«Ағылшындарға арналған қасқыр уағызы» немесе «Қасқыр сөзі»
Sermo Lupi ad Anglos
Сәрмон "Жылқыға арналған қасқыр сөзі" – 1010-16 ж. шамасында Йорк архиепископы Ульфстан II жазған Ескі ағылшын шығарма. Шабуылдар себебі – рухани құлдырау.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Sermo Lupi ad Anglos ("Англиялықтарға қасқырдың уағызы") – 1010-1016 жылдар аралығында Англияда Йорк архиепископы Вулфстан II (1023 жылы қайтыс болған), өзін Lupus немесе атының бірінші бөлігінен ("қасқыр тасы" – wulf stan) "қасқыр" деп атаған адам жазған уағыз. Атауы латын тілінде болғанымен, өзінің мәтіні көне ағылшын тілінде жазылған. "Сермо Лупи" – Вулфстанның ең белгілі туындысы. Онда ол ағылшындар арасындағы моральдық жағдайдың нашарлығын ағылшындарға қарсы Құдайдың ашуының себебі деп баяндайды, бұл Англияға қарсы викингтердің отыз жылдық шапқыншылығына ұласты. Вулфстан ағылшындарды Құдайға ұнайтын мінез-құлықты ұстануға, әсіресе шіркеу және корольдің заңдарына сәйкес өмір сүруге шақырады. "Сермо Лупи" риторикалық жетістіктерімен ерекшеленеді және Вулфстанның уағызшы және шешен ретіндегі шеберлігінің шыңы деп есептеледі. "Сермо Лупи" мәтіні көп рет сын тұрғысынан қаралып, өңделді, соңғы рет Дороти Бетхурум оны өңдеген. Бұл еңбекте көне ағылшын тіліндегі wælcyrian сөзі кездеседі, ол көне скандинав тіліндегі valkyrjur – валькириялар сөзімен байланысты.
The Sermo Lupi ad Anglos ('The Sermon of the Wolf to the English') is the title given to a homily composed in England between 1010 1016 by Wulfstan II, Archbishop of York (died 1023), who commonly styled himself Lupus, or 'wolf' after the first element in his name [wulf stan = 'wolf stone']. Though the title is Latin, the work itself is written in Old English. The Sermo Lupi is Wulfstan's most well known work. In it, he blames a lack of moral discipline amongst his fellow English as the source of God's anger against the English, which has taken the shape of thirty years of Viking raids against England. Wulfstan exhorts the English to behave in a manner more pleasing to God, and specifically to live according to the laws of the Church and of the king. The Sermo Lupi is noted for its rhetorical achievements, and is considered to represent the height of Wulfstan's skill as a homilist and rhetor. The text of the Sermo Lupi has been critically edited many times, most recently by Dorothy Bethurum. The work contains one of several mentions of Old English wælcyrian, a term cognate to the Old Norse valkyrjur—valkyries.
Тарихи контекст
Вулфстанның өткені белгісіз, бірақ ол шіркеулік қызметін бенедиктин монахы ретінде бастаған болуы мүмкін. Ол 996 жылы Лондон епископы болған. 1002 жылы ол бірден Ворчестер епископы және Йорк архиепископы болып тағайындалды. Ол 1016 жылға дейін екі лауазымды бірге атқарды, содан кейін Ворчестерден бас тартты. Өлгенше Йорк архиепископы қызметін атқарды. Лондон епископы болған кезінде ол уағыздар мен уасияттардың авторы ретінде танымал болды, әсіресе Антихрист тақырыбында. Йорк архиепископы ретінде Вульфстанның әкімшілік міндеттері ауыр болды. Солтүстік Англиядағы діни және тұрмыстық қауымдардың рухани және қаржылық қажеттіліктерін қамтамасыз етумен қатар, ол Оңтүстік саясатының маңызды мәселелеріне де белсенді қатысты. Ол король Этельред II-нің Витан деп аталатын кеңесінің маңызды мүшесі болды және сол кездегі барлық маңызды саяси шешімдерге белсенді қатысты. 1008 жылы ол король мен Витанның ресми заң жобаларын дайындау құқығын алды. Ол заң шығаруға қатты мән берді, өйткені жақсы заңдар халықтың гүлденуі үшін өте маңызды деп есептеді. Дания королі Кнут Ұлының билігіне дейін корольдің бас заң жобалаушысы болып қызмет етті. Вульфстанның Этельред пен Кнуттың билігі кезінде саясатта орталық рөл атқарғаны таңғажайып және қызығушылық тудырады, әсіресе Этельредтің билігінде Вульфстан өзінің "Sermo Lupi"-де Дания және Норвегия викингтерінің қиратуын қатты айыптады. Король Этельред II, «Дайын емес» лақап атымен белгілі, 978–1016 жылдар аралығында Англияны басқарды. Оның билігінің басым бөлігінде Англия үздіксіз викингтердің шабуылына ұшырады. 