Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Харриет Бичер Стоудың 1852 жылғы романы, 19 ғасырдың ортасындағы туынды.
1852 novel by Harriet Beecher Stowe
the mid 19th century novel
«Том ағаның қорасы; немесе, төмендегілер арасындағы өмір» – американдық автор Харриет Бичер Стоудың құлдыққа қарсы романы. 1852 жылы екі томдық болып жарық көрген бұл роман АҚШ-та афроамерикандықтар мен құлдыққа қатысты көзқарасқа зор әсер етті және «Америка Азамат соғысының негізін қалауға көмектесті» делінеді. Коннектикут штатында туған, ағылшын тегінен шыққан Стоу діни Бичер отбасының мүшесі және белсенді аболиционист болған. Ол құлдықтың шын мәнін көрсету үшін, сонымен қатар христиандық махаббат құлдықты жеңе алатынын паш ету мақсатымен бұл сезімтал романды жазды. Роман Том ағаның тағдыры төңірегінде өрбиді, ол ұзақ жылдар бойы құлдықта азап шеккен қара нәсілді құл. АҚШ-та «Том ағаның қорасы» 19 ғасырдың ең көп сатылған романы және Библиядан кейінгі екінші ең көп сатылған кітабы болды. Ол 1850 жылдары құлдыққа қарсы күресті күшейтуге көмектескені үшін мақталады. Кітаптың ықпалы соншалықты зор болғандықтан, Азамат соғысының басында Авраам Линкольннің Стоумен кездесіп, «Міне, осы кішкентай ханым осы үлкен соғысты бастады» деген сөздері айтқандығы туралы сенімсіз әңгіме пайда болды. Кітап және оның негізінде жазылған пьесалар қара нәсілділер туралы көптеген жағымсыз стереотиптерді, соның ішінде «Том аға» кейіпкерін танымал етті. Бұл термин ең жолы болмайтын мойынсұнушылықпен байланыстырылды. Кейінірек «Том ағаның қорасы» кітабының құлдыққа қарсы күрестегі маңызды құрал ретіндегі тарихи әсері белгілі бір дәрежеде көлеңкеге түсті. Дегенмен, роман наразылық әдебиетіндегі «батыл туынды» болып саналады, ал Уптон Синклердің «Джунгли» және Рейчел Карсонның «Көктемнің үнсіздігі» сияқты кейінгі кітаптар оған үлкен қарызды.
Uncle Tom's Cabin; or, Life Among the Lowly is an anti slavery novel by American author Harriet Beecher Stowe. Published in two volumes in 1852, the novel had a profound effect on attitudes toward African Americans and slavery in the U. S., and is said to have "helped lay the groundwork for the [American] Civil War". Stowe, a Connecticut born woman of English descent, was part of the religious Beecher family and an active abolitionist. She wrote the sentimental novel to depict the reality of slavery while also asserting that Christian love could overcome slavery. The novel focuses on the character of Uncle Tom, a long suffering black slave around whom the stories of the other characters revolve. In the United States, Uncle Tom's Cabin was the best selling novel and the second best selling book of the 19th century, following the Bible. It is credited with helping fuel the abolitionist cause in the 1850s. The influence attributed to the book was so great that a likely apocryphal story arose of Abraham Lincoln meeting Stowe at the start of the Civil War and declaring, "So this is the little lady who started this great war." The book and the plays it inspired helped popularize a number of negative stereotypes about black people, including that of the namesake character "Uncle Tom". The term came to be associated with an excessively subservient person. These later associations with Uncle Tom's Cabin have, to an extent, overshadowed the historical effects of the book as a "vital antislavery tool". Nonetheless, the novel remains a "landmark" in protest literature, with later books such as The Jungle by Upton Sinclair and Silent Spring by Rachel Carson owing a large debt to it.
