Кіріспе

Жылан түрлері

Шығыс индиго жыланы (Drymarchon couperi) – Colubridae тұқымдасына жататын ірі, усыз жылан түрі. АҚШ-тың оңтүстік-шығысында табиғи ортада өсетін бұл жылан елдегі ең ұзын туатын жылан түрі болып табылады.

Таксономия

Шығыс индиго жыланы алғаш рет 1842 жылы Джон Эдвардс Холбрук сипаттады. Көптеген жылдар бойы *Drymarchon* туысы бір ғана түрі – *Drymarchon corais* және 12 түршесі бар монотипті деп есептелді. Бірақ 1990 жылдардың басында Амфибиялар мен жорғалаушыларды зерттеу қоғамының ресми тізімінде *Drymarchon corais couperi* толық түр мәртебесіне көтерілді.

Этимология

Дримархон деген жалпы атау шамамен "орманның билеушісі" дегенді білдіреді. Ол грек сөздері дримос (Δρυμός), "орман" деген мағынаны білдіретін, және архон (ἄρχων), "ие" немесе "басшы" деген мағынаны білдіретін сөздерден құралған. Түрлік атау – американдық плантатор Джеймс Гамильтон Купердің (1794–1866) тегінің латыншаға аудармасы. Купер Холбрукқа типтік үлгіні Джорджия штатының Уэйн округіндегі Алтамаха өзенінің оңтүстігінен әкелді.

Жалпы атаулар

Шығыс индиго жыланының бірнеше кең таралған атауы бар, олар: индиго жылан, көк индиго жылан, қара жылан, көк гофер жыланы және көк бұқа жыланы.

Сипаттама

Шығыс индиго жыланның біркелкі көк-қара түсті арқалық қабықшалары бар, ал кейбір мысалдардың тамағы, екі жағы және иегі қызғылт-сарыдан қоңыр түске дейін боялған. Бұл жылан жарқыраған, көкшіл арқалық және құрсақ қабықшаларынан аталған, олар жарық жағдайында қара-күлгіш қызғылт түс ретінде көрінеді. Бұл тегіс қабықшалы жылан АҚШ-тағы ең ұзын туа біткен жылан түрі саналады. Ересек еркек жыланның орташа ұзындығы 1,8 метрге жетеді, ең көп кездесетін орташа көрсеткіші 1,5 метр, ал салмағы 2,7 килограммды құрайды, орташа есеп бойынша. Ал ересек аналық жыланның ұзындығы шамамен 2,4 метрді құрайды, орташасы 1,8 метр, салмағы 2 килограммды құрайды, орташа есеп бойынша. 2,7 метрден асатын мысалдардың салмағы 9 килограммға дейін жете алады. Шығыс индиго жыландары орташа дене салмасы жағынан ұқсас болғанымен, ірі денелі, бірге тіршілік ететін улы шығыс алмас жыландары одан ауыр болуы мүмкін.

Тарату

Шығыс индиго жыландары Оңтүстік Каролинаның оңтүстік-батысынан Флоридаға дейін, ал батыстан оңтүстік Алабама мен оңтүстік-шығыс Миссисипиге дейін қоныстанды. Олардың тарихи ареалы Луизианаға дейін созылған. Туысқан түрі – Техас индиго жыланы (Drymarchon melanurus erebennus) Техастың оңтүстігінде және Мексикада кездеседі. 2012 жылы Алабама штатының Табиғатты қорғау және табиғи ресурстар департаменті бұл түрді штабта жойылған деп тізімдеді. Қайта қоныстандыру бағдарламасы алғашқы табыстарды көрсетті, 2022 жылдың наурыз айында бір жеке жылан байқалды. Шығыс индиго жыландарының солтүстік Флоридадағы ареалы мекендеу ортасының жоғалуы және фрагментациясы салдарынан қысқарды. Қазіргі уақытта Флориданың солтүстігіндегі Апалачикола блюфтері мен шатқалдары қорығында (ABRP) қалпына келтіру жұмыстары жүргізілуде. Шығыс индиго жыландары ABRP-де соңғы рет 1982 жылы байқалды, ал 2017 жылы бағдарлама аясында 12 жылан босатылды. 2018 жылы тағы 20 жылан, ал 2019 жылы тағы 15 жылан (10 аналық және 5 аталық) босатылды. 10 жылдық бағдарлама Флориданың Балық және жабайы табиғатты қорғау комиссиясы мен жеке серіктестердің бірлескен күш-жігерінің нәтижесі. NatureServe бұл түрді осал деп санайды. Шығыс индиго жыландарының кездесетін тағы бір мәселесі – жылан саңырауқұлақ ауруына (Ophidiomyces ophiodiicola) шалдығу салдарынан туындайтын инфекциялар. Бұл саңырауқұлақ жылан терісінің дермальды қабатына жұғады, әдетте бас және клоака маңында көрінетін әртүрлі зақымдануларға әкеледі. Солтүстік ареалда құмды төбелермен шектелген және суық мезгілде Gopher Tortoise-тің илеулерін пайдалану қажет. Бұл илеулер жыртқыштардан, өрттен немесе аймақтан өтетін экстремалды температурадан қорғаныш ретінде қолданылуы мүмкін. Шығыс индиго жыландары Флорида мен Джорджияның құмды төбелік өсімдік қауымдастықтарында ең көп кездеседі. Бұл қауымдастықтар негізінен ұзын жапырақты қарағайлы (Pinus palustris) және бұталы емендерден тұрады, арасында тірі емен (Quercus virginiana), лавр емен (Q. laurifolia), Чепмен емен (Q. chapmanii) және мирт емен (Q. myrtifolia) кездеседі. Басқа қауымдастықтарға ұзын жапырақты қарағайлы түркі емен (Q. laevis), кесу қарағайлы бұталы емен (Pinus elliottii), қарағайлы жазықтар және қарағайлы ылғалды жапырақты ормандар жатады.