980–1016 жылдар аралығында Оңтүстік Англияның көптеген аймақтары зардап шекпеді, өйткені алдымен викингтердің шағын отряды, содан кейін бүкіл викинг армиялары ағылшын ауылдарын тонап, қиратты. Тарихшылардың айтуынша, викингтердің шабуылына қарсы тиімді шаралар қабылдамаған Этельредке сын айтылды, ол викингтердің жылдам флотына қарсы сәтті шабуыл жасай алмады және оның корольдігін викингтерден қорғау әрекеттері үнемі нәтижесіз болды. Этельред және оның кеңесшілері ақырында викингтер армияларын ақшамен сатып алу саясатын қабылдады. Бұл үлкен төлемдер, Данегельд деп белгілі, ағылшын жер иелері мен азаматтардан алынды, бұл ағылшын экономикасына қатты соққы берді. Викингтердің шабуылы мен Данегельд төлемдері ағылшын халқын тізе бүктірді. Бірақ викингтердің шабуылдары тоқтамады. Осы кезеңде көптеген ағылшындар өзінің немесе елдерінің болашағына үмітсіздікпен қарады. 1013 жылы жағдай нашарлады, өйткені Этельредке қарамастан викингтер армиясының көрнекті басшысы Свейн Форкбард Англия королі болып өзін жариялады. Жауап ретінде Этельред Нормандияға қашып, Свейннің өлімінен кейін ғана елге оралып, тағына қайта орналасты.
Wulfstan's past is obscure, though it is possible that he began his ecclesiastical career as a Benedictine monk. We know that he became Bishop of London in 996, perhaps already aged nearly 50. In 1002 he was simultaneously promoted to Bishop of Worcester, and Archbishop of York. He held both sees in plurality until 1016, when he relinquished Worcester. He remained archbishop of York until his death. It was perhaps while he was Bishop of London that he first became well known as a writer of sermons, or homilies, perhaps specifically on the topic of Antichrist. As Archbishop of York, Wulfstan's administrative duties were considerable. In addition to tending the spiritual and financial needs of the religious and secular communities of the North of England, he was deeply involved in the vital politics of the South. He was one of the most important members of king Æthelred II's advisory council, known as the Witan, and as such was active in all the most significant political decisions of the day. By 1008 he had secured the privilege of drafting the official royal legislation promulgated by the king and the Witan. He was deeply concerned with legislation, holding that good laws were essential if a people were to prosper. He continued as the king's chief legal draftsman on into the reign of the Danish king Cnut the Great. It is both remarkable and puzzling that Wulfstan was able to play so central a role in politics under both Æthelred's and Cnut's reigns, especially as it was under Æthelred's reign that Wulfstan, in his Sermo Lupi, so vehemently decried the depredations of the Danish and Norwegian Vikings. King Æthelred II — nicknamed Æthelred 'The Unready' ruled England from 978–1016. For virtually his entire reign, England was the object of successive Viking raids. Between the period of 980–1016, few areas of southern England remained unscathed as first Viking raiding parties, then entire Viking armies looted and ravaged the English countryside. Æthelred, roundly criticised by historians as ineffectual in the face of the Viking onslaught, was never able to mount a successful offense against the nimble Viking fleets, and his efforts to defend his kingdom against Viking armies were continually undermined. Æthelred and his advisors eventually adopted a policy of buying off the Viking armies with money. These enormous payments, known as Danegeld, had to be levied against English landowners and citizens, and this had a devastating impact on the English economy. Together, the Viking raids and the Danegeld payments brought the English people to their knees. But the Viking assaults continued. Few Englishmen during this time would have seen any reason to be optimistic about his own future or that of his countrymen. The situation became desperate in 1013, when, despite Æthelred, a prominent leader of the Viking armies, Swein Forkbeard, managed to position himself as king of England. In response, Æthelred retreated to Normandy where he remained until Swein's death the following year, upon which he immediately negotiated his safe return to England and his reinstatement as king.
