Кіріспе
Соғыс фильмдері – соғыс туралы фильмдер жанры, көбінесе теңіз, әуе немесе құрлық шайқастарын бейнелейді, драманың орталық бөлігі – жауынгерлік көріністер. Бұл жанр 20 ғасырмен тығыз байланысты. Дегенмен, кейбір режиссерлер мен сыншылар оның анықтамасын беруге тырысты. Режиссер Сэм Фуллер бұл жанрды былай анықтады: «Соғыс фильмінің мақсаты, қаншалықты жеке немесе эмоционалды болмасын, көрерменге соғысты сезіндіру». Джон Белтон голливудтық өндіріс контекстінде соғыс фильмінің төрт баяндамалық элементін анықтады: а) соғыс кезінде азаматтық моральдың жойылуы, б) жеке мотивациялардан гөрі ұжымдық мақсаттардың басымдығы, в) ерлер арасындағы бәсекелестік, сондай-ақ әйелдердің шеттетуі және объектілеуі, және г) ардагерлердің қоғамға қайта енуі. Соғыс сахналарының маңыздылығы соғыс фильмдерінің көбінесе олармен аяқталуын білдіреді. Киносыншы Стивен Нил жанрдың жақсы анықталған және даусыз екенін айтады, себебі соғыс фильмдері – 20 ғасырда болған соғыс туралы, драманың орталық бөлігі – жауынгерлік көріністер. Алайда, Нилдің сөзіне қарағанда, Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін Америка Азамат соғысы немесе америкалық үндістер соғыстары туралы фильмдер соғыс фильмдері деп есептелген. Сыншы Джулиан Смит керісінше, соғыс фильмінің Батыс жанры сияқты формальды шекаралары жоқ екенін, бірақ іс жүзінде «жетістікке жеткен және ықпалды» соғыс фильмдері қазіргі заманғы соғыстар, әсіресе Екінші дүниежүзілік соғыс, мобильді күштер мен жаппай өлтірудің үйлесімі туралы екенін айтады. Кинотанушы Кэтрин Кейн соғыс фильмдері мен вестерн жанрлары арасындағы ұқсастықтарға назар аударады. Екі жанр да соғыс пен бейбітшілік, өркениет пен жабайылық сияқты қарама-қарсы ұғымдарды қолданады. Соғыс фильмдері көбінесе Екінші дүниежүзілік соғысты «жақсылық» пен «жамандық» арасындағы қақтығыс ретінде бейнелейді, оны одақтас күштер мен нацистік Германия көрсетеді, ал вестерн өркениетті қоныстанушылар мен жабайы жергілікті халықтар арасындағы қақтығысты көрсетеді. Джеймс Кларк Сэм Пеккинпаның «Жабайы топ» сияқты вестерн фильмдері мен «Қылай ондық» сияқты «соғыс киносының қашпалдақтары» арасындағы ұқсастыққа назар аударды. Кинотарихшы Жаннин Бейсинджер соғыс фильмдері жанры туралы алдын ала түсінікке ие болғанын айтады, атап айтқанда: Әрі Бейсинджер Батаанды «Екінші дүниежүзілік соғыс ұрыс фильмінің» мысалы ретінде қарастырады, онда әртүрлі және көрінеу сәйкес келмейтін «шашылып жиналған еріктілер» тобы «батылдығы мен табандылығы» арқылы жаудың әлдеқайда үлкен тобын ұстап тұрады. Ол ұрыс фильмдерінің субжанр емес, соғыс фильмдерінің жалғыз нағыз түрі екенін айтады. Ол Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде түсірілген бес ғана нағыз жауынгерлік фильм болғанын атап өткендіктен, оның пікірінше, осы жанрдың негізгі бөлігін құрайтын осы бірнеше фильмдер тек соғыс фильмдері болып табылатын көптеген басқа фильмдерден басым. Алайда, Рассел Эрл Шэйн сияқты басқа сыншылар соғыс фильмдерінің әлдеқайда кең анықтамасын ұсынады, «соғыстың кез келген аспектісінде (яғни дайындық, себеп, алдын алу, мінез-құлық, күнделікті өмір және салдары немесе соң салдары) азаматтық, тыңдаушы агенттер мен сарбаздардың рөлдерімен» айналысатын фильмдерді қамтиды. Нил жанрлардың басқа типтегі фильмдерде әртүрлі мақсаттар үшін жауынгерлік көріністермен байланысатынын атап өтеді және соғыс фильмдері «негізгі кейіпкерлердің тағдырын анықтайтын» ұрыспен сипатталатынын айтады. Бұл өз кезегінде ұрыс көріністерін соғыс фильмдерінің кульминациялық аяғына дейін жеткізеді. Бірақ барлық сыншылар да соғыс фильмдері 20 ғасырдағы соғыстар туралы болуы керек деген пікірмен келіспейді. Джеймс Кларк Эдвард Цвиктің «Оскар» сыйлығын алған «Даңқ» (1990) фильмін ол егжей-тегжейлі талқылаған соғыс фильмдерінің қатарына енгізді; ол Америка Азамат соғысына арналған және ол осы соғыс туралы «көрнекті» деп санайтын тағы алты фильмді тізімге енгізді. Сценарист және ғалым Эрик Р. Уильямс соғыс фильмдерін сценаристтердің таксономиясында он бір супер жанрдың бірі ретінде анықтайды, барлық ұзақ метражды сюжеттік фильмдерді олардың біріне жатқызуға болады деп мәлімдейді. Мысалы, ол 2000 жылы шыққан американдық U 571 фильмін «қатыгез алдау» деп атайды, ол АҚШ-тың әскери кемесі Америка соғысқа кіріспес бұрын Атлантика шайқасында жеңіске жетуге көмектесті деп ойлайды. Соғысты негізгі тақырыбы ретінде немесе соғыс туралы белгілі бір аспектілер туралы фильмдер, мысалы, 1989 жылғы «Даңқ» фильмі, Америка Азамат соғысы кезінде құрылған қара еріктілердің бірінші ресми бөлімі туралы. Кейбір фильмдер, мысалы, Геттисберг соғыс кезіндегі бір шайқасқа немесе тіпті бір оқиғаға, мысалы, француздық қысқаметражды фильм «Бүркіттің өзені» (An Occurrence at Owl Creek Bridge) және Disney-дің «Ұлы локомотивтік қуалау» (1956) фильмдеріне назар аударады. Басқалары, мысалы, 1993 жылғы «Солтүш-Оңтүстік» мини-сериалы соғыстың барлық кеңістігін қамтиды. Кейбір фильмдер соғыстың адамдық аспектілеріне, мысалы, «Батылдық белгісі» (1951) немесе «Шенандоа» (1965) фильміне, соғыстың азаматтық халыққа келтірген трагедиясына назар аударады. Кен Бернстің «Азамат соғысы» PBS тарихындағы ең көп тамашаланған деректі фильм болып табылады.
