Кіріспе

1976 жылы Джек Смайт түсірген «Мидуэй» фильмі, Ұлыбританияда «Мидуэй шайқасы» деген атпен шықты. Бұл 1976 жылғы американдық соғыс фильмі, ол Екінші дүниежүзілік соғыстың Тынық мұхитындағы операциялар театрындағы шешуші Мидуэй шайқасын көрсетеді. Фильмді Джек Смайт режиссерлік етіп, Уолтер Мириш продюсерлік еткен, ал сценарийін Дональд С. Санфорд жазған. Басты рөлдерде Чарлтон Хестон мен Генри Фонда ойнады, сонымен қатар Джеймс Кобёрн, Гленн Форд, Эд Нельсон, Хал Холбрук, Роберт Вебер, Тоширо Мифунэ, Роберт Митчем, Клифф Робертсон, Роберт Вагнер, Пат Морита, Дабни Коулман, Эрик Эстрада және Том Селек сияқты көптеген халықаралық актерлер қатысты. Фильм Technicolor технологиясымен түсірілген, ал дыбыр жолағында Sensurround жүйесі қолданылып, қозғалтқыш шуының, жарылыстардың, апаттардың және оқ атудың физикалық сезімін күшейтілді. Қарсы пікірлерге қарамастан, әсіресе қолданылған архив кадрлары мен қажетсіз махаббат сюжетіне байланысты, Джон Уильямстың музыкасы мен Гарри Страдлинг-младшийдің операторлық жұмысы жоғары бағаланды. «Мидуэй» 1976 жылы прокаттағы ең табысты он фильмнің қатарына кірді.

Сюжет

1942 жылдың 18 сәуірінде "Хорнет" ұшағынан ұшқан B-25 бомбалаушыларының эскадрильясы Токиоға шабуыл жасайды. Бұл шабуыл Жапон императорлық теңіз күштерін және оның бас қолбасшысы адмирал Ямамотоны ойсыратады. Американдық Тынық мұхиты флотының авианосецтерінен Жапон аралдарына төнген қауіптің нақты дәлелдерімен Ямамото Мидуэй аралына шабуыл жоспарын іске асыруға рұқсат алады. Перл-Харборда капитан Мэтт Гартке, полковник Джозеф Рошфорт басқаратын HYPO станциясындағы шифрларды бұзу жұмысының барысын бағалау міндеті жүктеледі. Олар жапондық теңіз күштерінің JN 25 кодын жартылай бұзып, жапондықтардың "AF" деп атаған орнын анықтайды. Гарт ұлы, теңіз авиаторы лейтенант Том Гарттан, жапон иммигранттарының американдық қызы Харуко Сакураны, оның ата-анасымен бірге ұсталған қызын босатуға көмектесуін сұрайды. Ол отбасыға тағылған айыптарды түсіру үшін өзінің байланыстарын пайдалануды сұрайды. Ямамото және оның штабы Мидуэйге шабуыл жоспарын таңдалған бас қолбасшыларға – жапондық авианосец күштерінің адмиралдары Нагумо мен Ямагучиге, сондай-ақ шабуыл күштерінің адмиралы Кондоға ұсынады. Коралл теңізіндегі шешуші шайқастан кейін Рошфорт "AF" Мидуэй екенін растау үшін қарапайым хитролықты қолданады. Шабуылдың орнын білген адмирал Нимиц және оның штабы "Энтерпрайз" және "Хорнет" авианосецтерін, Коралл теңізінде зақымданғаннан кейін шұғыл жөнделген "Йорктаунмен" бірге Мидуэйдің солтүстігіне жіберіп, жапон флотын күтеді. Темдеуде Мэтт Сакураларды босатуға үмітсіз болады, бұл Томды ашуландырады. 4 маусымда жапондық флотты барлаушылар көреді; американдық авианосецтер жауап ретінде ұшақтарын ұшырады. Нагумоның авианосец күштері Мидуэй аралына әуе шабуылын бастайды. Американдық база зақымдалған, бірақ ұшу-қону жолағы қолданысқа жарамды болып қалады, яғни Мидуэй әлі де ұшақтарды ұшыра алады. Нагумо барлаушы ұшақтың "Йорктаунды" байқағанын біледі, бұл Мидуэйге екінші шабуыл жоспарын бұзады; ол американдық авианосецке шабуыл жасау үшін ұшақтарын торпедалармен жедел қаруландыруға бұйырады. Торпедалық бомбалаушылар жапондық флотты табады және жауынгерлік эскортсыз шабуылдайды, жапондық әуе қорғанысымен жойылады, тек бір ғана экипаж мүшесі Джордж Гей-младший аман қалады. Американдық эскорттық ұшақтар торпедалық бомбалаушылардың келесі толқынын жабатын кезде Том жараланып, ауыр күйік шағады. Жапондық истребительдері торпедалық бомбалаушылардың төменнен ұшуына байланысты төмен биіктікке түседі, бұл "Энтерпрайз" мен "Йорктауннан" келген бомбалаушылардың келген кезде оларды дұрыс емес позицияда қалдырады. Жапондықтар екінші толқынын дайындап жатқанда, американдық бомбалаушылар шабуылдайды және үш жапондық авианосецті – "Кага", "Сору" және "Акагиді" – өртеуге айналдырады. Миына соққы тиген Нагумо жалауын "Нагара" крейсеріне ауыстыруға бұйырады. Қалған жапондық авианосец "Хирю" ұшақтарды ұшырады. Американдық бомбалаушылар қайтып келгеннен кейін, жапондықтар "Йорктаунды" табады және оған ауыр зақым келтіреді. Экипаж өртті бақылауға алады, өйткені барлаушы ұшақ "Хирюдің" байқалғанын хабарлайды. Палуба астында Мэтт Томмен кездеседі және онымен татуласады. Ұшқыштардың жетіспеуіне байланысты Мэтт "Хирюге" қарсы шабуылға қатысады, оның екінші толқыны ұшақтары шабуылға шығар алдында. "Йорктаун" жарамсыз болады және кемеден кету туралы бұйрық беріледі. "Хирю" өртеніп жатқан қирандыға айналады, ал Ямамото жалпы шегіну кезінде императорға сәтсіздік үшін кешірім сұрау жауапкершілігін қабылдайды. "Энтерпрайзге" оралған Мэтт, ұшағы ауыр зақымдалғаннан кейін, ұшақ апатқа ұшырағанда қаза табады. "Энтерпрайз" Перл-Харборға келгенде, жарақат алған кіші Гарт кемеден шығарылады, оны Харуко көреді, ал Нимиц пен Рошфорт шайқасты еске алады. Нимиц Мэтт Ямамотоның "барлығы оған жақсы болғанын" байқағанын айтады, содан кейін "біз жапондықтардан жақсы болдық па, әлде сәттілікке қарыздар ма?" деп сұрайды.

