Кіріспе

Бұрынғы көшіп кеткен қала, Лигурия, Италия

Bussana Vecchia – Италияның Лигурия аймағындағы бұрынғы көшіп кеткен қала. 1887 жылы болған жер сілкінісі салдарынан тасталып қалған, ол 1960 жылдардың басында халықаралық суретшілер қауымдастығымен қайта жаңартылып, қайта қоныстандырылды. Әкімшілік тұрғысынан Франция шекарасына жақын орналасқан Сан-Ремо қаласының шағын бөлігі болып табылады. Бүгінгі күнге дейін, онда жергілікті тұрғындардың және халықаралық суретшілердің шағын тобы тұрады, сондай-ақ қолөнер дүкендері, кафелер мен мейрамханалар бар. Жылдар бойы ол ортағасырлық ауылдың ішіндегі ауылдық суретшілердің резиденциясы ретінде танымал болды.

Физикалық география

Қала Сан-Ремодан шамамен 8 км солтүстік-шығысқа қарай, Бусана-Нуованың артындағы жартасты төбеде орналасқан. Оның орналасқан жері салыстырмалы түрде жасыл, Жерорта теңізінің бұталары, елік тоғайлары және теңіз қарағайларымен қоршалған; алайда, соңғы кезде бүкіл аймақ негізінен гүл шаруашылығы үшін өнеркәсіптік аймақ ретінде пайдаланылуда.

Ерте тарих

Бусана Рим дәуірінде құрылған, бастапқыда Армедина немесе Армедана деп аталған; алайда, тұрақты қоныстардың алғашқы белгілері тек 7 ғасырда ғана пайда болды. Ломбардтардың шапқындарынан кейін, жергілікті халық төмендегі Валь-Армеаға көшуге шешім қабылдады, онда 10 ғасырға дейін тұрды. Осы шақта төбедегі алғашқы қорғаныс құрылыстарын салу басталды. 11 ғасырдан бастап Бусана Вентимилья графтарының билігіне көшті, олар алғашқы қорғаныс құрылысын салуға көмектесті. 13 ғасырда қала Генуя Республикасымен сатып алынды, бірақ шамамен 250 тұрғыны белгілі бір дәрежеде автономиясын сақтап қалды. Осы кезеңде алғашқы қамал қорғаныс мағынасын жоғалтып, тұрғын үйге айналды. Қасыңдағы шапел ауыл тұрғындары үшін құдайға сыйынған орын ретінде қызмет ете береді. 15 ғасырдан бастап қалада құрылыс қарқыны күшейді, демографиялық өсімге ұласты; 1404 жылы алғашқы шіркеу аяқталды, ол бұрынғы шіркеудің орнына салынды және Әулие Гилге арналды. Сол кезде рим стилінде шаршы тастармен салынған үйлер, жақын жердегі тасты жағажайлардан алынған дөңгелек тастардан салына бастады. Алғашқыда тасталып қалған қамал қазір қираған күйде. 16 ғасырда қала оңтүстік-шығысқа қарай кеңейді, және қазіргі ауылдағы ғимараттардың көп бөлігі осы кезеңге жатады. 17 ғасырда жергілікті шіркеу толыққанды жаңартылды, ол бастапқы роман стилінен барокко стиліне өтті. Ауылдағы өмір салыстырмалы түрде тыныш өтті, сондықтан келесі екі ғасыр бойы елді мекен көбінесе өзгеріссіз қалды. Халықтың көп бөлігі ауыл шаруашылығымен, зәйтүн мен цитрус ағаштарын өсірумен және шағын мал шаруашылығымен айналысты. 19 ғасырдан бастап, аймақтың сейсмикалық қаупінің артуымен байланысты, оның қауіптілігінің алғашқы белгілері сезіле бастады. Алғашқы маңызды жер сілкіністері 1831, 1851 және 1854 жылдары тіркелді, бұл тұрғындарды қолданыстағы құрылыстарды қақпақтар мен бағаналармен нығайтуға итермеледі.

