1901 жылғы Боксерлік келісімі және Қытай империясы
Boxer Protocol
1901 ж. Қытайдағы Боксерлік көтеріліс аяқталғаннан кейін бейбіт келісімге қол қойылды. Бұл келісім Қытайдың теңсіз шарттарының бірі саналады. Тарихтан біліңіз!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1901 жылғы Боксерлер көтерілісінен кейінгі бейбіт келісім
1901 post Boxer Rebellion peace treaty
Боксерлер хаттамасы – Қытайдың Пекин қаласында 1901 жылдың 7 қыркүйегінде Қытайдың Цин империясы мен Боксерлер көтерілісін басуға араласқан Сегіз ел альянсы (Франция, Германия, Ұлыбритания, Италия, Австрия-Венгрия, Жапония, Ресей және АҚШ) сондай-ақ Бельгия, Испания және Нидерланды арасында қол қойылған дипломатиялық хаттама. Бұл хаттама Қытайдың тең емес шарттарының бірі саналады.
The Boxer Protocol was a diplomatic protocol signed in China's capital Beijing on September 7, 1901, between the Qing Empire of China and the Eight Nation Alliance that had provided military forces (including France, Germany, United Kingdom, Italy, Austria Hungary, Japan, Russia, and the United States) as well as Belgium, Spain, and the Netherlands, after China's defeat in the intervention to put down the Boxer Rebellion. The protocol is regarded as one of China's unequal treaties.
Атауы
1901 жылғы хаттама ағылшын тілінде Бөкейші хаттамасы немесе Ұлы державалар мен Қытай арасындағы бейбіт келісім деп жиі аталады. Қытай тілінде ол Синьчжоу шарты немесе Пекин хаттамасы деп белгілі, мұнда "Синьчжоу" атауы қол қойылған жылды (1901) алты жылдық цикл жүйесі бойынша көрсетеді. Хаттаманың толық ағылшынша атауы – Австрия-Венгрия, Бельгия, Франция, Германия, Ұлыбритания, Италия, Жапония, Нидерланды, Ресей, Испания, АҚШ және Қытай – 1900 жылғы көтерілістерді реттеу жөніндегі соңғы хаттама, ол қол қойылған кезде бейбіт келісім емес, дипломатиялық хаттама екенін көрсетеді.
The 1901 protocol is commonly known as the Boxer Protocol or Peace Agreement between the Great Powers and China in English. It is known as the Xinchou Treaty or Beijing protocol in Chinese, where "Xinchou" refers to the year (1901) of signature under the sexagenary cycle system. The full English name of the protocol is Austria Hungary, Belgium, France, Germany, Great Britain, Italy, Japan, Netherlands, Russia, Spain, United States and China – Final Protocol for the Settlement of the Disturbances of 1900, reflecting its nature as a diplomatic protocol rather than a peace treaty at the time of signature.
Боксерлер көтерілісі кезінде келіссөздер
Достас мемлекеттер астана Пекинге басып кірген кезде Цинь әулеті толығымен жеңілген жоқ. Олардың Сианьға жіберген хабарламасындағы талаптарын, император жесір Циси олармен келісуі үшін жұмсартуға тура келді; мысалы, Қытай ешқандай жерін бермейтін болды. Император сарайындағы жесір императордың көптеген кеңесшілері, Қытайдың ішіндегі сатқындық жасаған адамдар ғана Пекин мен Тяньцзиньдің жаулануына себеп болды және Қытайдың ішкі аймағына ену мүмкін емес екенін айтып, шетелдіктерге қарсы соғысты жалғастыруды талап етті, соның арқасында Қытай оларды жеңе алады деп есептеді. Жесір император ақылды болды және оның билігі сақталады деген сенімділік болғанда, ол келісімге келіп, соғысты тоқтату үшін шарттардың жеткілікті түрде жомарт екенін түсінді.