War film is a film genre concerned with warfare, typically about naval, air, or land battles, with combat scenes central to the drama. It has been strongly associated with the 20th century. However, some directors and critics have offered at least tentative definitions. The director Sam Fuller defined the genre by saying that "a war film's objective, no matter how personal or emotional, is to make a viewer feel war." John Belton identified four narrative elements of the war film within the context of Hollywood production: a) the suspension of civilian morality during times of war, b) primacy of collective goals over individual motivations, c) rivalry between men in predominantly male groups as well as marginalization and objectification of women, and d) depiction of the reintegration of veterans. The fateful nature of battle scenes means that war films often end with them. The film critic Stephen Neale suggests that the genre is for the most part well defined and uncontentious, since war films are simply those about war being waged in the 20th century, with combat scenes central to the drama. However, Neale notes, films set in the American Civil War or the American Indian Wars of the 19th century were called war films in the time before the First World War. The critic Julian Smith argues, on the contrary, that the war film lacks the formal boundaries of a genre like the Western, but that in practice, "successful and influential" war films are about modern wars, in particular World War II, with the combination of mobile forces and mass killing. The film scholar Kathryn Kane points out some similarities between the war film genre and the Western. Both genres use opposing concepts like war and peace, civilization and savagery. War films usually frame World War II as a conflict between "good" and "evil" as represented by the Allied forces and Nazi Germany whereas the Western portrays the conflict between civilized settlers and the savage indigenous peoples. James Clarke notes the similarity between a Western like Sam Peckinpah's The Wild Bunch and "war movie escapades" like The Dirty Dozen. The film historian Jeanine Basinger states that she began with a preconception of what the war film genre would be, namely that:
Further, Basinger considers Bataan to provide a definition by example of "the World War II combat film", in which a diverse and apparently unsuited group of "hastily assembled volunteers" hold off a much larger group of the enemy through their "bravery and tenacity". She argues that the combat film is not a subgenre but the only genuine kind of war film. Since she notes that there were in fact only five true combat films made during the Second World War, in her view these few films, central to the genre, are outweighed by the many other films that are only just war films. However, other critics such as Russell Earl Shain propose a far broader definition of war film, to include films that deal "with the roles of civilians, espionage agents, and soldiers in any of the aspects of war (i. e. preparation, cause, prevention, conduct, daily life, and consequences or aftermath.)" Neale points out that genres overlap, with combat scenes for different purposes in other types of film, and suggests that war films are characterised by combat which "determines the fate of the principal characters". This in turn pushes combat scenes to the climactic ends of war films. Not all critics agree, either, that war films must be about 20th century wars. James Clarke includes Edward Zwick's Oscar winning Glory (1990) among the war films he discusses in detail; it is set in the American Civil War, and he lists six other films about that war which he considers "notable". The screenwriter and scholar Eric R. Williams identifies war films as one of eleven super genres in his screenwriters' taxonomy, claiming that all feature length narrative films can be classified as belonging to one of them. For example, he calls the 2000 American film U 571 a "shameless deception" for pretending that a US warship had helped to win the Battle of the Atlantic—seven months before America entered the war. Films that have the war as its main subject, or about a certain aspect of the war, include the 1989 film Glory, about the first formal unit of the Union Army during the American Civil War to be made up entirely of Black volunteers. Some films such as Gettysburg focused on a single battle during the war, or even on a single incident, like the French short film La Rivière du Hibou (An Occurrence at Owl Creek Bridge) and Disney's The Great Locomotive Chase (1956). Others like the 1993 miniseries North and South spanned the entire breadth of the war. Some films deal with the human aspects of the war, such as The Red Badge of Courage (1951), or Shenandoah (1965), on the tragedy that the war inflicted on the civilian population. Ken Burns's The Civil War is the most watched documentary in the history of PBS.
Испания-Америка соғысы
Бірінші соғыс фильмдері 1898 жылғы испан-американ соғысынан бастау алады. Ұзындығы қысқа "актуалдық" – деректі фильмдерге "Мэн" кемесінде қаза болғандардың жерленуі, жаңа сарбазды жамылғымен лақтыру, және солдаттардың ыдыс-аяқ жууы сияқты көріністер кірді. Бұл соғысқа қатыспаған көріністермен қатар, АҚШ-та сахналаған, Теодор Рузвельттің "Rough Riders" атты жасағының испандықтарға қарсы шайқасының "қайта жандандырылған" түсірілімдері де болды.
