Кіріспе
Екінші дүниежүзілік соғыста соғысқан африкалық американдық әскери ұшқыштар (жауынгерлік және бомбалаушылық) және авиаторлар тобы – Tuskegee Airmen /tʌsˈkiːɡiː/. Олар АҚШ Әскери-әуе күштерінің (ААӘК) 332-ші жауынгерлік тобы мен 477-ші бомбалау тобының (орташа) құрамында болды. Бұл атау сонымен қатар навигаторларға, бомбалаушыларға, механиктерге, нұсқаушыларға, экипаж басшыларына, медбикелерге, аспазшыларға және басқа да қолдау қызметкерлеріне де қолданылады. Tuskegee Airmen жаудың ұшақтарынан американдық бомбалаушыларды сәтті қорғағандары үшін жоғары бағаланды. Топ үш рет «Ерекше бірлік» аталымымен марапатталды. АҚШ-тағы барлық қара нәсілді әскери ұшқыштар Griel, Kennedy, Moton, Shorter және Tuskegee әуеайлақтарында оқытылды. Олар Tuskegee институтында (қазір Tuskegee университеті) білім алды, ол Алабама штатының Tuskegee қаласының жанында орналасқан. 922 ұшқыштан бесеуі Гаити әуе күштерінен, ал біреуі Тринидадтан келген. Сондай-ақ, Доминикан Республикасында және Ямайкада туған ұшқыштар да болды. 99-шы іздеу-жою эскадрильясы (кейін 99-шы жауынгерлік эскадрильясы) – алғашқы қара нәсілді ұшқыштар эскадрильясы және шетелге алғаш рет жіберілген (1943 жылдың сәуірінде Солтүстік Африкаға, кейін Сицилияға және Италияның басқа аймақтарына). 332-ші жауынгерлік топ, бастапқыда 100-ші, 301-ші және 302-ші жауынгерлік эскадрильяларын қамтыды, ол алғашқы қара нәсілді ұшқыштар тобы болды. Олар 1944 жылдың басында Италияға жіберілді. 477-ші бомбалау тобы Солтүстік Американың B-25 Mitchell бомбалаушыларымен оқытылғанмен, ешқашан жауынгерлік қимылдарға қатыспады. 1944 жылдың маусым айында 332-ші жауынгерлік топ ауыр бомбалаушыларды сүйемелдеу миссияларын орындауды бастады, ал 1944 жылдың шілдесінде 99-шы жауынгерлік эскадрильясы қосылғаннан кейін, төрт жауынгерлік эскадрильясы болды. 99-шы жауынгерлік эскадрильясы бастапқыда Curtiss P-40 Warhawk ұшақтарымен жабдықталды. 332-ші жауынгерлік топ және оның 100-ші, 301-ші және 302-ші жауынгерлік эскадрильялары алғашқы жауынгерлік миссиялары үшін Bell P-39 Airacobra (1944 жылдың наурызы), кейін Republic P-47 Thunderbolt (1944 жылдың маусым-шілдесі) және соңында ең көп танылған ұшақ – Солтүстік Америка P-51 Mustang (1944 жылдың шілдесі) ұшақтарымен жабдықталды. 332-ші жауынгерлік топтың ұшқыштары P-47 ұшақтарының құйрықтарын қызыл түске бояғанда «Қызыл құйрықтар» деген лақап ат пайда болды. Tuskegee Airmen-ді ерекшелейтін қызыл белгілерге P-51 ұшақтарының мұрындағы қызыл жолақтар және қызыл эпеннаж жатты; P-51B, C және D Mustang ұшақтары қызыл винт бұрауыштарымен, сары қанат жолақтарымен және толығымен қызыл құйрық беттерімен ұқсас түс схемаларымен ұшты. Tuskegee Airmen – АҚШ Қарулы күштеріндегі алғашқы африкалық американдық әскери ұшқыштар. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде көптеген АҚШ штаттарында қара нәсілді американдықтар әлі де Джим Кроу заңдарына бағынып өмір сүрді, ал АҚШ әскерилері, сондай-ақ федералды үкіметтің көп бөлігі нәсілдік сегрегацияға ұшырады. Tuskegee Airmen армияның ішінде де, сыртында да кемсітуге ұшырады.
The Tuskegee Airmen /t//ʌ//s/'/k//iː//ɡ//iː/ was a group of African American military pilots (fighter and bomber) and airmen who fought in World War II. They formed the 332nd Fighter Group and the 477th Bombardment Group (Medium) of the United States Army Air Forces (USAAF). The name also applies to the navigators, bombardiers, mechanics, instructors, crew chiefs, nurses, cooks, and other support personnel. The Tuskegee airmen received praise for their excellent combat record earned while protecting American bombers from enemy fighters. The group was awarded three Distinguished Unit Citations. All black military pilots who trained in the United States trained at Griel Field, Kennedy Field, Moton Field, Shorter Field, and the Tuskegee Army Air Fields. They were educated at the Tuskegee Institute (now Tuskegee University), located near Tuskegee, Alabama. Of the 922 pilots, five were Haitians from the Haitian Air Force and one pilot was from Trinidad. It also included an airman born in the Dominican Republic and one born in Jamaica. The 99th Pursuit Squadron (later the 99th Fighter Squadron) was the first black flying squadron, and the first to deploy overseas (to North Africa in April 1943, and later to Sicily and other parts of Italy). The 332nd Fighter Group, which originally included the 100th, 301st and 302nd Fighter Squadrons, was the first black flying group. It deployed to Italy in early 1944. Although the 477th Bombardment Group trained with North American B 25 Mitchell bombers, they never served in combat. In June 1944, the 332nd Fighter Group began flying heavy bomber escort missions and, in July 1944, with the addition of the 99th Fighter Squadron, it had four fighter squadrons. The 99th Fighter Squadron was initially equipped with Curtiss P 40 Warhawk fighter bomber aircraft. The 332nd Fighter Group and its 100th, 301st and 302nd Fighter Squadrons were equipped for initial combat missions with Bell P 39 Airacobras (March 1944), later with Republic P 47 Thunderbolts (June–July 1944) and finally with the aircraft with which they became most commonly associated, the North American P 51 Mustang (July 1944). When the pilots of the 332nd Fighter Group painted the tails of their P 47s red, the nickname "Red Tails" was coined. The red markings that distinguished the Tuskegee Airmen included red bands on the noses of P 51s as well as a red empennage; the P 51B, C and D Mustangs flew with similar color schemes, with red propeller spinners, yellow wing bands and all red tail surfaces. The Tuskegee Airmen were the first African American military aviators in the United States Armed Forces. During World War II, black Americans in many U. S. states were still subject to the Jim Crow laws and the American military was racially segregated, as was much of the federal government. The Tuskegee Airmen were subjected to discrimination, both within and outside of the army.
