Кіріспе

Неміс философы (1947 жылы туған)

Питер Слоттердайк ( /s//l//oʊ//t//ər//d//aɪ//k/; ; 26 маусым 1947 жылы туған) – неміс философы және мәдениет теориясының маманы. Карлсруэ өнер және дизайн университетінде философия және медиа теориясы профессоры. 2002 жылдан 2012 жылға дейін «Im Glashaus: Das Philosophische Quartett» неміс телешоуының бірлескен жүргізушісі болды.

Өмірбаян

Слоттердейктің әкесі голландиялық, анасы неміс. Ол 1968 жылдан 1974 жылға дейін Мюнхен университетінде және Гамбург университетінде философия, неміс тілі мен әдебиеті және тарих пәндерін оқыды. 1975 жылы Гамбург университетінен философия докторы ғылымының кандидаты дәрежесін алды. 1980-ші жылдары ол тәуелсіз жазушы болып жұмыс істеді және 1983 жылы "Kritik der zynischen Vernunft" атты еңбегін жариялады. Одан бері Слоттердейк Германияда кеңінен танылған көптеген философиялық еңбектер жариялады. 2001 жылы ол Карлсруэдегі өнер және дизайн университетінің ректоры болып тағайындалды, ол Карлсруэдегі өнер және медиа орталығының құрамына кіреді. Оның ең белгілі Карлсруэ студенті және бұрынғы көмекшісі – Бундестаг депутаты Марк Йонген. 2002 жылы Слоттердейк "Сыс үйде: Философиялық квартет" ("Im Glashaus: Das Philosophische Quartett") бағдарламасын жүргізуге кірісті, бұл бағдарлама неміс ZDF телеарнасында қазіргі заманғы маңызды мәселелерді тереңінен талқылауға арналған.

Философиялық ұстаным

Sloterdijk дуализмнің болуын жоққа шығарады: дене мен жан, субъект пен объект, мәдениет пен табиғат сияқты. Олардың өзара әрекеттесуі, "бірге өмір сүру кеңістіктері" және ортақ технологиялық даму гибридтік шындықтарды құрайды. Sloterdijk-тің идеялары кейде постгуманизм деп аталады және олар, оның пікірінше, қате түрде бір-бірінен бөлек деп есептелген әртүрлі құрамдас бөліктерді біріктіруге бағытталған. Осының салдарынан ол адамдар, жануарлар, өсімдіктер және машиналарды қамтитын "онтологиялық құрылымды" құруды ұсынады.

Философиялық стилі

Ницше стилінде Слоттердейк қазіргі заманғы философтар қауіпті ойлауға және қазіргі "гиперкүрделіліктерге" "ұшырауы" керек деп сендіреді: олар қазіргі гуманистік және ұлтшыл әлемді экологиялық және жаһандық көріністерді қамтитын кеңірек көкжиеңге алмастыруы тиіс. Слоттердейктің философиялық стилі ғылыми профессордің қатаң академизмі мен антиакадемизмнің белгілі бір сезімі арасындағы тепе-теңдікті сақтайды (оның 1970-ші жылдардың соңында шәкірті болған Ошоның идеяларына деген ұдайы қызығушылығы осыны көрсетеді). Әлеуметтанушы Андреас Доршель Слоттердейктің 21-ші ғасырдың басында философияға танымал тұлғалардың қағидаларын енгізуін уақтылы жаңалық деп есептейді. Слоттердейк өзі назар аудару үшін шамадан тыс айтудың қажеттілігін мойындайды және өз идеяларын "гиперболалық" (hyperbolisch) деп сипаттайды.

Циникалық ойлауды сынға алу

1983 жылы Сухркамп баспасынан шыққан "Kritik der zynischen Vernunft" (1987 жылы ағылшын тілінде "Cynical Reason сыншысы" деген атпен жарық көрген) еңбегі, Екінші дүниежүзілік соғыстан бері неміс тілінде философия саласындағы ең көп сатылған кітапқа айналып, Слоттердейктің авторлық жолын ашты.

