Кіріспе

Он жылдық

1830 жылдар (немесе "он сегіз отызыншы жылдар" деп аталады) – Григориан күнтізбесі бойынша 1830 жылдың 1 қаңтарында басталып, 1839 жылдың 31 желтоқсанында аяқталған он жылдық. Осы он жылдық ішінде әлемде, әсіресе Азия мен Африкада империализм мен колониализмнің қарқынды дамуы байқалды. 1837 жылы Виктория патшайым таққа отырғаннан кейін Ұлыбританияның күші мен әлемдік үстемдігі арта түсті. Жаулаулар бүкіл әлемде, әсіресе Осман империясы мен Британдық Радж аймақтарында болды. Еуропалықтар Австралия мен Жаңа Зеландияға қоныстанған сайын, Океанияда жаңа бекіністер мен елді мекендер гүлдене бастады.

Қытай

Қытайға 1830 жылдары Цин әулетінің Даогуан императоры билік етті. Осы онжылдықта Қытайда опиум сатудың қарқынды өсуі байқалды. 1834 жыл бұрылыс болды, себебі Британдық Шығыс Үндістан компаниясының монополиясы аяқталды, сауда жеке кәсіпкерлердің қолына өтті. 1838 жылға қарай опиум сатылымы 40 мың сандыққа жетті. 1839 жылы жаңа тағайындалған императорлық комиссар Лин Цзексу опиум сатуды тоқтатты және барлық шетелдік саудагерлерге бірнеше шектеулер енгізді. Лин сондай-ақ Гуанчжоу (Кантон) арнасын жапты, нәтижесінде 20 мың сандық опиум тәркіленіп, жойылды. Британдықтар жауап ретінде сол жылдың 23 тамызында Гонконгты басып алып, Бірінші опиум соғысын бастады. Ол үш жылдан кейін 1842 жылы Нанкин шартына қол қоюмен аяқталды.

Жапония

1837 жылдың шілдесі – Чарльз У. Кинг американдық сауда кемесі «Моррисон» кемесімен теңізге шығады. «Моррисон» оқиғасында ол жапон порттарынан зеңбіректермен қуылды.

Оңтүстік-шығыс Азия

1830 – Ява соғысы аяқталды. 1833 – Сиамның ханзадасы Монгкут Дхаммайут буддалық реформалық қозғалысын құрды.

Голландиялық Шығыс Үндістан

Падри соғысы 1803 жылдан 1837 жылға дейін Батыс Суматрада Падрилер мен Адаттар арасында жүрді. Адаттар голландтардан көмек сұрады, олар 1821 жылдан бастап араласып, Падри фракциясын жеңуге Адаттарға көмектесті. 1830 жылдары қақтығыс күшейді, өйткені соғыс тез арада Падрилердің бекітілген соңғы қамалы Бонжолға қарай бағытталды. Ол үш жыл қоршаудан кейін 1837 жылы түсті, сонымен қатар Падри көшбасшысы Туанку Имам Бонжолдың жер аударылуымен соғыс тоқтап қалды.

Вьетнам

1839 жылы Император Мин Манг Вьетнамды Дай Нам деп қайта атады.

Австралия мен Жаңа Зеландия

1834 жылдың 15 тамызы – Оңтүстік Австралия заңы сол жерде колония құруға рұқсат береді. 1835 жылдың 8 маусымы – Джон Бэтмен мен Джон Паско Фокнер Австралияның Мельбурн қаласын негіздейді. 1835 жылдың 28 қазаны – Жаңа Зеландияның тәуелсіздік жариялануымен Уайтангиде Жаңа Зеландияның Біріккен тайпалары құрылды. 1835 жылдың 19 қарашасы – 500 маориден тұратын күш Чатем аралдарындағы мориори халқына шабуыл жасап, оларды өлтіріп, жеп, құлдыққа салады. 1836 жылдың 27 шілдесі – Аделаида қаласы негізделді. 1836 жылдың 26 желтоқсаны – Капитан Джон Хиндмарш құрған Оңтүстік Австралия колониясы ресми түрде жарияланды (қазір Оңтүстік Австралия штатында Прокламация күні ретінде тойланады). 1838 жылдың 10 маусымы – Майолл өзеніндегі қырғында 28 абориген австралиялық қаза тапты. 1838 жылы – Ирландиядағы Қайырымдылық әйелдер қауымынан бес монах әйел Австралия топырағына алғаш рет аяқ басқан.

Оңтүстік Азия

1838 жылдың желтоқсаны – Бірінші ағылшын-афған соғысы: британдық және президенттік әскерлер Ауғанстан тағына Шұжа Дурранидің талабын қолдау үшін Пәнджабтан жорыққа шықты.

Үндістан

Британ үкіметі 1830 жылдары Британдық Үндістанның бірқатар әкімшілік басшыларын тағайындады ("Индияның генерал-губернаторы" 1833 жылдан бастап): Лорд Уильям Бентинк (1828–1835), Сэр Чарльз Меткалф, Бт (1835–1836) және Лорд Окленд (1836–1842). 1833 жылғы Үндістан үкіметі заңы Шығыс Үндістан компаниясының қалған сауда монополияларын жою және оның барлық коммерциялық функцияларын тоқтату үшін қабылданды, соның нәтижесінде компанияның саяси және әкімшілік билігі тағы жиырма жылға жаңартылды. Бұл заң Бақылау кеңесіне компанияға қатысты толық билік пен құқық берді. 1835 жылы Үндістан Кеңесінің ағылшын білім беру туралы заңы Шығыс Үндістан компаниясының қаражатын Үндістандағы білім беру және әдебиетті дамытуға қайта бағыттады. 1837 жылы Британдық Шығыс Үндістан компаниясы түрлі провинцияларда парсы тілін ресми және сот тілі ретінде жергілікті тілдермен алмастырды. Алайда, Үндістан субконтинентінің солтүстік аймақтарында парсы тілінің орнына хинди емес, урду тілі таңдалды. 1835 жылы Уильям Генри Слиман "Ференгхи" деген жеке адамды тұтқынға алды, ол "Тугаги" құпия қоғамын жоюға жасаған күш-жігерінің бөлігі болды. Слиманның жұмысы оны "Тугагиді" басу операцияларының басқарушысы етіп тағайындауға әкелді. 1839 жылдың ақпанында ол "Тугаги және қарақорлықты жою" комиссары лауазымын иеленді. Осы операциялар барысында 1400-ден астам "Тугаги" мүшесі дарға асылды немесе өмір бойына сотталды.