Өмірбаян
Тюскеги авиаторларына дейін ешбір афроамерикалық АҚШ әскери ұшқышы болған емес. 1917 жылы афроамерикалық ерлер әуеден бақылаушы болуға тырысты, бірақ олар қабылданбады. Бірінші дүниежүзілік соғыста афроамерикалық Юджин Буллард американдық бөлімде қызмет етуге рұқсат етілмегендіктен француз әуе күштерінде қызмет етті. Оның орнына Буллард француз әскерімен бірге пікірсайысқа қатысты. Бірінші дүниежүзілік соғыста афроамерикалық жалдамалы әскерлерге жасалған нәсілдік дискриминация екі он жылдан астам уақыт бойы әскери авиаторлар ретінде әскери қызметке түсуге және оқуға ниет білдірген афроамерикалықтардың жақтаушылық қозғалысын тудырды. Бұл күш-жігерді Ұлттық түсті адамдар қауымдастығының (NAACP) өкілі Уолтер Уайт, кәсіби одақтардың басшысы А. Филип Рэндольф және судья Уильям Х. Хасти сияқты көрнекті азаматтық құқықтар лидерлері жетекшілік етті. Соңында 1939 жылдың 3 сәуірінде Конгресс 18-ші заңды қабылдады, онда сенатор Гарри Х. Шварцтың афроамерикалық ұшқыштарды оқытуға қаражат бөлу туралы түзетуі бар болды. Соғыс министрлігі қара нәсілді американдықтарды оқытуға дайын азаматтық ұшқыштар мектептерінің қаражатына ақша салуға қол жеткізді. Соғыс департаментінің дәстүрі мен саясаты афроамерикалықтарды ақ офицерлер құрамындағы жеке әскери бөлімшелерге бөлуді талап етті, бұрынғы 9-шы және 10-шы кавалериялық полктер, 24-ші және 25-ші жаяу әскер полктері сияқты. Авиациялық оқуға қаражат бөлінген кезде, пилот-курсанттарға мүмкіндіктер ашылды, олардың саны осы ескі бөлімшелердің тізімінен азайды. 1941 жылы Соғыс департаменті мен Әуе корпусы, АҚШ Әуе күштеріне айналуға үш ай қалғанда, қысымға ұшырап, бірінші толыққанды қара ұшқыштар бөлімін – 99-шы іс-қимыл эскадрильясын құрды. Таңдау саясатының шектеулілігіне байланысты, жағдай афроамерикалықтар үшін үмітсіз болды, өйткені 1940 жылы АҚШ Халық санағы бюросы елде бар болғаны 124 афроамерикалық ұшқыш бар екенін хабарлады. Бірақ, қатаң талаптарға қарамастан, біліктілігі жетерлік ер адамдардан көптеген өтініштер түскендіктен, қабылдау саясаты күрт сәтсіздікке ұшырады. Көптеген үміткерлер 1938 жылдың желтоқсан айының соңында басталған Азаматтық ұшқыштарды даярлау бағдарламасына (CPTP) қатысқан. Тускеги университеті 1939 жылдан бері осы бағдарламаға қатысып келеді.
Бірінші ханымның ұшуы
Тускегидегі ұшқыштық бағдарламаға үлкен жарнама келді, қашан бірінші ханым Элеонора Рузвельт 1941 жылғы 29 наурызда оны тексеріп, афроамерикалық бас азаматтық нұсқаушы С. Альфред "Chief" Андерсонмен бірге ұшқанда. 1929 жылдан бері ұшып келе жатқан және мыңдаған жаңа ұшқыштарды даярлауға жауапты Андерсон, өзінің құрметті жолаушысын Piper J 3 Cub ұшағымен жарты сағатқа көтерілді. Қонақтан кейін ол шаттықпен: "Иә, сіз жақсы ұша аласыз", - деді. Бірінші ханымның ұшуына байланысты туған қыжыл-құйықтардың әсері соншалық болды, осы оқиға жиі ЦПТП бағдарламасының Тускегиде басталуы деп қате айтылады, тіпті бағдарлама бұл кезде бес айдан астам уақыттан бері жұмыс істеп келген болатын. Элеонора Рузвельт Джулиус Розенвальд қорының мүшесі ретіндегі өкілеттігін пайдаланып, Мотон Филдтің құрылысын қаржыландыруға көмектесу үшін 175 000 долларлық несие алды.
Құрылу
1941 жылдың 22 наурызында 99-шы жеделдету эскадрильясы Иллинойс штатының Рантул қаласындағы Чанут әуежайында ұшқыштарсыз құрылды. 24-ші және 25-ші жаяу әскер полктерінен 14 қара нәсілді сержанттар оқушыларды басқаруға және бақылауға көмектесу үшін Чанут әуежайына жіберілді. Ақ офицер, армия капитаны Гарольд Р. Мэддукс, 99-шы истребитель эскадрильясының алғашқы командирі болып тағайындалды. 271 сарбаздық құрамнан тұратын топ 1941 жылдың наурыз айында Чанут әуежайында әуе кемелерін күту жұмыстарына оқуға кірісті, кейін 1941 жылдың шілдесінде Алабама штатындағы базаларға ауыстырылды. Оқытудың техникалық деңгейі соншалық, бөлек сыныптар құру мүмкін емес деп есептелді. Бұл шағын топ Алабама штатындағы Тускеги әуежайында құрылған басқа қара эскадрильялардың ядросын құрады. Сарбаздар оқудан өткен кезде, бес қара нәсілді жігіт авиация курсанттары ретінде Чанут әуежайындағы офицерлерді даярлау мектебіне (ОТС) қабылданды. Атап айтқанда, Вашингтондан Элмер Д. Джонс, Дадли Стивенсон және Джеймс Джонсон; Иллинойстан Нельсон Брукс және Питтсбургтен Уильям Р. Томпсон ОТС-ті сәтті аяқтады және алғашқы қара Армия Әуе корпусы офицерлері болып тағайындалды. 1941 жылдың маусым айында 99-шы жеделдету эскадрильясы Алабама штатының Тускеги қаласына көшірілді және елдегі жалғыз қара ұшқыштар эскадрильясы болды, бірақ әлі ұшқыштары болмады. Атақты ұшқыштар Тускеги университетінің (бұрынғы Тускеги институты) маңындағы Гриел, Кеннеди, Мотон, Шортер және Тускеги әскери әуежайларында жаттықтырылды және толық әскери қолдауға ие болды. 1941 жылдың 19 шілдесінде он үш адам авиация курсанттарының алғашқы тобын (42 С) құрады және Тускеги институтында ұшуға дайындыққа кірісті. Мотон әуежайында алғашқы дайындықтан кейін олар жақын маңдағы Тускеги әскери әуежайына, батысқа қарай 16 шақырым жерге, операциялық типтерге ауысу үшін көшірілді. Осылайша, Тускеги әскери әуежайы бір жерде ұшқыштарды даярлаудың үш кезеңін (негізгі, озық және ауысу) жүзеге асыратын жалғыз армиялық мекемеге айналды. Бастапқы жоспар бойынша бір уақытта 500 адамға арналған. 