Кіріспе
Рим патшасы Нуманың аңыз әйелі, кіші құдай Эгерия (Ἠγερία) – Римнің ерте тарихында құдайлық серігі және Римнің екінші патшасы Нума Помпилийге кеңес берген нимфа. Ол оған ежелгі рим дініне қатысты заңдар мен рәсімдерді үйреткен. Оның есімі әйел кеңесші немесе сауатты адамды білдіретін атау ретінде қолданылады.
Egeria (, Ἠγερία) was a nymph attributed a legendary role in the early history of Rome as a divine consort and counselor of Numa Pompilius, the second king of Rome, to whom she imparted laws and rituals pertaining to ancient Roman religion. Her name is used as an eponym for a female advisor or counselor.
Шығуы мен этимологиясы
Эгерия римдік мифтен бұрын пайда болған болуы мүмкін: ол Лациумдағы Ариция қасиетті орманның ежелгі жерінде, Диана Неморенсис ("Неми Дианасы") тоғайында болған болуы мүмкін. Арицияда Эгерияның еркек серігі Маньус Эгерий де болды. Эгерия есімінің мағынасы әртүрлі жорылған. Жорж Дюмезил бұл есімнің ē gerere ("көтеру, шығару") деген сөзден шыққандығын айтты, бұл оның бала туумен байланысты рөлін көрсетеді. Ол "қара терек" (грекше αἴγειρος, aigeiros) дегенді де білдіруі мүмкін. Оның пайғамбар және "қасиетті кітаптардың" авторы ретіндегі рөлі этрусктік Вегоясына ұқсас, оған "Libri Fulgurales" сияқты түрлі пайғамбарлық кітаптар жатқызылды, олар найзағай арқылы құдайлардың ықтималын түсіндіру үшін қолданылды.
Функция
Егерия рим діни жүйесінде нимфа немесе кіші құдай ретіндегі шығу тегі белгісіз; ол үнемі, бірақ толық анық емес, Диана сипатындағы басқа бір тұлғамен байланыстырылады; олардың культі Аричиядағы Неми және Римге жақын орналасқан қасиетті тоғайларда тойланғаны белгілі (төмендегі бөлімді қараңыз); екі құдай да таңғажайып, діни немесе емдік қасиеттері бар сумен байланысты (Римдегі тоғайдағы бұлақ Вестальдардың ғана пайдалануына арналған); олардың культі одан да түсініксіз мағынасы бар басқа еркек тұлғалармен, мысалы Вирбиус немесе Маниус Эгериймен байланысты, соңғысы, болжам бойынша, жас жігіт болған, бірақ кейіннен Дианаға сілтеме жасау арқылы Атис немесе Гипполит сияқты тұлғалармен теңестірілді (Frazer-ді қараңыз). Кейде "тау нимфасы" (Плутарх) деп сипатталған ол көбінесе су нимфасы саналады және оның культі грек құдайы Илития сияқты бала туумен де байланысты, бірақ ең бастысы, Егерия қасиетті тоғайларында су немесе сүт құйып, даналық пен болжам беру артықшылығына ие болды. Бұл қасиет оның Нума Помпилиймен (Римнің екінші аңыз патшасы, қаланың негізін қалаушы Ромулдан кейін билеген) қарым-қатынасы туралы әңгіме арқылы кеңінен танымал болды.
Нума Помпилиймен қарым-қатынасы
Мифологияға сәйкес, ол Римнің заңдары мен рәсімдерінің бастапқы негізін құруда патша Нума Помпилийге (лат. *numen* – «құдайдың білдірілген еркі») кеңес беріп, жол сілтеді. Нума Егерияның үйретімдерін өзімен бірге жерлеген «қасиетті кітаптарға» жазған. Шамамен 500 жыл өткен соң, бір кездейсоқ жағдай оларды қайтадан жарыққа әкелгенде, Сенат оларды халыққа жариялауға жарамайтын деп шешіп, жоюға бұйрық берді. Оларды лайықсыз деп тану себебі – Плутарх пайдаланған дереккөз, Валериус Антиас жазбаған, «саяси» мәні бар діни мәселе еді. Дионисий Галикарнасский олардың шын мәнінде Понтификаттар (Рим дінбасылары) тарапынан тығыз сақталғанын айтады. Ол сондай-ақ болашақты көру қабілетіне ие болған (мысалы, Нума үшін құдайлардың түсініксіз белгілерін түсіндірген, Фаунус белгісінің эпизоды сияқты). Тағы бір оқиғада ол Нумаға Юпитермен өткізген зиялылық тартыста көмектеседі, онда Нума найзағай мен дауылдан қорғайтын рәсімді алуға тырысты. Нума басқа құдайлармен де, мысалы Музалармен де байланыс жасады; сондықтан табиғи түрде, Эгерияның сәл «соңғы» кейпі кейінірек римдіктер тарапынан Каменалардың бірі ретінде қарастырылды – Рим Грекияның мәдени ықпалына түскен кезде грек Музаларымен теңестірілген құдайлар; сондықтан Дионисий Галикарнас Эгерияны Музалардың қатарына қосты. Оның Нумамен қарым-қатынасының дәл деңгейі әртүрлі сипатталған. Оған әдетте құрметті *coniūncta* («серік») деген атау беріледі; Плутарх Нума мен Эгерия арасындағы жақындық режимі туралы өте жасырын, және Нуманың өзі белгілі бір екіұштылықты сақтаған болуы мүмкін деп болжайды. Ювенал заманында бұл дәстүрге көбірек сынды көзбен қарастырылды. Ювенал оны Нуманың *amīca*сы (немесе «жақын досы») деп күмәнді түрде атады. Нума Помпилий б.з.б. 673 жылы қарттықтан қайтыс болды. Овидийдің «Метаморфозалары» бойынша, Нуманың өлімімен Егерия қайғыдан жылап, көзіне айналды ( *donec pietate dolentis / mota soror Phoebi gelidum de corpore fontem / fecit* ), дәстүрлі түрде Римдегі Порта Капенаның жанындағы көзбен сәйкестендірілді.
Қазіргі әдебиетте
Натаниел Лидің 1680 жылғы "Англияның қайта жаңғыру дәуірі" трагедиясындағы "Люций Юний Брут" шығармасында Эгерия Бруттың ұлы Титусқа көрініс түрінде пайда болады. Байронның "Чайлд Харольдтың саяхаты" поэмасының IV кантосында Эгерия екі рет есімдері аталады және оның үңгіріне сілтеме жасалады. Оскар Уайльдтың "Адалдық маңыздылығы" комедиясында канон Чейзбл Сесилияның тәлімгері Мисс Призманы "Эгерия" деп атайды. Жозеф Конрадтың 1911 жылғы "Батыс көздерімен" романында "зор көрегендікке" ие орыс әйелі, "батыр қашқын" атанған Петр Ивановичтің Эгериясы деп сипатталады. Ол, сонымен қатар, әйелдерге табыну культын уағыздаған және іске асырған, әсіресе де С хәнімнің рухани артықшылықтарына бағытталған кітаптар жазған. "Genshin Impact" бейне ойынында Эгерия, сондай-ақ "Көптеген сулардың иесі" деп белгілі, алғашқы Гидро Архоны және қазіргі Гидро Архоны Фокалостың ізашары болып табылады.