The Qing dynasty was by no means completely defeated when the Allies took control of the capital Beijing. The Allies had to temper the demands they sent in a message to Xi'an to get the Empress Dowager Cixi to agree with them; for instance, China did not have to give up any land. Many of the Dowager Empress' advisers in the Imperial Court insisted that the war continue against the foreigners, arguing that China could defeat them since it was the disloyal and traitorous people within China who allowed Beijing and Tianjin to be captured by the Allies, and the interior of China was impenetrable. The Dowager was practical and decided that the terms were generous enough for her to acquiesce and stop the war when she was assured of her continued reign.
Қол қоюшылар
Боксер хаттамасы 1901 жылдың 7 қыркүйегінде Пекиндегі испан елшілігінде қол қойылды. Оған қол қойғандар:
The Boxer Protocol was signed on September 7, 1901, in the Spanish Legation in Beijing. Signatories included:
Шетелдік державалар
Испания Корольдігі, өкілетті министр Бернардо Дж. де Кологан и Кологан, Дипломатиялық корпустың деканы және Пекиндегі шетелдік кешеннің ең тәжірибелі дипломаты. Қытайлықтар өтемақыны алтынмен, қарыз 1940 жылғы 31 желтоқсанда толығымен өтелгенге дейін 4% пайызбен, көлемі артып отырып төледі. 39 жылдан кейін бұл сома шамамен 1 миллиард таэльді (нақты 982,238,150) құрады.
Kingdom of Spain, represented by the Minister plenipotentiary Bernardo J. de Cólogan y Cólogan, the Doyen of the Diplomatic Corps and the eldest diplomat of the Foreign Compound in Beijing. The Chinese paid the indemnity in gold on a rising scale with a 4% interest charge until the debt was amortized on December 31, 1940. After 39 years, the amount was almost 1 billion taels (precisely 982,238,150),
Жалған талаптар
Француз католик шіркеуінің апостолдық викарі, Мсг. Алфонс Бермин, Ішкі Моңғолияда шетелдік әскерлерді орналастыруды қалаған, бірақ губернатор бас тартты. Бермин өтірікке жүгініп, Маньчжу Энминге Хетаоға әскер жіберу туралы жалған петиция жазды, онда Принц Дуанның моңғол әскерлері мен генерал Донг Фуксянның мұсылман әскерлері католиктерге қауіп төндіріп отыр дегенді айтты. Шындығында, Бермин бұл оқиғаны өзі ойлап тапқан болатын. Жалған хабарламалардың бірінде Донг Фуксян Моңғолиядағы бельгиялық миссионерлерді жойды және Тайюаньдағы католиктерді қырғынға ұшыратады деп мәлімделді.
The French Catholic vicar apostolic, Msgr. Alfons Bermyn, wanted foreign troops garrisoned in Inner Mongolia, but the governor refused. Bermyn resorted to lies and falsely petitioned the Manchu Enming to send troops to Hetao, where Prince Duan's Mongol troops and General Dong Fuxiang's Muslim troops allegedly threatened Catholics. It turned out that Bermyn had created the incident as a hoax. One of the false reports claimed that Dong Fuxiang wiped out Belgian missionaries in Mongolia and was going to massacre Catholics in Taiyuan.
Қытайдың бас тартқан талаптары
Цинь барлық шетелдік талаптарға мойынсұнбады. Маньчжу губернаторы Юсян өлімге кесілді, бірақ императорлық сарай Қытай генералы Донг Фуксянды өлімге кесуден бас тартты, әйтсе де екеуі де шетелдіктерге қарсы болған және көтеріліс кезінде шетелдіктерді өлтіруге үгіттеген деп айыпталған еді. Оның орнына генерал Донг Фуксяң өзінің туған провинциясы Гансуда "көшіріліп" сәнді және ықпалды өмір сүрді. Донг Фуксяңды жазадан босатудан басқа, Цинь шетелдіктердің талабы бойынша Боксерлерді қолдаған принц Зайиді Сіньцзянға жер аударудан бас тартты. Оның орнына ол Ниңсяның батысындағы Алашанға көшіп, жергілікті моңғол ханзадасының резиденциясында тұрды. Кейін, Синьхай революциясы кезінде мұсылмандар Ниңсяны басып алғанда ол Ниңсияға көшіп, соңында Шенг Юнмен бірге Сіньцзянға кетті. Принц Дуан "Маньчжуриядан ары жер аударылмады және 1908 жылы сол жақта естілді".