1942 жылдың ортасына қарай, онда тек екі эскадрилья оқып жатқан болса да, Тускегиде одан алты есе көп адам орналасты. Тускеги әскери әуежайы ақ пилоттарды даярлауға арналған, мысалы, 64 шақырым қашықтықтағы Максвелл әуежайы сияқты басқа да әуежайларға ұқсас болды. Контрактты африкалық-американдық мердігер McKissack and McKissack, Inc. компаниясы жүзеге асырды. Компанияның 2000 жұмысшысы, Алабама штатының жұмыспен қамту басқармасы және АҚШ армиясы әуежайды алты айдың ішінде салды. Құрылысқа 1 663 057 АҚШ доллары жұмсалды. Ұшқыштар сол кездегі жалғыз екі қара офицердің бірі болған капитан Бенджамин О. Дэвистің басқаруына берілді. Оқу кезінде Тускеги әскери әуежайының алғашқы командирі майор Джеймс Эллисон болды. Эллисон Тускегидегі әскери бағдарламаға қажетті құрылыстарды ұйымдастыруда үлкен жетістіктерге жетті. Алайда, ол 1942 жылдың 12 қаңтарында ауыстырылды, себебі оның афроамерикандық күзетшілері мен әскери полициясының жергілікті ақ нәсілді азаматтарға қатысты полиция билігі бар екенін талап еткені айтылды. Оның орнын полковник Фредерик Кимбл басты, ол Тускеги әуежайының жұмысын бақылады. Жаңа армия ережелеріне қайшы, Кимбл Алабама штатындағы жергілікті әдет-ғұрыптарға құрмет көрсету үшін далада бөлінуді сақтады, бұл саясат ұшқыштарға ұнамады. Сол жылы Кимблдің орнына Әуе корпусы директоры майор Ноэл Ф. Пэриш тағайындалды. Сол кездегі кең таралған нәсілшілдікке қарсы, Пэриш әділ және ашық ойлы болды және Тускеги ұшқыштарына ұрыста қызмет етуге рұқсат беру үшін Вашингтонға өтініш жасады. АҚШ армиясының қатаң нәсілдік бөлінуі күрделі техникалық мамандықтар бойынша дайындық қажеттіліктеріне байланысты өзгерді. Бұл процестің ерекшелігі - Тускеги ұшқыштарының операцияларын және оқуларын қолдау үшін жеке африкалық-американдық ұшу хирургтарын даярлау болды. Бұл бөлім құрылғанға дейін АҚШ армиясында қара нәсілді ұшу хирургтары болған жоқ. Африкалық-американдық ер адамдарды авиациялық медициналық сарапшылар ретінде оқыту 1943 жылға дейін хат арқылы жүргізілді, содан кейін екі қара дәрігер Техас штатындағы Рэндольф Филд әскери әуежайындағы АҚШ армиясының авиациялық медицина мектебіне қабылданды. Бұл АҚШ армиясындағы ең алғашқы нәсілдік интеграцияланған курстардың бірі болды. 1941 жылдан 1949 жылға дейін Тускеги ұшқыштарымен 17 ұшу хирургі жұмыс істеді. Сол кезде АҚШ армиясының ұшу хирургінің орташа қызмет мерзімі төрт жылды құрады. Бұл дәрігерлердің алтауы Солтүстік Африка, Сицилия және Италияның басқа да аймақтарындағы операциялар кезінде дала жағдайында өмір сүрді. Тускеги ұшқыштарының бас хирургі - Бенджамин Дэвистің балалық шағындағы досы Ванс Х. Марчбанкс кіші болды. 11 121 итальяндық және 78 неміс гарнизонының әуе шабуылынан бас тартуы - бұл алғашқы оқиға болды. Содан кейін 99-шы эскадрилья Сицилияға көшіріліп, ұрыстағы өнері үшін Ерекше бөлімше цитаты (DUC) алды. Полковник Дэвистің басшылығымен эскадрильялар Италияның материгіне көшірілді, онда 1944 жылдың 1 мамырында топқа қосылған 99-шы истребитель эскадрильясы 6 маусымда Адриатика жағалауындағы Кампамарино қаласының оңтүстік-шығысындағы Рамителли әуежайында олармен қосылды. Рамителлиден 332-ші истребитель тобы Чехословакия, Австрия, Венгрия, Польша және Германияға жасалған 15-ші әуе армиясының ауыр стратегиялық бомбалау шабуылдарын сүйемелдеді. АҚШ-та 477-ші бомбалау тобы құрылып жатты, бірақ оқуын аяқтауға үлкермеді. 99-шы истребитель эскадрильясы АҚШ-қа қайтқаннан кейін 477-ші топтың бөлігіне айналды, ол 477-ші біріктірілген топ деп аталды. 1942 жылдың мамыр айында 99-шы жеделдету эскадрильясы 99-шы истребитель эскадрильясы болып қайта аталды. Ол Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде үш Ерекше бөлімше цитаты (DUC) алды. DUC-тар 1943 жылдың 30 мамырынан 11 маусымына дейін Сицилиядағы операциялар, 1944 жылдың 12-14 мамыр аралығында Кассино маңындағы Монастырь төбесі және 1945 жылдың 24 наурызында неміс реактивтік ұшақтарымен сәтті күрескендігі үшін берілді. Миссия 15-ші әуе армиясының соғыс кезіндегі ең ұзақ бомбалаушы эскорт миссиясы болды. 332-ші эскадрилья Сицилия, Анцио, Нормандия, Рейн аймағы, По алқабы және Рим Арно және басқа да жерлерде миссияларды орындады. 99-шы эскадрильяның ұшқыштары бірде төрт минуттан кем уақытта бес жау ұшағын жойған рекордты орнатқан. 1945 жылдың 24 наурызында полковник Бенджамин О. Дэвистің басшылығымен 43 P-51 Mustang ұшағы Германияға 1600 шақырымнан астам (2575 км) қашықтыққа B-17 бомбалаушыларын сүйемелдеді. Бомбалаушылардың нысаны, Берлиндегі алып Daimler Benz танк зауыты, Luftwaffe ұшақтарымен, соның ішінде Fw 190, Me 163 "Komet" реактивтік ұшақтары және тағы да күшті Me 262-нің 25 данасымен қоршалған еді. Чарльз Брантли, Эрл Лейн және Роско Браун сол күні Берлинде неміс реактивтік ұшақтарын атып түсірді. Бұл миссия үшін 332-ші истребитель тобы Ерекше бөлімше цитатын алды. 332-ші истребитель тобының ұшқыштары 96 Даңқ кресін алды. Олардың миссиялары Италия және орталық және оңтүстік Еуропаның жаудан басылып алынған аймақтарында өтті. Олардың операциялық ұшақтары кезегімен: Curtiss P-40 Warhawk, Bell P-39 Airacobra, Republic P-47 Thunderbolt және North American P-51 Mustang истребитель ұшақтары болды. 1943 жылдың қыркүйегіне қарай әуежайдағы оқудан шығарылған курсанттардың саны 286-ға жетті, олардың көп бөлігі жұмыс істемеді. 1944 жылдың қаңтарында 477-ші бомбалау тобы қайта құрылды - толығымен қара нәсілді топ. Alcona County Review газетінің мәліметінше: "АҚШ Әуе корпусының оқуынан өткен алғашқы афроамерикандық ұшқыштар Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Алабама штатындағы Тускеги әскери әуежайында қанаттарын алды. 1943 жылдың көктемінен бастап Тускегиден ұшқыштар Мичиган штатында озық оқудан өтті. "Орталық Американың салыстырмалы қауіпсіздігі, сондай-ақ географиялық жағдайлар мен ауа райы Еуропадағы авиаторлар күтетін нәрселерге ұқсас болғандықтан, әскерилерді...
