Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Поважская Быстрица ( ; Ваагбистриц; Вагбестерце) – Словакияның солтүстік-батыс аймағындағы қала. Ол Вах өзенінің жағасында, Жилина қаласынан шамамен 30 км қашықтықта орналасқан. Бұл қала Жоғарғы Вах туристік аймағының құрамына кіреді.
Place in Trenčín region, Slovakia
Považská Bystrica (; Waagbistritz; Vágbeszterce) is a town in northwestern Slovakia. It is located on the Váh river, around 30 km from the city of Žilina. It belongs to Upper Váh region of tourism.
Профиль
Поважская Бистрица Стражовске врхи (1213 м) және Яворники (1071 м) тау тізбектерінің арасындағы қатпарда орналасқан. Жаз айларында таулар треккинг пен тау велосипедімен жүруге мүмкіндік береді, ал қыс айларында – тау шаңғысы мен жарыс шаңғысымен жүруге қолайлы. Вельки Манин тауы (890 м) қаланың көкжиегін әсемдейді және қаланың көптеген жерлерінен көрініс ашады. Қаланың Ваг өзенінен қарсы бетінде Поважский град сарайының қираған қалдықтары мен екі үйі орналасқан, қала тарихы осы сараймен тығыз байланысты. Қалаға жақын тағы бір танымал туристік орын – нәрлі Манинска тиеснява шатқалы. Шатқал Велки және Мали Манин тауларын бөліп тұрады. Бұл шатқал – тау альпинистері үшін әлемдік деңгейде танымал орын. Сонымен қатар, 1984 жылы түсірілген "Соңсыз оқиға" фильмінің түсірілім алаңдарының бірі ретінде де белгілі. Бірнеше шақырым қашықтықта Суловске скалы тас формациясы орналасқан, ол да өте қиынға соқтырады. Қорытындылай келе, Словакияның ең танымал шипажайларының бірі – Раецке Теплице қаладан шамамен 20 км қашықтықта, ал одан сәл жақын жерде Нимницадағы Словакияның ең жас шипажайлары орналасқан. Қаланың архитектурасы көбінесе постмодернизм стилінде, яғни 20 ғасырға дейінгі көптеген ғимараттар 1960 және 1980 жылдары жаңадан салынған. Поважская Бистрица Братислава – Жилина бағытындағы маңызды көлік артериясында орналасқан, бұл соңғы жылдары үлкен көлік кептелістеріне себеп болып отыр. Автомобиль жолының виадугі қаланың ең тар бөлігінен өткізілді және 2010 жылдың 31 мамырында пайдалануға берілді. Поважская Бистрицаның Чехиядағы Рожнов под Радхоштем қаласымен әріптес қаласы бар.
Považská Bystrica is situated in a fold of mountain ranges Strážovské vrchy (1213 m) and Javorníky (1071 m a. s. l.). Mountains offer an attractive experience to trekkers and mountain bikers in summer season, cross country and skiing opportunities in winter season. Veľký Manín mountain (890 m a. s. l.) dominates the town skyline providing views from most places in the town. On the hill next to the town on the opposite side of the river Váh lies the ruins of Považský hrad castle with two manor houses beneath, to which the town's history is closely bounded. Another popular tourist attraction close to the town is a breathtaking canyon Manínska tiesňava. Canyon splits Veľký and Malý Manín mountains. It is an internationally sought after place to die for rock climbers. It is also less known as one of the filming sites for The NeverEnding Story in 1984. Just a few kilometers away lies another highly challenging reef formation: Súľovské skaly. To sum it up one of the most famous Slovak spas Rajecké Teplice lies about 20 km from the town, few kilometres closer are the youngest spas in Slovakia in Nimnica. Town has mostly postmodern architecture meaning that most of the pre 20th century buildings were replaced in the 1960s and 1980s. Považská Bystrica lies on the major traffic route Bratislava Žilina causing many traffic jams in the recent years. The motorway viaduct was built through the narrowest segment of the town, which was opened on 31 May 2010. Považská Bystrica has one twin town Rožnov pod Radhoštěm in the Czech Republic.