Батыс Азия

1831 жылы Египеттің Мұхаммед Әлидің француздық жаттығудан өткен әскерлері Сирияны басып алады. 1832 жылғы 10 мамырда марониттердің көмегімен египеттіктер 7 айлық қоршаудан кейін Осман империясынан Акраны жаулап алады. 1832 жылғы 21 желтоқсанда Конья шайқасы: Египеттіктер Орталық Анатолиядағы Осман армиясын жеңіске жетеді. 1836 жылғы 1 қыркүйекте Иерусалимдегі Хурва синагогының қайта құрылысы басталады. 1839 жылғы 19 қаңтарда Британдық Шығыс Үндістан компаниясы Аденді басып алады. 1839 жылғы 23 шілдеде Бірінші ағылшын-ауған соғысы басталады, 1839 жылы Газни шайқасы: Британдық әскерлер Ауғанстанның Газни қаласын басып алады.

Польша

1830 жылы 29 қарашада Варшавада Ресей үкіметіне қарсы поляк көтерілісі басталады. 1831 жылы 20 ақпанда Грохов шайқасы: поляк көтерілісшілері орыс әскерін екіге бөледі. 1831 жылы 26 мамырда Остроленка шайқасы: поляктар тағы бір шешілмейтін шайқас өткізеді. 6 қыркүйек – 8 қыркүйек, 1831 жыл – Варшава шайқасы: Ресейліктер Польша астанасын жаулап алып, қарсыласуды тоқтатып, құлатты.

Патшалық

1830 жылы Уильям IV ағасы Джордж IV-тің орнын басып, Ұлыбританияның патшасы болды. 1837 жылы қайтыс болғаннан кейін, оның 18 жасар қызы, Виктория ханшайым таққа отырды. Саликалық заңға сәйкес, Ганновер Корольдігі Уильямның інісі, Камберленд герцогы Эрнест Августқа көшті, осылайша 1714 жылдан бері сақталып келген Ұлыбритания мен Ганновердің жекелеген одағы аяқталды. Виктория патшайым Букингем сарайында тұрақтап, Лондондағы резиденциясын Сент-Джеймс сарайының орнына осы сарайда орнатумен алғашқы британ монархы болды.

Саясат және құқық

1830 жылдары Ұлыбританияда төрт премьер-министр болды. Онжылдықтың басында парламентке Тори Артур Уэлсли, Веллингтонның 1-ші герцогы жетекшілік етті. 1830 жылдың соңында Веллингтон үкіметі реформа талаптарына тиісінше жауап бере алмағандықтан құлады. Уигтер оның орнына Чарльз Грейді, 2-ші граф Грейді таңдады, ол көптеген реформаларды өткізді, соның ішінде 1832 жылғы реформа заңын, 1833 жылғы құлдықтан бас тарту заңын (Британ империясының барлық территориясында құлдықты жою) және Фабрика заңдарын (балалар еңбегін шектеу). 1834 жылы Грей қоғамдық қызметтен зейнетке шығып, Лорд Мельбурнды мұрагері етіп тағайындады. Лорд Мельбурн басшылығымен реформалар жалғасты, 1834 жылы Кедейлер заңына түзетулер енгізілді, онда еңбекке қабілетті британдық ер адам жұмыс үйіне түспесе, көмек ала алмайтыны айтылды. Вильгельм IV патшасының вигтердің реформалық саясатына қарсылығы оны қараша айында Мельбурнды қызметтен босатуға және содан кейін сэр Роберт Пилді тори үкіметін құруға тағайындауға мәжбүр етті. Пилдің 1835 жылғы қаңтарда өткен жалпы сайлауда парламентте көпшілік дауысқа ие бола алмауы оның үкімет құруына кедерес келтірді, ал вигтер 1835 жылғы сәуірде Мельбурн басшылығымен қайтадан билікке оралды. 1836 жылғы Неке заңы азаматтық неке және тіркеу жүйесін орнатты, бұл дінге қарамастан шіркеулерде неке қиюға және Туу, Неке және Өлім тіркеушісінің тағайындалуына мүмкіндік берді. Онжылдық бойы наразылықтар мен тәртіпсіздіктер болды. 1831 жылдың мамыр және маусым айларында Уэльсте көмір шахтерлері мен басқалары жақсы жұмыс жағдайларын талап етіп көтеріліс ұйымдастырды, бұл оқиға Мертир көтерілісі деп танылды. 1832 жылы Кентербери архиепискобы Уильям Хоулидің көлігіне ашулы халық шабуыл жасады. 1834 жылы Роберт Оуэн Ұлыбританиядағы ұлттық кәсіподақтар конфедерациясын құруға жасалған алғашқы қадам – Ұлы ұлттық біріктірілген кәсіподақтар одағын ұйымдастырды. 1838 жылдың мамыр айында Ұлыбританияда Халық хартиясы жасалды, ол жалпыға бірдей сайлау құқығын талап етті. Чартизм танымалдылығын арттыра берді, нәтижесінде 1839 жылы Ньюпорт көтерілісі болды, бұл Ұлыбританияның құрлықтағы билікке қарсы соңғы ірі қарулы көтерілісі болды. 1835 жылы Джеймс Пратт пен Джон Смит Лондонның Ньюгейт түрмесінің сыртында содомия жасады деген айыппен асылып өлтірілді, олар Англияда гомосексуалдық үшін сот арқылы қудалаудың соңғы құрбандары болды.

Германия

1832 жылдың 30 мамыры – Германия: Азаматтық бостандықтар мен ұлттық біртүтастық үшін өткен Хамбахер фестивалі ешқандай нәтиже бермей аяқталды. 1833 жылдың 14 желтоқсаны – Германиялық құпия жас жігіт Қаспар Хаузер пышақталды және үш күннен кейін, 17 желтоқсанда қайтыс болды. 1834 жылдың 1 қаңтары – Zollverein: Германия шекараларында кедендік төлемдер алынып тасталды. 1836 жылдың 13 қазаны – Лютеран пасторы Теодор Флиднер және оның әйелі Фридерика Германияның Кайзерсверт қаласында әйелдерді медбикелікке даярлайтын институт ретінде Диаконисса үйі мен ауруханасын ашты. Б.з.д. V ғасырындағы Берлин құйма кубогы Германиядағы Антикен жинағына қосылды.

Австрия

1835 жылдың 2 наурызында Фердинанд Австрия императоры болды.

Швейцария

Қазан – Швейцарияда жаңғырудың бастауы: көптеген кантондарда либералдық конституциялар қабылданады. 1833 жылдың 3 тамызы – Швейцарияда Базель қаласының әскерлері Лиесталдағы көтерілісшілерге шабуыл жасайды, бірақ Хюльфтеншанц шайқасында жеңіліске ұшырайды. 1833 жылдың 26 тамызы – Швейцарияның Тагсацзунгі Базель кантонын екіге бөліп, Базель қаласы және Базель өлкесі деген екі жартылай кантон құрады.