Эскорт туралы дау
Онжылдықтар бойы Тюскеги ұшқыштары бірде-бір бомбалаушыны жоғалтпаған деп кеңінен сенеді. Бұл сенім 1945 жылғы 24 наурызда Чикаго Defender газетінде жарияланған "332-ші эскадрилья 200-ші миссиясын жоғалтусыз аяқтады" деген мақаладан туындады. 15-ші әуе армиясы берген мәліметке сүйене отырып, мақалада Тюскеги ұшқыштарымен бірге ұшқан бомбалаушылардың ешқайсысы жаудың отына түспегені айтылды. Бұл мәлімдеме көп жылдар бойы қайталанып, жария түрде сынға алынбады, себебі соғыстан кейін миссиялық есептер бірнеше жыл бойы құпия сақталды. 2004 жылы "Tuskegee Airmen Incorporated" ұйымының тарихшысы Уильям Холтон соғыс кезеңіндегі іс-қимылдар туралы есептерді зерттеді. Ұлттық қорғаныс университетінің профессоры Алан Гропман "жоғалту жоқ" мифін жоққа шығарды және 200-ден астам Тюскеги ұшқыштарының миссиялық есептерін зерттегенін, нәтижесінде жаудың ұшақтарына бомбалаушылардың түспегенін анықтағанын мәлімдеді. Әуе күштері тарихи зерттеулер агенттігінің (AFHRA) қызметкері Дэниел Хоулман 2006 және 2007 жылдардың басында бөлімнің тарихын қайта қарады. Ол Тюскеги ұшқыштарының сүйемелдеуімен жаудың ұшақтарына түсірілген 25 бомбалаушыны тіркеді, бұл туралы бомбалаушы бөлімдері мен Тюскеги ұшқыштарының есептерінде, жоғалған экипаждар туралы мәліметтерде және куәгерлердің куәліктерінде айтылған. Хоулман "Тюскеги ұшқыштары және бомбалаушыны ешқашан жоғалтпаған миф" атты мақала жазды, ол Алабама шолуында және NewSouth Books баспасынан электрондық кітап ретінде жарияланды, сондай-ақ 2013 жылдың шілдесінде AFHRA жариялаған Тюскеги ұшқыштары туралы қате түсініктерді зерттеуге енгізілді. Мақалада 332-ші истребитель эскадрильясымен бірге ұшқанда жаудың ұшақтарына түсірілген 27 бомбалаушы туралы мәліметтер келтірілген. Олардың ішінде 1944 жылдың 18 шілдесінде 300 неміс ұшағымен болған аса қатал әуе шайқасында түсірілген 483-ші бомбардировкалық тобының 15 B-17 бомбалаушысы бар. 332-ші истребитель эскадрильясы 15-ші әуе армиясы үшін 179 бомбалаушыны сүйемелдеу миссиясының ішінде 35 миссияда жаудың ұшақтарымен кездесіп, жаудың шабуылынан тек жеті бомбалаушыны жоғалтты, ал жоғалған бомбалаушылардың жалпы саны 27 болды. Сол кезеңде 15-ші әуе армиясының басқа P-51 истребитель эскадрильяларының орташа жоғалтуы 46 бомбалаушыны құрады. 2022 жылы доктор Хаулман 322-ші эскадрильяның көрсеткіштері 15-ші әуе армиясына қарасты басқа үш P-51 эскадрильясынан жоғалған бомбалаушылар саны бойынша айтарлықтай ерекшеленетінін көрсеткен жан-жақты зерттеу жариялады. Бұл эскадрилья бомбалаушыларды қорғау бойынша жақсы нәтижелер көрсетті, тіпті толыққанды емес болса да. 332-ші эскадрилья 179 сүйемелдеу миссиясында 27 бомбалаушыны жоғалтса, 31-ші истребитель эскадрильясы 184 миссияда 49 бомбалаушыны, 325-ші эскадрильясы 192 миссияда 68 бомбалаушыны, ал 52-ші эскадрильясы 193 миссияда 88 бомбалаушыны жоғалтты. Сонымен қатар, 332-ші эскадрилья басқа үш эскадрильядан да көп миссия орындады, олардың ешқайсысы сүйемелдеу миссиясында бомбалаушыны жоғалтқан жоқ. Осы сандарды әр эскадрилья жойған жау ұшақтарының санымен салыстырғанда, 332-ші эскадрилья бомбалаушыларды қорғау үшін жақын болса, ал басқа эскадрильялар жау ұшақтарын бомбалаушылардан алыстатуға дайын болды. Тарихи деректерде эскадрильяның жоғалтуларының бірнеше мысалы келтірілген. Миссиялық есепте 1944 жылдың 26 шілдесінде: "Е/А [жау ұшақтары] шабуыл жасағаннан кейін T/A [мақсат аймағында] 1 B-24 формациядан шығып бара жатқаны көрінді. Парашют ашылған жоқ". 1944 жылдың 9 маусымында полковник Бенджамин О. Дэвиске "Құрметті ұшу кресті" ордені табысталғанда, ол "өз эскадрильясын өте шеберлікпен басқарды, нәтижесінде жаудың ұшақтары көп болғанына қарамастан, бомбалаушылар құрамасы аз ғана зардап шекті" деп атап өтті. Уильям Х. Холломан Times газетінде оның деректерді қарауы бомбалаушылардың жоғалғанын растағанын мәлімдеді. Холломан Тюскеги ұшқыштарының аман қалған пилоттары мен олардың қолдаушыларынан құралған "Tuskegee Airmen Inc." ұйымының мүшесі болды, сонымен қатар Вашингтон университетінде қара зерттеулерін оқытты және Ұшқыштар тарих комитетінің төрағасы болды. 2007 жылдың 28 наурызындағы Әуе күштерінің баяндамасына сәйкес, 332-ші истребитель эскадрильясының сүйемелдеуімен кейбір бомбалаушылар тіпті Чикаго Defender газетіндегі мақала жарияланған күні атып түсірілді. Дегенмен, миссиялық есептерде 1944 жылдың қыркүйегі мен 1945 жылдың наурызы аралығында алты ай бойы бірде-бір бомбалаушы жоғалтпағаны туралы мәліметтер келтірілген, бірақ бұл кезде Люфтваффемен байланыс бұрынғыдан әлдеқайда азайды.