Бірінші дүниежүзілік соғыс
Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде соғыс өмірі туралы көптеген фильмдер түсірілді. Фильмдерде соғыс тұтқындары, жасырын операциялар және әскери дайындық сияқты тақырыптар қамтылды. Орталық державалар мен одақтастар екеуі де соғыс туралы деректі фильмдер жасады. Бұл фильмдер АҚШ сияқты бейтарап елдерде үгіт құралы ретінде де пайдаланылды. Олардың арасында Орталық державалардың ресми соғыс фотографы Альберт К. Доусонның Шығыс майданында түсірген «Премьшль шайқасы мен құлдырауы» (1915) фильмі бар. Бұл фильм австриялықтар үшін апатқа ұласқан Премьшль қамалын көрсетеді, онда солдаттар эпизодтарды қайта ойнау үшін массовка ретінде тартылды. 1915 жылғы австралиялық «Біздің қақпаларымызда» (Фрэнк Харвидің «Галлиполиді жеңген іс-қимылдары» деп те аталады) фильмін Motion Picture News газеті «шынымен жақсы соғыс тарихы, ерекше туынды» деп сипаттады. 1916 жылғы британдық «Сомма шайқасы» фильмін екі ресми оператор – Джеффри Малинс пен Джон Макдауэлл түсірді. Фильм деректілік пен үгіт-насихатты біріктіріп, көрермендерге окоп соғысының қандай болғанын көрсетуге тырысты. Фильмнің көп бөлігі Франциядағы Батыс майданында түсірілді және күшті эмоционалдық әсерге ие болды. Британияда оны көрсеткен алты апта ішінде шамамен 20 миллион адам көрді, бұл оны сыншы Франсин Стоктың айтуынша, «барлық уақыттағы ең сәтті фильмдердің бірі» етті. 1925 жылғы американдық «Ұлы шеру» фильмі соғыстың романтикалық емес жақтарын көрсетті: басты кейіпкер аяғынан айырылады, ал оның достары қаза табады. Уильям А. Веллманның «Қанаттар» (1927) фильмі соғыстағы әуе шайқастарын бейнеледі және Армия Әуе корпусымен бірлесіп түсірілді. Бұл фильм тиімді жұмылдыру құралы болды және ең жақсы фильм үшін Оскар сыйлығын алған алғашқы фильм атанды. Кейінірек, Бірінші дүниежүзілік соғысқа арналған түрлі жанрдағы фильмдердің арасында Дэвид Линнің «ұлы эпикалық» туындысы, соғыс фильмі және бірқатар дереккөздерде Стивен Спилберг «көбінесе кино үшін жазылған ең ұлы сценарий» деп атаған өмірбаяндық фильм бар. Сонымен қатар, Ричард Аттенбороның Джоан Литтлвудтың сол аттас пьесасы негізінде түсірген «О, қандай ғажайып соғыс!» (1969) сатирикалық соғысқа қарсы музыкалық комедиясы және Спилбергтің 2011 жылғы «Соғыс аты» драмасы Майкл Морпургоның сол аттас балалар романының негізінде жазылған. «Деректі фильмдер» деп танымал болған көптеген фильмдер нақты майдан көріністеріне контекст қосу үшін маңызды оқиғаларды сахналады, сондай-ақ шынайылықтан айырылып, қызығушылықты арттыру үшін эпизодтар мен диалогтарды ойлап тапты.
Финляндиялық азаматтық соғыс
1918 жылғы ақтар мен қызылдар арасындағы фин азамат соғысы Финляндияда бір ғасырдан кейін де даулы тақырып болып қала берді, бірақ көптеген фин кинорежиссерлері осы тақырыпқа оралып, көбінесе туындыларын кітаптар негізінде жасады. 1957 жылы Тоиво Саркканың Жарл Хеммердің пьесасы мен романы бойынша түсірілген «1918» фильмі 7-ші Берлин халықаралық кинофестивалінде көрсетілді. Жақындағы фильмдердің қатарында Лаури Тёрхененнің 2007 жылғы «Шекара» және Аку Лухимиестің 2008 жылғы Лина Ландердің романы бойынша түсірілген «Сәуірдің жасы» фильмдері бар. Финляндия азамат соғысы туралы ең танымал фильм – Эдвин Лайнның 1968 жылы Вейно Линнаның «Солтүстік жұлдыздың астында» трилогиясының алғашқы екі кітабы бойынша түсірген «Осы жерде, Солтүстік жұлдыздың астында» фильмі; ол соғысты жеңілген жақ – Финляндияның қызыл гвардиясының көзқарасынан көрсетеді.
Испаниядағы азаматтық соғыс
Испаниядағы Азамат соғысы әртүрлі елдердің режиссерлерін қызықтырды. Сэм Вудтың 1943 жылғы "Кім үшін қоңырау соғылады" фильмі Эрнест Хемингуэйдің осы аттас кітабы негізінде түсірілген. Фильм Азамат соғысы фонында Гари Купер сомдаған американдық пен Ингрид Бергман сомдаған партизан арасындағы тағдырлы махаббатты көрсетеді. Текниколор түстегі көріністері мен әдемі оркестрлік музыкасы бар 168 минуттық эпикалық фильм көрермендер мен сыншылар тарапынан үлкен сәттілікке жетті. 1966 жылы өткен 16-шы Берлин халықаралық кинофестивалінде "Үздік режиссер" номинациясында күміс аю сыйлығын жеңіп алды. Кен Лоучтың 1995 жылғы "Жер мен бостандық" (Tierra y Libertad) фильмі Джордж Оруэллдің "Каталонияға саяхат" кітабынан шабыттандырылып, британдық коммунистің соғыс барысындағы жолын көрсетіп, фашизмге қарсы республикалық жақтағы күрделі қайшылықтарды ашады.
Корей соғысы
Сэмюэл Фуллердің "Стальной шлем" (1951) Корея соғысы кезінде (1950–1953 жж.) түсірілген. Сыншы Гай Вествелл бұл фильмнің соғыс жүргізілуін сұраққа ұшыратқанын, кейіннен түсірілген "Токо Ри көпірлері" (1954) және "Шортан төбесі" (1959) фильмдері де солай болғанын атап өтті. Фуллер өзінің барлық фильмдері соғысқа қарсы екенін мойындады. Корея соғысы туралы голливудтық фильмдердің ешқайсысы кассада сәтті болған жоқ; 2001 жылы тарихшы Ларри Мэй бұл фильмдер американдық көрермендерге "біз жеңілген жалғыз соғысты" еске түсіргенін айтты. 1955 жылы, соғыс аяқталғаннан кейін, оңтүстік кореялық "Пьягол" фильмі солшыл партизандардың жасаған зұлымдықтары туралы айта отырып, басқа фильмдерді түсірушілерге үлгі болды. 1960 жылдары әскери үкімет коммунизмді қолдайтын фильмдерді жазалап, коммунизмге қарсы ең күшті идеяны жеткізген фильмдерге Grand Bell сыйлығын берді. "Тэбеек таулары" (1994) оңтүстікте коммунистерге қарсы күрескен солшылдар туралы, ал "Күміс тайынша" (1991) және "Туған жерімде көктем" (1998) фильмдері американдық әскерилердің ауылдық өмірге тигізген зиянын көрсетті. "Шири" (1999) және "Бірлескен қауіпсіздік аймағы" (2000) фильмдері Солтүстік Кореяны жағымды жарықтан көрсетті. Солтүстік Кореядағы фильмдер мемлекеттік киностудиялармен жасалып, нақты саяси мазмұнға ие болды. Алғашқы фильм – "Менің туған ауылым" (1949), Кореяның жапондық басқыншылардан азаттығы туралы, бұл Ким Ир Сеннің еңбегі ретінде, американдықтардың көмегінсіз көрсетілді. Сол сияқты, Корея соғысы туралы фильмдерде де қытайлықтардың көмегінсіз жеңіске жеткені бейнеленді. Кино зерттеушісі Йоханнес Шёнхерр бұл фильмдердің мақсаты – "Солтүстік Кореяны қоршаудағы ел ретінде көрсету" екенін, және АҚШ пен оның "марионеткасы" Оңтүстік Корея бір рет Солтүстікке шабуыл жасағандықтан, олар оны қайтадан жасайды деген қорытындыға келді.