Бельгия

1830 жылдың 25 тамызы – Бельгия революциясы басталады. 1830 жылдың 27 қыркүйегі – Бельгия революциясы Брюссельді Нидерландтар Біріккен Корольдігінен азат етумен аяқталады. 1830 жылдың 4 қазаны – Брюссельдегі Уақытша үкімет Нидерландтар Біріккен Корольдігіне қарсы Бельгияның тәуелсіз мемлекетін құруды жариялайды. 1830 жылдың 20 желтоқсаны – Бельгияның тәуелсіздігі Ұлы державалар тарапынан мойындалады. 1831 жылдың 21 шілдесі – Леопольд I Бельгияның бірінші патшасы болып инаугурацияланады. 1831 жылдың 2 тамызы – Бельгиядағы голландтық он күндік науқаны француз әскерімен тоқтатылады. 1832 жылдың 4 желтоқсаны – Антверпен шайқасы: Голландияның соңғы қалған бекінісі, цитадель, француз шабуылына түседі. 1832 жылдың 23 желтоқсаны – Антверпен шайқасы Нидерландтың қаладан бас тартуымен аяқталады. 1839 жыл – Бельгияның Лимбург провинциясының жартысы Нидерландқа қосылады (1839 жылдан бері Бельгиялық Лимбург және Голландиялық Лимбург бар). 1839 жылдың 19 сәуірінде Лондон шарты Бельгияны патшалық ретінде бекітеді.

1830 жылғы Француз төңкерісі

1830 жылғы француз революциясы шілде революциясы, Екінші француз революциясы немесе француз тілінде «Trois Glorieuses» деп те аталады. Ол француз Бурбон монархы Карл X-тің құлатылуына және оның інісі Орлеан герцогы Людовик I-нің таққа отыруына (ол 1848 жылы өз кезегінде құлатылған) әкеп соқты. Революция Бурбон монархиясын қайта орнату кезеңін аяқтады, билікті шілде монархиясына (Орлеан үйінің билігіне) ауыстырды. Герцог де Бройль қысқа мерзімге мемлекеттік министр болып тағайындалды, және 2 жылдың ішінде оның орнына көптеген адамдар келді.

Канат көтерілісі

Алғашқы екі Канут көтерілісі 1830 жылдары болды. Олар өнеркәсіптік революцияның алғашқы анықталған жұмысшы көтерілістерінің бірі еді. "Канут" сөзі Лион қаласының барлық жібек тоқушыларын сипаттау үшін қолданылатын есім болды. 1831 жылғы Бірінші Канут көтерілісі жібек бағасының төмендеуіне байланысты жұмысшылардың жалақысының кемуінен туындады. Әскерилермен болған қанды шайқаста 600 адам қаза тапты, содан кейін көтерілісші жібек тоқушылар Франциядағы Лион қаласын басып алды. Үкімет Наполеон соғыстарының ардагері, маршал Жан де Дье Сультты 20 мыңдық әскер басында қалаға тәртіп орнату үшін жіберді. Сульт қаланы қан төгілмей, жұмысшылармен ешқандай келісім жасамай қайта басып алды. 1834 жылы болған Екінші Канут көтерілісі иелерінің жалақыны төмендету әрекетінен туындады. Үкімет көтерілісті қанды шайқаста басып тастады және 10 000 көтерілісшіні жер аударып жіберді немесе түрмеге қамады.

Басқа іс-шаралар

1832 жылғы 5-6 маусым – Франция: маусым көтерілісі, Париж қаласында студенттердің басым қатысуымен монархияға қарсы бүліктер. 1835 – Француз тіліндегі олардың тілін білдіретін «françois» сөзі «français» сөзімен ауыстырылды.

Осман империясы (Балқан)

1831 жылғы 29 наурыз – Осман империясына қарсы Ұлы босниялық көтерілісі басталады. Сәуір – Осман империясының сұлтаны Махмуд II қайтыс болады. 1839 жылғы 1 шілде – Абдул Меджид I (1839–1861) Махмуд II (1808–1839) кейін Осман императоры болады. 1839 – Ұлыбритания мен Ирландияның Біріккен Корольдігі, Ресей империясы мен Австрия империясының қолдауымен, Францияның шілде монархиясын Мысырдың Мұхаммед Әлиден бас тартуға мәжбүр етеді және оны Сирия мен Арабияны Осман империясына қайтаруға міндеттейді. 1839 – Осман империясында Танзимат реформалары басталады.

Грекия

1830 жылдың 3 ақпаны – Грекия Грек тәуелсіздік соғысының соңғы нәтижесі ретінде Осман әскерінен босатылды. 1830 жылдың 20 шілдесі – Грекия еврейлерге азаматтық береді. 1832 жылдың 7 мамыры – Лондон шарты тәуелсіз Грекия Корольдігін құрды. Баварияның ханзадасы Отто Виттельсбах патша болып таңдалды. Осылайша, қазіргі Грекия тарихы басталады. 1832 жылдың 11 мамыры – Грекия тәуелсіз мемлекет ретінде мойындалды; Константинополь шарты шілдеде Грек тәуелсіздік соғысын аяқтады. 1833 жыл – Грекия Акропольді қайта басып алады. 1834 жылдың 7 маусымы – Грекияның тәуелсіздігі: генерал Теодорос Колокотронис Грекияның Отто билеуіне қарсылық көрсеткені үшін мемлекетке опасыздық жасады деген айыппен өлім жазасына кесілді (келесі жылы босатылды). 1834 жыл – Афина Грекияның астанасы болды.

Италия түбегі

1830 жылы 8 қарашада Фердинанд II Екі Сицилия патшасы болды. 1831 жылдың ақпан-наурыз айларында Модена, Парма және Папалық штаттардағы көтерілістер австриялық әскерлер тарапынан басылды. 1831 жылы 27 сәуірде Карл Феликс қайтыс болғаннан кейін Карл Альберт Сардиния патшасы болды. 1834 жылы Пьемонтта республикалық көтеріліс сәтсіз аяқталды; белсенділердің бірі – Джузеппе Гарибальди. 1839 жылдың 3 қазанында Екі Сицилия Корольдігінде Неаполь мен Портичи арасындағы темір жол (ұзындығы 7,4 км) Бурбон әулетінен Фердинанд II патша тарапынан салтанатты түрде ашылды (Италия түбегіндегі алғашқы темір жол).