Жарияланым
"Том ағаның қорасы" алғаш рет 1851 жылдың 5 маусымынан бастап, "Ұлттық дәуір" журналында 40 апталық серия ретінде жарияланды. Бастапқыда бұл бірнеше аптаға ғана созылатын қысқа әңгіме ретінде жоспарланған еді. Алайда, Стоу осы әңгіменің көлемін едәуір кеңейтті, соның салдарынан ол бірден үлкен танымалдылыққа ие болды. Ол бір нөмірін өткізіп алғанда, тіпті редакцияға наразылық хаттары түсті. Соңғы бөлімі 1852 жылдың 1 сәуірінде "Эра" журналында жарық көрді. Стоу әңгіменің авторлық құқығын Мейн округінің АҚШ округтік сотында тіркеуге қол жеткізді. Ол 1879 жылы авторлық құқығын жаңартты, ал туынды 1893 жылдың 12 мамырында жалпыға қолжетімді болды. Әңгіме әлі де сериялық түрінде жарық көріп жатқанда, баспагер Джон П. Джуетт Стоумен "Том ағаның қорасы" повесін кітапқа айналдыру туралы келісім жасасты. Джуетт кітаптың сәтті болатынына сенімді болғандықтан, сол заман үшін ерекше шешім ретінде, алғашқы басылым үшін Хамматт Биллингстің алты толық беттік иллюстрациясын жасауға тапсырыс берді. 1852 жылдың 20 наурызында кітап түрінде жарық көрген романның сол күні 3000 данасы сатылды, ал жақын арада толық тиражы сатылып кетті. Жарияланғаннан кейінгі алғашқы жыл ішінде АҚШ-та кітаптың 300 000 данасы сатылды. Сегіз баспа машинасы үздіріссіз жұмыс істесе де, сұранысқа жете алмай қиналды. 1853 жылдың ортасына қарай кітапқа деген қызығушылық күрт төмендеді, ал Джуетт 1857 жылғы экономикалық дағдарыс кезінде бизнесінен шықты. 1860 жылдың маусым айында "Том ағаның қорасы" кітабын шығару құқығы Бостондық "Тикнор және Филдс" фирмасына өтті, ол 1862 жылдың қараша айында кітапты қайта басылымға шығарды. Содан кейін сұраныс қайтадан арта бастады. "Хоутон Миффлин" компаниясы 1878 жылы Тикнордан құқықтарды сатып алды. 1879 жылы "Том ағаның қорасы" романының жаңа басылымы жарық көрді, ол романды "америкалық классикасы" ретінде таныстырды. Аудармашы Лин Шу 1901 жылы осы романның алғашқы қытай тіліне аудармасын жариялады, бұл сол тілдегі алғашқы американдық роман болды.
Uncle Tom's Cabin first appeared as a 40 week serial in The National Era, an abolitionist periodical, starting with the June 5, 1851, issue. It was originally intended as a shorter narrative that would run for only a few weeks. Stowe expanded the story significantly, however, and it was instantly popular, such that protests were sent to the Era office when she missed an issue. The final installment was released in the April 1, 1852, issue of Era. Stowe arranged for the story's copyright to be registered with the United States District Court for the District of Maine. She renewed her copyright in 1879 and the work entered the public domain on May 12, 1893. While the story was still being serialized, the publisher John P. Jewett contracted with Stowe to turn Uncle Tom's Cabin into a book. Convinced the book would be popular, Jewett made the unusual decision (for the time) to have six full page illustrations by Hammatt Billings engraved for the first printing. Published in book form on March 20, 1852, the novel sold 3,000 copies on that day alone, and soon sold out its complete print run. In the first year after it was published, 300,000 copies of the book were sold in the United States. Eight printing presses, running incessantly, could barely keep up with the demand. By mid 1853, sales of the book dramatically decreased and Jewett went out of business during the Panic of 1857. In June 1860, the right to publish Uncle Tom's Cabin passed to the Boston firm Ticknor and Fields, which put the book back in print in November 1862. After that demand began to yet again increase. Houghton Mifflin Company acquired the rights from Ticknor in 1878. In 1879, a new edition of Uncle Tom's Cabin was released, repackaging the novel as an "American classic". Translator Lin Shu published the first Chinese translation in 1901, which was also the first American novel translated into that language.