Достастар

АктерРөліШарлтон ХестонКапитан Мэтью ГартГенри ФондаАдмирал Честер В. НимицГенри Фонда 1942 жылы Джон Фордтың "Мидуэй шайқасы" атты деректі фильмінің баяндаушыларының бірі болды, оның кейбір кадрлары 1976 жылғы фильмде қолданылды және 1965 жылы "Қауіпті жол" фильмінде адмирал Нимицке негізделген аты аталмаған адмирал рөлін ойнады. Джеймс КобёрнКапитан Винтон МэддоксГленн ФордАдмирал Реймонд А. СпруэнсХал ХолбрукКомандир Джозеф РошфортРоберт МитчемАдмирал Уильям Ф. "Булл" Холси кішіКлиф РобертсонКомандир Карл ДжессопРоберт ВагнерКомандир-лейтенант Эрнест Л. БлейкРоберт ВебберАдмирал Фрэнк Дж. ФлетчерЭд НельсонАдмирал Гарри ПирсонМонте МаркхэмКомандир Макс ЛеслиБифф МакГайрКапитан Майлз БраунингКристофер ДжорджКомандир-лейтенант С. Уэйд МаккласкиКевин ДобсонКĕçі офицер Джордж Х. Гей Гленн КорбеттКомандир-лейтенант Джон К. УолдронГрегори УолкоттКапитан Эллиотт БакмастерЛейтенант Томас Эдвард АльбертДабни КолманКапитан Мюррей АрнольдЭрик ЭстрадаКĕçі офицер Рамос "Чили Бин"Ларри ПеннеллКапитан Сирил СимардФилип Р. АлленКомандир-лейтенант Джон С. "Джимми" ТачТом СеллекКапитан Сирил Симардтың көмекшісіКурт ГрейсонМайор Флойд "Қызыл" ПарксСтив КаналиКомандир-лейтенант Лэнс Э. Масси