Шарлар

"Көмірлер" трилогиясы философтың ең маңызды еңбегі болып табылады. Бірінші том 1998 жылы, екінші том 1999 жылы, ал соңғысы 2004 жылы жарық көрді. "Сфералар" "бірге өмір сүру кеңістіктерімен" айналысады – адамзатты түсіну үшін өте маңызды ақпаратты жасыратын, көбінесе елеусіз қалдырылатын немесе берілгендей қабылданатын кеңістіктер. Осы сфераларды зерттеу сүтқоректілер мен басқа жануарлар арасындағы негізгі айырмашылықтан басталады: ананың жатырындағы биологиялық және утопиялық жайлылық, оны адамдар ғылым, идеология және дін арқылы қайта жасай білуге тырысады. Бұл микросфералардан (жатыр және плацента сияқты онтологиялық қатынастардан) макросфераларға (мемлекеттер сияқты макро жатырларға) дейін, Слоттердейк адамдар тұруға тырысып, бірақ сәтті бола алмайтын сфераларды талдайды және өмірлік дағдарыстарды (мысалы, босқындық және нарциссистік шегініс) сфераның күйреуінен туындаған дағдарыстармен байланыстырады. Слоттердейк "Сфералардың" алғашқы абзацтарының "Хайдегердің жазуы керек болған кітабы" екенін айтты, ол "Болу және уақыт" кітабына қосымша болып табылады, атап айтқанда, "Болу және кеңістік". Ол өзінің Dasein идеясын алғашқы зерттеуіне сілтеме жасады, содан кейін Слоттердейк Хайдегердің ұстанымдарынан алшақтаған сайын осы идеяны одан әрі дамытады.

Ницше елшісі

2000 жылдың 25 тамызында Веймар қаласында Слоттердейк Ницше туралы лекция оқыды; бұл оқиға осы философтың қайтыс болғанына жүз жыл толуымен байланысты болды. Лекция кейін қысқа кітап түрінде жарық көрді және ағылшын тіліне аударылды. Слоттердейк тілдің негізінен өз-өзіне ғашықтыққа (нарциссизмге) бейім екенін айтты: жеке адамдар, мемлекеттер және діндер тілді өзін-өзі дәріптеу және бекіту үшін пайдаланады. Дегенмен, тарихи тұрғыдан алғанда, христиандық және батыс мәдениетінің нормалары спикерлер мен авторларға өзін-өзі тікелей мақтаудан ауыз қойды, мысалы, өздерінің шеберлігін жанама жолмен көрсету үшін Құдайға құлшылық ететін немесе қайтыс болғандарды мақтайтын сөздер айтатын. Слоттердейк пікірінше, Ницше өз шығармаларында өзін үнемі мақтап, осы норманы бұзды. Батыстың классикалық «жанама нарциссизмінің» мысалдары ретінде Слоттердейк Вайсенбургтық Отфридті, Томас Джефферсонды және Лев Толстойды келтіреді, олардың әрқайсысы төрт Евангелияның өңделген нұсқаларын дайындады: Evangelienbuch, Джефферсонның Киелі кітабы және Ықшам Евангелия. Слоттердейк үшін әр шығарманы «бесінші Евангелия» деп қарастыруға болады, онда редактор өзінің мәдениетін өзінің тарихи жағдайына сәйкес келетін дәстүрді өңдеу арқылы растайды. Осы тұста Слоттердейк Ницшенің «Заратустра осылай сөйледі» атты еңбегін де бір түрі бесінші Евангелия ретінде ұсынғанын түсіндіреді. Слоттердейк пікірінше, Ницше өзін-өзі ұяттандыратын деңгейде, әсіресе «Ecce Homo» еңбегінде, жекеленушілік идеологиясын жақтайды және өзінің философиясын бренд ретінде таныстырады. Алайда, христиан Евангелияларын жоғарыда аталған редакторлар өздеріне бейімдегендей, Ницшенің ойларын да нацистер өздеріне бейімдеп, бұрыс түсіндірді. Слоттердейк еңбегін Ницшенің жекеленушілігін Ральф Уолдо Эмерсонның «Өзіне сенім» сияқты жеке тұлғалық көзқарасымен салыстыра отырып аяқтайды.

