Кіріспе

1860 жылы Цинь Қытайы мен Ұлыбритания, Франция және Ресей арасындағы теңсіз шарттар.

Пекин конвенциясы немесе Пекиннің бірінші конвенциясы – 1860 жылы Қытайдың Цинь әулеті мен Ұлыбритания, Франция және Ресей империясы арасында жасалған үш жеке теңсіз шарттардан құралған келісім.

Өмірбаян

1860 жылы 18 қазанда Екінші опиум соғысының шегіне жеткенде, британдық және француз әскерлері Пекин қаласындағы Тыйым салынған қалаға кірді (кейін Пекин деп аталды). Қытайдың шешуші жеңілісінен кейін, ханзада Гонг Цинь үкіметі атынан Британияны лорд Эльгин, Францияны барон Грос өкілдік етіп, екі шартқа қол қоюға мәжбүр болды. Ресей соғысқа қатыспағанымен, ханзада Гонг Николай Игнатьевпен де шарт жасасты. Бастапқы жоспар Цинь шенеуніктерінің ағылшын-француз тұтқындарына жасаған зұлпысы үшін жаза ретінде Тыйым салынған қаланы өртеп жіберу еді. Алайда, мұндай әрекет келісімге қол қоюға кедергі келтіретін болғандықтан, жоспар Ескі жазғы сарай мен Жазғы сарайды өртеп жіберуге өзгертілді.

Шарттары

Конвенцияда Сяньфэн императоры Тяньцзинь шартты (1858) ратификациялады. 1860 жылы Коулун деп аталатын аймақ наурыз айында жалға алу туралы келісімдер жүргізілді, бірақ бірнеше ай өткен соң Пекин конвенциясы жалға алуды тоқтатып, 24 қазанда жерді британдықтарға ресми түрде берді. Қытай мен Ұлыбритания арасындағы конвенцияның 6-бабында Қытайдың Коулун түбегінің қазіргі Боундерли-стриттің оңтүстігіндегі бөлігін, Коулунды және Гонконгты (оның ішінде Стоункаттер аралын) Ұлыбританияға мәңгілікке беруге міндетті екендігі белгіленген. Қытай мен Франция арасындағы конвенцияның 6-бабында "христиандар қудаланған кезде олардан тартып алынған діни және қайырымдылық мекемелері Қытайдағы француз министрі арқылы олардың иелеріне қайтарылады" делінген.

Маньчжурия

Сонымен қатар, келісім-шарт Ресей империясына бүкіл Сыртқы Манжурияны, барлығы 400 000 шаршы шақырым жерді беруді бекітті. Осы арқылы Ресей Қытайдың Жапон теңізіне қол жеткізуін тоқтатуға стратегиялық мақсатына қол жеткізді. Бұл Ресейге Уссурийский крайына, қазіргі Приморье аймағының бір бөлігіне, ежелгі маньчжур провинциясы Шығыс Тартариясына сәйкес келетін аумаққа құқық берді. Айгүн келісімін (1858), Нерчинск келісімін (1689) және Қытай-Ресей шекаралық қақтығыстарын қараңыз. Цин әулеті билеген аумақтарды берумен қатар, келісім-шарт Кореяның құзыретіне жататын аумақтарды да берді, атап айтқанда Ноктундо аралын (сол кезде және қазіргі уақытта Приморский крайының ең оңтүстік ұшындағы түбек). Корейлер бұл туралы 1880-жылдарға дейін білмеді (келісімге қол қойылғаннан кейін 20 жылдай өткен соң, Корея бұл келісімге тарап болмады), одан кейін бұл ресми наразылық тудырды, себебі корейлер Циннің Ноктундоны Ресейге беруге құқығы жоқ деп мәлімдеді.

Коулун қаласы

Ұлыбритания мен Қытай Халық Республикасының (ҚХР) үкіметтері 1984 жылы Гонконг мәселесі жөніндегі Қытай-Британ бірлескен декларациясын қабылдады, оған сәйкес жалға алынған аумақтардың, сондай-ақ Нанкин шарты (1842) бойынша берілген Гонконг аралының және Коулун түбегінің (Боундерли көшесінен оңтүстікке қарай) егемендігі 1997 жылғы 1 шілдеде ҚХР-ға берілуге тиіс болды.

Түнгі

17 ғасырдың басынан бері Кореяның құзыретінде болған, бірақ келісімшарт бойынша (корейлер 1880 жылдарға дейін білмеген) Ресейге берілген Ноктундоның мәртебесі ресми түрде шешілмеді, себебі Кореяның екі құзыретінің/үкіметінің біреуі ғана Ресеймен шекара туралы келісімді қабылдады. 1985 жылы Солтүстік Корея мен КСРО шекара туралы келісімге қол қойып, Ресей-Солтүстік Корея шекарасының Тумен өзенінің ортасымен өтетінін, осылайша Ноктундо түбегін Ресей жағында қалдырғанын ресми растады. Оңтүстік Корея бұл келісімді мойындамайды және Ноктундоның Корея құзыретіне қайтарылуын талап етеді (бұл, көрінетінідей, Солтүстік Корея құзыреті болар еді, Кореяның бірігуінен кейін біріккен Кореяның бақылауына өтуі күтілуде).

Бастапқы көшірмелері

Конвенцияның түпнұсқасы Тайваньдағы Ұлттық сарай музейінде орналасқан.