Ақша және ақша эквиваленттері: қысқа мерзімді активтер мен ликвидтілік

Кіріспе

Жоғары өтімді, қысқа мерзімді активтер.

Ақша және ақшаға теңдестірілген қаражат (CCE) – кәсіпорын балансындағы ең өтімді ағымдағы активтер болып табылады. Ақшаға теңдестірілген қаражаттар – уақытша бос ақшаны және белгілі бір ақша сомасына оңай айналдырылатын "қысқа мерзімді міндеттемелер". Инвестиция әдетте 90 күн немесе одан аз мерзімге созылған қысқа мерзімді ақшалай қаражат ретінде есептеледі және актив құнының өзгеруіне байланысты маңызды емес тәуекелге ие болған жағдайда, сатып алу күнінен бастап ақша және ақшаға теңдестірілген қаражаттарға енгізілуі мүмкін. Егер мерзімі 90 күннен асса, ол ақшаға теңдестірілмейді. Әдетте, акционерлік капиталға жасалған инвестициялар ақшаға теңдестірілген қаражаттан шығарылады, егер олар ақшаға теңдестірілген қаражат болмаса (мысалы, қысқа мерзімді және нақты қалпына келтіру күні бар артықшылық акциялар). Компанияның өтімділігін көрсететін маңызды көрсеткіштердің бірі – ақша және ақшаға теңдестірілген қаражатты өндіру қабілеті. Сондықтан, салыстырмалы түрде жоғары таза активтері бар, бірақ ақша және ақшаға теңдестірілген қаражаты аз компания, көбінесе өтімсіздік белгісі деп есептелуі мүмкін. Инвесторлар мен компаниялар үшін ақша және ақшаға теңдестірілген қаражаттар "төмен тәуекелді және төмен кірісті" инвестициялар болып саналады, ал кейде сарапшылар CCE мен ағымдағы міндеттемелерді салыстыру арқылы компанияның қысқа мерзімдегі төлемдерді жүзеге асыру қабілетін бағалай алады. Алайда, мұндай бағалау тек дебиторлық қарыздарды ақшаға жылдам айналдыру мүмкіндігі болған жағдайда ғана мүмкін. Дегенмен, ақша және ақшаға теңдестірілген қаражаты көп компаниялар басқа компаниялар тарапынан сатып алу нысаны болуы мүмкін, себебі олардың артық ақшасы сатып алушыларға сатып алуды қаржыландыруға көмектеседі. Жоғары ақшалай резервтер компанияның CCE ресурстарын тиімді пайдаланбағанын көрсетеді, ал ірі компаниялар үшін бұл маңызды сатып алуларға дайындық белгісі болуы мүмкін. CCE-ді жинақтаудың мүмкіндік құны – компанияның жаңа өнімге немесе қызметке, немесе бизнесті кеңейтуге инвестициялау арқылы алуға болатын пайдасы.