Жаһандану

Слоттердейк сонымен қатар қазіргі жаһандану тұжырымдамасының тарихи көрегендіксіздігін айтады. Оның пікірінше, бұл қашықтықты жеңу процесінің үшінші толқыны ғана (бірінші толқын – грек космологиясының метафизикалық жаһандануы, ал екіншісі – 15-16 ғасырлардағы теңіздік жаһандану). Слоттердейк үшін ерекшелік сол, екінші толқын космополитизмді құрған болса, үшінші толқын жаһандық провинциализмді қалыптастыруда. Слоттердейктің жаһанданудың философиялық тарихының эскизін "Капиталдың ішкі әлемінде" (2005 ж.; "In the World Interior of Capital" деп аударылған), "Соңғы шар" ("Die letzte Kugel") деген қосымша атаумен табуға болады. Noema Magazine журналына берген сұхбатында Слоттердейк "планеталық өзара иммунитет" идеясын кеңейтіп, пандемия сияқты ортақ қауіптерге қарсы тұрғанда "адамзат отбасының ең алыс мүшелерімен де қорғану құралдарын бөлісу" қажеттігін атап көрсетті.

Қаһар мен уақыт

"Зорн энд Зайт" (ашу мен уақыт деп аударылған) еңбегінде Слоттердейк ашу сезімін адамзат тарихындағы психосаяси күш ретінде сипаттайды. Саяси аспектілер батыс дәстүрінде ерекше айқын көрінеді, Гомердің "Илиадасының" алғашқы сөздерімен басталады: "Пелеус ұлы Ахиллдың ашуы туралы ән айт, құдай". Слоттердейк психоанализдің күшті эмоциялық көзқарастарды түсінудегі үлесін мойындайды: "Психоанализ өзінің негізгі эротодинамикалық тәсіліне сәйкес, өмірдің екінші жағын – жек көруді көптеген жағдайларда жарыққа шығарды". (Rage and Time, 14 б.) Слоттердейк үшін маңыздысы, Иудей-христиандық Құдай туралы ұғымдар ақыр соңында ашу мен реніш сезімдеріне "арқа сүйейді", "метафизикалық кек алу қоймаларын" құрайды. Слоттердейк үшін "Құдай – адам баласының тоқтап қалған ашу-ызасы мен қастық жоспарлары сақталынатын аса маңызды орынға айналады".

Репрогенетика туралы дау

Слоттердейк философия мен Хайдеггер тақырыбында симпозиум өткізгеннен кейін көп ұзамай, ол "Regeln für den Menschenpark" ("Адамдық парк ережелері") атты мақаласымен дау тудырды. Бұл мәтінде Слоттердейк мәдениеттер мен өркениеттерді "антропогендік жылыжайлар" деп қарастырады, яғни адамдарды өсіруге арналған құрылғылар; біз жануарлардың белгілі бір түрлерін қорғау үшін жабайы табиғат қорықтарын құрғандай, Аристотельдің "саяси жануарының" (zoon politikon) өмір сүруін қамтамасыз ету үшін де саналы саясатты қабылдауымыз керек. "Адамды қолға үйретуге болмады", - деп шертейді Слоттердейк. "Цивилизацияның варварлыққа ұшу қабілеті артып келеді; адамның күнделікті өмірдегі жабайылануы күшейіп барады." Германияның жақын тарихындағы нацистердің евгеникалық саясатының салдарынан, мұндай пікірталас Германияда жағымсыз мәнмен қабылданады. Генетикалық манипуляциялар тақырыбындағы неміс табуын бұза отырып, Слоттердейктің мақаласы жаңа генетикалық технологиялардың пайда болуы "биомәдени" көбеюді ашық талқылау мен реттеуді талап етеді деп тұжырымдайды. Хабермас бұл Слоттердейкті "фашист" деп санады. Слоттердейк бұған өзін жамандау үшін "фашистік" тактика қолданылғанын айтты. Даудың мәні Слоттердейктің идеялары ғана емес, сонымен қатар оның неміс тіліндегі Züchtung ("өсіру", "мәдениетін дамыту") және Selektion ("іріктеу") сөздерін қолдануында жатты. Слоттердейк нацизм туралы айыптауды қабылдамады, оны өзінің тарихи контексіне жат деп есептеді. Дегенмен, бұл мақала Слоттердейкке қарсы күшті сын-ескертпелерге алып келді, оның Платонның халықты толық бақылауда ұстауға құқылы үкімет туралы көзқарасын насирдеу үшін фашистік риторика қолданғаны және биоэтикалық мәселені нормативтік емес, қарапайымдап түсіндіргені үшін айыпталды. Бұл екінші сын Слоттердейктің генетика ғылымының дамуы қоғамға қалай әсер ететіні туралы ұстанымының тұрақсыздығына негізделген. Дау-дамай оның жақтастары мен қарсыластары арасында күшейгеннен кейін, Die Zeit Хабермасқа Слоттердейктің ашық хатын жариялады, онда ол Хабермасты "артынан сөйлегені" және Слоттердейк өлген деп жариялаған гуманизм көзқарасын қолдауы үшін айыптады.

