Кіріспе

Скот класты флотилияның жетекшісі HMAS Stuart (бұрынғы HMS Stuart) – британдық Скот класты флотилияның жетекші кемесі. Кеме Хоторн Лесли компаниясымен Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Корольдік теңіз күштері үшін салынды және 1918 жылдың соңында қызметке кірді. Эсминецтің британдық қызметінің көп бөлігі Жерорта теңізінде өтті, ал 1933 жылы ол Австралия Корольдік теңіз күштеріне берілді. 1938 жылы резервке қойылған болса да, Стюарт Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда австралиялық эсминецтер тобын басқару үшін қайтадан қолданысқа енгізілді. Неміс үгітшілері оны «Қақпақ темір флотилиясы» деп атады. Флотилия Жерорта теңізінде жұмыс істеді, Стюарт Батыс Шөлдік науқанына және Калабрия және Матапан шайқастарына қатысты, итальяндық «Гондар» суасты қайығын жеңіп, Грекия мен Криттен одақтас әскерлерін эвакуациялады және Тобрук паромдық қызметінде болды. Эсминец 1941 жылдың соңында жөндеуге және қайта жабдықтауға Австралияға оралды, ал 1942 және 1943 жылдардың көп бөлігін Австралия суларында өткізді. 1944 жылдың басында Стюарт әскер және жүкті тасымалдау кемесі ретінде қайта жабдықталды және 1946 жылдың басына дейін Австралия және Жаңа Гвинея айналасында осы рөлде жұмыс істеді. Стюарт 1946 жылы резервке қойылды және 1947 жылдың басында кемелерді бөлшектеу үшін сатылды.

Дизайн және құрылыс

Стюарт – Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Корольдік теңіз күштері үшін салынған тоғыз «Адмиралтейство» типіндегі (немесе «Скотт» класы) флотилия жетекшілерінің бірі болды. Кеменің стандартты сыйымдылығы 1530 тонна, толық жүктелгенде 2053 тоннаны құрады. Жетектейтін механизмге екі «Браун-Кертис» турбинасын қамтитын төрт «Ярроу» қазандығы кірді, олар екі пернелік білікке қуат жеткізді. Стюарт 1933 жылы RAN қызметіне қабылданғанда, кеменің қару-жарағы бес BL 4,7 дюймдік /45 теңіздік зеңбірегінен, бір QF 3 дюймдік 20 кВт әуе шабуылына қарсы зеңбірегінен, екі QF 2 фунттық теңіздік зеңбірегінен («пом-пом» деп белгілі), бес .303 дюймдік пулеметтен (Льюис және Максим пулеметтерінің қоспасы), алты 21 дюймдік торпеда түтігінен (екі үштік орнатуда), екі тереңдік зарядтағыш құбырдан және төрт тереңдік зарядтағыштан тұрды.

Корольдік теңіз флоты

1918 жылдың желтоқсанында әскери қызметке қабылданғаннан кейін Стюарт өзінің Корольдік теңіз күштеріндегі қызметінің көп бөлігін Жерорта теңізіндегі британдық күштермен бірге өткізіп, Мальтаны қоса алғанда, түрлі жерлерде орналасқан. Соғыстан кейінгі алғашқы кезеңде, Осман империясының ыдырауы мен Ресейде азаматтық соғыс кезінде Стюарт түрлі операцияларға қатысты. 1919-1920 жылдары Стюарт Ресей азаматтық соғысына одақтас елдердің араласуы барысында, Қара теңізде Корольдік теңіз күштерінің операцияларының бір бөлігі ретінде қызмет етті. 1919 жылдың сәуірінде Қырымда шайқас басталғанда Ялтаға жіберілді, ал 1920 жылдың наурызында большевик күштері Новороссийскке шабуыл жасағанда британдық әскери миссиясының әскерін эвакуациялады. Ол сондай-ақ түріктерге қарсы операциялар кезінде гректерге көмек көрсетті, 1919 жылдың мамырында Смирнаны басып алу кезінде Эгей эскадрильясын нығайтып, әскер тасымалдау кемелерін сүйемелдеді, ал 1920 жылдың шілдесінде Пандермаға түсу кезінде де көмектесті. 1921 жылдың басында Стюарт Константинопольде орналасқан, онда одақтас күштер соғыс аяқталғаннан кейін оккупациялық күш құрған. Корольдік теңіз күштерінің Жерорта теңізіндегі операциялары 1923 жылдан кейін қалыпқа келді, ал онжылдықтың соңғы бөлігінде Стюарт Жерорта теңіз флотының құрамында түрлі жаттығулар мен басқа да реттік міндеттерді орындады. 1928-1931 жылдар аралығында кемеге Уильям Уитворт басшылық етті. 1933 жылдың мамырында кеме қызметтен босатылды. 1940 жылдың шілдесінде Стюарт Калабрия шайқасында 10-шы флотилияны басқарды. Стюарт Батыс Шөлдік науқанына да қатысып, әскери күштерге артиллериялық қолдау көрсетті және 1941 жылдың наурызында Матапан шайқасына қатысты. Одан кейін 1941 жылдың сәуірінде Грекиядан одақтас әскерлерді және 1941 жылдың мамырында Критен эвакуациялауға көмектесті. Кеме соғыс кезіндегі қызметі үшін сегіз шайқас наградасын алды: "Жерорта теңізі 1940", "Калабрия 1940", "Ливия 1940–41", "Матапан 1941", "Греция 1941", "Крит 1941", "Тынық мұхиты 1942–43" және "Жаңа Гвинея 1942–44".

Пайдаланудан шығару және тағдыры

1946 жылғы 27 сәуірде Стюарт резервке жіберілді. Эсминец 1947 жылғы 3 ақпанда "Т. Карр энд Компани" компаниясына металлға тапсыруға сатылды және 21 ақпанда кемелерді бұзу алаңына жеткізілді.