Испания

1833 жылдың 29 қыркүйегі – Үш жасар Изабелла II Испания королевасы болады, оның анасы Мария Кристина Бурбонның Екі Сицилиялық регентілік етіп тұрады. Оның інісі Дон Карлос, Молина графы оның құқығына қарсы шығып, Бірінші Карл соғысын бастайды. 1834 жылдың 15 шілдесі – 15 ғасырда басталған испан инквизициясы патша жарлығымен жойылды. 1837 жылдың қыркүйегі – Аранзуэк шайқасы: Испания королевасы Изабелла II-ге адал либералдық күштердің жеңісі, «Экспедиция Реал» деп белгілі Карл кампаниясының аяқталуы – Бірінші Карл соғысы. 1838 жылдың 1 қазаны – Бірінші Карл соғысы кезінде Молина графы Инфанте Карлос жақтастары Маэлла шайқасында жеңіске жетеді. 1839 жылдың 31 тамызы – Бірінші Карл соғысы (Испания) либералдық генерал Балдомеро Эспартеро, Лучана графы мен Карл генералы Рафаэль Марото арасындағы Вергара келісімімен, сондай-ақ «Вергара құшақтасуымен» (баск тілінде Бергара) аяқталады.

Португалия

1833 жылдың 5 шілдесі – Либералды соғыстар, 1833 – Сент-Винсент мүйісі шайқасы: Португалия королевасы Мария II әскерлері шешуші жеңіс одіс етті. 1834 жылдың 24 шілдесі – Либералды соғыстар Португалияда аяқталды. 1835 жылдың 26 қаңтары – Португалия королевасы Мария II Лиссабонда Лейхтенберг герцогының 2-ші ұлы Аугуст де Богарнеге тұрмысқа шықты; ол екі айдан кейін қайтыс болды. 1836 жылдың 1 қаңтары – Португалия королевасы Мария II Саксен-Кобург-Гота принці Фердинанд Август Франциск Антонийге үйленді.

Африка

Йорубалар арасындағы азаматтық соғыстан қашып келген егба босқындары Нигерияның оңтүстік-батысындағы Абеокута қаласын тапты. 1831 жылғы 14 ақпан – Дебре Аббай шайқасы: Еджюдің Рас Марье Тигрэйге жорық жасап, соғыс басшысы Сабагадисті жеңіп, өлтіреді. 1831 жылы Рифа'а әл Тахтави Парижде оқып, Египетке оралады. 1834 жылғы 11 желтоқсан – Алтыншы Ксоса соғысы Кейп колониясындағы ақтар мен банту халықтары арасындағы қатты шайқастармен ерекшеленеді; голландия тілінде сөйлейтін қоныс аударушылар Оранж өзенінің солтүстігіндегі аймақты жаулап алады. 1835 жылғы 1 ақпанда Маврикийде құлдық тоқтатылды. 1837 жылғы 10 қазан – 13 қазан аралығында француз армиясы Константинні қоршап алып, Француз Алжирінде бағындырады. 1838 жылғы 16 желтоқсан – Бурлар Қандық өзен шайқасында зулустардан маңызды жеңіс одіс алады.

Алжирдің француздық жаулауы

1830 жылы Франция шабуыл жасап, Алжирдің Османдық тәуелділігін жылдам басып алды, сондай-ақ басқа да жағалау қалаларын тез арада бақылауға көшті. Француздар Константинде Ахмет Бей басқаратын күштермен, негізінен шығыста, және Кабили мен батыстағы ұлттық күштермен күресті. Француздар 'Абд әл-Кадир бастаған ұлтшылдармен келісім жасап, 1837 жылы Константинні жаулап алуға мүмкіндік алды. Әл-Кадир батыста қатты қарсылық көрсетуді жалғастырды, ол он жылға созылды (және 1840 жылдарға дейін жалғасты, Әл-Кадир 1847 жылы қарсыласуды тоқтатты).

Канада

1832 жылдың 30 мамыры – Канада: Онтарионың шығысындағы Ридо каналы ашылды. 1834 жылдың 6 наурызында Жоғарғы Канададағы Йорк қаласы Торонто болып қайта құрылды. 1837 жылдың қарашасы – желтоқсаны – Канадада Уильям Лайон Маккензи Жоғарғы Канада көтерілісіне, ал Луи Жозеф Папино Төменгі Канада көтерілісіне жетекшілік етті. 1838 жылдың мамыр айында Лорд Дурхэм және оның сүйемелдеуші тобы сол провинциядағы 1837 жылғы көтерілістің себептерін зерттеу үшін Жоғарғы Канадаға келді. Осының нәтижесінде Дурхэм Дурхэм есебін Ұлыбританияға ұсынды.

Құлдық

1831 жылдың 1 қаңтары – Уильям Ллойд Гаррисон Бостон қаласында құлдыққа қарсы "The Liberator" газетін шығаруды бастады. 1831 жылдың 21 тамызы – АҚШ: Вирджиния штатының Саутгемптон округінде Нат Тернердің құлдары көтеріліс шығарды. 1835 жылдың 19 қыркүйегі – Уильям Ллойд Гаррисон Анжелина Гримкенің құлдыққа қарсы хатын "Озатқыш" газетінде жариялады. 1837 жылдың 13 мамыры – Пенсильвания залы (Филадельфия) құлдыққа қарсы болған наразылар тарапынан өртеп жіберілді. 1837 жылдың 7 қарашасы – Америкалық құлдықты жоюшы және газет редакторы Илайджа Лавджой Иллинойс штатының Алтон қаласындағы қоймасында құлдықты қолдаушылардың қолынан қаза тапты. 1839 жылдың 1 шілдесі – "Амистад" кемесіндегі құлдар көтеріліс жасап, Куба жағалауында кемені басып алды. Африкаға баруға бұйрық алған кеме экипажы кемені Нью-Йорк штатының Лонг-Айленд аймағына жеткізді, онда құлдар АҚШ Әскери-теңіз күштеріне ұсталды. Кейін құлдар "Америка Құрама Штаттары Аммистадқа қарсы" ісінде Африкаға оралу құқығын жеңіп алды.

Елді мекен

1832 жылдың 9 ақпаны – Флорида заң шығарушы кеңесі Флорида штатының Джексонвилл қаласына қалалық харта берді. 1832 жылдың 10 шілдесі – АҚШ жағалауын зерттеу қайта жаңғыртылды (АҚШ Қаржы министрлігімен бірге). 1833 жылдың 12 тамызы – Чикаго қаласы Чикаго өзенінің құйылысында 350 қоныс аударған адаммен құрылды. 1834 жылдың 11 наурызы – АҚШ жағалауын зерттеу департаменті Әскери-теңіз департаментіне берілді. 1836 жылдың 27 наурызы – АҚШ жағалауын зерттеу АҚШ Қаржы министрлігіне қайтарылды; АҚШ жағалау зерттеуі деп қайта аталды. 1836 жылдың 20 сәуірі – Висконсин территориясы құрылды. 1836 жылдың 15 маусымы – Арканзас АҚШ-тың 25-ші штаты ретінде қабылданды. 1837 жылдың 26 қаңтары – Мичиган АҚШ-тың 26-шы штаты болды.