Жер сілкінісі

Француз Ривьерасы және Батыс Лигурия оңтүстік-батыс Альп таулары мен Лигурия алқабының тоғысқан жерінде орналасқан, бұл аймақ орташа сейсмикалық белсенділікке ие. Буссана аймағын қатты шайқаған ең ауыр жер сілкінісі 1887 жылдың 23 ақпанында болды, оның салдарынан 2000-нан астам адам қаза тапты. Буссанадағы ең көп зиян сол күлді сәрсенбі күні таңғы сағат 6:21-де болды, себебі 20 секундқа созылған сейсмикалық толқын дереу ауылдың қирауына және тұрғындардың қаза болуына әкелді. Бұл жер сілкінісі Италияның Монкалиери қаласында Филиппо Чекки салған нағыз сейсмографпен алғаш рет тіркелді. Буссанадағы ғимараттардың көп бөлігі қирады және билік ауылды төмендегі жаңа жерде қайта құруға шешім қабылдады, ол бұрын Капо Марине деп белгілі болған Bussana Nuova ("Жаңа Буссана") деп аталды. Ескі ауыл тасталып, оның барлық ғимараттары тұруға қауіпті деп жарияланды. 1889 жылы Bussana Nuova қаласының негізі салынды, ал 1894 жылы Буссанези тұрғындары алғашқы ауылды тастап, Палм жексенбісінде соңғы әйін жасады. Бастапқы қала сол сәттен бастап Bussana Vecchia ("Ескі Буссана") деп аталды.

Қайта тууы

1947 жылы Оңтүстік Италиядан келген иммигранттар бұл тастаналған қалаға заңсыз қоныстанды. 1950 жылдары итальян полициясы бірнеше мәрте мәжбүрлеп шығарып салғаннан кейін, билік барлық бірінші қабаттағы баспалдақтар мен шатырларды бұзуға бұйрық берді. Оған қарамастан, 1960 жылдардың басында сицилиялық суретші Ванни Джуффре суретшілер тобымен бірге Халықаралық суретшілер қауымдастығы (қазіргі Халықаралық суретшілер ауылы) сол кезде көбінесе "Буссана Векья" деп аталатын жерге көшуді шешті. Ұйымның мақсаты біршама идеалистік болды: ауыл ішінде қарапайым өмір сүріп, көркемдікпен айналысу. Елді мекенде электр қуаты, ағын суы және санитарлық жағдайлар болмады, бірақ 1968 жылға қарай жаңа тұрғындар қауымдастығы бастапқыдағы шағын топтан 20-30 адамға дейін өсті, олардың көпшілігі Еуропаның түкпір-түкпірінен (Италия, Австрия, Англия, Франция, Дания, Германия және Швеция) келген хиппи суретшілер еді. Ескі тұрғындармен және полициямен арадағы шиеленіс күшейді, нәтижесінде 1968 жылдың 25 шілдесінде тағы бір шығарып салу бұйрығы берілді және оны орындау үшін полиция ауылға жіберілді. Полиция күштері келгенде, олар баррикадалардың артында қалған ауыл тұрғындарымен және көптеген халықаралық тілшілермен кездесті. Полиция қақтығыстан аулақ болуға шешім қабылдады. Ауылдағы мүліктің заңдық танылуына байланысты алғашқы ішкі мәселелер 1970 жылдардың басында туындады. Жеке меншік суретшілер қауымдастығының бастапқы идеалдарына қарама-қарсы, қажеттілік ретінде пайда бола бастады. Осы уақытта қаланың түпкі тұрғындарының ұрпақтары "Буссана достары" ("Amici di Bussana") қауымдастығын құрды, олар ата-бабаларына тиесілі жерлерді қайта иеленуді көздеді және қаланың солтүстік бөлігінің барлығын өздеріне қарасты деп жариялады.