Элиза ұлымен бірге қашып кетеді; Том "өзеннің түбінде" сатылады
Кітап Кентуккидегі Артур Шелби есімді шаруаның қарыздарға батып, фермасын жоғалту қаупімен басталады. Ол әйелі Эмили Шелбимен бірге құлдарын жақсы көреді деп сенсе де, Шелби қажетті ақшаны табу үшін екеуін – әйелі мен балалары бар орта жастағы Том аға мен Эмили Шелбидің қызметшісінің ұлы Гарриді – қатыгез құл саудагері Хейлиге сатуға шешім қабылдайды. Эмили Шелби бұл ойға қарсы, себебі ол қызметшісіне баласын ешқашан сатпаймын деп уәде берген; Эмилидің ұлы Джордж Шелби Томның кетуіне қатты ренжіді, өйткені ол оны досы және ұстазы ретінде қарайды. Елиза мистер және миссис Шелбидің Том мен Гарриді сату жоспарларын талқылап жатқанын естіп, ұлымен бірге қашып кетуге бел буады. Роман Елизаның мұндай шешімге жалғыз тірі баласын жоғалтудан қорқып келгенін айтады (оның бұрын екі баласынан айырылған). Сол түні Елиза қожайынына кешірім сұрап хат қалдырып, жолға шығады. Кейін ол Огайо өзенінің мұзы арқылы қауіпті сапар жасап, қуғыншылардан қашып құтылады. Том сатылғаннан кейін, Хейли мырза оны Миссисипи өзеніндегі кемеге апарып, сол арқылы құл сатуға жіберуге ниеттенді. Кемеде Том Евамен, мейірімді ақ қызбен танысады. Олар тез арада дос болады. Ева өзенге құлайды, ал Том оның өмірін сақтап қалу үшін өзенге секіріп түседі. Томға алғыс айтып, Еваның әкесі Августин Сент-Клэр оны Хейлиден сатып алып, отбасымен бірге Нью-Орлеандағы үйлеріне алып кетеді. Том мен Ева екеуінің де терең христиандық сенімі ортақ болғандықтан, бір-бірімен жақын қарым-қатынас орната бастайды.
The book opens with a Kentucky farmer named Arthur Shelby facing the loss of his farm because of debts. Even though he and his wife Emily Shelby believe that they have a benevolent relationship with their slaves, Shelby decides to raise the needed funds by selling two of them—Uncle Tom, a middle aged man with a wife and children, and Harry, the son of Emily Shelby's maid Eliza—to Mr. Haley, a coarse slave trader. Emily Shelby is averse to this idea because she had promised her maid that her child would never be sold; Emily's son, George Shelby, hates to see Tom go because he sees the man as his friend and mentor. When Eliza overhears Mr. and Mrs. Shelby discussing plans to sell Tom and Harry, Eliza determines to run away with her son. The novel states that Eliza made this decision because she fears losing her only surviving child (she had already miscarried two children). Eliza departs that night, leaving a note of apology to her mistress. She later makes a dangerous crossing over the ice of the Ohio River to escape her pursuers. As Tom is sold, Mr. Haley takes him to a riverboat on the Mississippi River and from there Tom is to be transported to a slave market. While on board, Tom meets Eva, an angelic little white girl. They quickly become friends. Eva falls into the river and Tom dives into the river to save her life. Being grateful to Tom, Eva's father Augustine St. Clare buys him from Haley and takes him with the family to their home in New Orleans. Tom and Eva begin to relate to one another because of the deep Christian faith they both share.
Элизаның отбасы аңшылық; Том өмір Сент-Клэр
Елиза қашып бара жатқанда, ол бұрын қашқан күйеуі Джордж Харриспен кездеседі. Олар Канадаға жетуге тырысады, бірақ оларды мистер Хейли жалдаған құл аулаушы Том Локер іздейді. Ақырында Локер мен оның адамдары Елиза мен оның отбасын қоршап алады, соның салдарынан Джордж оны жанынан жарақаттайды. Локердің өліміне қатысты алаңдап, Элиза Джорджды құл аулаушыны жақын жердегі квакерлер елді мекеніне медициналық көмекке апаруға көндіреді. Нью-Орлеанға оралған соң Сент-Клэр солтүстік туысы Офелиямен құлдық мәселесін талқылайды. Офелия құлдыққа қарсы болғанымен, қара нәсілділерге деген көзқарасы бұрыс. Бірақ Сент-Клэр өзі құл иесі болғанына қарамастан, ешкімге де шайқасқан емес деп санайды. Офелияға қара нәсілділерге деген дұрыс емес пікірлерін көрсету үшін Сент-Клэр жас қара нәсілді құл Топсиді сатып алады және Офелиядан оны тәрбиелеуін сұрайды. Том Сент-Кларстерде екі жыл тұрғаннан кейін, Ева ауыр сырқатқа шалдығады. Өлер алдында ол жұмақты көргендей болады және осы көрінісін айналасындағылармен бөліседі. Оның өлімі мен көрісінен кейін, басқа кейіпкерлер өз өмірін өзгертуге бел буады: Офелия қара нәсілділерге деген жеке көзқарасынан бас тартатынын уәделейді, Топси өзін жақсартуға тырысатынын айтады, ал Сент-Клэр Томды босатуға сөз береді.