Америка тумасы

1830 жылы 28 мамыр – АҚШ Конгресі Үндістерді қоныстандыру туралы заң қабылдады. 1832 жылы 6 сәуірде – Қара Шұңқыр соғысы басталды. 1832 жылдың 9 шілдесі – Соғыс министрлігінің құрамында Үндістер ісі жөніндегі комиссар лауазымы құрылды. 1832 жылдың 2 тамызы – Жаман Балта соққысы АҚШ-та Миссисипи өзенінің шығысындағы соңғы ірі түпкілікті американдықтардың көтерілісін аяқтады. 1832 – Джордж Кэтлин Дакота аймағындағы Сиу тайпасының арасында өмір сүре бастады. 1832 – Федералдық үкімет түпкілікті американдықтар үшін шешекке қарсы вакцинация бағдарламасын енгізді (1832 жылғы Үнділерді вакцинациялау туралы заң). 1834 жылдың 29 шілдесі – АҚШ-та Үндістер ісі жөніндегі басқарма құрылды. 1835 жылдың 28 желтоқсаны – АҚШ: Екінші Семинол соғысы басталды. 1835 жылдың 29 желтоқсаны – АҚШ үкіметі мен Чероки тайпасының өкілдері арасында Жаңа Эхота шарты жасалды. 1835 – Форт Кэсс құрылды, ол 1838 жылғы Көз жасты жол кезіндегі әскери штаб және ең ірі тұтқын лагерінің орны болды. 1836 жылдың 19 мамыры – Форт Паркер қырғыны: Түпкілікті американдықтар ұстағандардың арасында тоғыз жасар Синтия Энн Паркер болды; ол кейін Куана есімді ұл тауып, Команч тайпасының соңғы басшысы болды. 1836 – Джордж Кэтлин Дакота аймағындағы 50 тайпаға 6 жылдық саяхатын аяқтады. 1837 жылдың 4 ақпаны – Семинол тайпасы Флоридадағы Форт-Фостерге шабуыл жасады. 1838 жылдың 26 мамыры – АҚШ: Чероки халқы Көз жасты жол кезінде күштеп қоныс аударылды.

Төрағалар

1832 жылдың 3 желтоқсаны – 1832 жылғы АҚШ президенттік сайлауы: Эндрю Джексон президент болып қайта сайланды. 1833 жылдың 4 наурызы – Эндрю Джексон АҚШ президенті ретінде екінші мерзімге ант берді. 1833 жылдың 6 мамыры – Вирджиния штатының Александрия қаласында америкалық президентке жасалған алғашқы ашық физикалық шабуыл болды, Эндрю Джексонды наразы Роберт Б. Рэндольф ұрып-соқты, оны Джексон ұрлық жасады деген айыппен теңіз флотынан босатқан болатын. Шабуыл жасаған адам дереу ұсталса да, Джексон қылмыстық іс қозғамауға шешім қабылдады. 1834 жылдың 27 наурызы – Эндрю Джексонды АҚШ Конгресі айыптады (1837 жылы бұл шешім күшін жойды). 1835 жылдың 30 қаңтары – АҚШ Капитолийінде президент Эндрю Джексонға қастандық жасауға тырысылды (АҚШ президентіне жасалған алғашқы қастандық әрекеті). 1835 жылдың 7 желтоқсаны – Болашақ АҚШ президенті Джеймс К. Полк Палата спикері болды. 1836 жылдың 4 желтоқсаны – Уиг партиясы өзінің алғашқы ұлттық съезін Харрисбургте (Пенсильвания) өткізді. 1836 жылдың 7 желтоқсаны – 1836 жылғы АҚШ президенттік сайлауы: Мартин Ван Бюрен Уильям Генри Харрисонды жеңді. 1837 жылдың 4 наурызы – Мартин Ван Бюрен Эндрю Джексоннан кейін АҚШ президенті болды.

Жоғарғы Сот

12 қаңтар – 27 қаңтар, 1830 жыл – Оңтүстік Каролинадан Роберт Й. Хейн АҚШ Конгресінде Массачусетстен Дэниел Вебстермен штаттардың құқықтары мен федералды билік арасындағы дауды талқылайды. 12 наурыз, 1830 жыл – Крейг против Миссури ісі: АҚШ Жоғарғы Соты штаттардың қарыз сертификаттарын Конституцияға қайшы деп шешті, себебі олар Конституцияның 1-бабының 10-тарауында тыйым салынған штаттар шығарған несие құжаттары еді.

Техас Тәуелсіздік соғысы (Тексас революциясы)

1835 жылғы 2 қазанда Техас провинциясы, Солтүстік Мексика, Гонсалес шайқасы: Мексика президенті, кейін диктатор болған генерал Антонио Лопес де Санта-Аннаның бұйрығымен мексикалық әскерлер Гонсалес, Техас поселендеріне бұрынғыда берілген, жаушыл үндістерден қорғануға арналған пушканы тартып алуға тырысады, бірақ асығыс құрылған жасақтың күшті қарсылығына тап болады. Бұл оқиға "Кел, алып кет" деп танылды. 1835 жылғы 9 желтоқсанда генерал Берлсон басқаратын техастық "армия" еріктілері генерал Мартин Перфекто де Кос басқаратын мексикалық күштерден Сан-Антонио-де-Бехар қаласын басып алады. 1835 жылғы 20 желтоқсанда Техас тәуелсіздік декларациясы алғаш рет Голиадта қол қойылады. 1836 жылғы 5 қаңтарда Дэвид Крокетт Техасқа келіп жетеді. 1836 жылғы 23 ақпанда Аламо қоршауы басталады, техастық армия подполковник Вильям Б. Трэвис пен еріктілер полковник Джеймс Боуи басшылығымен Аламоны Санта-Анна басқаратын мексикалық армиядан қорғауға асығады. 1836 жылғы 1 наурыз – 1836 жылғы Конвент: Техас поселендерінің делегаттары Мексикадан тәуелсіздік мәселесін талқылау және дауыс беру үшін Бразос өзенінің жанындағы Вашингтонға жиналады. 2 наурыз – 1836 жылғы Конвент: Техас тәуелсіздік декларациясына 60 делегат қол қойып, Техас Республикасы жарияланды. Сэм Хьюстон техастық "армияның" бас қолбасшысы болып сайланды. 1836 жылғы 6 наурыз – Аламо шайқасы 13 күндік қоршауға нүкте қойды; шамамен 200 қорғаушы (англикалық қоныс аударушылар мен техано тұрғындары) шамамен 5000 мексикалық әскермен болған қаһарлы шайқаста қаза тапты. 1836 жылғы 17 наурыз – 1836 жылғы Конвент: Делегаттар АҚШ Конституциясы үлгісінде Техас Республикасының Конституциясын қабылдады. Ол құлдықтың болуына рұқсат береді, азат афроамерикандықтардан елде тұруға рұқсат алу үшін Конгреске өтініш беруді талап етеді, бірақ АҚШ-тан басқа жерден құл әкелуге тыйым салады. 1836 жылғы 27 наурыз – Палма жексенбісі күні, Техас революциясы кезінде Президио Ла-Баия маңындағы Голиадта мексикалық әскерлер бір апта бұрын тұтқындалған 342 техастық тұтқынды, сондай-ақ техастық полковник Джеймс Уокер Фаннинды атып өлтірді. 1836 жылғы 21 сәуір – Сан-Хасинто шайқасы: Сан-Хасинто өзенінің жанындағы 18 минутқа созылған шайқаста генерал Санта-Анна басқаратын мексикалық әскерлер жеңіліске ұшырайды. (Генерал Хьюстон шайқаста жараланады, кейін уақытша президент Дэвид Г. Бернет оны қолбасшылықтан босатады. Бұл Хьюстонның жараларын емдеуіне мүмкіндік береді.) 1836 жылғы 22 сәуір – Техас генералы Сэм Хьюстон басқаратын әскерлер генерал Антонио Лопес де Санта-Аннаны тұтқындайды, ол күні бұрынғы шайқастың қаосы кезінде қашуға тырысқан болатын. Санта-Аннаны тұтқындау Техастың Мексикадан тәуелсіздігіне кепілдік береді.