Бүгін

Соңғы алпыс жылда Буссана Векхиа жаңа тұрғындарымен ішінара қайта жаңартылды. Халықаралық суретшілер ауылы құрылды, билікпен үнемі туындайтын қарама-қарсылықтарға қарамастан (соңғы шығару бұйрығы 1997 жылы шығарылды, онда барлық ғимараттар Италия үкіметінің меншігі деп жарияланды), қауым әлі де сол жерде өмір сүріп, туристерге қолөнер бұйымдарын сатады және көркемдік шаралар ұйымдастырады. Буссана Векхиада тұратын және жұмыс істейтін суретшілер мен шеберлер оны бүгінгі күнігідей – шығармашылықтың оазисіне, әлемдегі бірегей және ерекше орынға айналдырды. 1974 жылы қалалық су құбыры елді мекенге қосылды. 1976 жылы барлық ауыл тұрғындарымен болашақ талқыланды және «Буссана Векхиа ауылы комитеті» құрылды. Бұл комитет Сан-Ремо муниципалитетімен ресми түрде мойындалды, сонымен қатар «Буссана Векхиа» деген жаңа топонимика да мойындалды. Сол жылы алғашқы тұрғын үйлер заңды түрде танылды және 1977 жылы елді мекеннің барлық бөлігіне электр қуаты жүргізілді. 1980 жылдардың басында тұрғындар саны жүзге жуық адамға жетті. Алайда, тұрғындар енді тек суретшілер ғана емес: сол кездегі экономикалық спекуляциялық жарылыс көптеген адамдарды жазғы туризм арқылы оңай табыс табуға болатынына сендіріп, көптеген арзан қолөнер дүкендерін ашуға және осылайша көркем туындылардың сапасын төмендетуге итермеледі. Ауылды дамытуға Сан-Ремо муниципалитеті де қатысты, ол 1982 жылы орындалуға тиіс қайта құру жобасын анықтау үшін халықаралық конкурс жариялады. Осы уақыт аралығында «Жаңа халықаралық суретшілер қауымы» ауыл тұрғындарының атынан сөйлейтін ресми ұйым ретінде танылды. 2017 жылдың желтоқсан айында Италияның Мемлекеттік мүлік департаменті (Demanio) барлық тұрғындарға ондаған мың еуролық салық есептеулерін жіберіп, оларды «басқыншылар» деп атады. Ауылда «Буссанези» қираған үйлерді қайта жаңартып, үйлерін жоғалтып алуы мүмкін деген қауіп туды. Сол айда Буссанези «Буссана Векхианы құтқару» петициясын бастады. Италияның Мемлекеттік мүлік департаменті 2018 жылдан бастап Буссана Векхиаға жауапкершілікті Сан-Ремо қаласына толық көшіруді жоспарлап отыр. 2019 жылдың наурыз айында M5S (Бес жұлдызды қозғалыс) саяси партиясы Сан-Ремо муниципалитеті 2019 жылдың сәуір айының соңына дейін ұзақ күткен жөндеу және күтім жөніндегі жоспарды ұсынбаса, Буссана Векхианың барлық тұрғындарын шығарып тастауға мәжбүр болады деп мәлімдеді, ауыл тұрғындарының қауіпсіздігіне қатысты мәселелерді және бұл ерекше туристік тартымдылығы бар бұрынғы қараусыз қалған елді мекенді сақтау қажеттігін айтты. 2019 жылдың қыркүйегінде бұл ұсыныс тоқтатылып, 2020 жылдың қаңтарында қарауға берілді.

Көрікті жерлер

Буссана Векья ауылын жаяу жүріп шамамен бір сағатта толық аралап көруге болады. Туристерді ең қызықтыратын нәрселердің бірі – ауылдың кез келген жерінде кездесетін ерекше дүкендер мен шеберханалар. Ескі Әулие Гилдің шіркеуі әлі күнге дейін түпнұсқа мүсіндемелері мен суреттерінің іздерін сақтап тұр, бірақ ол құрылысы қауіпті болғандықтан тек сыртынан қарауға болады. Шіркеудің қоңырау мұнарасы керемет түрде жер сілкінісінен зардап көрмеді және Буссана Векья тұрғындары үшін қаланың символы болып саналады. Қаланың шығыс бөлігінде орналасқан Жақынның ораториясын да тек сыртынан көруге болады. Бұл қала көп жылдар бойы әлемнің түкпір-түкпірінен келген суретшілерге шабыт сыйлап, маусымдық шаралардың сипатына әсер етті. Театрландырылған қойылымдар, көрмелер және тікелей музыка, әсіресе жазғы кештерде, ең танымал іс-шаралардың қатарында.

Экономика

Бұсананың алғашқы қонысы экономикасын зәйтүн мен цитрус жемістерін өсіруге, сондай-ақ шектеулі дәнді дақылдар егуге негіздеген. 19 ғасырдың соңында гүл өсіруге қызығушылықтың артуымен бұл мүмкіндік зерттеле бастады, және кейіннен Бусана Нуова тұрғындары осымен айналысты. Қазіргі таңда экономика толығымен туризмге құрылған. Ауылда вегетариандық және Лигурия аспазын ұсынатын барлар, дәмханалар мен мейрамханалар бар; оған қоса, жатақ, ботаникалық бақ, көшеттер бағбаны және өнімдерін сататын суретшілер мен қолөнершілердің көптеген шеберханалары орналасқан.