Кіріспе

Дублин туннелі (ирланд тілінде: Tollán Bhaile Átha Cliath), бастапқыда және қазірге дейін Порт туннелі деп белгілі, Ирландияның Дублин қаласындағы автокөлік туннелі және M50 тас жолының бөлігі болып табылады. Екі туннельдің біріктірілген құрылысы Дублин қаласының шығысында орналасқан Дублин портын және Дублин әуежайына жақын M50 тас жолының 2-шы қиылысын байланыстыратын екі қатарлы қос жолды құрайды. Туннельдің ұзындығы шамамен алғанда миллиметрге жетеді, ал жобаның жалпы ұзындығы миллиметрді құрайды. Жобаның соңғы құны шамамен 752 миллион еуроға бағаланды. Туннель 2006 жылдың 20 желтоқсанында ресми түрде ашылды, бастапқыда тек жүк көліктері үшін ғана қолжетімді болды. Барлық көлік түрлері үшін ол 2007 жылдың 28 қаңтарында ашылды.

Мақсаты

Дублиннің орталық бөлігіндегі көлік кептелісі 20-шы ғасырдың соңында өте күшті болды, мыңдаған ауыр жүк көліктері (ЖЖК) Дублин портына қала орталығы арқылы қатынауда. Бұл туннель Дублин қаласының орталығындағы жол тығынын азайтады, ауыр жүк көліктерін Дублин портынан тікелей автожол желісіне бағыттайды. Бұл автобуспен жүретін жолаушыларға, жаяу жүргіншілерге және велосипедшілерге, соның ішінде қалалық кемежайларда ауа сапасының жақсаруына және қауіпсіздіктің артуына оң әсер етеді. Түннельді пайдаланудан жеке көліктерді тиыстыру үшін, ауыр жүк көліктерінен басқа көліктерге сағаттарда жол төлемі жоғары қойылады. Солтүстік және батысқа қарай бағытталған ауыр жүк көліктері туннель арқылы шамамен алты минуттық сапарды күтеді. Жер үстіндегі салмақтарды жеңілдету жолының мүмкін еместігі анықталғандықтан, туннель таңдалды. Дублин қаласының 142, 33x және 41x автобус бағыттары солтүстік қала шеттерінен порт аймағына жету үшін туннельді пайдаланады. Белфаст, Дерри және Леттеркенниден келетін қашықтықтан жүретін автобустар да осы бағытты пайдаланады.

Порт туннелі жобасы

Туннель алғаш рет 1990-шы жылдары бірнеше көлік және инженерлік зерттеулерден кейін ұсынылып, Дублин қаласының 1999–2005 жылдарға арналған даму жоспарына енгізілді. Жоба 1999 жылы өткізілген қоғамдық тыңдаудан кейін бекітілді. Туннель Ұлттық даму жоспарының бір бөлігі болды және Көлік департаменті осы жоспар аясында Ұлттық жолдар басқармасына қаржы бөлді. Келісімшартты Дублин қалалық кеңесі басқарды, ал «Браун энд Рут» компаниясы, яғни «Халлибертон» компаниясының бөлімшесі, бақылауды жүзеге асырды. Басты мердігер 2000 жылы тағайындалған «Nishimatsu Mowlem Irishenco (NMI)» жапон-британ-ирланд консорциумы болды. Туннель құрылысының тендерлік бағасы 457 миллион еуроны құрады. Жерді сатып алу, жобалау, сақтандыру, құқықтық және басқа да қызметтер, сондай-ақ «Браун энд Рут» компаниясының қадағалауымен жобаның жалпы құны 752 миллион еуроға жетті. Құрылыс 2001 жылдың маусымында басталды және туннель бастапқыда 43 ай өткен соң 2005 жылы ашылуы жоспарланған. Бірақ ол 2006 жылдың желтоқсан айында, 66 айдан кейін пайдалануға берілді. Жобаны ұзартудың бір себебі – тұрғындардың шуға қатысты алаңдаушылығын сейілту болды. Гриффит даңғылы және Клостерс сияқты кейбір аймақтарда бұрғылау тәулігіне 16 сағатқа дейін шектелді. Annadale Crescent аймағында бұл көрсеткіш 13 сағатқа дейін төмендетілді.