Техас Республикасы

1834 жылдың 3 қаңтары – Мексика үкіметі Стивен Ф. Остинді Мексика қаласында түрмеге қамады. 1836 жылдың 30 тамызы – Техас штатының Хьюстон қаласы негісталды. 1836 жылдың 5 қыркүйегі – Сэм Хьюстон Техас Республикасының алғашқы президенті болып сайланды. 1836 жылдың 22 қазаны – Сэм Хьюстон Техас Республикасының сайланған алғашқы президенті қызметке кірді. 1837 жылдың 5 маусымы – Хьюстон қаласы Техас Республикасымен бекітілді.

Мексика

Мексика үшін 1830 жылдары Бірінші Мексика Республикасының аяқталуы және генерал Санта Аннаның 30 жыл ішінде президенттікке кіріп-шығуы болды, бұл оқиға қазір "Санта Анна дәуірі" деп аталады. 1834 жылы президент Антонио Лопес де Санта-Анна Конгрессті таратып, жаңа үкімет құрды. Бұл үкімет жаңа орталық конституцияны ("Siete Leyes") бекітіп, Мексиканың Орталық Республикасын құрды. 1835 жылы құрылғаннан бастап 1846 жылы таратылғанға дейін Орталық Республиканы он бір президент басқарды (олардың ешқайсысы өзінің мерзімін аяқтаған жоқ). Ол штаттық милицияларды қарусыздандыруды талап етті, бірақ көптеген штаттар қарсылық көрсетті, соның ішінде Мексиканың Техас штаты, ол 1836 жылғы Техас революциясында тәуелсіздігін жариялады. 1840 жылдары басқа провинциялар да бөлініп шықты. 1840 жылы Рио-Гранде Республикасы, ал 1841 жылы Юкатан Республикасы тәуелсіздігін жариялады. 1835 жылдың 23 мамырында Мексиканың Агуаскалиентес штаты президент Санта-Аннаның жарлығымен құрылды. 1836 жылдың 28 желтоқсанында Испания Мексиканың тәуелсіздігін мойындады. 1838 жылдың мамыр айында Тизиминде көтеріліс басталды, бұл Юкатанның Мексикадан тәуелсіздігі үшін күрестің бастауы болды. 1838 жылдың қарашасында Кондитерлік соғыс (Мексикаға жасалған бірінші француздық интервенциясы деп те аталады) Мексиканың кейбір порларын теңіз блокадасымен және король Луи Филипп жіберген француз әскерлерінің Веракрустағы Сан-Хуан-де-Улуа бекінісін басып алуымен басталды. Бұл интервенцияның себебі француз азаматтарының Мексикадағы тәртіпсіздік салдарынан келген шығындары туралы көптеген талаптары және Мексиканың Францияға үлкен қарызын төлемегені болды. 1839 жылдың наурызында Кондитерлік соғыс британдықтардың делдалымен жасалған бейбіт келісіммен аяқталды.

Никарагуа

1838 жылдың 30 сәуірінде Никарагуа Орталық Америка Федерациясынан тәуелсіздігін жариялады (Никарагуаның ерте тарихына қараңыз).

Коста-Рика

1835 жылы 5 мамырда Браулио Каррильо Коста-Рика мемлекет басшысы болып ант берді. 1838 жылы 28 мамырда Браулио Каррильо Коста-Рика мемлекет басшысы болып қайтадан ант берді, осылайша оның екінші мерзімі басталды.

Пуэрто-Рико

1836 жылдың 7 мамырында Испания үкіметі Пуэрто-Рикодағы Маягуэс елді мекенін вилла мәртебесіне көтерді.

Гондурас

1838 жылдың 5 қарашасында Орталық Америка азаматтық соғысы Гондурас Орталық Америка Федерациясынан бөлінуімен басталды.

Жамайка

1831 жылғы 27 желтоқсанда Сэм Шарп құлдардың ірі көтерілісіне жетекшілік етті, ол баптистер соғысы деп те белгілі. Құлдар көтерілісі 10 күнге созылып, бүкіл аралға тарады, Ямайканың құлдарының 60 000-ға дейін жұмылдырылды. Британдық отаршылдық үкімет көтерілісті басу үшін қарулы жамайлық әскери күштерін және ямайкалық марон қалаларының жауынгерлерін қолданды, оны екі апта ішінде тоқтатты. Қарулы құл батальондары 14 ақ адамды өлтірді, бірақ әскерлер 200-ден астам құлды өлтірді.

Рио-Грандес Республикасы

20 қыркүйек 1835 жыл – Бразилияның Рио-Гранде-ду-Сул штатында Рагамуффин соғысы басталды. 11 қыркүйек 1836 жыл – Оңтүстік Америкада Рио-Гранденсе Республикасы жарияланды.

Уругвай

18 шілде, 1830 жыл – Уругвай өздерінің алғашқы конституциясын қабылдады. 1835 жыл – Уругвайда Бланко және Колорадо партияларын қолдаушылар арасында азамат соғысы басталды.

Аргентина

1835 – Хуан Мануэль де Росас Аргентинаның каудильосы болады.

