Кіріспе

Вирустар туысы

Цитомегаловирус (CMV) (грекше κύτος kútos "құты" арқылы cyto "жасуша" + μέγας mégas "үлкен, мегало" + латынша vīrus "у") – Herpesvirales ордерінің Herpesviridae тұқымдасына жататын Betaherpesvirinae подсемействосының вирустар туысы. Адамдар және басқа да приматтар табиғи иелер болып табылады. Бұл туыстағы 11 түрдің ішінде адамның бетагерпес вирусы 5 (HCMV, адам цитомегаловирусы, HHV 5) бар, ол адамдарға жұғатын түр. HHV 5-ке байланысты ауруларға мононуклеоз және пневмония жатады, ал нәрестелерде туа біткен CMV саңыраулыққа және қозғалыс проблемаларына алып келуі мүмкін. Медициналық әдебиетте ерекше нақтыланбаған CMV туралы көптеген сілтемелер адам CMV-ге қатысты болып есептеледі. Адам CMV – барлық цитомегаловирустардың арасында ең көп зерттелгені. MX2/MXB герпес вирустарын шектеу факторы ретінде анықталды, ол репликация циклының өте ерте кезеңінде әрекет етеді, ал герпес вирусының MX2/MXB шектеуі GTPаза активтілігін талап етеді.

Таксономия

Herpesviridae тұқымдасына жататын ЦМВ Betaherpesvirinae кішітұқымдасына кіреді, оған Muromegalovirus және Roseolovirus туыстары (адамның 6 және 7 герпес вирусы) да кіреді. Ол сондай-ақ Alphaherpesvirinae кішітұқымдасына жататын басқа герпес вирустарымен – herpes simplex 1 және 2 вирустарымен, сондай-ақ varicella zoster вирусымен және Gammaherpesvirinae кішітұқымдасына жататын Epstein–Barr вирусымен және Капоси саркомасымен байланысты герпес вирусымен де байланысты. SCCMV церопитецин бетагерпесі вирусы 5 (CeHV 5) деп, ал RhCMV церопитецин бетагерпесі вирусы 8 (CeHV 8) деп аталады. Түнгі маймылдарда табылған тағы екі вирус уақытша Cytomegalovirus туысына жатқызылады және Herpesvirus aotus 1 және Herpesvirus aotus 3 деп аталады. Кеміргіштерде бұрын цитомегаловирус деп аталған, бірақ қазір Muromegalovirus туысына жатқызылған вирустар да бар; осы туысқа тышқан цитомегаловирусы (MCMV) кіреді, ол Murid betaherpesvirus 1 (MuHV 1) деп те белгілі, сондай-ақ егеуқұйрықтарда кездесетін оған жақын Murid betaherpesvirus 2 (MuHV 2) вирус бар.

Тарих

Цитомегаловирусті алғаш рет 1881 жылы неміс патологы Хьюго Рибберт байқаған, ол нәресте жасушаларында іріткіленген, үлкен ядролары бар жасушаларды анықтаған. Көп жылдар өткен соң, 1956-1957 жылдары Томас Хакл Веллер, Смит және Роу дербес түрде осы вирусты бөліп алды, ол кейіннен "цитомегаловирус" деп аталды. 1990 жылы адам цитомегаловирусы геномының алғашқы нұсқасы жарияланды, ол сол кезде тізбектелген ең ірі біртұтас геном болды.