Алжир соғысы
Гилло Понтекорвоның "Алжир шайқасы" (1966) атты драмалық фильмі Алжир соғысының (1954–1956) оқиғаларын бейнелейді. Ол итальяндық-алжирлік копродукция ретінде Алжирде түсірілді. Фильм итальяндық неореализмнің қара-ақ түсті жаңалықтар тілшісінің стилінде салынған, және екі тараптан да зорлық-зомбылықты теңдей көрсетеді. Ол түрлі марапаттарға ие болды, оның ішінде Венеция кинофестиваліндегі "Алтын арыстан" сыйлығын жеңіп алды. Фильм француз сыншыларының сынауына ұшырады және "Жамила, алжирлік" (1958) фильмімен бірге Францияда бес жыл бойы көрсетілуіне тыйым салынды.
Вьетнам соғысы
1970-ші жылдардың аяғына дейін Вьетнам соғысы туралы көптеген фильмдерде тікелей шайқас көрсетілмеген; «Жасыл береттер» (1968) осы ереженің ерекшелігі болып табылады. Бейзингер сияқты сыншылар Голливудтың Америка Құрама Штаттарының Вьетнам соғысына қатысуына қарсылық тудырғандықтан, бұл тақырыпты бөліп-жарып көрсетуден сақтануының себебін түсіндіреді; сонымен қатар, киноиндустрия дағдарысқа ұшыраған және армия соғысқа қарсы фильмдер түсіруге көмектесуге құштар болмаған. 1970-ші жылдардың соңынан бастап тәуелсіз қаржыландырылған және өндірілген фильмдер Голливудқа Вьетнам соғысын кинода бейнелеуге болатынын көрсетті. Америка жеңілген соғыстың сәтті, бірақ әртүрлі бейнелеулеріне Майкл Чиминоның «Елгерінің аңшысы» (1978) және Фрэнсис Форд Копполаның «Апокалипсис қазір» (1979) фильмдері жатты. 1980-ші жылдары американдық саясаттың оңға қарай ығысуымен әскери жеңістер Оливер Стоунның «Взвод» (1986), Стэнли Кубриктің «Тот металл қапталған» (1987) және Джон Ирвиннің «Гамбургер Хилл» (1987) сияқты фильмдерде қайтадан көрсетіле бастады. Вьетнамдық режиссер Винің «Құрдымдалаған дала: бос ату аймағы» (Cánh đồng hoang, 1979) Вьетнам соғысы кезінде Меконг дельтасында тікұшақтан оқ жауғандағы өмірдің «тынышсыздандыратын және қызықты субъективті камера көзінен» көрінісін ұсынады. Фильм (американдық) «тікұшақ көзінен» кадрлар береді, бұл бұрынғы адамдық мейіріммен қайғылы түрде зейілетіп көрсетіледі.
Кейінгі соғыс
Дино Мустафичтің "Ремейкі" (2003) Златко Топчичтің туындысы, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Сараевода өмір сүрген әкесі мен Босния соғысы кезінде Сараево қоршауында өмір сүрген ұлының қатар дамып өсу тарихын айтады. Топчичтің сөзіне сүйенсек, оқиғаның негізінде оның өзінің өмірінен алынған оқиғалар жатыр. Ирак соғысы "Жарақатты қорапша" (2008) және "Жасыл аймақ" (2010) сияқты АҚШ фильмдері үшін фон болды.
Батыс одақтастары жасаған
Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде түсірілген алғашқы танымал одақтас әскери фильмдер Ұлыбританиядан шықты және деректі фильмдер мен насихаттың функцияларын біріктірді. "Арыстанның қанаты" және "Бүгінгі мақсат" сияқты фильмдер Ақпарат министрлігінің Фильмдер бөлімінің бақылауында жасалды. Британдық киноиндустриясы Ноэль Ковард пен Дэвид Линнің "Біз қызмет етеміз" (1942) фильмінде деректі фильмдер техникасын көркем әңгімелермен біріктіре бастады, сондай-ақ "Біз сияқты миллиондаған" (1943) және "Алға қарай" (1944) фильмдері де соғыс жылдарындағы ең табысты британдық фильмдер болды. Америкада деректі фильмдер әртүрлі жолдармен жасалды: генерал Маршалл Франк Капрадан "Неге біз соғысамыз" атты насихат сериясын тапсырды; Соғыс департаментінің Ақпараттық-білім беру бөлімі АҚШ Әуе күштері мен Әскери-теңіз күштері үшін оқу фильмдерін түсіруді бастады; Армия АҚШ Сигнал корпусы арқылы өзінің фильмдерін жасады, оның ішінде Джон Хьюстонның "Сан-Пьетро шайқасы". Голливуд Американың одақтастары туралы насихаттық хабарламаларды жеткізетін фильмдер түсірді, мысалы, британдық отбасының соғыс кезіндегі өмірін бейнелеген "Миссис Минивер" (1942), норвегиялық қарсылық күресшілерін көрсеткен "Қараңғылық шегінде" (1943) және Кеңес Одағы мен Коммунистік партиясын көрсеткен "Солтүстік жұлдыз" (1943). Соғыс аяққа жақындаған кезде танымал кітаптар "Гуадалканал күнделігі" (1943), Мервин Леройдың "Токио үстінен отыз секунд" (1944) және Джон Фордтың "Олар құрбандыққа шалынды" (1945) сияқты фильмдерге жоғары сапалы және мазмұнды әңгімелер берді. Кеңес Одағы да фильмнің насихаттық құндылығын бағалады, жеңістер мен неміс жасаған қатыгездіктерді көрсету үшін пайдаланды. Илья Копалиннің "Мәскеу қарсы шабуылдайды" (Разгром немецких войск под Москвой, сөзбе-сөз "Мәскеу маңындағы неміс әскерлерінің жеңілісі") деректі фильмі 1941 жылдың қазан айынан 1942 жылдың қаңтар айына дейін Мәскеу шайқасы кезінде түсірілді. Онда қаланы қорғауға көмектескен азаматтар, Қызыл алаңдағы парад, Сталиннің орыс халқын шайқасқа шақыру сөзі, нақты шайқастар, немістердің тұтқынға түсуі мен қаза болуы, сондай-ақ өлтірілген балалар мен асылған азаматтар сияқты қатыгездіктер көрсетілді. Бұл фильм 1943 жылы үздік деректі фильм үшін "Оскар" сыйлығын жеңіп алды. 1943 жылдың басында жаңалықтар операторлары Сталинградқа жедел жіберілді, олар "орыс сарбаздарына қарсы шыққан көріністі" – Сталинград шайқасында жеңілген неміс әскерлерінің Вороповоно лагерінде орыс тұтқындарын аштықтан өлтіргенін жазды. Соғыс кезінде Батыста түсірілген көркем фильмдер цензураға ұшырады және әрқашан шындыққа сай болмады. Зорлық-зомбылықты бейнелеуге тырысқан алғашқы фильмдердің бірі және сол кезде "шынайы реализмге" жеткені үшін мақталған Тай Гарнетттің "Батан" (1943) фильмі болды. Бірақ суреттеу стильдік болып қалды. Жанин Базингер жапон әскері америкалық сарбаздың басын кескендегі "қатаң зорлық-зомбылықтың ең жаман көрінісін" мысалға келтіреді: құрбан ауырсынуды сезінеді және еріндері қатып қалады, бірақ қан шықпайды және басы түспейді. Базингер бұл физикалық тұрғыдан шынайы емес екенін, бірақ психологиялық тұрғыдан мүмкін екенін айтады. Ол соғыс уақытындағы көрермендер достары мен туыстарының қаза тапқандарын немесе жараланған күйде үйлеріне оралғандарын жақсы білетінін атап өтеді.