Фолкленд аралдары

1833 жылдың 3 қаңтары – Ұлыбритания Оңтүстік Атлантика мұхитындағы Фолкленд аралдарын қайта басып алады.

Перу

1839 жылдың 20 қаңтары – Юнгай шайқасы: Чили Перу-Боливия конфедерациясын жеңіп, тәуелсіз Перудің қайта құрылуына әкелді.

Эквадор

13 мамыр 1830 жыл – Эквадор Ұлы Колумбиядан тәуелсіздік алды. 12 ақпан 1832 жыл – Эквадор Галапагос аралдарын қосып алды.

Чили

1833 жылдың 25 мамыры – 1833 жылғы Чили Конституциясы қабылданы.

Астрономия

Роберт квартеті, галактикалар тобы ашылды. 1834 жылдың 14 наурызында Джон Гершель қазір NGC 3603 деп белгілі жұлдыздар шоғын Ізгі Үміт мүйісінен бақылап жазды. 1836 жылдың 15 мамырында Фрэнсис Бейли күн тұтылуы кезінде Бейли бұрандалары деп аталатын құбылысты байқады. 1838 жылы Фридрих Бессел жұлдызға дейінгі қашықтықты алғаш рет дәл өлшеді. 1839 жылы Томас Хендерсон Алфа Центаврға дейінгі қашықтықты параллакс әдісімен өлшеудің нәтижесін жариялады.

Механикалық инженерлік

1830 жылдың 17 шілдесі – Бартелем Тимонье Францияда тігін машинасына патент (#7454) алды; ол минутына 200 тігіс жасауға қабілетті. 1830 жылдың 31 тамызы – Эдвин Берд Буддингке газон шабу машинасының патені берілді. 1836 жылдың 25 ақпаны – Сэмюэл Колт алғашқы айналмалы, көп оқ атар қару – Колт револьверіне АҚШ патенін алды. 1839 жылдың 24 ақпаны – Уильям Отис парлық экскаваторға патент алды.

Электр энергиясы

1830 жылдары электр туралы көптеген маңызды жаңалықтар ашылды. Электромагниттік индукцияны Майкл Фарадей мен Джозеф Генри 1831 жылы тәуелсіз түрде ашты; алайда, Фарадей өзінің тәжірибелерінің нәтижелерін бірінші болып жариялады. Электромагниттік индукция – өзгеріп отыратын магниттік өріске түскенде өткізгіште потенциалдар айырмашылығының (кернеудің) туындауы. Бұл жаңалық трансформаторлар, индукторлар, электр моторларының, генераторлардың және соленоидтардың көптеген түрлерін ойлап табуға қажетті болды. 1834 жылы Майкл Фарадей электрохимиялық реакциялардың сандық қатынастарына қатысты зерттеулерін жариялады, бұл қазір Фарадейдің электролиз заңдары деп белгілі. Сондай-ақ 1834 жылы Жан К.А. Пельтье екі түрлі өткізгіштің электрленген қосылысында жылудың немесе салқындаудың пайда болуын көрсететін Пельтье "эффектін" ашты. 1836 жылы Джон Дэниелл электр энергиясын өндіру кезінде сутегінің пайда болмауына қол жеткізетін бастапқы элементті ойлап тапты.

Телеграф

1833 жылғы 6 мамырда Карл Фридрих Гаусс пен Вильгельм Вебер Геттингенде электромагниттік телеграф құруға рұқсат алды. 1837 жылғы мамыр айында Сэмюэл Морз телеграфқа патент алды. 1839 жылғы 9 сәуірде әлемдегі алғашқы коммерциялық электр телеграф желісі Ұлы Батыс темір жолының бойымен Паддингтон стансасынан Уэст Дрейтонға дейін қолданысқа енгізілді.

Компьютерлер

1833 жылдың 5 маусымында Ада Лавлейс Мэри Сомервилл арқылы Чарльз Бэббиджбен танысады. 1834 жылы Чарльз Бэббидж қазіргі компьютерлердің алға құрылғысы болған "аналитикалық машинасының" жобасын жасауды бастайды. Ол оның өмірінде аяқталмайды.

Химия

1833 ж. Биохимияның бастауы: Ансельм Пайен алғашқы фермент – диастазаны жасайды. 1836 жылдың 24 қазаны – АҚШ-та фосфорлық тұйық сыртқы жаққышқа алғашқы патент Алонзо Дуайт Филлипске, Массачусетс штатының Спрингфилд қаласынан беріледі. 1839 ж. Чарльз Гудиер каучукты вулканизациялайды.

Биология

1831 жылдың 27 желтоқсаны – Чарльз Дарвин өзінің тарихи сапарына шығады. 1835 жылдың 7 қаңтары – Чарльз Дарвинмен бірге 1831–1836 жылдар аралығындағы саяхатында Чонос архипелагына жақын жерге тікелей түсіреді. 1835 жылдың 7 қыркүйегі – Чарльз Дарвин Галапагос аралдарына жетеді. 1836 жылдың 12 қаңтары – Чарльз Дарвинмен бірге Сиднейге жетеді. 1836 жылдың 20 шілдесі – Чарльз Дарвин Ассенсион аралындағы Грин-Хилл төбесіне көтеріледі. 1836 жылдың 2 қазаны – Чарльз Дарвин 17 тамызда Оңтүстік Америкадан аттанып, кейін эволюция теориясын жасау үшін пайдаланатын биологиялық деректермен Англияға оралады. 1838 жыл – Жонс Якоб Берзелиус ақуыздарды ашады.

Археология

1836 жылы Кипрдегі Тамассос жанында Чатсворт бас табылды. 1838 жылы Девонширдің 6-шы герцогы Чатсворт басын Смирна қаласында Х. П. Боррелльден сатып алды. 1839 жылы Копан қаласында археологиялық қазба жұмыстары басталды.

Әлеуметтану

1832 жылдың 2 шілдесі – Андре Мишель Герри Франция ғылым академиясына Францияның моральдық статистикасы туралы эссесін ұсынады, бұл эмпирикалық әлеуметтік ғылымды құрудағы маңызды қадам.