Соғыстан кейінгі
Кейбір тараптардың негативті болжамдарына қарамастан, Тускеги ұшқыштары соғысқа дейінгі тәжірибесі және оқуға қабылданғандардың жеке жігерінің арқасында АҚШ Әскери-әуе күштеріндегі ең жақсы ұшқыштардың бірі болды. Дегенмен, Тускеги ұшқыштары нәсілшілдікпен күресуді жалғастырды. Олардың жауынгерлік жетістіктері топқа тікелей қатысы барларды тыныштандырды, бірақ басқа бөлімшелер осы ұшқыштарды мазалауын тоқтатпады. 1949 жылы 332-ші дивизия АҚШ-тың Невада штатындағы Лас-Вегаста өткен жылдық құрлықтық артиллериялық жарысына қатысты. Жарысқа әуеден және жерден нысанаға ату, сондай-ақ нысанаға бомба тастау кірді. Ұзақ қашықтықтағы Republic P-47N Thunderbolt ұшағымен (Екінші дүниежүзілік соғыстың Тынық мұхитындағы театрларында ұзақ қашықтықтағы эскорт миссиясы үшін салынған) 332-ші истребитель қанаты дәстүрлі истребитель класында бірінші орынды иеленді. Ұшқыштар – капитан Алва Темпл, лейтенант Гарри Стюарт, Джеймс Х. Харви III және Халберт Александр. Штаб-сержант Бьюфорд А. Джонсон (30 тамыз 1927 – 15 сәуір 2017) ұшқыштардың ұшақ экипажының бастығы болды. Лейтенант Харви: «Біз мінсіз нәтиже көрсеттік. Үш миссия, әр ұшаққа екі бомба. Біз ештеңе болжамадық, біз жақсы едік». Олар Огайо штатының губернаторынан және бүкіл елдегі Әуе күштерінің командирлерінен құттықтау алды. 1948 жылы президент Гарри С. Трумэн 9981-ші жарлық арқылы әскери бөлінуді тоқтатқаннан кейін, Тускеги ұшқыштарының ардагерлері жаңа құрылған АҚШ Әуе күшінде үлкен сұранысқа ие болды. Кейбіреулері азаматтық ұшу мектептерінде оқытты, мысалы, Мэриленд штатындағы Колумбия әуе орталығында. 1949 жылдың 11 мамырында Әуе күшінің 35.3 хаты бойынша қара нәсілді ұшқыштар біліктіліктеріне сәйкес бұрын тек ақ нәсілді бөлімшелерге қайта тағайындалу үшін тексерілді. Тускеги ұшқыштары соғыстан кейінгі авиацияның дамуына үлкен үлес қосты. Эдвард А. Гиббс, Тускегидегі АҚШ авиация кадеттері бағдарламасын іске қосуға көмектескен азаматтық ұшу нұсқаушысы, кейіннен көптеген ұшқыштар қосылған «Негро авиаторлар халықаралық қауымдастығының» негізін қалаушы болды. АҚШ Әуе күштерінің генералы Дэниел «Чаппи» Джеймс (содан кейін лейтенант) 99-шы жеделдетілген эскадрильяның нұсқаушысы болды, кейіннен Еуропада истребитель ұшқышы болды. 1975 жылы ол төрт жұлдызды генерал шеніне жеткен алғашқы афроамерикалық болды. Соғыстан кейінгі 99-шы эскадрильяның командирі Марион Роджерс NORAD-тың байланыс бөлімінде және Аполлон 13 жобасының бағдарламалық әзірлеушісі болып жұмыс істеді. 2005 жылы жеті Тускеги ұшқышы, оның ішінде подполковник Герберт Картер, полковник Чарльз МакГи, топ тарихшысы Тед Джонсон және подполковник Ли Арчер, 332-ші әуе күшінің қазіргі нұсқасында қызмет ететін әскери қызметкерлермен сөйлесу үшін Ирактың Балад қаласына ұшты. «Бұл топ «ең ұлы ұрпақ» және «соңғы ұрпақ» ұшқыштары арасындағы байланысты білдіреді», - деді 9-шы әуе күштері мен АҚШ Орталық командасының әуе күштерінің командирі генерал-лейтенант Уолтер Буканан III. 2008 жылы 996 ұшқыш пен 16 мың жердегі қызметкердің қаншасы тірі екені белгісіз болды. 2019 жылдың тамызында Тускеги ұшқыштарының 14 аман қалған мүшесі Тускеги ұшқыштарының жылдық конвенциясына қатысты, оны Тускеги ұшқыштары, Inc. ұйымдастырды.
Уилли Роджерс, Тускеги ұшқыштарының соңғы аман қалған мүшелерінің бірі, 18 қараша 2016 жылы Флорида штатының Сент-Петербург қаласында инсульттан кейін 101 жасында қайтыс болды. Роджерс 1942 жылы армияға шақырылып, 100-ші әуе инженерлік бөлімінің құрамында болды. Роджерс сонымен қатар «Қызыл құйрықты періштелермен» де қызмет етті. 1943 жылдың қаңтарында Италиядағы миссия кезінде неміс сарбаздары оны қарын мен аяғына атқан. 2007 жылы президент Джордж Буш 300 аман қалған Тускеги ұшқыштарына Конгресс Алтын медалін табыс етті, бірақ Роджерс қатыспады. Ол бұрын жарияланбаған қатысы туралы мәлімдегеннен кейін 2013 жылы медаль алды. Оның пасторы, Rev. Ирби Роджерстің «көрермендерге ауызша тарихшы» екенін айтты. Капитан Лоуренс Э. Диксон, 24 жаста, 23 желтоқсан 1944 жылы Италиядан Прагаға барлау рейсін сүйемелдеп, P-51 Mustang ұшағымен ұшып кете бергенде жоғалып кетті. Ол 68-ші миссияда болды және бұрын «Дистинктивті ұшу кресімен» марапатталған. 2018 жылдың 27 шілдесінде бір жыл бұрын Австрияда табылған оның денесі анықталып, қызына расталды. Олардың ішінде анасынан әкесіне 1943 жылы жазылған сақина да болды. Бұл хабарландырудан бір күн бұрын оның серігі, 2-лейтенант Роберт Л. Мартин, 99 жасында Иллинойс штатының Олимпиа Филдс қаласында қайтыс болды. Екінші дүниежүзілік соғыста жоғалған 26 Тускеги ұшқышының денесі әлі табылмаған. 2019 жылы подполковник Роберт Дж. Френд, сол кездегі 12 аман қалған Тускеги ұшқыштарының бірі, 21 маусымда Лонг-Бич қаласында 99 жасында қайтыс болды. Ол Екінші дүниежүзілік соғыста 142 жауынгерлік миссияға қатысқан. 6 шілдеде Палм-Спрингс әуе мұражайында қошемет көрсету және естелік шарасы өтті. Ол өмірінің соңына дейін көптеген іс-шараларда өзінің тәжірибесі туралы айтты, мысалы, Гарден-Гровтағы Джон Мёрди бастауыш мектебінің «Алғыс айту жобасында». 2022 жылдың 16 қаңтарында генерал-бригадир Чарльз МакГи ұйықтағанда 102 жасында қайтыс болды. Оның 30 жылдық әскери мансабына Екінші дүниежүзілік соғыс, Корея соғысы және Вьетнам соғысындағы 409 жауынгерлік миссия кірді.
