Кіріспе
Мексика музыкасының жанры. Нортеньо немесе Нортенья (noɾˈteɲo, солтүстік), сондай-ақ музыка нортенья – мексикалық аймақтық музыканың бір түрі. Музыка көбінесе екі және үш өлшемде болады, ал оның мәтіні көбінесе қоғамдық маңызға ие тақырыптарды қамтиды, бірақ нортеньо махаббат әндері де көптеп кездеседі. Акордеон және басо сексто – дәстүрлі нортеньоның ең ерекше аспаптары. Нортенья музыкасы 19 ғасырдың соңында жергілікті мексикалық музыка мен австриялық-чех халық музыкасының қосылуынан пайда болды. Бұл жанр Мексикада да, АҚШ-та да, әсіресе мексикалық және мексика-америкалық қауымдастықтары арасында танымал, сондай-ақ Чили сияқты басқа испан тілінде сөйлейтін елдерде де кең таралған. Ауылдық жерлерде пайда болғанмен, нортеньо ауылдық және қалалық аймақтарда да сүйікті. Конхунто нортеньо – мексикалық халық ансамблінің бір түрі. Ол көбінесе диатоникалық акордеон, басо сексто, электр бас немесе контрабас, барабандар және аймаққа байланысты альт саксофоннан тұрады.
Norteño or Norteña (noɾˈteɲo, northern), also música norteña, is a subgenre of regional Mexican music. The music is most often based on duple and triple metre and its lyrics often deal with socially relevant topics, although there are also many norteño love songs. The accordion and the bajo sexto are traditional norteño's most characteristic instruments. Norteña music developed in the late 19th century, as a mixture between local Mexican music and Austrian Czech origin folk music. The genre is popular in both Mexico and the United States, especially among the Mexican and Mexican American community, and it has become popular in other Spanish speaking countries as far away as Chile. Though originating from rural areas, norteño is popular in both rural and urban areas. A conjunto norteño is a type of Mexican folk ensemble. It mostly includes diatonic accordion, bajo sexto, electric bass or double bass, drums, and depending on the region, alto saxophone.
Репертуар
Нортеньо репертуарына canción ranchera, corrido, баллада, болеро, chotís, cumbia, huapango norteño, мазурка, полька, редова және вальс кіреді.
Шығу тегі
Император Максимилиан I өзінің билігі кезінде (1863 жылдан бастап) Мексиканың Екінші империясына еуропалық музыканы әкелді. 1864 жылы ол өзін көңіл көтеру үшін марш-оркестрлер мен музыканттарды жинады. 1867 жылы Мексика Республикасы Максимилианды атқылап, Мексикадағы австриялық билікке нүкте қойды. Максимилианның бұрынғы әскерлері мен отандастарының көпшілігі солтүстікке қашып, қазіргі АҚШ-тың оңтүстік-батысына таралып кетті. Нортеньо музыкасы мексикалық және испандық ауызша және музыкалық дәстүрлердің, әскери мыс оркестр аспаптарының, сондай-ақ полька мен вальс сияқты музыкалық стильдердің қосылуынан пайда болды. Германия, Польша және Чехословакиядан Солтүстік Мексика мен АҚШ-тың оңтүстік-батысына көшіп келген еуропалық иммигранттар варсовиен сияқты би дәстүрлерін де әкелді. Олардың туған елдерінің музыкасындағы аккордеонға жасалған басымдық мексикалық музыкаға енгізіліп, маңызды аспапқа айналды. Ол Мексиканың солтүстік аймақтарында ең танымал болғандықтан "нортеньо" ("солтүстік") деп аталды. 1910-шы жылдардың соңы мен 1920-шы жылдар коридоның – балладаның бір түрінің алтын ғасыры болды. Мексиканың екі жағынан келген мексикалықтар Техас штатының Сан-Антонио қаласына әндерін жазу үшін қонақүйлерге келді. Олардың әндері сол кездегі мексикалық саяси төңкерісті бейнелейді. Los Alegres de Terán және Los Donneños – алғашқы нортеньо топтарының бірі болды. Гасырдың соңында бұл жанр Лос Релампагос дель Норте және басқа топтардың туындылары арқылы коммерциялық табысқа ие болды. Intocable сияқты соңғы топтар рок музыкасының элементтерін және басқа да танымал стильдерді енгізеді.