The Qing did not capitulate to all foreign demands. The Manchu Governor Yuxian was executed, but the Imperial court refused to execute the Chinese General Dong Fuxiang, although both were anti foreign and had been accused of encouraging the killing of foreigners during the rebellion. Instead, General Dong Fuxiang lived a life of luxury and power in "exile" in his home province of Gansu. In addition to sparing Dong Fuxiang, the Qing refused to exile the Boxer supporter Prince Zaiyi to Xinjiang, as the foreigners demanded. Instead, he moved to Alashan, west of Ningxia, and lived in the residence of the local Mongol prince. He then moved to Ningxia during the Xinhai Revolution when the Muslims took control of Ningxia, and finally moved to Xinjiang with Sheng Yun. Prince Duan "went no farther than Manchuria for exile, and was heard of there in 1908".
Шығыстар мен аударымдар
1908 жылғы 28 желтоқсанда АҚШ, Қытай елшісі Лян Ченгтің күш-жігерінің арқасында, АҚШ-тағы қытай студенттерінің білім алуына және Пекиндегі Цинхуа университетінің құрылысына қолдау көрсету үшін өтемақының 11 961 121,76 долларын қайтарды. 1917 жылы Қытай Германия мен Австрияға соғыс жариялағанда, Германия мен Австрияның Боксерлер өтемақысының 20,91 пайызын тоқтатты. Париж бейбітшілік конференциясында Пекин Германия мен Австрияның Боксерлер өтемақысының үлесін толық жоюға қол жеткізді. Ресейдің Боксерлер өтемақысына қатысты тарихы барлық қатысқан елдердің арасында ең күрделісі болып табылады. 1918 жылғы 2 желтоқсанда большевиктер Ресейдің өтемақы бөлігін жою туралы ресми жарлық шығарды (146). Алайда, 1923 жылдың күзінде Лев Караханның Пекинге келгеннен кейін, КСРО Ресей үлесін қалай жұмсау керектігін бақылауда ұстауды күтетіні анық болды. Қарахан бастапқыда АҚШ-тың үлгісіне еліктеуге тартынғанмен, көп ұзамай ол Ресей үлесін осы мақсатқа пайдалану керектігін жеке түрде талап етті және 1924 жылдың ақпан айында «Боксерлер өтемақысының кеңестік бөлігі қытайлық білім беру мекемелеріне бөлінетінін» көрсететін ұсыныс жасады. 1924 жылғы 14 наурызда Қарахан «КСРО үкіметі Боксерлер өтемақысының Ресей бөлігінен бас тартады» деген Қытай-Кеңес келісімінің жобасын аяқтады. Бұл шарттардың көшірмелері қытай баспасөзінде жарияланды және халықтың оң пікірі басқа елдерді КСРО шарттарына сәйкес келуге ынталандырды. 1924 жылғы 21 мамырда АҚШ Конгресі АҚШ үлесінің соңғы 6 137 552,90 долларын Қытайға қайтаруға келісті. Алайда, он күннен кейін КСРО бұрынғы уәдесін орындамайтыны белгілі болды. Қытай-Кеңес келісімінің соңғы нұсқасы жарияланғанда, Ресей үлесі Қытайдағы білім беруді дамытуға жұмсалатыны және Кеңес үкіметі ақшаны қалай пайдалану керектігін бақылайтыны, бұл 1908 жылғы АҚШ-тың ақшалай аударуымен толық сәйкес келетіні көрсетілді. 1925 жылғы 3 наурызда Ұлыбритания Қытайдағы теміржол құрылысын қолдау үшін Боксерлер өтемақысының үлесін пайдалануды аяқтады. 12 сәуірде Франция өзінің өтемақысын жабық Қытай-Француз банкін қайта ашу үшін пайдалануды сұрады. Италия 1 қазанда өз үлесін темір көпірлер салуға жұмсау туралы келісімге келді. Нидерландтың үлесі порты мен жерді мелиорациялауға жұмсалды. Нидерландтар өздерінің өтемақысын Лейден университетіндегі синология институтын құру үшін де пайдаланды. Бельгиялық қаражат Бельгиядағы теміржол материалдарына жұмсауға бағытталды. Соңында, Жапонияның өтемақысы Қытайдағы авиацияны дамытуға, жапондық бақылауда аударылды. Осы елдердің Боксерлер өтемақысының шамамен 40 пайызы Германия мен Австрияның 20,91 пайызына, АҚШ-тың 7,32 пайызына және КСРО-ның 28,97 пайыз үлесіне қосылғаннан кейін, Пекин үкіметі Боксерлер өтемақысының 98 пайызынан астамын есепке алды. Осылайша, 1927 жылға қарай Пекин Боксерлер өтемақысы төлемдерін шетелге қайтарып алды және төлемдерді Қытайда пайдалануға сәтті бағыттап, қайта бағыттады.