Мұра мен құрмет
2007 жылдың 29 наурызында Тускеги ұшқыштарына Конгресс Алтын медалі табыс етілді. Медаль қазіргі уақытта Смитсондар институтында қойылған. Ұшқыштар жаттыққан әуежай қазір Тускеги ұшқыштарының ұлттық тарихи орны болып табылады. Тюргуд Маршалл, болашақ Жоғарғы Сот судьясы, Тускеги бомбалаушыларын қорғаумен айналыса бастады. Бұл жобаның мақсаты – ұшқыштарды, олардың көпшілігі түпкілікті Тускеги ұшақ тобының қатысушылары, B-25 бомбалаушы ұшақтарында оқу үшін АҚШ-қа қайтару еді. Индиана штатында болғанда, кейбір афроамерикалық офицерлер ақ офицерлер клубына кіргені үшін бүлік шығарды деген айыппен тұтқындалды. Сол кезде жас заңгер болған Маршалл, қақтығыс салдарынан түрмеге түскен 100 қара офицердің мүддесін қорғады. Адамдар көп ұзамай босатылды (бірақ кейінірек біреуі зорлық-зомбылық жасағаны үшін айыпталды және айыппұл төледі). Роберт У. Уильямс-младший, 477-ші бомбалау тобының навигаторы/бомбалаушысы, Пенсильвания штатының Бірінші сот округінің судьясы болды. 1979 жылы ол апелляциялық сотқа, Комонвелл сотына сайланды және осы сотта қызмет еткен алғашқы афроамерикалық азамат болды. 1985 жылы ол Филадельфия округінің округтік прокурорына кандидат болу үшін соттан кетті. Ол осы лауазымға қала бойынша үміткер болып табысқа жеткен алғашқы афроамерикалық болды. 2023 жылдың 3 шілдесінде Уильямс 100 жасқа толды, бұл оны қазірде тірі қалған соңғы Тускеги ұшқыштарының біріне айналдырды. Тускеги ұшқыштарының басқа да мүшелері бизнес әлемінде де үлес қосты. Юджин Уинслоу 1963 жылы Чикагода "Afro Am Publishing" баспасын құрды, ол "Ұлы негрлер өткен мен қазіргісі" кітабын жариялады. Дэниел "Чаппи" Джеймс-младший өзінің мансабын 1940 жылдардың басында Тускегиде бастады, 1943 жылдың шілдесінде Әскери әуе корпусына қосылды. Соғыс аяқталғаннан кейін Джеймс Әуе күшінде қалды және Корея мен Вьетнамда миссияларды орындады. 1969 жылы Джеймс Триполидің сыртындағы Уилюс әуе базасының басшысы болып тағайындалды. 99-шы ұшу-жаттығу эскадрильясы T-1A Jayhawk ұшақтарында ұшады және Тускеги ұшқыштарының құрметіне ұшақтарының құйрықтарының жоғарғы бөліктерін қызыл түске бояды. 2008 жылдың 1 тамызында Фултон округінің оңтүстігінде және Атланта, Джорджия қаласына жақын орналасқан Ист-Пойнт қаласындағы 6-шы мемлекеттік автожолдың бөлігі Камп Крик Парквейі ресми түрде Тускеги ұшқыштарының құрметіне қайта аталды. Бұл жол Хартсфилд-Джексон халықаралық әуежайына бағытталған негізгі магистраль болып табылады. Питтсбургтегі Хайнц тарих орталығы Тюскегидегі соғыста қаза тапқан бірнеше батыс Пенсильвания ардагерлеріне марапаттау сыйлығын табыс етті, сондай-ақ Пенсильванияның Сивикли қалашығының маңындағы осы муниципалитеттен келген жеті адамға ескерткіш орнатылды. Питтсбург халықаралық әуежайының А қақпасында көрме ұйымдастырылды. 2008 жылдың 9 желтоқсанында Тускеги ұшқыштары Барак Обаманың, алғашқы афроамерикалық президенттің инаугурациясына қатысуға шақырылды. Мэриленд штатының Верхний Марлборо қаласынан келген 82 жастағы отставкадағы лейтенант Уильям Бродуотер, Тускеги ұшқышы, бұл сезімді былай қорытындылады: "Біздің және басқалардың күш-жігерінің нәтижесі 4 қарашада берілген үлкен сыйлық болды. Енді біз міндетімізді орындағандай сезінеміз". 2009 жылдың 20 қаңтарында өткен салтанатты рәсімге 180-ден астам ұшқыш қатысты. 2009 жылдың шілдесінде 15 жасар Кимберли Анядайк Америка Құрама Штаттары арқылы трансконтиненталды ұшуды аяқтаған ең жас афроамерикалық әйел ұшқыш атанды. Ол Тускеги ұшқыштарын өзіне үлкен шабыт көзі деп атады және саяхатында 87 жастағы бұрынғы Тускеги ұшқышы Леви Торнхилл оны сүйемелдеді. Тускеги ұшқыштарының ескерткіші Оңтүстік Каролинадағы Уолтерборо әскери әуежайында Тускеги ұшқыштары, олардың нұсқаушылары және Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Уолтерборо әскери әуежайында оқыған жердегі көмекші персоналдың құрметіне орнатылды. 2010 жылғы Роза парадында Калифорнияның Вест Ковина қаласы "Тускеги ұшқыштарының қызметі мен берілгендігіне" "Тускеги ұшқыштары – А Cut Above" атты жүзумен құрмет көрсетті, онда үлкен аққалқар бүркіт, Екінші дүниежүзілік соғыстағы "Redtail" ұшағының екі көшірмесі және қызмет еткен кейбір ұшқыштардың тарихи суреттері болды. Жүзу қала әкімінің сыйлығын ең үздік қалалық жоба ретінде жеңіп алды. 1998 жылдың маусым айында Огайо армиясы мен Әуе ұлттық гвардиясы бірлесіп жұмыс істейтін асхана ашты. Олар жаңа асхананы "Қызыл құйрық асханасы" деп атады. Бұл нысан Колумбус штатының жанында орналасқан Rickenbacker ANG базасында жұмыс істейді. 2008 жылы Тускеги ұшқыштары Сан-Диего әуе және ғарыш мұражайындағы Халықаралық әуе және ғарыш дәрежесіне енгізілді. 2012 жылдың қаңтарында MTA аймақтық автобус басқармасы Нью-Йорк қаласындағы 100-ші көшедегі депоның атын ресми түрде Тускеги ұшқыштары депосы деп өзгертті. 2012 жылы Джордж Лукас Тускеги ұшқыштарының тәжірибесіне негізделген "Red Tails" фильмін жасады. 2013 жылдың қарашасында Нью-Йорк қалалық кеңесі Джамаика, Куинс штатындағы Саут Роудты мәңгілікке Тускеги ұшқыштары жолы деп атауға дауыс берді. Өзгеріс 14 қарашада күшіне енді. 2012 жылы Техас штатының Харрис округіндегі Алдин тәуелсіз мектеп округі Бенджамин О. Дэвис жоғары мектебін Бенджамин О. Дэвис-младшийдің құрметіне атады.