Даму

Джон Гиллермин режиссер ретінде шақырылған, бірақ түсірілім басталғанға дейін оның орнына Джек Смайт келді. Теңіз авиаторы лейтенант Ричард "Дик" Бест және Джозеф Рошфорт кеңесшілер болып жұмыс істеді; 8-ші торпедалық эскадрильясының жалғыз аман қалған мүшесі Джордж Гей түсірілім кезінде келді. Тоширо Мифунэ өзінің сценарийін Минору Глендаға және Ямамотоның ұлына жіберді, осылайша олардың тарихи дұрыстығын тексерулері үшін. Мифунэ "Тора! Тора! Тора!" (1970) фильмінде Ямамото рөліне бекітілгені хабарланды, бірақ режиссер Акира Куросава жобадан шыққаннан кейін ол бас тартты. Фильм жасаушылар жапондарды жақсы жағынан көрсеткісі келді және оларды американдықтармен тең дәрежеде бейнелеуді көздеді. Басты түсірілім 1975 жылдың 20 шілдесіне жоспарланған. Теңіздегі түсірілім үш аптаға созылды, соның ішінде екінші дүниежүзілік соғыстағы соңғы кеме – АҚШ-тың "Лексингтон" кемесінде де түсірілімдер жүргізілді. Роберт Митчем өзінің көрінетін жерлерін төсек үстінде түсіруді жөн көрді. "Лексингтон" кемесінің қазіргі экипажы түсірілімді көргеннен кейін, екінші дүниежүзілік соғыс кезеңіндегі Әскери-теңіз күштерінің регламентіне сәйкес шаштарын қысқа қырқып, сақалдарын жоюға көндірілді. Фонда Ямамото мен Нимицтің оқиға кесірінен саусақтарының жоқ екенін білгенде таң қалды. Фонда өзінің рөлінде саусағын әдейілеп бүгіп ойнады, ал Мифунэ униформасы мен қолғаптарының ең нақты болуын қадағалады. Алғашқы сценарийде Гарт аман қалған.

Түсірілім

Мидуэй Лос-Анджелестегі Терминал аралы әскери-теңіз базасында, Калифорниядағы АҚШ әскери-теңіз станциясы Лонг-Бич, Флоридадағы Пэнсакола әскери-әуе станциясы және Калифорниядағы Сан-Диегода түсірілді. Кемедегі көріністер Мексика шығанағында «Лексингтон» кемесінде түсірілді. «Лексингтон» – сол кездегі Екінші дүниежүзілік соғыста қызмет еткен соңғы авиатасымалдағыш болды, бірақ кеме шайқастан кейін толыққанды құрылысын аяқтады. Қазір ол Техас штатының Корпус-Кристи қаласында мұражай кемесі ретінде сақталуда. Мидуэй аралын бейнелейтін көріністер Калифорниядағы Пойнт-Мугуде түсірілді. «Пойнт-Мугуде Мидуэй сияқты құмды төбелер бар. Біз әуежай жолағы, мұнара, кедергілер және басқа да керек заттар салдық», – деді Джек Смайт. «Біз сол жерде көптеген шабуылдар жасадық және бомбалауға ұшырадық». Барлық іздеу және құтқару операцияларын бейнелеу үшін Құрметті Әуе күштеріне тиесілі Consolidated PBY 6A Catalina BuNo 63998, N16KL ұшағы пайдаланылды.

Дыбыс

Фильм – Sensurround дыбыс қоспасымен шығарылған төрт фильмнің екіншісі болды, ол үшін кинотеатрларда арнайы динамиктер орнату қажет болды. Басқа Sensurround фильмдері: "Жер сілкінісі" (1974), "Ролеркостер" (1977) және "Батлстар Галактика" (1978). Кәдімгі дыбыс жолы (әңгіме, фондық дыбыс және музыка) монофониялық болды; екінші оптикалық жол төмен жиілікті дүрбіліктерді соғыс көріністеріне және кейіпкерлер өшірілмеген әскери қозғалтқыштарға жақын болған кезде қосуға арналған.