On December 28, 1908, the United States remitted $11,961,121.76 of its share of the Indemnity to support the education of Chinese students in the United States and the construction of Tsinghua University in Beijing, thanks to the efforts of the Chinese ambassador Liang Cheng. When China declared war on Germany and Austria in 1917, it suspended the combined German and Austrian share of the Boxer Indemnity, which totaled 20.91 percent. At the Paris Peace Conference, Beijing succeeded in completely revoking the German and Austrian shares of the Boxer Indemnity. The history surrounding Russia's share of the Boxer Indemnity is the most complex of all the nations involved. On December 2, 1918, the Bolsheviks issued an official decree abolishing Russia's share of the Indemnity (146). Upon the arrival of Lev Karakhan in Beijing during the fall of 1923, however, it became clear that the Soviet Union expected to retain control over how the Russian share was to be spent. Though Karakhan was initially hesitant to follow the United States' example of directing the funds toward education, he soon insisted in private that the Russian share had to be used for that purpose and, during February 1924, presented a proposal stating that the "Soviet portion of the Boxer Indemnity would be allocated to Chinese educational institutions." On March 14, 1924, Karakhan completed a draft Sino Soviet agreement stating, "The government of the USSR agrees to renounce the Russian portion of the Boxer Indemnity." Copies of these terms were published in the Chinese press, and the positive public reaction encouraged other countries to match the USSR's terms. On May 21, 1924, the U. S. Congress agreed to remit the final $6,137,552.90 of the American share to China. Ten days later, however, it became apparent that the USSR did not intend to carry through on its earlier promise of full renunciation. When the final Sino Soviet agreement was announced, it specified that Russia's share would be used to promote education in China and that the Soviet government would retain control over how the money was to be used, an exact parallel to the U. S. remittance of 1908. On March 3, 1925, Great Britain completed arrangements to use its share of the Boxer Indemnity to support railway construction in China. On April 12, France asked that its indemnity be used to reopen a defunct Sino French Bank. Italy signed an agreement on October 1 to spend its share on the construction of steel bridges. The Netherlands' share paid for harbor and land reclamation. The Netherlands also used its indemnity for the establishment of the Sinological Institute at Leiden University. The Belgian funds were earmarked to be spent on railway material in Belgium. Finally, Japan's indemnity was transferred to develop aviation in China under Japanese oversight. Once these countries' approximately 40 percent of the Boxer Indemnity was added to Germany's and Austria's combined 20.91 percent, the United States' 7.32 percent, and the Soviet Union's 28.97 percent share, the Beijing government had accounted for over 98 percent of the entire Boxer Indemnity. Hence, by 1927, Beijing had almost entirely revoked Boxer Indemnity payments abroad and successfully redirected the payments for use within China.