Жаңғырту
Қазіргі заманғы norteño сонымен қатар Нарсисо Мартинес сияқты 1950 жылдарға дейінгі әртістердің бастапқы "oldie" norteño-сынан айқын түрде ерекшеленеді. 1970 және 1980 жылдардан бері көптеген norteño топтары тололочны электр бас-гитарамен, ал барабанды толық барабан жиынтығымен алмастырды. Лос Алегрес де Теран және Лос Донненьостың дәстүрлі бахо-сексто аккордеон стилі Лос Тигрес дель Норте, Лос Туканес де Тихуана, Интокабель және Дуэлоға тән қазіргі стильге өтті. 2014 жылы Los Tigres del Norte Realidades альбомын жариялады, онда "Era Diferente" ("Ол басқаша еді") әні бар. Бұл ән өзінің жақын досына ғашық болған лесбиян қыз туралы, ал жетекші әнші және автор Хорхе Эрнандестің сөзіне сүйенсек, бұл norteño тобының гейлер туралы махаббат әнін жазғанының алғашқы реті.
Өңірлік айырмашылықтар
Солтүстік-шығыс Нортеньо: Нортеньоның ең дәстүрлі стилі. Көбінесе Мексиканың солтүстік-шығысы мен орталық штаттарында, сондай-ақ сол аймақтардан келген мексикалықтар көптеп тұратын АҚШ-тың кейбір аймақтарында танымал. Бұл стильдегі әртістердің арасында Лос Кадет де Линарес, Рамон Айала и Лос Бравос дель Норте, Лос Инвасорес де Нуэво Леон, Лос Карденалес де Нуэво Леон және Песадо бар. Тынық мұхиты Нортеньо: Дәстүрлі солтүстік-шығыс нортеньодағыдай аспаптарды қолданады, бірақ дыбысы одан да күштірек; бұл Синалоадан келген банда музыкасының ықпалынан туындайды. Сондай-ақ, кейбір топтар дәстүрлі түймелі аккордеонның орнына фортепиано аккордеоны қолданады. Көбінесе Тынық мұхитымен шектесетін мексикалық штаттарда, орталық штаттарда және сол аймақтардан келген мексикалықтар көптеп тұратын АҚШ-тың кейбір аймақтарында танымал. Бұл стильдегі әртістерге Лос Тигрес дель Норте, Лос Туканес де Тихуана, Лос Буитрес де Кулиакан, Лос Титанс де Дуранго және Марка Регистрада жатады. Нортеньо Сакс: Аккордеонмен қатар альт саксофонды негізгі аспап ретінде пайдаланады. Дәстүрлі нортеньо дыбысына жақын, бірақ саксофонға баса назар аударылады. Көптеген топтар групперо музыкасының ықпалымен балладалар мен романтикалық кумбиялар үшін электронды пернетақта қосады. Көбінесе Мексиканың құрлыққа шығу мүмкіншілігі жоқ штаттарында және сол аймақтан келген мексикалықтар көптеп тұратын АҚШ-тың кейбір аймақтарында танымал. Бұл стильдегі әртістер: Conjunto Primavera, Los Rieleros del Norte, Polo Urías y su Máquina Norteña, La Fiera de Ojinaga және La Maquinaria Norteña. Нортеньо Банда: Негізінен Тынық мұхиты нортеньосы, бірақ бас аспабын сосафонмен ауыстырады; бұл аспап әдетте банда музыкасында төмен ноталар үшін қолданылады. Бас аспабымен күшті Тынық мұхиты нортеньосы сияқты, ол көбінесе Мексиканың Тынық мұхиты және орталық штаттарында, сондай-ақ сол аймақтардан келген мексикалықтар көптеп тұратын АҚШ-тың кейбір аймақтарында танымал. Бұл стильдегі әртістерге Calibre 50, Voz de Mando, Colmillo Norteño, Revolver Cannabis және Código FN кіреді. Жеңіл Нортеньо: Негізінен солтүстік-шығыс нортеньосы, бірақ попқа бейімделген дыбысы, сергітетін ырғақтары және заманауи мәтіндері бар. Онда жұмсақ рок элементтері де болуы мүмкін. Көбінесе Мексиканың солтүстік-шығысы мен орталық штаттарында, сондай-ақ сол аймақтардан келген мексикалықтар көптеп тұратын АҚШ-тың кейбір аймақтарында танымал. Бұл стильдегі әртістерге Intocable, Duelo, La Firma, Siggno және Grupo Frontera жатады.