Кіріспе

1961 жылы поляк жазушысы Станислав Лем жазған ғылыми-фантастикалық роман. «Ваннада табылған естеліктер» (поляк тіліндегі түпнұсқа атауының сөзбе-сөз аудармасы: Pamiętnik znaleziony w wannie) – Станислав Лемнің 1961 жылы алғаш жарияланған ғылыми-фантастикалық романы. Алғаш рет ағылшын тілінде 1973 жылы, ал екінші басылымы 1986 жылы жарық көрді.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

"Ваннада табылған естеліктер" алыс болашақта күнделіктің табылуымен басталады. Кіріспеде, ойдан шығарылған "Неоген дәуірі" туралы тарихи зерттеулердің қиындықтарына тоқталады, оны "Ұлы ыдырауға дейінгі Хаотикалық мәдениеттің гүлдену кезеңі" деп сипаттайды. "Ұлы ыдырау" – ақпараттық технологиялар дәуірінен бұрынғы планетадағы барлық қағаздың "папиролиз" деп аталатын апокалиптикалық оқиға арқылы ыдырауы, нәтижесінде барлық жазбалар мен ақша шаңға айналып, "папикратия дәуірінің" аяқталуына әкелді. "Неоген дәуіріндегі адамның жазбалары" деп белгіленген күнделік, жоғалған Аммер-Ка мемлекетінің аумағындағы Үшінші Пентагонның лаваға толы қираған қалдықтарынан табылған. Бұрын "Соңғы Пентагон" туралы көп мәлімет болған жоқ. Бір зерттеуші Пентагонның әскери мидың бір түрі болғанын, АҚШ кезеңінде Аммер-Када үстемдік құрған Кап и Таал сенімін сақтауға жауапты орталық екенін болжады. Күнделіктің табылуы осы болжамды растады, бұл ғаламтордағы үшінші Пентагонның терең жер астындағы бөлімдерінде тұтқындалған агенттің күнделігі болуы мүмкін, бірақ кейбір зерттеушілер құжаттың нақтылығы мен авторлығына күмән келтірді. Кітаптың қалған бөлігі – осы күнделіктің өзі. Қафкалық, қорқынышты бюрократиялық шатасу мен тоталдық ақылсыздық ағынында агент өзінің міндеттемелерін орындауға тырысады, оның ішінде жедел тергеулер жүргізеді: "Тексеріңіз. Іздеңіз. Жою. Қоздырыңыз. Хабарлаңыз. Қабылданды. nth күні, nth сағатында, n секторының n субсекторында N-мен кездесу." Баяндаушы параноиялық дистопияда өмір сүреді, онда ештеңе көрінетіндей емес, хаос барлық оқиғаны билейді және әркім әркімге терең күдікпен қарайды.

Комментарийлер

Теодор Стерджен "Мұхтардағы естеліктер" кітабын "шын мәнінде жақсы жасалған қорқыныш" деп сипаттады. Лем өзі кітапты "қасіретті ерекшелік пен юмордың үйлесімі" деп атады. Ол романның қарапайым саяси сатирадан әлдеқайда артық екенін: ол "мақсаттылық тұжырымын толығымен көрсетеді" деп жазады. Бұл тұжырымды түсіндіре келгенде, адамдардың қабылдайтын барлық нәрсесі олар үшін хабар ретінде түсіндірілуі мүмкін, ал бірқатар "измдер" бүкіл Ғайны тұрғындарына жолданған хабар ретінде түсіндіруге негізделген дейді. Мұндай түсінік саяси мақсаттар үшін қолданылуы мүмкін, содан кейін олардың ниетінен шығып кетуі ықтимал. Кітап атауы Ян Потоцкийдің "Зарагосадан табылған қолжазба" романымен байланысты.