Тіреулік державалары жасаған
Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Осістік державалар да осындай мақсатта фильмдер түсірді. Германияда армияның жоғарғы басшылығы «Sieg im Westen» («Батыстағы жеңіс», 1941) атты фильм шығарды. Басқа нацистік пропагандалық фильмдерде, мысалы, «Колберг» (1945) фильмінде, Наполеонның француз әскерлеріне қарсы Колберг қоршауындағы (1807) пруссиялықтардың табанды қарсылығы бейнеленген. Пропаганда министрі Жозеф Геббельс 1943 жылдың қазан айынан 1944 жылдың тамызына дейін түсірілген фильмде нацистік Германияның нашарлап бара жатқан жағдайына сай тарихи тақырыпты таңдады. Сегіз миллионнан астам маркаға, мыңдаған солдатты эпизодтық рөлдерде пайдаланып және 100 теміржол вагонымен тұзды қардың имитациясын жасап, ол соғыс жылдарындағы ең қымбат неміс фильмі болды. Шын мәнінде, қоршау қаланың тапсыруымен аяқталды; фильмде француз генералдары қоршаудан бас тартады. Жапония үшін соғыс 1937 жылы жарияланбаған соғыс және Қытайға басып кіруден басталды, жапон билігі оны «Қытай оқиғасы» деп атады. Үкімет «гуманистік құндылықтармен» Қытайдағы оқиғаларды жазу және түсіру үшін «қалам бригадасын» жіберді. Мысалы, Томотака Тасаканың Қытайда түсірілген «Бұлақ пен сарбаздар» (1939) фильмі, Козабуро Йошимураның «Танк командирі Нисидзуми туралы аңыз» және Сато Такешидің «Шоколад пен сарбаздар» (1938) фильмдері қарапайым жапон сарбазын жеке тұлға ретінде және отбасы мүшесі ретінде көрсетеді, тіпті жау қытай сарбаздары да кейде батыл күресіп, жеке тұлғалар ретінде бейнеленеді. Америка Құрама Штаттарымен соғыс жарияланғаннан кейін, жапондық қақтығыс Тынық мұхиты соғысы деп аталды. Жапон киносын сыншылары тіпті батыс кино техникасын қолданғанмен, олардың фильмдері жапондық құндылықтарды жеткілікті түрде бейнелемейтініне алаңдады. Тарихшы Джон Доуэр жапондық соғыс уақытындағы фильмдер көбінесе ұмытылғанын анықтады, өйткені «жеңілгендер қайта көрсетілмейді», бірақ олар соншалықты нәзік және шебер болғандықтан, Франк Капра «Шоколад пен сарбаздар» фильмін жеңіліссіз деп санады. Батырлар көбінесе самурайлар емес, төменгі шендегі офицерлер, өз адамына және еліне адал. Бұл фильмдер жауды жекелендірмейді, сондықтан жеккөрушілік болмады, бірақ Ұлыбритания «мәдени жау» ретінде көрсетілсе де. Жапондық кино жасаушылар үшін соғыс себеп емес, көбірек табиғи апат сияқты болды, және «кіммен күресіп жатырсың емес, қалай күресесің маңызды». Азиялық жаулар, әсіресе қытайлар, көбінесе құтқарылатын және тіпті некеге тұруға болатын серіктестер ретінде бейнеленді. Жапондық соғыс фильмдері соғысты дәріптемейді, бірақ жапон мемлекетін бір үлкен отбасы ретінде, ал жапон халқын «әділ, зардап шеккен, өзін-өзі құрбан ететін халық» ретінде көрсетеді. Доуэр бұл бейненің бұрмаланғандығын «көрініп тұр: жапондықтар басқаларды да құрбан еткенін мойындаудан қалады» деп баяндайды.