Темір жол

1830 жылдың 15 қыркүйегі – Ливерпуль мен Манчестер темір жолы ашылды, бұл әлемдегі бірінші қалааралық, тек бу локомотивтерімен жұмыс істейтін жолаушылар темір жолы. 1834 – Уилмингтон мен Роли темір жолы Солтүстік Каролина штатының Уилмингтон қаласында құрылды. АҚШ-та темір жол құрылысы белсенді түрде басталады. 1835 жылдың 5 мамырында – Бельгиядағы теміржол көлігі: Брюссель мен Мехелен арасында темір жол ашылды, бұл континенттік Еуропадағы алғашқы темір жол. 1835 жылдың 7 желтоқсанында – Баварияның Людвиг темір жолы Нюрнберг пен Фюрт арасында, «Der Adler» («Бүркіт») атты локомотивпен Германиядағы алғашқы темір жол ретінде ашылды. 1835 жылдың 21 желтоқсанында – Солтүстік Каролина штатының Роли қаласында Роли мен Гастон темір жолы құрылды. 1836 жылдың 8 ақпанында – Лондон мен Гринвич темір жолының бірінші бөлігі, Англияның Лондонындағы алғашқы темір жолы ашылды. 1836 жылдың 13 шілдесінде – Бірінші нөмірленген патент (9957 нөмірленбеген патенттің тіркелуінен кейін) Джон Рэгглске теміржол бу локомотивтерінің дөңгелектерін жақсартуы үшін берілді. 1836 жылдың 21 шілдесінде – Шамплен мен Сент-Лоуренс темір жолы Сент-Джон мен Квебек провинциясының Ла-Прейри арасында ашылды, бұл Британдық Солтүстік Америкадағы алғашқы бумен жұмыс істейтін жолаушылар темір жолы. 1836 жылдың 25 қазанында – Солтүстік Каролинада Уилмингтон мен Роли темір жолының құрылысы басталды. Ролиде қолдаудың жетіспеуіне байланысты маршрут Уилмингтоннан Велдондағы Петербург темір жолына дейін өзгертілді.

Ұшу

1832 жылдың 24 мамыры – Франсуа Арбан, ерте француздық ауа шарының пилоты, алғашқы ұшуын жасайды.

Автомобильдер

1834 жылы алғашқы американдық тұрақты ток электр қозғалтқышын ойлап тапқан Томас Давенпорт өзінің қозғалтқышын кішкентай модельді автомобильге орнатып, алғашқы электрлік автомобильдердің бірін құрады.

Бу кемелері

18 тамыз 1833 жыл – Канадалық "СС Роял Уильям" кемесі Пиктоудан (Новая Шотландия) Атлант мұхиты арқылы 25 күндік сапарға шығып, Англияның Кент графтығындағы Грейвсендке жетеді, сапардың басым бөлігін бу күшімен жүзеге асырады. 4 сәуір – 22 сәуір 1838 – "SS Sirius" (1837) тікпе кемесі 18 күнде Ирландияның Корк қаласынан Нью-Йоркке Атлантиканы кесіп өтеді, бірақ үздіксіз бу қолданбайды. 8 сәуір – 23 сәуір 1838 – Изамбард Кингдом Брунельдің "SS Great Western" (1838) тікпе кемесі Англияның Авонмут қаласынан Нью-Йоркке 15 күнде Трансатлантикалық сапар жасап, тұрақты кемелер қатынайтын жүйені ашады. 1838 – Киелі кітапты сынау: Кристиан Герман Вайс екі дереккөздік гипотезаны ұсынады.

Апат, табиғи оқиғалар және айқын сәтсіздіктер

1833 жылдың 29 маусымы – Уильям Фрейзер Толми Форт Нискуллиде жер сілкінісін бастан кешіреді. Оның күнделігі Пьюгет саунд аймағындағы жер сілкінісі туралы алғашқы жазба куәлігін қамтиды. 12 қараша – 13 қараша 1833 – Алабамаға жұлдыздар құлдырады: Алабама штатында Леонид метеор шашырауының тамаша құбылысы байқалады. 1833 жылдың 25 қарашасы – Суматрада 8,7 балдық күшті жер сілкінісі болады. 1834 жылдың 16 қазаны – Вестминстер сарайы өртеніп, қирап қалады. 1835 жылдың 20 ақпаны – Чилидің Консепсьон қаласы жер сілкінісінен қирады. 1835 жылдың 16 қарашасы – Галлей кометасы перигелийге жетеді, яғни Күнге ең жақын нүктесіне келеді. 16 желтоқсан – 17 желтоқсан 1835 – Нью-Йорктегі Ұлы өрт 530 ғимаратты, оның ішінде Нью-Йорк қор биржасын да жояды. 1836 жылдың 15 желтоқсаны – АҚШ Патент бюросы Вашингтон қаласында өртенді. 1836 жылдың 27 желтоқсаны – Льюс лавинасы: Англияның Суссекс округіндегі Льюс қаласында лавина болып, қар астында қалған он бес адамның сегізі қаза тапты. 1836 жылдың 30 желтоқсаны – Санкт-Петербургте Леман театры өртеніп, 800 адам мерт болады. 1837 жылдың 1 қаңтары – Галилея жер сілкінісі. 1837 жылдың 17 желтоқсаны – Санкт-Петербургтегі Қысқы сарайда өрт шығады. 1838 жылдың 10 қаңтары – Өрт Лондондағы Ллойд кофеханасы мен Корольдік биржасын жояды. 1838 жылдың 7 қыркүйегі – Грейс Дарлинг және оның әкесі Фарн аралдарының жанында "Форфаршир" кемесінен 13 адамды құтқарады. 1839 жылдың 9 қыркүйегі – Алабама штатының Мобил қаласындағы Ұлы өртте жүздеген ғимараттар өртеніп кетеді. 1839 жылдың 25 қарашасы – Құрылысқа қатысты апатты циклон Үндістанға қорқынышты желдермен және 40 фут биіктіктегі дауыл толқынымен соқтығысып, Коринга портын жояды; 300 000 адам қаза табады.

Холера

Тарихшылар бірінші холера пандемиясы 1830 жылы Индонезия мен Филиппинде жалғасқан деп санайды. Екінші холера пандемиясы Үндістаннан Ресейге, содан кейін Еуропаның қалған бөлігіне тарады, жүздеген мың адамның өмірін құрбан етті. Ол 1830 жылдың тамызында Мәскеуге жетті, ал 1831 жылға қарай эпидемия Ресейдің негізгі қалалары мен қалаларына еніп үлкерді. Ресейлік әскерлер Польша-Ресей соғысы (1830-1831) кезінде ауруды Польшаға әкелді. Царлық үкімет жүргізген холераға қарсы шаралар салдарынан Ресейде "холералық көтерілістер" болды. Эпидемия 1831 жылы Батыс Еуропаға жетті. Лондонда бұл ауру 6536 адамды құрбан етті; Парижде 20 000 адам (650 000 халқынан) қайтыс болды, ал Францияның барлық аймақтарында шамамен 100 000 адам көз жұмды. 1832 жылы эпидемия Канаданың Квебек, Онтарио және Жаңа Шотландия провинцияларына, сондай-ақ АҚШ-тың Детройт және Нью-Йорк қалаларына жетті. Ол 1832-1834 жылдары Солтүстік Американың Тынық мұхиты жағалауына жетті.