Әлеуметтік мемлекет туралы дау

Sloterdijk-тің "Die Revolution der gebenden Hand" мақаласынан кейін тағы бір дау пайда болды (13 маусым 2009; аударма. "Қол беру революциясы"), ол Германияның ең көп оқылатын газеттерінің бірі – Frankfurter Allgemeine-де жарияланды. Онда Слоттердейк ұлттық әл-ауқат мемлекетінің "фискалдық клептократия" екенін, ол елді "наразылыққа толы батпаққа" айналдырып, азаматтарын "салық заңдарының мистификацияланған нысандарына" дейін төмендеткенін мәлімдеді. Слоттердейк мәтінді капитализмді сынға алған солшылдардың танымал цитатымен ашты (бұл цитатаны 19 ғасырда Прудон "Мүлік деген не?" еңбегінде танымал еткен) – "Мүлік – ұрлық", бірақ қазіргі уақытта ең ірі ұры – заманауи мемлекет. "Біз фискалдық тонаудың жартылай социализмінде өмір сүрудеміз, ал ешкім фискалдық азаматтық соғысқа шақырмайды". Ол өзінің бұл мәлімдемелерін қайталап, "Kleptokratie des Staates" (аударма. "Мемлекеттің клептократиясы") және "Aufbruch der Leistungsträger" (аударма. "Үздік орындаушылардың көтерілісі") атты мақалаларында пікірталасты қоздырды, бұл мақалалар неміс айлық журналы "Cicero – Саяси мәдениет журналында" жарияланды. Слоттердейк пікірінше, әл-ауқат мемлекетінің институттары шеттетілгендерге артықшылық беретін, бірақ материалдық жағдайы жақсы азаматтар класына тым тәуелді жүйеге бейім. Слоттердейк ұсынған батыл идея – табыс салығын күрт төмендету, ал оның орнын байлардың қайырымдылықтарымен толтыру, сондай-ақ жомарттығымен көзге түскендерге қоғамдық мәртебе беру. Жетістікке жеткендер өзінің табысы үшін кінәлі сезінудің орнына, немесе қоғамның оларға тәуелділігіне ренжімей, жомарттығы үшін мақталуы керек. 2010 жылдың қаңтар айында Forbes журналында және City Journal журналының 2010 жылғы қысқы санында "Қол созу – Заманауи демократиялық мемлекет өнімді азаматтарын тонау" деген тақырыпта ағылшын тіліндегі аударма жарияланды. Sloterdijk-тің 2010 жылғы "Die nehmende Hand und die gebende Seite" кітабы 2009–2010 жылдардағы әл-ауқат мемлекетіне қатысты дауды тудырған мәтіндерді қамтиды.