Соғыстан кейінгі
The Guardian газетінің Эндрю Пулверінің айтуынша, соғыс фильмдеріне деген жұртшылықтың қызығушылығы "көңіл толуға" айналды, 1950-1960 жылдардың әр онжылдығында 200-ден астам соғыс фильмі түсірілді. Басқалары, мысалы, Барнс Уоллистің ерекше жарқыраған бомбасы және ерекше тақырыптық музыкасы туралы қызықты оқиғасы бар "The Dam Busters" (1954) сияқты нағыз оқиғаларға негізделген. "The Dam Busters" 1955 жылы Ұлыбританиядағы ең танымал фильмге айналды және 2015 жылға дейін сүйікті болып қала берді, Rotten Tomatoes сайтында 100% баға алды, бірақ ол "екі талай британдық [жеңіс]" деп аталып, американдық нарықта сәтсіз болды. Әсіресе, 1955-1958 жылдары көптеген соғыс фильмдері түсірілді. 1957 жылы ғана "Bitter Victory", "Count Five and Die", "The Enemy Below", "Ill Met by Moonlight", "Men in War", "The One That Got Away", "Seven Thunders", сондай-ақ "Квай өзеніндегі көпір" (сол жылы үздік фильм үшін «Оскар» сыйлығын жеңіп алды) және "Paths of Glory" фильмдері жарық көрді. Кейбір фильмдер, мысалы "Bitter Victory", соғыс оқиғаларына қарағанда, офицерлер арасындағы психологиялық күреске және жеке басының маңыздылығына көбірек назар аударды. "The Bridge on the River Kwai" соғыс фильміне жаңа күрделілік әкелді, соғысқа қатысты моральдық белгісіздік сезімін тудырды. Пулвердің сөзінше, онжылдықтың соңында соғыс фильмдерінде жиі кездесетін "ортақ жетістікке қол жеткізу сезімі" "жоғалып" кетті. Даррил Ф. Занук D күні қонудың бірінші күніне негізделген 178 минуттық деректі драма "The Longest Day" (1962) фильмін түсірді, ол коммерциялық сәттілікке және «Оскар» сыйлығына ие болды. Одан кейін Андрей Тарковскийдің "Ivan's Childhood" (1962) сияқты ауқымды, бірақ ойлы фильмдер, сондай-ақ Еуропада түсірілген "Battle of the Bulge" (1965), "Battle of Britain" (1969), "The Battle of Neretva" (1969), "Midway" (1976) және "A Bridge Too Far" (1977) сияқты көпжұлдызды, жартылай деректі фильмдер пайда болды. Лоуренс Суидтің пікірінше, "The Longest Day" "барлық келесі шайқас көріністері үшін үлгі болды". Алайда, оның жоғары құны оны дәстүрлі соғыс фильмдерінің соңғысы етті, ал АҚШ армиясының көмегі және Зануктың "Пентагонмен қарым-қатынасты елемеуі" Голливуд пен Армияның ынтымақтастығын өзгертті. 20th Century Fox компаниясының басшысы Занук Ричард Флейшердің "Tora! Tora! Tora!" (1970) фильмін американдық-жапондық бірлесіп түсіру үшін ұйымдастырды, ол Перл-Харборға жасалған шабуыл кезінде "нағыз не болғанын" көрсетуге арналған. Роджер Эберт пен The New York Times жазған фильм Жапонияда үлкен жетістікке жетті. Ондағы шабуылдан жасалған реалистік кадрлар кейінірек "Midway" (1976), "The Final Countdown" (1980) және "Australia" (2008) фильмдерінде қайта қолданылды. Бұл оқиға "Pearl Harbor" (2001) фильмінде қайта қарастырылды, оны The New York Times "шулы, қымбат және өте ұзақ жаңа блокбастер" деп сипаттады, сондай-ақ "эпикалық мақтаныштарына қарамастан (эпикалық уақыт, әсерлі музыка және маңызды мәлімдемелерден тұратын болса), фильм әрекетке толы көріністерде жақсы жұмыс істейді" деді. Стивен Спилбергтің "Saving Private Ryan" (1998) фильмінде әдеттегі шайқас фильмдеріне бейімделген көрермендерді таныстыру үшін қолмен ұсталатын камера, дыбыс дизайны, сахналау және аудиовизуалды егжей-тегжейлілік пайдаланылды, соның арқасында кинотарихшысы Стюарт Бендер оны "көрсетілген реализм" деп атады, бейнелеу шын мәнінде реалистік пе, жоқ па дегеніне қарамастан. Жаннин Бейзингер сыншылардың оны "жаңашыл және антижанрлық" деп қабылдағанын, Джеймс Уолкотттың сөздері бойынша, "Джон Уэйннің аңызын жалдап, бұл жолы оны дұрыс жасауға деген құштарлық" болғанын айтады, сондай-ақ жауынгерлік фильмдер әрқашан "көргенге соғысты түсінуге және қабылдауға көмектесу қажеттілігіне" негізделгенін атап өтеді. Басқалары соғыстың шынайылығын көрсетуге тырысты, мысалы, Джозеф Вильсмайердің "Stalingrad" (1993) фильмі, The New York Times газетінің мәлімдемесінше, "қазіргі соғысты массалық қырғынның асқазанды бұратын түрі ретінде бейнелеуде мүмкіндігінше алысқа баруда".
Әскери кино индустриясымен қарым-қатынастар
Көптеген соғыс фильмдері бір елдің әскери күштерімен бірлесіп түсірілген. Екінші дүниежүзілік соғыстан бері АҚШ Әскери-теңіз күштері "Top Gun" сияқты фильмдерге кемелер мен техникалық кеңес берді. АҚШ Әуе күштері "The Big Lift", "Strategic Air Command" және "A Gathering of Eagles" фильмдеріне көмек көрсетті, олар Әуе күштері базаларында түсірілді; Әуе күштерінің қызметкерлері көптеген рөлдерде ойнады. Тәжірибешілер фильмдегі Пёрл-Харбор оқиғаларының АҚШ-қа қалай ыңғайлы көрсетілгеніне, АҚШ қарулы күштерінен алынған техникалық көмек үшін сыйлық ретінде қарастырды, сондай-ақ премьера АҚШ Әскери-теңіз күштерінің кемесінде өткенін атап өтті. Тағы бір жағдайда, АҚШ Әскери-теңіз күштері "Crimson Tide" фильмінің кейбір бөліктеріне, әсіресе американдық әскери кемедегі бүлік көрінісіне қарсы болды, сондықтан фильм олардың көмегінсіз түсірілді. Кино зерттеушісі Джонатан Рейнер мұндай фильмдердің "маңызды үгіт, жұмысқа алу және қоғаммен байланыс жұмыстарын атқаруға бағытталғандығы анық" дейді.