Іс-қимыл

Көптеген әрекетті көріністер бұрынғы фильмдерден алынған кадрларды пайдаланды: Midway-ге жасалған жапондық әуе шабуылдарының көп бөлігі 20th Century Fox-тың "Tora! Tora! Tora!" (1970) фильмінен алынған қойма кадрлары. Кейбір көріністер жапондық Toho компаниясының "Hawai Middouei daikaikusen: Taiheiyo no arashi" (1960) фильмінен (онда Мифунэ де ойнайды) алынған. Mitsubishi A6M Zero-ның Йорктаунның көпіріне шабуылдайтын көріністері барлық әрекетті көріністердің ішінде "Away All Boats" (1956) фильмінен алынған; фильмнің басындағы Дулиттлдің Токиоға жасаған шабуылының көріністері "Thirty Seconds Over Tokyo" (1944) фильмінен алынған. Бұған қоса, көптеген әуе шайқасы көріністері соғыс кезінде түсірілген қару камерасының кадрларынан немесе "Battle of Britain" (1969) фильмінен алынған. Осы шамада түсірілген көптеген "ұшақ тасымалдаушы фильмдерінде" болғандай, АҚШ Әскери-теңіз күштерінің Essex класындағы ұшақ тасымалдаушысы USS Lexington кемедегі көріністер үшін американдық және жапондық ұшақ тасымалдаушыларының рөлін атқарды.

Теледидар нұсқасы

Театрларда сәтті дебютінен кейін көп ұзамай қосымша материал жиналып, стандартты 4:3 қатынасында NBC телеарнасында көрсетілген фильмнің телеверсиясы үшін түсірілді. Телевизиялық нұсқасы театрлық фильмінен 45 минутқа ұзақ болды және екі түндік көрсетіліммен шықты. Фильмнің телеверсиясында Сьюзан Салливан капитан Гарттың сүйіктісі Энн рөлін ойнады, бұл оның бұрынғы әйелі, капитан Гарттың анасынан ажырасу себебін тереңдетіп көрсетуге мүмкіндік берді, сондай-ақ театрлық көрсетімнен алынып тасталған, Гарттың Перл-Харбор шабуылында қолына жарақат алғанын көрсететін сахнаны қалпына келтірді, бұл капитан Гарттың тағдырына қосымша эмоционалдық әсер берді. Энн соңғы сахнада "Hornet" кемесі Перл-Харборға тоқтағанда көрінеді. Телевизиялық нұсқаға сонымен қатар Коралл теңізіндегі шайқас көріністері қосылды, бұл сюжетті Мидуэйдегі шешуші шайқасқа дейін дамытуға көмектесті. Митчелл Райан USS Lexington кемесіндегі контр-адмирал Обри В. Фитч рөлін ойнады, ал Джим Ишида Нагумоның ескі досы, жапон ұшқышы Такео Кода рөлін сомдады. Токиоға жасалған шабуылдан кейін Кода Нагумомен кездесіп, Жапонияның соғыс жеңісіне жете алатынына күмәнін білдіреді. Кода Коралл теңізіндегі шайқаста қаза табады, ал Ямагучи Нагумоға Коралл теңізіндегі жеңіліс туралы хабарлайды. Мидуэй шайқасы алдында сақ Нагумо Кода туралы Гендамен ой бөліседі. Қосымша сахналарды Джек Смайт түсірді. Телевизиялық нұсқаның соңғы титрлерінде "Midway March" орнына "Men of The Yorktown March" әні қолданылды (бұл ән фильмнің музыкалық сүйемелдеуінде көбірек естіледі). 1992 жылдың маусым айында CBS телеарнасы Мидуэй шайқасының 50 жылдығына арналған, үш сағаттық уақытқа сыйымды ету үшін қысқартылған, кеңейтілген нұсқаның қайта өңделген нұсқасын көрсетті. Бұл нұсқа жоғары рейтингтерді көрсетті.

Кассалық жинақ

Midway кино көрермендер арасында өте танымал болды және 311 кинотеатрда $4,356,666 түсіммен АҚШ кассасында бірінші орынға шықты. Ол АҚШ кассасында 43 миллион доллардан астам түсім жинады, 1976 жылғы ең танымал он фильмнің қатарына енді, кинотеатрларға жалға берілуден $20,3 миллион түсім әкелді. Халықаралық аренада 57 миллион доллар түсім жинады, ал жалпы әлемдік түсім 100 миллион долларды құрады.