Туннельді жобалау

Туннель бес бөлімнен тұрды, оның ішінде Дублин-Белфаст темір жолының астынан құбырлармен түйістірілген бөлім де бар.

Кесу және жабу

Екі шеттегі "қазу және жабу" бөлімдері 12 метрге дейін тереңдікте қазылды, олардың ішіне ат жалағы тәрізді пішіндегі темір бетон секциялары құйылып, содан соң толтырылды. Оңтүстік бөлігі, Фэрвьюде, 500 метрге созылса, солтүстік қазу және жабу арнасы Уайтхолл шіркеуінен Шанталаға дейін 1500 метрден астам. Бұл жұмысты консорциумның Моулем және Ирланденко бөлімшелері жүзеге асырды.

Туннель қазу

Екі ұңғыма да Моулем компаниясы Францияның Intrafor компаниясымен бірлесіп Collins Avenue-де салған, тереңдігі 33 м, диаметрі 57 м болатын шахтадан бастау алды. Осы жерден Нишиматсу басқаратын туннель бұрғылау машиналарын (ТБМ) солтүстікке ашық саз арқылы, ал оңтүстікке қатты әктас арқылы жіберді. Дәстүр бойынша, екі машина да әйелдердің есімдерімен аталып, Меган 650 метрлік ашық сазға, ал Грейне 2600 метрлік әктасқа арналды. TBM 1 "Грейне" оңтүстікке қарай бағытталды, Гриффит даңғылы, Марино және Фэрвью аудандарының астынан өтті. Кейін ол бөлшектелді, 180 градусқа бұрылып, оңтүстік бағытындағы жол үшін екінші туннельді бұрғылауға қолданылды. Германияның Herrenknecht компаниясы жобалаған машинаның ұзындығы 156 м, диаметрі 12 м болды және ол үш кемемен Дублин портына 105 бөлікпен жеткізілді, түсіруге бір апта уақыт кетті. Барлық бұрғылау жұмыстарының нәтижесінде 500 000 м³ тау жынысы алынып шығарылды. 60 метрлік TBM 2 "Меган" Коллинз даңғылынан Уайтхолл шіркеуіне дейін солтүстікке қарай ұқсас процесспен бұрғыланды, алдымен оңтүстік бағытындағы жолды жасады. Бұрғылау жұмыстары 2003 жылдың 18 қарашасында саз үшін, ал 2004 жылдың 18 тамызында әктас үшін қабылдау шахтасына жетіп, аяқталды. Бұрғыланған бөліктердің көп бөлігі жер бетінен 21–23 метр тереңдікте орналасқан, ал ең төменгі нүктесі Маринода, оңтүстік жағында, туннельдің дренаждық жинағысы да осы жерде орналасқан.

Құбырларды көтеріп алу

Оңтүстік порталдар маңында, Дублин мен Белфаст темір жолының астынан өтетін туннельде ерекше қиындықтар туындады. Бұл темір жол құм мен лайдың аллювиалды шөгінділеріне негізделген жұмсақ материалдардан құралған биік толқында салынған. Темір жолдың үздіріссіз жұмыс істеуі қажет болғандықтан, "қазу және жабу" әдісін қолдану мүмкін болмады. Nishimatsu темір жолдың 3,5 метр төменінен құбырлық итеру арқылы тіреу құрылысын орнатты. Содан кейін туннель тіреу кеңістігінде ат жалақысы пішіндес бөлімдермен салынды және кері толтырылды. Бұл 60 метрлік бөлімді аяқтауға 24 ай уақыт кетті, нәтижесінде жақын орналасқан Альфи Бёрн жолы 1,5 метрге көтерілді. Сонымен қатар, үш сағатқа темір жол қызметін тоқтатуға әкелген шөгу оқиғасы болды. Бұл тоқтату мердігерге 300 000 евро айыппұл төлеуге мәжбүр етті – секундына 28 евро.