Қытай
Қытайдың алғашқы соғыс фильмдері — Ухань шайқасы (1911) және Шанхай шайқасы (1913) сияқты киножурналдар болды. Сюй Синфудың «Баттельдік ерліктері» (1925) сияқты фильмдерде соғыс көбінесе фон ретінде бейнеленді. 1937 жылдан бастап Екінші Қытай-Жапон соғысымен бірге Қытайда соғыс фильмдері жеке жанрға айналды, мысалы Ши Донгшанның «Жерімізді қорғайық» (1938) сияқты ұлтшылдық фильмдер. Қытай Азамат соғысы да Чэн Иннің «Жеңістен жеңіске» (1952) сияқты фильмдерге ықпал етті. Осы кезеңде түсірілген гуманистік фильм — Сье Цзиньнің «Бесік» (1979) фильмі, ал жақындағы ірі коммерциялық фильмдердің қатарында Лу Чуанның «Өмір мен өлім қаласы» (2009) бар. Қытай режиссерлері Нанкин қырғыны (1937–1938 жж.) кезінде жапондықтар жасаған қасіреттерді «Нанкиндегі саяси мелодрама», Му Тун Фэйдің «Қара күн: Нанкин қырғыны» және «жасанды қытай-жапон романы» сияқты фильмдерде бірнеше рет көрсетуге тырысты. Жан Имоудың Гелинг Янның романы негізінде түсірілген «Соғыс гүлдері» (2011) атты эпикалық фильмі зорлық-зомбылық оқиғаларын 13 жасар қыздың көзімен бейнелейді.
Индонезия тілі
Индонезияның көптеген фильмдері Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде жапондықтардың архипелагты басып алуы туралы. Тегух Карьяның "Дойа Танда Мата" (Mementos, сөзбе-сөз "Екі көз белгісі", 1985) 1930-шы жылдары голландтық отаршылдық үкімге қарсы ұлтшыл күресті көрсетеді. Үшінші топтағы фильмдер, мысалы, "Энам Джам ди Йогья" ("Йогиакартадағы алты сағат", 1951) және "Серанган Фажар" ("Таң атқанда шабуыл", 1983) Индонезияның тәуелсіздік соғысын (1945–1949) қамтиды. Осы кезеңдегі тағы екі фильм Қытайдың Ұзын науқанына ұқсас Индонезияның өзіндік жағдайын бейнелейді: Усмар Исмаилдің "Дарах дан Доа" ("Қан мен дұға", 1950) және "Мерра Камбали" ("Олар қайта оралады", 1975). Бұл фильмдердің әрқайсысы өткенді өзінің заманының тұрғысынан түсіндіреді. Жақындағы "Мердека" ("Азаттық") трилогиясы (2009–2011), "Мерах Путих" ("Қызыл және ақ", жаңа Индонезияның туының түстері) арқылы басталады, тәуелсіздік үшін болған күресті әртүрлі жас сарбаздардың өмірі арқылы қайта қарастырады. Карьяның "1828 жылдың қарашасы" (1979) Индонезияның тәуелсіздік үшін күресін Жава немесе Дипонегоро соғысы (1825–1830) туралы тарихи драма арқылы көрсетеді, бірақ отаршыл жау сол – голландтықтар. Дианн Шульц оны "Индонезия тарихының құнды түсіндірілуі" деп санады, ол "Индонезия киносының ең жақсы үлгісін" көрсетеді. Бұл Индонезияның халықаралық аренада танымал болған алғашқы фильмі болды.
Кеңес одағы
Соғыс Кеңес Одағы киносының басты жанры болды, тіпті оны "кино фронты" деп атады, ал оның соғыс фильмдері зұлматты қатты бейнелеуден бастап, сезімтал және тіпті сырттай қарсылық танытатын тұжырымдарға дейін жетеді. Леонид Луковтың танымал және "әдемі" "Екі жауынгер" (1943) фильмінде екі стереотиптік кеңес әскері – тыныш орыс және Одессадан шыққан көңілді оңтүстік азаматы, окоп ішінде ән салады. Екінші дүниежүзілік соғыс туралы көптеген кеңестік фильмдердің ішінде Юрий Озеровтың "Мәскеу шайқасы" (1985) сияқты ірі эпикалық туындылары мен Михаил Калатозовтың "Крандар ұшып барады" (1957) – соғыстың қатыгез әсерлерін психологиялық тұрғыдан көрсетеді; ол 1958 жылы Канн кинофестивалінде "Алтын пальма бәйгесін" жеңіп алды.
Жапон тілі
Жапон режиссерлері жапондық көзқараспен "Суасты кемесі I 57 бас бермейді" (1959), "Окинава шайқасы" (1971) және "Жапонияның ең ұзақ күні" (1967) сияқты танымал фильмдер түсірді. Олар "көбінесе соғыстың себептерін түсіндірмейді". Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі жылдары жапон фильмдері көбінесе жауынгерлік қимылдар емес, адамдық трагедияға назар аударды, мысалы, "Бирмалық арфа" (1956) және "Даладағы оттар" (1959). "Мәңгілік нөл" (2013) – өз міссияларынан тірі оралғаны үшін әріптестерімен қорқақ саналған "Нөл" истребителінің ұшқышы туралы баяндайды. Бұл фильм жапон фильмдері арасындағы кассалық табыс бойынша рекордты жаңартты және Удине шығыс кинофестивалінде "Алтын тұт" жүлдесін жеңіп алды, бірақ камикадзе ұшқыштарына деген ұлтшылдық көзқарасы үшін сынға ілікті.
Деректі фильм
Соғыс кезінде Ұлыбритания мен Американың үкіметтері түрлі-түрлі деректі фильмдер жасады. Олардың мақсаттарына әскери оқу, азаматтарға кеңес беру және қауіпсіздікті сақтауға шақыру кірді. Бұл фильмдер көбінесе белгілі бір хабарламаларды жеткізгендіктен, олар үгіт-насихат сипатына жақындады. Сол сияқты, коммерциялық фильмдер де ақпарат, соғысқа қолдау және белгілі бір дәрежеде үгіт-насихатты біріктіретін. Жақында, Иран-Ирак соғысында Мортеза Авинидің "Раваят е Фатх" ("Жеңістің шежіресі") телесериалы майданнан түсірілген кадрларды түсіндірулермен үйлестірді.