Ағылшын тіліндегі шығармалары

Циникалық ақыл-ойының сыны, Майкл Элдредтің аудармасы; Андреас Хьюссеннің алғы сөзі, Миннеаполис, Миннесота университетінің баспасы, 1988. Сахнадағы ойшыл: Ницше материализмі, Джейми Оуэн Дэниелдің аудармасы; Жохен Шульте Сасседің алғы сөзі, Миннеаполис, Миннесота университетінің баспасы, 1989. Соғыстан кейінгі кезеңдер теориясы: 1945 жылдан бергі франко-неміс қарым-қатынасына қатысты байлаулар, Роберт Пэйннің аудармасы; Клаус Дитер Мюллердің алғы сөзі, Springer, 2008. "Ауадан келген террор", Эми Паттонның аудармасы, Лос-Анджелес, Semiotext(e), 2009. "Құдайдың ынтасы: үш монотеизмнің шайқасы", Polity Press, 2009. Деррида, египеттік, Polity Press, 2009. "Қаһар және уақыт", Марио Вэннингтің аудармасы, Нью-Йорк, Колумбия университетінің баспасы, 2010. Күн де, өлім де жоқ, Стивен Коркоранның аудармасы, Semiotext(e), 2011. – Слоттердайк неміс жазушысы Ханс Юрген Генрихстің сұрақтарына жауап береді, технологиялық мутация, даму орталары, коммуникациялық технологиялар және өзінің интеллектуалдық жолы сияқты мәселелерге түсініктеме береді. Bubbles: Spheres Volume I: Microspherology, Виланд Хобанның аудармасы, Лос-Анджелес, Semiotext(e), 2011. Философия өнері: даналықты тәжірибе ретінде, Карен Марголис аудармасы, Нью-Йорк, Колумбия университетінің баспасы, 2012. Өміріңді өзгертуің керек, Виланд Хобанның аудармасы, Кембридж, Polity Press, 2013. Капиталдың ішкі әлемі: жаһанданудың философиялық теориясына қарай, Виланд Хобанның аудармасы, Кембридж, Polity Press, 2013. Ницше елшісі, (Semiotext(e)/Intervention Series), Стив Коркоранның аудармасы, Лос-Анджелес, Semiotext(e), 2013. Globes: Spheres Volume II: Macrospherology, Виланд Хобанның аудармасы, Лос-Анджелес, Semiotext(e), 2014. Foams: Spheres Volume III: Plural Spherology, Виланд Хобанның аудармасы, Лос-Анджелес, Semiotext(e), 2016. Сақталмаған: Хайдеггерден кейінгі эсселер, Иан Александр Мур және Кристофер Тернердің аудармасы, Кембридж, Polity Press, 2016. "Адамзатты үйрету және ынтымақтастықтың кеңеюі", J. Koltan (ред.) "Солидарлық және сенім дағдарысы" кітабынан, Джереми Гейнстің аудармасы, Гданьск: European Solidarity Centre, 2016, 79–93 беттер (http://www.ecs.gda.pl/title,pid,1471.html). XX ғасырда не болды?, Кристофер Тернердің аудармасы, Кембридж, Polity Press, 2018. Құдайдан кейін, Иан Александр Мурдың аудармасы, Polity Press, 2020. Шеңберсіз мобилизация, Сандра Бержанның аудармасы, Polity Press, 2020. Аспанға сөйлеуді үйрету: Дінді поэзия ретінде, Polity Press, 2022.

Испан тіліндегі аудармалары

Estrés y Libertad: Паула Куффердің аудармасы, Буэнос-Айрес, Ediciones Godot, 2017 жыл. Crítica de la razón cínica, Ediciones Siruela; 2019 жылғы басылым. Esferas I, Ediciones Siruela; 2003 жылғы басылым. Esferas II, Ediciones Siruela; 2014 жылғы басылым. Esferas III, Ediciones Siruela; 2014 жылғы басылым.