During Eliza's escape, she meets up with her husband George Harris, who had run away previously. They decide to attempt to reach Canada, but are tracked by Tom Loker, a slave hunter hired by Mr. Haley. Eventually Loker and his men trap Eliza and her family, causing George to shoot him in the side. Worried that Loker may die, Eliza convinces George to bring the slave hunter to a nearby Quaker settlement for medical treatment. Back in New Orleans, St. Clare debates slavery with his Northern cousin Ophelia who, while opposing slavery, is prejudiced against black people. St. Clare, however, believes he is not biased, even though he is a slave owner. In an attempt to show Ophelia that her prejudiced views against black people are wrong, St. Clare purchases Topsy, a young black slave, and asks Ophelia to educate her. After Tom has lived with the St. Clares for two years, Eva grows very ill. Before she dies she experiences a vision of heaven, which she shares with the people around her. As a result of her death and vision, the other characters resolve to change their lives, Ophelia promising to throw off her personal prejudices against blacks, Topsy saying she will better herself, and St. Clare pledging to free Tom.
Том Саймон Легриге сатылды
Сент-Клэр өзінің уәдесін орындамас бұрын, ол тавернадан тыс жерде пышақпен қаза табады. Оның әйелі күйеуінің антынан бас тартып, Томды аукционға салады. Том басқа құлдармен бірге Луизиананың ауылдық жерлеріне, соның ішінде Симон Легри жыныстық құл ретінде пайдалану үшін сатып алған Эммелинге әкелінеді. Легори Томды жек көруді бастайды, өйткені Том Легоридің құлын қамшымен дүрелеуден бас тартқан. Легри Томды қатты ұрып-соғып, жаңа құлының Құдайға деген сенімін талқандауға бел буады. Легридің қатыгездігіне қарамастан, Том Киелі кітапты оқудан бас тартпайды және басқа құлдарды қолынан келгенше жұбатады. Плантацияда Том Кэссимен танысады, Легори оны жыныстық құл ретінде қолданған. Кэсси өзінің оқиғасын Томға айтады. Ол бұрын ұлы мен қызы сатылып кеткен кезде олардан бөлініп кеткен болатын. Ол тағы да жүкті болып, бірақ баласын өлтірді, өйткені ол одан басқа баласының ажыратылуына төзбеді. Квакерлер сауықтырғаннан кейін өзгерген Том Локер тарихқа оралады. Ол Джордж, Элиза және Гарриге Эри көлінен Канадаға кіруге және еркін болуға көмектесті. Луизианада Том ағамыз үмітсіздігіне бой алдырады, өйткені оның Құдайға деген сенімі плантацияның қиындықтарымен сыналады. Ол екі рет аян алады, біріншісі Исаға, екіншісі Хауаға қатысты. Ол Кэссиді қашып кетуге шақырады, ол да қашып кетеді, өзімен бірге Эммелинді алады. Том Легриге Кэсси мен Эммелиннің қайда кеткенін айтудан бас тартқанда, Легри өзінің бақылаушыларына Томды өлтіруді бұйырады. Том өлім аузында жатқанда, өзін қатты ұрып-соққан бақылаушыларды кешіреді. Олар өлтірген адамның мінез-құлқына қарап, екі адам да мәсіхші болады. Джордж Шелби, Артур Шелбидің ұлы, Томның бостандығын сатып алу үшін келеді, бірақ олар кездескеннен кейін көп ұзамай Том қайтыс болады.
Before St. Clare can follow through on his pledge, he dies after being stabbed outside a tavern. His wife reneges on her late husband's vow and sells Tom at auction to a vicious plantation owner named Simon Legree. Tom is taken to rural Louisiana with other new slaves including Emmeline, whom Simon Legree has purchased to use as a sex slave. Legree begins to hate Tom when Tom refuses Legree's order to whip his fellow slave. Legree beats Tom viciously and resolves to crush his new slave's faith in God. Despite Legree's cruelty, Tom refuses to stop reading his Bible and comforting the other slaves as best he can. While at the plantation, Tom meets Cassy, another slave whom Legree used as a sex slave. Cassy tells her story to Tom. She was previously separated from her son and daughter when they were sold. She became pregnant again but killed the child because she could not tolerate having another child separated from her. Tom Loker, changed after being healed by the Quakers, returns to the story. He has helped George, Eliza, and Harry enter Canada from Lake Erie and become free. In Louisiana, Uncle Tom almost succumbs to hopelessness as his faith in God is tested by the hardships of the plantation. He has two visions, one of Jesus and one of Eva, which renew his resolve to remain a faithful Christian, even unto death. He encourages Cassy to escape, which she does, taking Emmeline with her. When Tom refuses to tell Legree where Cassy and Emmeline have gone, Legree orders his overseers to kill Tom. As Tom is dying, he forgives the overseers who savagely beat him. Humbled by the character of the man they have killed, both men become Christians. George Shelby, Arthur Shelby's son, arrives to buy Tom's freedom, but Tom dies shortly after they meet.