Насихаттау
Сергей Эйзенштейннің 1938 жылғы тарихи драмасы «Александр Невский» Александр ханзаданың Тевтон орденінің Новгород қаласына жасаған шапқыншылығына қарсы күресін көрсетеді. 1939 жылдың сәуір айына қарай фильмді 23 000 000 адам тамашалаған. 1941 жылы режиссер және тағы үш адам еңбектері үшін Сталин сыйлығымен марапатталды. Фильмде классикалық композитор Сергей Прокофьевтің музыкасы қолданылған, оны композитор Андре Превин сияқты шеберлер кино үшін жазылған ең үздік музыка деп санайды. Рассел Меррит «Film Quarterly» журналында оны «соғыс үгіт фильмі» деп сипаттады. 1978 жылғы «Мондадори» жүргізген сауалнамада «Александр Невский» әлемнің ең жақсы 100 фильміне енді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде кинопропаганда кеңінен қолданылды. Кеннет Кларк британ үкіметіне: «Егер біз ойын-сауыққа қызығушылықты жоққа шығарсақ, біз өзіміздің үгітімізді жеткізу үшін маңызды құралдан айырылып қалуымыз мүмкін», – деген кеңес берді. Ол соғыс және соғысқа қатысу туралы деректі фильмдерді, британдық мәдениетті дәріптеуді және британдық өмір мен мінез-құлықты бейнелейтін фильмдерді пайдалануды ұсынды. Майкл Пауэлл мен Кларк, қатал нацистік идеологиямен сіңірілген, U қайығы экипажының аман қалғандарының Канаданы кезіп, түрлі мейірімді, төзімді және зиялы канадалықтармен кездесіп, Американы соғысқа тарту туралы әңгімеге келісті. Нәтижесінде түсірілген «49-паралель» (1941) сол жылы британдық кинотеатрлардағы ең танымал фильм болды. «Күн жақсы өткені туралы?» (1942) сияқты фильмдердегідей, көңіл көтеретін фильмдер де сақ болу қажеттігі туралы хабарлама тарата алатын, ал «Жақындары туралы» (1942) сияқты фильмдердегідей, «абайсыз сөздерден» сақтану туралы ескертулер жасауға болатын. Майкл Куртистің «Касабланка» (1943) фильмі Хэмфри Богарт пен Ингрид Бергман сомдаған кейіпкерлер арасындағы ғана романтикалық оқиға емес, сонымен қатар нацистерді айыптады және оларға қарсы күресті дәріптеді. «Қырық жылдық соғыс кезінде АҚШ-тың Кеңес Одағымен күресінде қару-жараққа жұмсалған миллиардтаған доллармен қатар, үгіт-насихат та маңызды рөл атқарды».
Су асты кемесі
Су асты кемелері туралы фильмдердің өзіндік мәні мен ережелері бар, олар су асты соғысының әсерін беруге қатысты. Осы жанрдың ерекшелігі – мұхит астындағы қақтығыстың эмоционалдық және драмалық сипатын сезіндіруге тырысатын дыбыс жолағы. Мысалы, Вольфганг Петерсеннің 1981 жылғы «Дас Бут» фильмінде дыбыс дизайны бірнеше сағаттық форматпен бірге тереңдік бомбаларымен ұзақ қуып жететін сахнаны, сонардың сигналын, және жау эсминецтері мен торпедаларының пернелерінен шығатын қауіпті дыбыстарды көрсетеді. Жанрдың классикалық фильмдеріне «Дұшпанның астында» (1957) және «Үнсіз жүгір, тереңге түс» (1958) жатады, екеуі де теңізші командирлердің романдары негізінде түсірілген. «Үнсіз жүгір, тереңге түс» фильмі жаумен де, Кларк Гейбл мен Барт Ланкастер ойнаған су асты кемесінің командирі мен оның лейтенанты арасындағы керісімге толы фильм.
Соғыс тұтқыны
1950-1960 жылдары соғыс фильмдерінің танымал жанры – соғыс тұтқыны фильмдері болды. Бұл жанр Ұлыбританияда Гай Гамильтонның «Колдиц оқиғасы» (1955) және Джон Стерджестің «Ұлы қашу» (1963) сияқты маңызды фильмдер арқылы кеңінен танымал болды. Дэвид Линнің «Квай өзеніндегі көпір» (1957) фильмі «Оскар» сыйлығының «Ең жақсы фильм» номинациясын жеңіп алды; ол жанрды суық неміс түрмелерінен Таиландтағы лагерьдің ыстығына көшірді. Бұл фильм, сонымен қатар, «Оскар» сыйлығын алған актер Алек Гиннесс ойнаған британ полковнигінің мықты мінезін ашық түстер арқылы көркемдікпен бейнелеуде алғашқылардың бірі болды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезеңіндегі британдық кино, балаларды Лондоннан эвакуациялауды әлеуметтік комедиялар арқылы көрсетті. Мысалы, «Қаладан келген балалар» (1942) фильмінде эвакуацияланған балалар графпен бірге тұруға кетеді, ал «Жатаққа рұқсат» (1941) және «Күн жақсы болды ма?» (1942) фильмдерінде ағылшын ауылдары тыңшыларға толы болды. «Газ қалталары» (1941) фильмі бареж шарларынан концентрациялық лагерьлерге дейін барлығын қызықтырып, құрметсіз, көңіл көтеруге арналған комедия ұсынды. Эбботт пен Костеллоның «Жаңа сарбаз» (1941) фильмі Америкада сәтті болды, нәтижесінде көптеген соғыс уақытындағы комедиялар түсірілді.
Анимациялық
Винсор Маккейдің "Люзитанияның батуы" (1918) – Бірінші дүниежүзілік соғыс туралы нұсқау фильм. 12 минуттық бұл фильм сол кездегі ең ұзақ анимациялық фильм болды. Бұл, мүмкін, жасалған алғашқы анимациялық үгіт фильмдерінің бірі; ол бүгінге дейін сақталған ең алғашқы маңызды анимациялық драма болып табылады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде анимациялық үгіт фильмдері американдық кинодағы ықпалды күш болды. Уолт Дисней компаниясы Америка Құралды Күштерімен бірлесіп, 1942 және 1945 жылдар аралығында 400 000 фут соғыс үгіті фильмдерін жасады, оның ішінде "Фюрердің беті" (1943) және "Өлімге тәрбие" (1943) фильмдері бар. 1960 жылдардан бастап жапондық аниме фильмдері соғыс туралы ұлттық естеліктерді бейнеледі. "Акира" (1988) Хиросима мен Нагасакидің атомдық қирауынан бастап, әлемдік қақтығыстың апокалиптикалық көрінісіне дейін жетеді; "Жалын құрттарының қабірі" (1988) соғыстың балаларға тигізген әсері туралы толғаныс. "Жарақсыз Ген" (1983) Хиросиманың бомбалануын баланың көзімен көрсетеді, бірақ сыншылар оны "Жалын құрттарының қабірінен" нашар жасалған деп санайды, өйткені оның "ішті ауыртатын егжей-тегжейлі суреттері" ерекше түрде қарапайым суреттермен үйлеседі, нәтижесінде ол "сенбі күнгі таңертеңгі Warner Brothers мультфильміне" ұқсайды.