Кіріспе

Алгебрада, шекті түрде жасалған топ – G тобының шекті жиынтығы S бар, осылайша G-нің кез келген элементін S-тің шекті санындағы элементтерінің және олардың кері элементтерінің топ операциясы арқылы комбинациясы ретінде жазуға болады. Анықтама бойынша, кез келген шекті топ шекті түрде жасалған, себебі S-тің өзі G болып алынуы мүмкін. Кез келген шексіз, бірақ шекті түрде жасалған топ санаулы болуы керек, бірақ санаулы топтар міндетті түрде шекті түрде жасалған болуы шарт емес. Рационал сандардың қосынды тобы Q – шекті түрде жасалмайтын санаулы топтың мысалы.

Мысалдар

G шекті жасалған топтың кез келген фактортобы шекті жасалған болады; фактортоп G-нің жасаушыларының каноникалық проекция арқылы алынған бейнелерімен жасалады. Бір элементпен жасалған топ циклдік деп аталады. Кез келген шексіз циклдік топ бүтін сандардың адитивті тобы Z-ға изоморфты. Жергілікті циклдік топ – кез келген шекті жасалған ішкі тобы циклдік болатын топ. Шекті жиынның еркін тобы сол жиынның элементтерімен шекті жасалады (§Мысалдар). Сондықтан, кез келген шекті берілген топ (§Мысалдар) шекті жасалған болады.

Түпкілікті пайда болған Абель топтары

Әрбір Абель тобын бүтін сандар сақинасы Z-дың модулі ретінде қарастыруға болады, ал x1, ..., xn генераторлары бар шекті түрде жасалған Абель тобында кез келген топ элементі x осы генераторлардың сызықтық комбинациясы түрінде жазылуы мүмкін:
x = α1⋅x1 + α2⋅x2 + ... + αn⋅xn,
мұнда α1, ..., αn – бүтін сандар. Шектеулі түрде жасалған Абель тобының кіші топтары да шектеулі түрде жасалған болады. Шектеулі түрде жасалған Абель топтарының негізгі теоремасы бойынша, шектеулі түрде жасалған Абель тобы – шекті рангі бар еркін Абель тобы мен шекті Абель тобының тікелей қосындысы, және олардың әрқайсысы изоморфизмге дейін бірегей.

Кіші топтар

Шекті түрде құрылған топтың кіші тобы міндетті түрде шекті түрде құрылмайды. Екі генератордағы еркін топтың коммутаторлық кіші тобы – шекті түрде құрылған топтың шекті түрде құрылмаған кіші тобының мысалы. Екінші жағынан, шекті түрде құрылған абель тобының барлық кіші топтары шекті түрде құрылады. Шекті түрде құрылған топтағы шекті индекс кіші тобы әрқашан шекті түрде құрылады, ал Шрайер индекс формуласы қажетті генераторлар санына шек қояды. 1954 жылы Альберт Г. Хаусон екі шекті түрде құрылған еркін топтың кіші топтарының қиылысы да шекті түрде құрылатынын көрсетті. Сонымен қатар, егер және екі шекті түрде құрылған кіші топтың генераторларының саны болса, онда олардың қиылысы ең көп генераторлармен құрылады. Бұл жоғарғы шекті Ханна Нойман едәуір жақсартты; қараңыз Ханна Нойманның болжамы. Топтың кіші топтарының торлары өсу тізбегі шартын қанағаттандырады, егер және тек қана топтың барлық кіші топтары шекті түрде құрылған болса. Барлық кіші топтары шекті түрде құрылған топ ноэтериан деп аталады. Кез келген шекті түрде құрылған кіші тобы шекті болатын топ жергілікті шекті деп аталады. Кез келген жергілікті шекті топ периодты, яғни әрбір элементтің шекті реті бар. Керісінше, кез келген периодты абель тобы жергілікті шекті болып табылады.

Қолданбалар

Геометриялық топтар теориясы, шекті түрде жасалған топтардың алгебралық қасиеттері мен олар әрекет ететін кеңістіктердің топологиялық және геометриялық қасиеттері арасындағы байланысты зерттейді.

Қарым-қатынас ұғымдары

Соңғыда құрылған топтың сөздік мәселесі – топтың генераторларындағы екі сөз бір және сол элементті көрсететінін шешу мәселесі. Берілген соңғыда құрылған топтың сөздік мәселесі шешілгіш, егер және тек қана егер топты кез келген алгебралық жабық топқа ендіруге болады. Топтың рангі көбінесе топты генерациялайтын жиынның ең кіші кардиналдығы ретінде анықталады. Анықтама бойынша, соңғыда құрылған топтың рангі шекті.