Авторлығы мен датасы
Вулфстанның есімі «Сермо Лупи»-мен тікелей байланыстырылмаса да, оның авторлығы күмәнсіз. «Сермо Лупи» мәтіні бес қолжазбада сақталған, олардың бірқатары уағызды Вулфстанның псевдонімі – Lupus есімімен байланыстырады. Бес қолжазба мәтінді үш нұсқада ұсынады: біреуі қысқа, екеуі ұзын. Жалпы қабылданған пікір бойынша, қысқа нұсқа – түпнұсқа, ал ұзын нұсқалардың бірі – кейінірек автор жасаған түзету; яғни, Вулфстан уағызды жазған, содан кейін оны қайта өңдеп, кеңейткен. Осы нұсқалар көне ағылшын жазушысының өзінің еңбегін қайта қарау процесін зерттеуге мүмкіндік береді. Вулфстанның өзі түзеткен ұзын нұсқасы архиепископ түсіндірмелер мен түзетулер енгізген қолжазбада сақталған; шындығында, осы қолжазбада «Сермо Лупи»-ге Вулфстанның өзінің қаламымен жасалған көптеген түзетулер бар. Осы қолжазбадағы «Sermo Lupi» тақырыбында былай делінген: «Sermo Lupi ad Anglos quando Dani maxime persecuti sunt eos, quod fuit anno millesimo XIIII ab incarnatione Domini nostri Iesu Cristi» – «Иса Мәсіхтің дүниеге келгенінен кейін 1014 жылда, дандықтардың [викингтердің] ағылшындарды қудалаған кезде, ағылшындарға арналған Қасқырдың уағызы». Осылайша, түзетулер 1014 жылы жасалған болуы мүмкін. Бұл Этельредтің Нормандиядан Англияға оралған жылы еді. Сондай-ақ, бұл жыл ірі патшалық кеңес өткізілген жыл, онда Этельред және оның Витан жаңа заң кодексін жариялады. Осы оқиғаларды Вулфстанның қайта құрылған ағылшын Витанына арнап айтқан «Сермо Лупи» уағызымен байланыстыруға жеткілікті себеп бар. «Сермо Лупи» Этельредтің жер аударылуы туралы айтады, оны өкінішпен еске алады, бұл маңызды болып көрінеді.
Though Wulfstan's name is never directly attached to the Sermo Lupi, there is no question of Wulfstan's authorship. The text of the Sermo Lupi has survived in five manuscripts, a number of which associate the homily with Wulfstan's nom de plume, Lupus. The five manuscripts represent the text in three versions, one shorter and two longer. It is generally accepted that the shorter version is the original, and that one of the longer versions is a later authorial revision; that is, Wulfstan composed the homily, then later re worked and expanded it. These versions thus provide an opportunity to study the practices of an Old English writer as he revises his own work. The longer version, which Wulfstan probably revised himself, exists in a manuscript known to have been annotated and worked over by the archbishop; in fact, there are many corrections to the Sermo Lupi in this manuscript which were carried out by Wulfstan's own pen. The rubric, or title, for the Sermo Lupi in this manuscript reads: Sermo Lupi ad Anglos quando Dani maxime persecuti sunt eos, quod fuit anno millesimo XIIII ab incarnatione Domini nostri Iesu Cristi, 'The sermon of the Wolf to the English at the time when the Danes [Vikings] harried them, which was in the 1014th year from the birth of Jesus Christ.' Thus the date at which the revision was made was probably 1014. This was the year that Æthelred returned to England from Normandy and resumed his position as king of the English. It is also the year of a great royal council, at which Æthelred and his Witan published a new law code. There is good reason to associate these events with a special oral delivery of the Sermo Lupi by Wulfstan to the re constituted English Witan. It seems significant that the Sermo Lupi specifically mentions Æthelred's exile, recalling it with regret.