2019 жылдың 16 қыркүйегінде ӘҚС ресми түрде жеңімпаз T-X бағдарламасының ұшағын Тускеги ұшқыштарының құрметіне "T-7A Red Hawk" деп атады, олар ұшақтарының құйрықтарын қызыл түске бояды, сондай-ақ Тускеги ұшқыштары ұшқан Curtiss P-40 Warhawk ұшағына. 2020 жылдың 2 ақпанында МакГи Супер Боул монетасын лақтыру рәсіміне еске алу монетасын әкелді. 2021 жылы АҚШ монета таңқасы Тускеги ұшқыштарының ұлттық тарихи орнына арналған "America the Beautiful" монетасын шығарды. Монетада Тускеги ұшқышы киім киіп тұрған және екі P-51 Mustang ұшағы жоғарыдан ұшып өтіп жатқан бейнесі және "Олар екі соғыста күресті" деген ұран бейнеленген. 2021 жылдың 25 сәуірінде NASCAR Cup Series жүргізушісі Эрик Джонс Талладега Superspeedway трассасындағы жарысқа Тускеги ұшқыштары ұшқан P-51 Mustang ұшағының дизайнына ұқсас бояумен шықты. Джонс жарыста 7 айналым жасады, бірақ соңғы айналымда төртінші орында тұрғанда апатқа ұшырады және 27-ші орынға қанағат етуге мәжбүр болды. 2023 жылдың 26 шілдесінде Мэриленд штатындағы Joint Base Andrews базасында АҚШ әскериінің ресми түрде десегрегациясының 75 жылдығына арналған еске алу шарасы өтті, онда бірнеше Тускеги ұшқыштары қатысты. Шара барысында PT-17 Stearman ұшағы ресми түрде Огайо штатындағы Wright-Patterson AFB базасында орналасқан Ұлттық әуе күштері мұражайына қосылды. Тускеги ұшқыштарының көпшілігі бастапқыда осы Stearman класындағы ұшақтарда оқытылды. 2024 жылдың 28 наурызында Президент Джозеф Байден Тускеги ұшқыштарын еске алу күнін тану үшін ұлттық хат шығарды. Делавэр штатының конгрессмені Лиза Блант Рочестер және Вашингтон округінің конгрессмені Элеонор Холмс Нортон және Vanessa Butler бастамасымен, Тускеги ұшқыштарының еске алу күні әдетте наурыз айының төртінші жұмасында тойланады.
Көркем суреттер
Суретші Рей Саймонның "Қызыл құйрықтар туралы аңыз" Тускеги әуешілерінің ұлттық тарихи мұражайында көрсетілген. Кей Смит салған "Қызыл құйрықтар B-17-ні сүйемелдеп" акварелі Прицкер әскери мұражайы мен кітапханасының қорында сақталады. Филадельфия қаласындағы 39-шы және Каштановый көшелерінде Тускеги әуешілері мен олардың еңбегін бейнелейтін қабырғалық сурет бар. Эндрю Дж. Вудстоктың "Тускеги ұшқыштары" акварельді қабырғалық суреті Мичиган штатының Портж қаласындағы Ұшқыштық және ғарыш музейінде қойылған. Екінші дүниежүзілік соғыста қызмет еткен Ричмонд, Кентукки штатының жеті Тускеги әуешісі Мэдисон округінің қоғамдық кітапханасында авиатор Франк Д. Уокердің суреті арқылы құрметтеледі.
Танымал мәдениетте
The Homestead Grays (1978) – Джеймс Уайлидің соғыс жылдарындағы романы, 99-шы іс-қимыл эскадрильясы мен 332-ші күрес тобының жауынгерлік ерліктеріне негізделген. Wings for This Man (1945) – Тускеги авиаторлары туралы пропагандалық қысқа фильм, оны Армия Әуе Күштерінің Бірінші кинобөлімшесі түсірді. Фильмді Рональд Рейган баяндады. "Қаймақ" ("Graveyard") – "Толық он екі сағат" (Twelve O'Clock High) телесериалының (1966) эпизоды, Осси Дэвис, Джон Войт, Ллойд Хейнс ойнады. The Tuskegee Airmen (1995) – Лоренс Фишберн, Андре Браугер, Куба Гудинг және Джон Литгоу ойнаған фильмді HBO өндіріп, көрсетті. "The Tuskegee Airmen" – "Dogfights" деректі телесериалының екінші маусымдағы эпизоды, ол 6 желтоқсан 2007 жылы History Channel арнасында көрсетілді. Тускеги авиаторлары (1997) G.I. Joe әрекеттік фигуралар сериясында бейнеленген. The Wild Blue: The Men and Boys who Flew the B 24s over Germany (2001) – Стивен Амброуздың кітабы, Тускеги авиаторларын олардың жетістіктеріне құрмет ретінде сипаттайды. Silver Wings & Civil Rights: The Fight to Fly (2004) – ақ офицерлер клубына кіргені үшін тұтқындалған 101 афроамерикалық офицердің күресі туралы "Freeman Field Mutiny" ақпаратын алғаш рет көрсеткен деректі фильм. Red Tail Reborn – Тускеги авиаторлары ұшқан ұшақтың қалпына келтірілуі және оны олардың еске алу ретінде пайдалану туралы деректі фильм. Red Tails – Lucasfilm компаниясы өндірген және 2012 жылдың қаңтарында шыққан Тускеги авиаторлары туралы фильм. Фильмнің сценарийін Джон Ридли мен Аарон МакГрудер жазды, режиссерлік жұмысын Энтони Хемингуэй жүзеге асырды. Музейдегі түн: Смитсониялық шайқас (2009) Тускеги авиаторларын көрсетеді. Кейт Пауэлл ойнаған әуешілердің бірі топтың іс-қимылдары туралы үнмен баяндайды ("Тускеги авиаторлары тағы да жолға шықты!"). Тағы бір әуеші (Крейг Робинсон) Амелия Эрхартқа (Эми Адамс) былай дейді: "Көп адамдар біздің ұша алмайтынымызды ойлады, бізге ұшу жолын ашып бергеніңіз үшін рахмет". Black Angels Over Tuskegee (2015) – Лэйон Грей жазған және режиссерлік еткен Тускеги авиаторлары туралы бродвейден тыс қойылым, қазір Нью-Йорк қаласында көрсетілуде. Осындай бір әуешінің оқиғасы 1949 жылы "Destination Freedom" бағдарламасында ұсынылған "Соңғы хат үйге" радиодрамасында қайта айтылды. Masters of the Air (2023) – Apple TV арнасында көрсетілетін және Гари Гоцман, Том Хэнкс және Стивен Спилберг өндірген Тускеги авиаторлары туралы тоғыз бөлімді шағын сериал.