Қолма-қол ақшаға теңестірілгендер компоненттері

Қазынашылық вексельдері, сондай-ақ "T вексельдері" деп аталады, АҚШ Қазынашылық департаменті шығарған бағалы қағаздар, оларды сатып алу АҚШ үкіметіне қаржы жәрдемі көрсетуге бағытталған. T вексельдері 100 долларлық номиналмен аукционға шығарылады, ең жоғары сомасы 5 миллион долларға дейін (немесе бәсекелі тендерлерде аукциондық ұсыныстың 35% -ы) және купон төлемі қарастырылмаған, бірақ олар дисконтпен сатылады, кірістің мөлшері сатып алу бағасы мен номиналды құны арасындағы айырмашылықты құрайды, ол мерзімі келгенде төленеді. Тұрақты сериядағы Қазынашылық вексельдері шығарылған күнінен бастап 4, 13, 26 және 52 апта ішінде жарамды болады, оларды TreasuryDirect немесе лицензияланған брокер арқылы сатып алуға болады. Коммерциялық қағаз – ірі компаниялар қолданатын құжат. Ең төменгі сома 100 000 фунт стерлингті құрайды, және осы қарыз алу түрі кейбір "бірліктерге" жарамсыз болуы мүмкін. Қаржы компаниялары коммерциялық қағаздарының 2/3 бөлігін халыққа сатады, бірақ одан аз соманы қарызға алып, коммерциялық қағаздарын "қағаз дилерлеріне" сататын компаниялар да бар, олар оларды кейін инвесторларға қайта сатады. Қағаз дилерлері үшін "ірі партия" шамамен 250 000 фунт стерлингті құрайды. Сатуға жарамды бағалы қағаздар бизнестің айналымдық активтерін арттырады, өйткені олар ағымдық коэффициентті есептеуге де қатысады. Бұл бағалы қағаздар көбінесе ашық нарықта саудаланады, себебі олардың бағасы оңай анықталады. Сатуға жарамды бағалы қағаздар екі түрге бөлінеді: Сатуға жарамды акциялар және Сатуға жарамды борыштық бағалы қағаздар. Ақша нарығы қорлары эскроу шоттарына ұқсас, бірақ олар көбінесе салымдар бойынша жоғары пайыздық ставка төлейді. Ақша нарығы қорларының таза актив құны (NAV) басқа өзара инвестициялық қорлармен салыстырғанда тұрақты болады және акция бағасы тұрақты: бір акциясы 1,00 доллар. Бизнес, коммерциялық емес ұйымдар және көптеген басқа да мекемелер үшін АҚНҚ ақшалай қаражатты басқарудың тиімді "құралы" болып табылады. Қысқа мерзімді мемлекеттік облигациялар көбінесе үкімет шығыстарын қаржыландыру үшін шығарылады. Олар көбінесе елдің ұлттық валютасында шығарылады, ал АҚШ-тағы үкіметтік облигацияларға жинақ облигациялары, қазыналық облигациялар, инфляциядан қорғалған қазыналық бағалы қағаздар және тағы да басқалары кіреді. Мемлекеттік облигацияларға инвестиция салмас бұрын инвесторлар саяси тәуекелді, инфляцияны және пайыздық ставка тәуекелін ескеруі керек.

Treasury bills, also called "T bills", are a security issued by the U. S. Department of Treasury, where their purchase lends money to the U. S. government. T bills are auctioned in denominations of $100, up to maximum amount of $5 million (or 35% of the auction offering if a competitive bid) and lack a coupon payment, but instead are sold at a discount, their yield being the difference between purchase price and redemption value, which is paid at maturity. Regular series Treasury bills mature in 4, 13, 26 & 52 weeks from their issue date, which may be purchased via TreasuryDirect or a licensed broker. Commercial paper is a bearer document which is used by big companies. The minimum amount permitted is £100,000 and this form of borrowing is not suitable for certain "entities". Finance companies sell 2/3 of their total commercial paper to the public, but there are also some companies which borrow less and sell their commercial paper to "paper dealers" who then re sell the papers to the investors. A "round lot" for paper dealers is approximately £250,000. Marketable securities make business look more liquid, since they are also included in the calculation of current ratio. These securities are mostly traded on public exchange due to their ready price availability. There are two forms of Marketable Securities: Marketable Equity Securities and Marketable Debt Securities. Money market funds are similar to checking accounts, but they mostly pay higher interest rates generated on deposited funds. Net asset Value (NAV) of Money Market funds maintains stable compared to other mutual funds and its share price is constant: $1.00 per share. For businesses, non profit organizations and many other institutions MMF are very effective "vehicle" for cash management. Short term government bonds are mostly issued by governments to support government's spending. They are mostly issued in country's domestic currency and in the U. S government bonds include the Savings bond, Treasury bond, Treasury Inflation Protected Securities and many others. Before investing into government bond investors should take into account political risk, inflation and interest rate risk.