Басқа жұмыстар

Дублин портына жаңа кіру және шығу жолы салынды, оның ішінде Tolka өзенінің үстіндегі жаңа көпір, ол жол төлемі алаңына және оңтүстік порталдарға қосылады. Жаңа қиылыс және жер асты жолы шығыс қабырға жолынан туннельге қарайғы қозғалысты жеңілдетеді. М50 (бұл жерде бұрынғы М1) тас жолымен туннельге жақындаған қалаға қарай қозғалатын көліктер туннельге баратын екі жолақты немесе Уайтхоллға қарай N1 тас жолы ретінде жалғасатын екі жер беті жолақты пайдалана алады. Оңтүстік порталдан шығатын көліктер порттың сыртындағы жол төлеміне жақындап келеді.

Туннельді пайдалану

2005 жылы өткізілген тендерлік процедура нәтижесінде Ұлттық жолдар басқармасы (NRA) француздық Groupe Egis компаниясының құрамындағы Transroute International компаниясын тоннельді бес жылға пайдалануға, содан кейін тағы екі жылға мерзімін ұзарту мүмкіндігімен таңдады. Қызмет көрсету шарты тоннельді пайдалану, күтіп ұстау, қауіпсіздік, жол қозғалысын басқару және жол төлемақысын жинауды қамтиды. Осы мақсатта Transroute Tunnel Operations Ireland Ltd жаңа еншілес компания құрылды. Туннельді пайдалану, оның ішінде жол төлемақысын қабылдау бойынша 50-60 адам жұмыс істейді. Аталған қызмет көрсету шарты Transroute компаниясына бес жыл ішінде 15 миллион еуро көлемінде табыс әкелді. Қазіргі таңдағыда туннельді Transport Infrastructure Ireland басқарады. Басқа жағынан, Egis Ирландиядағы түрлі электрондық жол төлемақы жүйелерінің үйлесімді жұмыс істеуін қамтамасыз ететін орталық жүйені ұсыну үшін де таңдалды.

BGA Fleming сыйлығы

Жоба 2003 жылдың желтоқсанында Британдық геотехникалық қауымдастығының геотехникалық жобалау және құрылыстағы үздік жетістіктері үшін берілетін халықаралық Флеминг сыйлығының бірлескен жеңімпазы атанды. Сыйлық Уайтхоллдағы туннельдің бастапқы шахтасының жобасын оңтайландыру үшін қолданылған инновациялық "бақылау тәсілі" және солтүстік кесілген-жабық туннеліне арналған жұмыстардың топырақпен нығайтылған ашық қазба бөлігі үшін табысталды. 2001 жылғы шабуылдан кейін Дүниежүзілік сауда орталығын қалпына келтіру жобасымен бірге бұл сыйлық бөлісті.

Қауіпсіздік белгілері

15 жаяу өткел нүктесі (ЖӨН) 250 м қашықтықта орналасқан, олардың әрқайсысы авариялық телефон мен өрт сөндіру нишаларымен жабдықталған. Әр нишадан 125 м қашықтықта қосымша өрт сөндіру шланғылары орналасқан. 1 км аралықта төрт көлік өтетін нүктелер бар, олар тоқтау алаңымен қатар авариялық және құтқару аймағын қамтиды. Бұл нүктелер Шантала, Коллинз даңғылы (алғашқы ұшыру шахтасы орналасқан жер), Марино және Клоистерс төңірегінде орналасқан. GSM телефоны және FM радио байланысы туннельге дейін жеткізіледі, сондай-ақ төтенше жағдайларда хабар тарату жүйесі арқылы үзіліс жасалады. Көлік басқару жүйесіне (ҚБЖ) 420 камера қосылған. Жылдамдық шегі сағатына 80 км (сағатына 50 миль) және ауыр жүк көліктеріне оң жақ қатарды пайдалануға тыйым салынған. Туннель кіреберісінен 3 км қашықтықта биік көліктер анықталады, содан кейін көлікті тоқтату үшін автоматты ескерту белгілері қосылады. Қажет болған жағдайда, кіреберістерді қорғау үшін тосқауылдар төмендетіледі.