Тамақ ішу әдеті мен мінез-құлқы

Шығыс индиго жыландары барлық жыландар сияқты ет жейтін және өзінен әлсіз кез келген кішкентай жануарды жейді. Ол кейбір жемтіктерін жақын жердегі қуыс қабырғаларына басып өлтіруі белгілі. Жыланды жарақаттанудан сақтау үшін, тұтқынға алынған жыландарға көбінесе өлген азық беріледі. Егешқұйрықтармен (Mus musculus) жүргізілген химиялық сезімталдық зерттеулері D. couperi-дің тілін айтарлықтай жоғары жылдамдықпен қозғап, жемнің көзге көрінетін белгілеріне, ал ұшқыш химиялық белгілеріне емес, зейін қоятынын көрсетті. Оның рационына басқа жыландар (офиофагия) кіреді, тіпті уыттылары да, себебі ол Солтүстік Американың діңгек жыландарының уына иммунитетте. Шығыс индиго жыландары тасбақалар, кесірткелер, бақалар, тобалар, балықтар, түрлі ұсақ құстар мен сүтқоректілер және жұмыртқалармен де қоректенеді. Қорғаныш ретінде шығыс индиго жыландары мойындарын тікке жазады, сызылдайды және құйрықтарын дірілдетеді. Оны қолға алса, сирек шағады. Олар көбінесе қаңқажырлардың қуыстарында бірге тұрады, бірақ қаңқажырлардың қуыстарын таба алмаса, армадиллолардың тесіктеріне, қуыс ағаштарға және қоқыс үйінділеріне де орналасады. Діңгек жыландарын қуып шығаруға тырысатын аңшылар көбінесе индиго жыландарын қателесіп өлтіреді, қаңқажырлардың қуыстарында бензин құйып ("газдау" деп аталатын әрекет) заңсыздық жасайды, тіпті қаңқажырлардың өзі де қорғалатын және жоғалуға жақын түрлер екенін ескермейді.

Жыртқыш жануарлар

Басты жыртқыш ретінде индиго жыландарының табиғи жаулары жоқ. Адамдар шығыс индиго жыланы үшін ең үлкен қауіпті құрайды. Көлік апаттары, салдарынан өлтірулер және үй жануарлары саудасы үшін тым көп мөлшерде ұстау индиго жыландарының санына кері әсер етеді. Жыландар үй жануарлары саудасы үшін заңсыз түрде жабайы табиғаттан алынады. Кейде жылан аулаушылар шығыс индиго жыландарын олардың қуыстарында "газбен" улайды. Инфрақұрылым мен үй жануарлары саудасымен қатар, мекен орындарының фрагментациясы да индиго жыландарының санының күрт төмендеуіне себеп болып табылады. Шығыс индиго жыландарының санының азаюы гофер тасбақаларының санының азаюымен байланысты, себебі олар қысқы ұйқыға дайындалу үшін олардың қуыстарын пайдаланады.

Көбею

Шығыс индиго жыланы жұмыртқа туады. Жұмыртқаларының ұзындығы – , ені – . Әйелдер сәуірдің соңынан маусымның басына дейін 4-14 жұмыртқадан тұратын бір рет жұмыртқалайды. Шабақтарының ұзындығы – . Шығыс индиго жыландары көбінесе кеш пісіп-жетілетін колумбридтер деп аталады; олар әдетте 3-5 жасқа келгенде және шамамен 1,5-1,8 метрге жеткенде пісіп-жетіледі. Аналық шығыс индиго жыландары ұзақ уақыт бойы, мүмкін 4 жылдан астам, тірі сперманы сақтай алады. Осылайша, аналықтары сперманы қашан шығарып, жұмыртқаны ұрықтандыруды өздері шеше алады. Жұптасу маусымы қарашадан қаңтарға дейін ең жоғары деңгейде болады, бірақ қазаннан наурызға дейін де болуы мүмкін.

Тұтқындық және күтім

Оның жалпы байыпты мінезі мен сыртқы түріне байланысты, кейбір адамдар шығыс индиго жыланын үй жануары ретінде ұстауға ыңғайлы деп санайды, бірақ оның қорғалатын статусы, орналасқан жеріне қарай, рұқсатсыз ұстауды заңсыз етуі мүмкін. Шығыс индиго жыланын ұстау үшін рұқсат тек бірнеше штат талап етеді, бірақ АҚШ-тың кез келген жерінде басқа штаттан сатып алу үшін федералдық рұқсат қажет. Рұқсат құны 100 доллар; оны алу туралы ақпаратты интернеттен іздеу арқылы табуға болады. Көптеген штаттарда штат ішіндегі сатуға шектеулер қойылмайды. Қапталып өмір сүру үшін бұл жыланға көптеген түрлерге қарағанда үлкенірек қоршау қажет, әсіресе, оған шығуға болатын нәрсе болуы керек. Шығыс индиго жыланын үй жануары ретінде ұстаған белгілі бір адам – гонзо журналисі Хантер С. Томпсон, ол «Тозақ періштелері» кітабын жазған кезде. 1966 жылдың бір кешінде ол жыланын және тышқанды Random House редакциясының кеңсесіндегі картон қорапқа тамақтандыруға қалдырды, бірақ тышқан қорапты кеміріп, екеуі де қашып кетті. Кейін жыланды түнгі күзетші өлтірді, бұл Томпсонға бірнеше жылдан кейін де үлкен қайғы әкелді және ол Random House-қа жиі шамадан тыс бөлме қызметі шоттарын жіберуіне себеп болды.