Кіріспе
Стрихнос нукс вомика, стрихнин ағашы, сондай-ақ нукс вомика, улы жеміс, стрихнос тұқымы және квакерлік түймелер деп те аталады, бұл Үндістан мен Оңтүстік-Шығыс Азияға тән жапырақты ағаш. Loganiaceae тұқымдасына жататын, ашық ортада өсетін орташа мөлшерлі ағаш. Жапырақтары жұмыртқа пішіндес және белгілі бір мөлшерде. Бұл өсімдік өте улы стрихниннің табиғи көзі ретінде танымал.
Strychnos nux vomica, the strychnine tree, also known as nux vomica, poison fruit, semen strychnos, and quaker buttons, is a deciduous tree native to India and to southeast Asia. It is a medium sized tree in the family Loganiaceae that grows in open habitats. Its leaves are ovate and in size. It is known for being the natural source of the extremely poisonous compound strychnine.
Сипаттамасы мен қасиеттері
Strychnos nux vomica – орташа биіктігі бар ағаш. Оның діңі қысқа және жуан. Ағашы тығыз, қатты, ақ түсті және тығыз талшықты. Бұтақтары дұрыс емес пішіндес және жылтыраған күл түсті қабықпен жабылған. Жас өскіндері терең жасыл түсті және жылтыр жамылғымен жабылған. Жапырақтары қарама-қарсы, кезекті орналасқан (әрбір қарама-қарсы жапырақ жұбы сабақтағы келесі жұпқа тік бұрышпен орналасқан), қысқа сабақты және сопақ пішіндес, жылтыр қабықты және екі жағы да тегіс. Жапырақтарының ұзындығы шамамен және ені шамамен. Гүлдері кішкентай, ақшыл жасыл түсті және құбыр тәрізді. Олар суық маусымда гүлдейді және жағымсыз иіске ие. Жемістері үлкен алмадай, қабығы тегіс және қатты, піскенде ақшыл-қызыл түске боялады. Жемістің қабығы жұмсақ және ақ, ішінде бес тұқым бар, олар жұмсақ, жүнді затпен қапталған. Тұқымдардың пішіні жалпақ диск тәрізді, олардың екі жағы да ортасынан радиалды шығатын түктермен толық жабылған. Бұл тұқымдарға ерекше жылтырлық береді. Тұқымдар өте қатты, қара-сұр түсті мүйіз тәрізді эндоспермі бар, онда кішкентай жаңа өркен орналасқан, ол иіссіз, бірақ өте ащы дәмді.
Экология
Уытты жемісті маймылдар мен құстар, мысалы, сұр лангур жейді. Тұқымдарында шамамен 1,5% стрихнин, ал кептірілген гүлдерінде 1,0% стрихнин бар. Көптеген елдерде стрихнинді қолдану қатаң реттеледі және ол көбінесе жабайы сүтқоректілерді жою үшін жем ретінде қолданылады. Көбінесе кездейсоқ улану ұнтақтың жұтылуы немесе тері арқылы сіңірілуі салдарынан болады. Стрихнос балама медицинада көптеген ауруларды емдеу үшін қолданылатын өсімдік ретінде ұсынылады, бірақ бұл талаптар медициналық деректермен расталмаған. Шындығында, осы тұқымдарда стрихнин бар. Өсімдік Е комиссиясының бекітілмеген шөптер тізіміне енгізілген, себебі оның қауіпсіздігі мен тиімділігі дәлелденбеген, сондықтан оны қолдану ұсынылмайды. Стрихнин тұқымын осындай мақсаттарда пайдалану өлімге әкелуі мүмкін, өйткені стрихнин өте улы зат және оның қауіпсіз мөлшері жоқ. Аюрведада (үнділік классикалық медицина жүйесі) худар – Strychnos nux vomica құрамындағы қоспа. Тұқымдар алдымен бес күнге суға, содан кейін екі күнге сүтке салынып, одан кейін сүтте қайнатылады. Дәстүрлі медицинада қолданылатын өңделмеген Strychnos тұқымдарындағы улы алкалоидтардың деңгейін белгілі HPLC әдістері және HPLC UV әдістері арқылы анықтауға болады.