Жалпы және келтірілген сілтемелер
Берри, Бен. Тускги ұшқыштары: Айға, Марсқа және одан әрі (Құпиялар ашылды). CreateSpace Independent Publishing Platform, 2011; Broadnax, Samuel L. Blue Skies, Black Wings: African American Aviation саласындағы алғашқылар. Вестпорт, Коннектикут: Praeger Publishers, 2007; Бухольц, Крис және Джим Лориер. 332-ші истребительдер тобы – Тускги ұшқыштары. Оксфорд, Ұлыбритания: Osprey Publishing, 2007; Caver, Joseph, Jerome Ennels және Daniel Haulman. Тускги ұшқыштары: суреттермен түсіндірілген тарих, 1939–1949 жж. Монтгомери, Алабама: New South Books, 2011; Коттер, Джаррод. "Қызыл құйрық жобасы", Flypast № 248, 2002 жылғы наурыз. Хаулман, Дэниел Л. "Тускги ұшқыштары және ешқашан бомбашы ұшағын жоғалтпаған миф", The Alabama Review, 64-том, № 1, 2011 жылғы қаңтар. Хилл, Езра М. Аға. "Қара қызыл құйрықты періштелер: Тускги ұшқыштарының әңгімесі". Колумбус, Огайо: SMF Haven of Hope, 2006; Холвей, Джон Б. "Қызыл құйрық, қара қанаттар: Американың қара әуе күштерінің ерлері". Лас-Крусес, Нью-Мексико: Yuca Tree Press, 1997; Лейтнер, Стюарт және Оливье Дженсен. "Жоғары құрмет: Екінші дүниежүзілік соғыс авиациясының ветерандарының естеліктері". Вашингтон, округ Колумбия: Smithsonian Institution Press, 1989; Маккисак, Патрисия С. және Фредрик Л. "Қызыл құйрықты періштелер: Екінші дүниежүзілік соғыстағы Тускги ұшқыштарының тарихы". Нью-Йорк: Walker Books for Young Readers, 1996; Перси, Уильям А. "Джим Кроу және Сэм аға: Тускги ұшқыштары және Екінші дүниежүзілік соғыстағы Еуропадағы АҚШ әуе күштері", The Journal of Military History, 67, 2003 жылғы шілде. Росс, Роберт А. "Жалғыз бүркіттер: Екінші дүниежүзілік соғыстағы Американың қара әуе күштерінің тарихы". Лос-Анджелес: Tuskegee Airmen Inc., Лос-Анджелес бөлімшесі, 1980; Сэндлер, Стэнли. "Бөлінген аспан: Екінші дүниежүзілік соғыстағы қара жауынгерлік эскадрильялар". Вашингтон, округ Колумбия: Smithsonian Institution Press, 1992; Толе, Лу. "Бөлінген аспан". Flypast № 248, 2002 жылғы наурыз. Такер, Филип Томас. "Тускги ұшқыштарының әкесі, Джон С. Робинсон". Вашингтон, округ Колумбия: Potomac Books, Inc., 2012; электрондық кітап.
Broadnax, Samuel L. Blue Skies, Black Wings: African American Pioneers of Aviation. Westport, Connecticut: Praeger Publishers, 2007; Bucholtz, Chris and Jim Laurier. 332nd Fighter Group – Tuskegee Airmen. Oxford, UK: Osprey Publishing, 2007;
Caver, Joseph, Jerome Ennels, and Daniel Haulman. The Tuskegee Airmen: An Illustrated History, 1939–1949. Montgomery, Alabama: New South Books, 2011; Cotter, Jarrod. "Red Tail Project", Flypast No. 248, March 2002. Haulman, Daniel L. "The Tuskegee Airmen and the Never Lost a Bomber Myth", The Alabama Review, Vol. 64, No. 1, January 2011. Hill, Ezra M. Sr. The Black Red Tail Angels: A Story of the Tuskegee Airmen. Columbus, Ohio: SMF Haven of Hope, 2006. Holway, John B. Red Tail, Black Wings: The Men of America's Black Air Force. Las Cruces, New Mexico: Yuca Tree Press, 1997;
Leuthner, Stuart and Olivier Jensen. High Honor: Recollections by Men and Women of World War II Aviation. Washington, D. C.: Smithsonian Institution Press, 1989;
McKissack, Patricia C. and Fredrick L. Red Tail Angels: The Story of the Tuskegee Airmen of World War II. New York: Walker Books for Young Readers, 1996;
Percy, William A. "Jim Crow and Uncle Sam: The Tuskegee Flying Units and the U. S. Army Air Forces in Europe during World War II", The Journal of Military History, 67, July 2003. Ross, Robert A. Lonely Eagles: The Story of America's Black Air Force in World War II. Los Angeles: Tuskegee Airmen Inc., Los Angeles Chapter, 1980; Sandler, Stanley. Segregated Skies: All Black Combat Squadrons of WWII. Washington, D. C.: Smithsonian Institution Press, 1992;
Thole, Lou. "Segregated Skies." Flypast No, 248, March 2002. Tucker, Phillip Thomas. Father of the Tuskegee airmen, John C. Robinson. Washington, DC: Potomac Books, Inc., 2012; , e book