Неміс тіліндегі түпнұсқа атаулары

"Зынистік акыл-ойдың сыны", 1983. "Зәубербаум". Психоанализдің пайда болуы, 1785 жыл, 1985. "Сахнадағы ойшыл". Ницшенің материализмі, 1986. (Сахнадағы ойшыл: Ницшенің материализмі) Коперникалық мобилизация және Птолемейлік қаруды төмендету, 1986. "Дүниеге келу – Тілге келу". Франкфурт лекциялары, 1988. Еуротаоизм. Саяси кинетиканы сынау, 1989. Versprechen auf Deutsch. Неміс тілінде уәде беру. Өз елің туралы айту, 1990. "Дүниеден безгендік", 1993. Еуропа оянса. Саяси жоқтығы дәуірінің соңында әлемдік держава бағдарламасы туралы ойлар, 1994. "Шейнтод им Денкен" – Философия және ғылым жаттығу ретінде, Франкфурт-на-Майне (Suhrkamp), 1995. "Соңғы сапар" – Гиперполитика туралы тәжірибе, Франкфурт-на-Майне (Suhrkamp), 1995. Selbstversuch, Карлос Оливейрамен әңгіме, 1996. "Бірге болудың күшті себебі". Халықты ойлап табу туралы естеліктер, 1998. "Сфера I" – Көпіршіктер, Микросфералогия, 1998. (Сфера I) "Сфера II" – Глобустар, Макросфералогия, 1999. (Сфера II) Адамдар паркі үшін ережелер. Хайдеггердің гуманизм туралы хатына жауап хат, 1999. "Жаппай жеккөру". Заманауи қоғамдағы мәдени күресті сынау, 2000. Жақсы жаңалықты жақсарту туралы. Ницшенің бесінші Інжілі. Фридрих Ницшенің 100 жылдығына арналған сөз, 2000. "Құтқарылмаған". Хайдеггерден кейінгі тәжірибелер, 2001. "Күн мен өлім". Ханс Юрген Генрихспен диалогтық зерттеулер, 2001. Бермуд аралдарының шығы. Сан алуан қиял режимдері туралы, 2001. "Ауа толқыны". Террордің тамырында, 2002. "Сфера III" – Көбіктер, Плюраль сфералогия, 2004. (Сфера III) Капиталдың ішкі кеңістігінде, 2005. "Қайта оралатын нәрсе". Ален Финкилькраутпен философиялық диалог (француз тілінен аударылған), 2005. "Ашу және уақыт". Саяси-психологиялық тәжірибе, 2006. "Эстетикалық императив", 2007. Деррида, египеттік, 2007. "Құдайдың құштарлығы". Үш монотеизмнің күресі, Франкфурт-на-Майне (Insel), 2007. "Соғыстан кейінгі кезеңдер теориясы", (Suhrkamp), 2008. "Өміріңді өзгертуің керек", Франкфурт-на-Майне (Suhrkamp), 2009. "Философиялық темпераменттер". Платоннан Фукоға дейін, Мюнхен (Diederichs) 2009. "Шейнтод им Денкен", Философия және ғылым жаттығу ретінде (Suhrkamp), 2010. "Алатын қол және беретін жақ", (Suhrkamp), 2010. "Жаңа заманның қорқынышты балалары", (Suhrkamp), 2014. "20 ғасырда не болды?". Экстремистік акыл-ойының сынына қарай жол, (Suhrkamp), 2016. "Шеллинг жобасы". Есеп, Suhrkamp, Берлин 2016. "Құдайдан кейін". Сенім және сенімсіздік тәжірибелері. Suhrkamp, Берлин 2017. "Жаңа жолдар мен күнделіктер". 2011–2013 жылдардағы жазбалар. Suhrkamp, Берлин 2018. "Полилокиялар". Кішкентай кітап. Раймунд Феллингердің редакциясымен, Suhrkamp, Берлин 2018. "Аспанды сөйлеуге шақыру". Теопоэзия туралы. Suhrkamp, Берлин 2020. "Мемлекет жұмсақ қолғаптарын шешіп алады". Таңдалған әңгімелер мен жазбалар 2020–2021. Suhrkamp, Берлин 2021. "Көрінген сұр түс ойлаған ешкім жоқ". Түс туралы оқулық. Suhrkamp, Берлин 2022. "Прометейдің өкініші". Оттың сыйынан жаһандық өртеуге дейін. Suhrkamp, Берлин 2023.