Негізгі тақырыптар
Осы әлемнің соңы жақындап келеді, күн сайын жамандық күшейе түседі. Шайтан ағылшын халқын жолдан тайдырды. Жерде зұлымдық пен әділетсіздік толып жатыр, ал ешкім оған ем іздемейді. Біз көптеген қиындықтарға тап болдық, бірақ оған лайықпыз. Тіпті, мүшрік елдерде де құдайларға құрбандық шалады, бірақ біз шіркеу мен оның қызметкерлерін құрмет пен байлықтан айырдық. Эдгар патша қайтыс болғаннан бері Англия заңдары күрт нашарлады. Паналық орындар бұзылды, жесірлер әділетсіз некеге мәжбүр етілді, көптеген адамдар кедейленіп, пайдаланылды және шетелге құлдыққа сатылды. Балалар ұрлық үшін құлдыққа түседі, азаматтар мен құлдардың құқықтары жойылды. Құдайдың заңдары мен үйретулері жек көріледі. Құдайдың қаһары бізді ұятқа қалдырды, егер Оның қорғанышын іздемесек, жағдай одан да нашарлай түседі. Ұлтты көптеген азабы басып, ешкімнің игілігі жоқ. Зорлық-зомбылық, ашаршылық, оба, жеккөрушілік және ұрлық кең етек жайды. Ауыр салықтар баршаға қиындық туғызады. Дауыл егістіктерді жоқ етеді. Туыстық байланыстардың маңызы жойылды. Біз өз құштарлықтарымызды заңға айналдырып, нағыз заңды елемейміз. Әркім көршісін сатуға және қорлауға тырысады. Лордты өз адамдары сатқындап кетеді. Ең үлкен қылмыс – қожайынды өлімге сату немесе оны жерден қуу. Екеуі де жақында осы жерде орын алды: король Эдуард өлтіріліп өртеліп, король Этельред өз патшалығынан қуылды. Көптеген күнәсіз адамдар қаза табады. Байлар діни орындарды күтіп ұстауға көбінесе немқұрайды. Адамдар әйелді бірлесіп сатып алып, иттіңдей зорлап, сосын жауларына қайта сатуы қорқынышты. Әкелер ұлдарын, ұлдар аналарын пайда табу үшін сатады. Көптеген адамдар жалған ант беріп, сөздерінен қайтады. Құл қожайынынан қашып, викинг болады, бұрынғы қожайынынан гөрі осылай көбірек құрметке ие болады. Біз жауларымызға ұятсыз түрде ақы төлеп, ағылшындар үнемі жеңіледі. Қарақшылар күшті болып келеді, олардың біреуі бізден он адамды қуып шығады, сондықтан біз күнәға батқанбыз. Біздің тағдырымыз – қайғы мен жалпы ұят, өйткені біз бізге зиян келтіргендерді құрметтейміз және бізді қорлағандарға ақы төлейміз. Ұлт жамандыққа ұшырады. Барлық түрдегі қылмыстар жасалуда. Адамдар қазір жамандыққа қарағанда жақсылықтан көбірек ұялады. Мақтандығынан ешкім күнәларына өкінуге асықпайды, бірақ кітаптар осыны бұйырады. Егер Құдайдың қаһарынан сақтану үшін өкінішпен ем іздесек, онда британдықтардың тағдырына ұшырамаспыз. Британдықтар да көптеген күнәларға ұшырады және олар зұлымдықты көргенде оған қарсы айқайламады. Мақтандығынан Құдайды ашуландырып, Ол шетелдіктерді (сол кездегі англосакстарды) осы аралға басып кіруге және оны олардан алуға мәжбүр етті. Сондықтан жамандықтан бас тартып, дұрыс жолға түсейік. Құдай мен патшаның заңдарын орындап, жасаған қателіктерімізді өтейік. Шомылдыру рәсімінде берген уәдемізге сай өмір сүрейік. Анттарымызды сақтап, бір-бірімізге адал болайық, соңғы сотты ойлап, мәңгілік оттың азабынан құтылайық; оның орнына көктегі мәңгілік сыйлықтарды жеңейік.
