Ральф Садлер Кэролайн Ангустың «Патшайымды жасаушы» сериясындағы маңызды тұлға, бұл серия Томас Кромвельдің 1529-1540 жылдар аралығындағы өміріне негізделген. Ральф Садлер патша сарайында және Генрих VIII-нің Шотландиядағы елшісі ретінде өркендейді.