Үйге зақым келген

Қатты тау жыныстарын қазу жұмыстары кезіндегі дірілден кейбір зақымданулар туындады. Марино ауданындағы үйлер тоннель салу алдында және кейін тексерілді, ал қажетті жөндеулерге кеткен шығындар өтелді. 241 талап түсті және олар сақтандыру өтемақы сарапшысымен қарастырылды. Осы мақсатқа 1,5 миллион еуро қаражат бөлінді.

Қала орталығындағы тыйым

Дублин қалалық кеңесі қала орталығында таңғы сағат 7-ден кешкі сағат 7-ге дейін жүк көліктеріне тыйым салуды жоспарлаған, бірақ 2007 жылдың 19 ақпанына дейін екі айға кейінге шегерді. Бұл Ирландияның Бизнес және жұмыс берушілер конфедерациясының (IBEC), Ирландиялық жүк тасымалдаушылар қауымдастығы және Дублин порты компаниясының қарсылығына байланысты болды. Жүк тасымалдаушылар M50 тас жолындағы қалыптан тыс кептелістерге, әсіресе солтүстік бөлігінің кеңейтілуі кезінде назар салды, ал IBEC және Порт компаниясы тауарлардың еркін қозғалысына қойылатын шектеулерге алаңдады. The Sunday Independent газеті 2006 жылдың 12 қарашасында жариялаған мақаласында тыйым салу туннель ашылғаннан кейін жақын арада күшіне енгенін хабарлады. Сол кездегі премьер-министр Берти Ахерн кеңеске кезең-кезеңмен іске асырудан бас тартып, бірден тыйым салуды бастауға қысым көрсеткені хабарланды. Бұл жоспар оппозициялық партиялардың сынына ұшырады, олар мұндай қадам мәселені бұрыннан "қауіпті түрде тоңғырыққан" M50 тас жолына тастайды деп мәлімдеді. Дублин айналасындағы M50 тас жолы әр бағытта 4 жолаққа (3 жүріс жолағы және 1 түйіскен жолақ) дейін кеңейтілді және 2010 жылдың соңына қарай барлық түйіскендер толығымен немесе жартылай толығымен еркін қозғалысқа ие болды. Бұл, тиімділікке қатысты алаңдаушылықты жойды.

East Link жол ақысы

Лиффи өзенінің оңтүстігінде орналасқан Marine Terminals Ltd компаниясы, егер Кеңес қаладан жүк көліктерін тыйым салса, заңдық шаралар қолдану мүмкіндігін қарастырды. Себебі, тыйым салу компанияны туннельді пайдалануға мәжбүр ететін еді, бұл жеке меншік және басқарылатын Шығыс байланыс көпірінен өтуді білдіретін болып, әр бағытта 4,80 евро төлеуге келіп жатар еді. Осыған жауап ретінде Кеңес, сол кездегі көпір операторы – National Toll Roads (NTR) компаниясымен келісіп, жүк көліктері үшін жол ақысын жоюға келісті.