Тарих
Қаланың қоныстану тамыры Баден мәдениетіне тіреледі, сондай-ақ кельт монеталары да табылған. Дегенмен, қала туралы алғашқы жазбаша мағлұмат 1316 жылға қатысты, ол Матфей III Цсак есімімен байланысты. Поважская Быстрица туралы келесі белгілі сілтеме 13 шілде 1330 жылға датыланады. 1432 жылы қала гусит әскерлерімен өртеліп жайратылды. Қала тарихы жақын орналасқан Поважский замокпен тығыз байланысты, ол 13 ғасырда салынған. Бистрица замок және оның жерлерінің ең танымал иелері – ұрылықтарымен әйгілі Жан мен Рафаэль Подманицкийлер болды. Подманицкийлер әулеті 1458 жылы қала билеушілеріне айналды, осы кезде Венгрия королі Маттиас Корвин замок, қала және 16 айналасындағы ауылдарды Ладислав Подманицкийге сыйлады. Олардың шамамен 100 жылға созған билік кезеңінде қала гүлденді. Бұл маңызды «Артикули Подманицкийани» құжатымен расталды, онда қаланың жарғысы және конгильдондар арасында ескі словак тілінің жалғыз ресми тіл ретінде белгіленгені көрсетілген. Поважская Быстрица мен Вариннен басқа ешбір қалада тіл қолданылуына қатысты осындай ереже бар жарғы болған жоқ. Тілдің мысалы ретінде Рафаэль Подманицкийдің Поважская Быстрицадағы Марияның көтерілуі шіркеуіндегі қабір тасына жазылған жазуды келтіруге болады. Келесі жүз жылдық қала мен аймақ үшін ауыр болды, себебі бірнеше венгр дворяндарының көтерілістері болды. Қала Стивен Боцкайдың (1604), Эмерик Токколидің (1679), Береченьи мен Очкайдың (1707) әскерлерімен тоналды. Қиындықтарға қарамастан, осы кезеңде қала венгр патшаларынан көбірек жеңілдіктер алды және айналасындағы ауылдық жерлерге қарағанда айтарлықтай жоғары мәртебеге ие болды. Бұл 1886 жылы Венгрияның жаңа заңнамасы барлық жеңілдіктерді жойғанда аяқталды. 1918 жылы қала Чехословакия Республикасының құрамына кірді. 1929 жылы оқ-дәрі зауыты «Roth» өндірісін Братиславадан Поважская Быстрицаға көшірді, бұл жұмыспен қамту жағдайын едәуір жақсартты. 1937 жылдан бастап 1945 жылға дейін мұнда винтовкалар (vz.24 және K98k) және шағын қару-жарақ оқ-дәрілері өндірілді. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Поважская Быстрицадағы оқ-дәрі зауыты әскери және коммерциялық мақсаттар үшін қару-жарақ пен оқ-дәрілерді өндіруді жалғастырды. Екінші дүниежүзілік соғыстан бастап, әсіресе 1970 және 1980 жылдары қала едәуір өсті. Шағын қала орталығының төңірегінде жаңа тұрғын үйлер салынды. Қала орталығы толығымен қайта жаңартылды, сондықтан қазір мұнда тарихи ғимараттарды табу қиын. Екінші дүниежүзілік соғыстан бері негізгі жұмыс беруші – «Považské strojárne» инженерлік зауыты болды. Зауыт негізінен скутерлер мен өнеркәсіптік подшипниктер өндірді. Социализмнің құлдырауынан бері компания өркендемеді. Бұл жұмыссыздықтың өсуіне әкеп соқты.
The roots of the settlement of the town roots to Baden culture, also Celtic coins were found on the castle cliff supporting the presence of previous settlers. However, the first written reference to the town comes from 1316, in connection with Matthew III Csák. The next known reference about Považská Bystrica is dated 13 July 1330. In 1432, the town was burned by Hussite troops. The history of the town is very closely connected with the nearby Považský hrad castle, built in the 13th century. The most famous owners of the Bystrica castle and the land were knights Ján and Rafael Podmanitzky, known for their robberies. The family of Podmanicki became rulers of the town in 1458, when King Matthias Corvinus of Hungary donated the castle, the town and 16 surrounding villages to Ladislav Podmanitzky. During their reign, which lasted almost 100 years, the town was flourishing. This was supported by important document Articuli Podmanickyani, which stated the statute of the town and establishing old Slovak language the only official language among congildones. No other town, except Považská Bystrica and Varín, had a statute with such provision regarding language use. As an example of the language could be used engraving on the tombstone of Rafael Podmanitzky in the Church of the Visitation of the Virgin Mary in Považská Bystrica. The next one hundred years were hard for the town and the region, because of upheavals of several Hungarian noblemen. The town was plundered by troops of Stephen Bocskai (1604), Emeric Thököly (1679), Bereczényi and Očkay (1707). Despite the hard times, the town obtained more and more privileges from Hungarian kings during the period, and it had a significantly higher status than the surrounding countryside. This ended in 1886, when a new Hungarian legislation canceled all the privileges. In 1918, the town became part of the Czechoslovak Republic. In 1929, an ammunition plant Roth transferred its production from Bratislava to Považská Bystrica, which significantly improved the employment situation. Starting in 1937 and continuing until 1945 rifles (vz.24 and K98k) and small arms ammunition were manufactured here. After World War II the munitions factory at Považská Bystrica continued to produce weapons and ammunition for both the military and for commercial purposes. Since World War II, and especially in the 1970s and 1980s, the town grew significantly. New residential areas were built around the tiny town center. The town center itself was re built completely, therefore you can hardly find any historical buildings there now. The main employer since the second world war was the engineering plant Považské strojárne. The plant mainly manufactured scooters and industrial bearings. Since the end of socialism, the company has not prospered. This has caused increased unemployment.
Демография
2001 жылғы халық санауы бойынша қалада 42 733 адам тұрды. Тұрғындардың 97,72% -ы словактар, ал 1,01% -ы чехтарды құрады. Діни құрамында 81,10% римдік католиктер, 12,18% дінге жатпайтын адамдар және 2,56% лютерандар болды. Бұл қала Docomomo заманауи сәулет мұрасын сақтау және қорғау бағдарламасына қатысты.
According to the 2001 census, the town had 42,733 inhabitants. 97.72% of inhabitants were Slovaks and 1.01% Czechs. The religious make up was 81.10% Roman Catholics, 12.18% people with no religious affiliation, and 2.56% Lutherans. It is part of the programme for recovery and protection of modern architecture heritage Docomomo.
RVP ғимараты (Tatra banka ғимараты)
"Татра банкі" ғимараты – жетпісінші жылдары бұзылған ескі қала орталығынан сақталған сирек іздердің бірі. Бұл қаладағы соғыстар арасындағы модернизм архитектурасының ең маңызды мысалы. Ол қаланың ескерткіштері тізіміне енгізілген.
The Building of Tatra banka is one of the few traces left of old town centre which was demolished in seventies. It is the most important example of interwar modern architecture building in town. It is included in the list of monuments of the town.
Климат
Поважская Бистрица ылғалды континенталды климатқа ие (Кёппен климаттық жіктелуінде Cfb).
Považská Bystrica has a humid continental climate (Cfb in the Köppen climate classification).