The world nears its end, and worsens every day as the time of Antichrist approaches. The Devil has led the English nation astray. Evil and injustice fill the land and none seeks a remedy. We have suffered much, yet we have deserved much. Even in heathen lands offerings are made to gods, but here we have stripped the Church and her servants of honour and of wealth. Since King Edgar's death, the laws of England have greatly deteriorated. Sanctuaries are violated, widows are forced to marry unjustly, and many are made poor and taken advantage of and sold into slavery abroad. Children are enslaved for stealing, and the rights of citizens and slaves are taken away. God's own laws and teachings are hated. We are disgraced through God's anger, and it will become worse for us unless we seek His protection. Much afflicts the nation, and no one prospers. Violence, hunger, pestilence, hate, and theft are rampant. Heavy taxation afflicts everyone. Storms ruin crops. The ties of kinship are no longer meaningful. We have made our own desires into law, and have ignored true law. Everyone seeks to betray and insult his neighbour. A lord is betrayed by his own men. The worst crime is to betray one's lord to death or to drive him from the land. Both have occurred here recently: King Edward was murdered and burned, and King Æthelred was driven from his own kingdom. Innocent people have been slaughtered too often. Rich men frequently neglect to upkeep religious houses. It is terrible to know that men often jointly purchase a woman, ravage her like dogs, and then sell her again to their enemies. Fathers sell their sons for profit, and sons their mothers. Too many perjure themselves and break oaths. A slave will flee his master to become Viking, and gains more honour thereby than his previous master keeps. We disgracefully pay off our enemies, and the English are continually defeated. Pirates are made strong, and one of them can drive away ten of our own, so afflicted are we with sin. Our lot is misery and public shame for we honour those who injure us and pay who humiliate us. The nation is corrupted through vice. Crimes of every sort are perpetrated. Men are more ashamed now of good deeds than of evil ones. On account of pride no one repents of their sins, though books tell us to. We must seek remedy through repentance if we are to protect ourselves from God's anger, lest we suffer the fate of the Britons. The Britons were also afflicted with too many sins, and did not call out against evil when they saw it. Through their pride they angered God and he made foreigners (then the Anglo Saxons) invade this island and take it from them. Thus let us turn to what is right and abandon wickedness. Let us follow God's laws and the king's, and atone for our wrongdoings. Let us behave as we promised we would at baptism. Let us keep oaths and be loyal to each other, and think about the Final Judgement and save ourselves from the torments of eternal fire; let us gain for ourselves instead the eternal rewards of Heaven.
Тарихи маңызы
Бұл уағызда Вулфстан бүкіл ағылшын халқына жүгініп, елдің ахуалы үшін оларды жауапты деп есептейді. Вулфстанның уағызының маңызды бөлігі – Англияның алғашқы англосаксон билеушілері (британиялықтарды елден қуғандар) мен қазір елге қиындық әкеліп отырған даниялықтар арасындағы байланыс. Гилдас бойынша, британдықтар Құдайға қарсы күнә жасағандықтан жеңіліске ұшыраған. Сондықтан Құдай олардың жеңілуіне рұхсат берді. Вулфстан тыңдаушыларын өткеннің қателіктерінен сабақ алып, британдықтардың тағдырына ортақ болмауға шақырады. "Құсқыр уағызы" – викингтердің шабуылдарын Құдайдың ашуымен байланыстырған көптеген уағыздардың бірі. Бұл мәтінді, физикалық оқиғалар мен табиғи процестерді трансценденттік күштермен салыстырып, талдаған ескі ағылшын уағыздарының бір бөлігі ретінде қарастырғанда, қазіргі заманғы оқырмандар ағылшын халқының психологиясында христиан теологиясының берік орнығанын байқай алады (мұндай теологияның көпшілігі бірнеше ғасыр бұрын белгісіз болған). Елеулі әсер ететін мұндай сөздер ағылшындарды өздерінің ең жаман жауы ретінде көрсетіп, викингтердің жаулауларына пассивті қатыстыруға әкелді, себебі олар өздерінің апаттарының себебі емес еді. Осылайша, даниялықтар елдің ішкі аймақтарына еніп, түрлі өңірлерде өздерінің қоныстарын құрды. Бұл уағыз "Этельредтің билігіндегі қиын жағдайдың құнды куәсі" деп есептеледі, өйткені ол 11 ғасырдың басында викингтердің шабуылдарының салдарына тоқталып, сол замандағы құжаттардың бірі болып табылады.
In the sermon, Wulfstan addresses the entire English nation and holds it accountable for the country's plight. A key element of Wulfstan's sermon was the connection he made between the initial Anglo Saxon rulers of England (who drove out the Britons from the country) and the Danes who were currently plaguing the country. According to Gildas, the Britons had been defeated because they had sinned against God. God had therefore allowed them to be vanquished. Wulfstan warns his listeners to learn from the past, and not share the fate of the Britons. The Sermon of the Wolf is one of many homilies that attribute the Viking raids to the anger of God. In understanding this text as part of Old English homilies that equated and analyzed physical events and natural processes with transcendental forces, modern audiences can observe Christian theology firmly manifesting itself in the psychology of the English population (a theology that most would have been unaware of only a few centuries earlier.) Inadvertently, such types of evocative speeches/texts presented the English as their own worst enemy, ultimately culminating in a passive response toward Viking conquests as they were not the source of their plagues. This attitude thus allowed the Danes to proceed further inland and form their own settlements in various regions. The sermon has been regarded as "an invaluable witness to the dismal state of affairs in Æthelred's reign", as it is one of the only contemporary documents which describes the effects of the Viking invasions in the beginning of the eleventh century.