Биіктігі туралы дау

Құрылыс басталғанға дейін туннельдің жеткілікті биік емес екені сынға алынды. Сыншылар оның 4,65 м (15 фут) биіктігінен жоғары ауыр жүк көліктерін қабылдай алмайтынын, ал барлық өлшемдегі жүк көліктерін қабылдау үшін 5,5 м жұмыс биіктігімен салу қажет екенін айтты. Таңдалған жобаның қолдаушылары оның экономикалық тұрғыдан ең тиімді екенін және көптеген ауыр көліктерді қабылдай алатынын, тек шамалы пайызы ғана жер үсті жол желісін пайдалануға мәжбүр болатынын мәлімдеді. Құрылыс жоспарланғандай жалғасты, бірақ туннельдің ашылу салтанатында Ирландиялық жол көлігі қауымдастығының өкілі Джимми Куинн болашақ ұрпақтардың (өте биік жүк көліктеріне туннельдің жеткілікті емес екендігі туралы) былай деп айтуы мүмкін: "Бәлкім, олар оны салған кезде жасауы керек еді". Ирландиялық жол көлігі қауымдастығы Порт туннелінің жұмыс биіктігі мәселесін қоғамдық тыңдауда көтерген жоқ. Халықаралық көлік форумының 44 елі арасында (Атлантикадан Уралға дейінгі Еуропаны қамтиды) Дублин портының туннелі 4,65 м жұмыс биіктігімен ең жоғары көрсеткішті білдіреді. 36 елде жұмыс биіктігі 4 метрді құрайды. Үш елде (Финляндия, Исландия және Солтүстік Македония) жұмыс биіктігі 4,4 м-ден аспайды. Төрт ел (Франция, Норвегия, Швеция, Ұлыбритания) биіктік мөлшерін белгілемеген.

Судың ағып кетуі

2006 жылдың басында БАҚ-та тоннельден көп мөлшерде су ағып жатқаны туралы хабарлар пайда болды. Бұл сапасыз бетон құюдың салдарынан болды. Жөндеу жұмыстары барысында бетонды алып тастағанда қорғаныш мембраналары зақымданып, нәтижесінде ағып кетуге себеп болды. Мембраналар мен бетон қайта орнатылғаннан кейін ағып кету тоқтады.

Шығынның асып кетуі

Жобаның бюджеттен асып кеткені жиі айтылса да, бұл шын мәнінде солай емес. 457 миллион еуролық тендер бағасы тек құрылыс жұмыстарына арналған, ал жобаның жалпы құны шамамен 752 миллион еуроны құрады. 2005 жылдың қыркүйегінде NMI қосымша 300 миллион еуро талап еткені хабарланды. Кеңес бұл талапты қанағаттандырмайтынын және жобаның жалпы құны 752 миллион еурода қалатынын мәлімдеді.

Дублин портының көшірілуі

2006 жылдың қазан айында, туннель аяқталуға жақындаған кезде, Прогрессивті демократтар Дублин портын Балбригген қаласының шетіндегі Бреморға көшіру және порт аумағын тығыз құрылыспен аралас мақсатта пайдалану үшін қайта жаңарту туралы ұсыныстарын талқылап, конференция өткізді. Сол кездегі Taoiseach Берти Ахерн осы ұсынысқа қолдау білдірді. Бірақ, 2007 жылғы жалпы сайлауда Прогрессивті демократтардың жеңіліске ұшырауы және экономикалық дағдарыстың жалғасуы салдарынан бұл жоспардан бас тартылды.

Дублин порт туннеліне FM радиосы

Порт туннелінде қайта таратылатын FM радио арналары: RTÉ Radio 1, Newstalk, 98FM, FM104, Q102, Spin 1038 және Sunshine 106.8. Radio Nova 2015 жылы өздерінің арнасын қосу үшін сот процесін бастағанын хабарлады.

Туннельдер

Дублин портының туннелі көлік қозғалысы үшін жабылып, ашылғаннан бері үш рет 10 шақырымдық жарыстар үшін пайдаланылды. Соңғы іс-шара 2017 жылдың 26 наурызында өткізілді, онда 2400-ден астам жүгіруші "Жер асты жүгіруі" жарысына қатысты, ал түскен қаражат Focus Ireland үйсіздерге көмектесетін қайырымдылық қорына аударылды.