Қолма-қол ақша мен қолма-қол ақшаға теңестірілген қаражатты есептеу

Қолма-қол ақша және қолма-қол ақшаға теңестірілгендер баланста "ағымдағы активтер" ретінде көрсетіледі және олардың құны түрлі операциялар орын алғанда өзгереді. Бұл өзгерістер "ақша ағындары" деп аталады және олар бухгалтерлік тізілімде тіркеледі. Мысалы, егер компания тауар сатып алуға 300 доллар жұмсаса, бұл оның тауарлық-материалдық қорларына 300 долларлық қосым ретінде және қолма-қол ақша мен ақшаға теңестірілгендердің (КАТ) құнының төмендеуі ретінде тіркеледі. Аналитиктер қолма-қол ақша мен ақшаға теңестірілгендерге қатысты операцияларды есептеу үшін қолданатын бірнеше формулалар бар:

КАТ-тағы өзгеріс = Жыл соңындағы қолма-қол ақша және ақшаға теңестірілгендер – Жыл басындағы қолма-қол ақша және ақшаға теңестірілгендер. Кезең соңындағы қолма-қол ақша мен ақшаға теңестірілгендердің құны = Таза ақша ағыны + Кезең басындағы КАТ құны.

Өтімділікті өлшеу коэффициенттері

Ағымдағы коэффициент әдетте компанияның өтімділігін бағалау үшін "ағымдағы міндеттемелерді жабуға қолжетімді ағымдағы активтердің үлесін анықтау" арқылы қолданылады. Осы түсініктің негізгі идеясы – қолма-қол ақша және оған теңдестірілген қаражатты қоса алғандағы ағымдағы активтердің қысқа мерзімді міндеттемелерді (салықтар, төленуге жатқан қарыздар және т.б.) төлеуге жеткіліктілігін анықтау болып табылады. Ағымдағы коэффициент неғұрлым жоғары болса, ұйым үшін соғұрлым жақсы. Жедел коэффициент – бұл компанияның міндеттемелерді жабуға қолжетімді ең ликвидті ағымдағы активтерін өлшеу арқылы ағымдағы коэффициентті анықтайтын өтімділік көрсеткіші. Ағымдағы коэффициенттен өзгеше, жедел коэффициентті есептеуде қолма-қол ақшаға айналдыру қиын активтер мен қорлар ескерілмейді. Ақшалай коэффициент жоғарыда аталған коэффициенттерге қарағанда шектеулі, себебі ағымдағы қарызды төлеу үшін тек қолма-қол ақша ғана пайдаланылуы мүмкін. Көптеген кредиторлар компанияның ақшалай коэффициентіне мән береді, өйткені ол оларға ұйымның мерзімі келгенде ағымдағы қарыздарын төлеу үшін тұрақты қолма-қол ақша қалдығын сақтауға қабілетті екенін көрсетеді.

Шектелген ақшалай қаражат

Шектелген қолма-қол ақша – алу және пайдалану шектелеген ақшалай қаражат пен ақшалай қаражаттың баламаларының сомасы. Шектеулерге қысқа мерзімді қарыздарға байланысты өтемақы баланстары ретінде ұсталатын, басқалармен жасалған шарттар немесе белгілі бір салымдарға қатысты ұйымның ниет білдіруі арқылы заңмен шектелген салымдар жатуы мүмкін; алайда, мерзімді салымдар мен қысқа мерзімді депозиттік сертификаттар заңмен шектелген салымдардан шығарылады. Шектелген қолма-қол ақша сондай-ақ ұйымның кеңеюі, дивидендтік қорлар немесе "ұзақ мерзімді қарыздарды өтеу" сияқты басқа мақсаттарға да бөлінуі мүмкін. Оның маңыздылығына байланысты, шектелген қолма-қол ақша қаржылық есептемеде "қолма-қол ақша" ретінде тіркелуі мүмкін, немесе қолжетімділік күніне сәйкес жіктелуі мүмкін. Егер қолма-қол ақша баланс күнінен кейін бір жыл ішінде пайдалануға жоспарланса, ол "ағымдағы актив" ретінде жіктеледі, ал одан ұзақ мерзімде "ағымдағы емес актив" ретінде көрсетіледі. Мысалы, ірі машина жасаушы компания клиенттен басқа елге 2 ай ішінде жөнелтіліп, жеткізілуі тиіс машина үшін алдын ала төлем (депозит) алады. Клиенттік келісімшарт бойынша өндіруші депозитті жеке банк шотына салып, жабдықты жөнелтіп бергенге дейін ақшаны қайтарып алуға немесе пайдалануға құқығы жоқ. Бұл шектелген қолма-қол ақша, себебі өндірушіде депозит бар, бірақ ол жабдықты жөнелткенге дейін операциялар үшін пайдалана алмайды.