Соңғы бөлім
Бостандыққа бағыт алған қайықта Касси мен Эммелин Джордж Харристің әпкесі Мадам де Тукпен кездесіп, оны Канадаға бірге алып кетеді. Мадам де Тук пен Джордж Харрис бала кезінде айырылысып кеткен еді. Касси Елизаның бала шағында сатылған, ұзақ уақыттан бері жоғалған қызы екенін жасайды. Енді олардың отбасы қайта біріккен соң, Францияға, содан кейін бұрынғы американдық құлдар үшін құрылған Африка мемлекеті – Либерияға сапар шегеді. Джордж Шелби Кентуккидегі шаруашылығына оралады, онда әкесі қайтыс болғаннан кейін барлық құлдарын азат етеді. Джордж Шелби оларды Томның құрбандығын әрқашан оның үйіне қарағанда еске алуға шақырады. Ол Том ағадай ізгі христиандық өмір сүруді қаулы етеді.
On their boat ride to freedom, Cassy and Emmeline meet George Harris' sister Madame de Thoux and accompany her to Canada. Madame de Thoux and George Harris were separated in their childhood. Cassy discovers that Eliza is her long lost daughter who was sold as a child. Now that their family is together again, they travel to France and eventually Liberia, the African nation created for former American slaves. George Shelby returns to the Kentucky farm, where after his father's death, he frees all his slaves. George Shelby urges them to remember Tom's sacrifice every time they look at his cabin. He decides to lead a pious Christian life just as Uncle Tom did.
Негізгі кейіпкерлер
Том аға, басты кейіпкер, бастапқыда асыл, ұзақ уақыт бойы азап шеккен христиан құлы ретінде танылды. Соңғы жылдары оның есімі ақтарға сатқандық жасады деп айыпталған афроамерикандықтарға қатысты айтылатын сөз болып кетті. Стоу Томды "асыл батыр" және мақтауға лайық адам деп есептеді. Кітап бойында Том өзін пайдалануға рұқсат бермей, өз нанымы үшін тұрып, достары мен отбасы мүшелеріне сатқындық жасаудан бас тартады. Элиза – миссис Шелбидің құлдыққа түскен жеке қызметшісі, ол бес жасар ұлы Гарримен бірге солтүстікке қашып кетеді, одан кейін Гарри мистер Хейлиге сатылып кетеді. Оның күйеуі Джордж ақырында Элиза мен Гарриді Огайода табады және олармен бірге Канадаға, содан кейін Францияға, ал соңында Либерияға көшіп кетеді. Элиза кейіпкерінің шығуына себепкер болған оқиғаны Джон Рэнкин Синциннатидегі Лэйн теологиялық семинариясында Стоудың күйеуі Кальвинге айтқан. Рэнкиннің сөзіне сүйенсек, 1838 жылдың ақпан айында жас құл әйел Елиза Харрис мұздай қатып қалған Огайо өзенінен баласын құшақтап, Рипли қаласына қашып өтеді және солтүстікке қарай сапар шегу барысында оның үйінде тоқтайды. Эвангелина "Ева" Сент-Клэр – Августин Сент-Клэрдің қызы. Ева оқиғаға Том ағаның сатылуы үшін Нью-Орлеанға бағытталған кемемен келе жатқанда араласады және ол бес немесе алты жасар қызды суға батпай құтқарады. Ева әкесінен Томды сатып алуын өтінеді, содан кейін ол Сент-Клэр үйінің бас керуеншісі болады. Ол уақытының көп бөлігін періштедей Евамен өткізеді. Ева махаббат пен кешірім туралы жиі айтады, тіпті қатал құл қыз Топсиді де махаббатқа лайық екеніне көндіреді. Ол тіпті Офелия тәтесінің де жүрегіне жол табады. Бірақ, ақырында Ева ауыр науқасқа шалдығады. Өлер алдында ол құлдардың әрқайсысына шашынан бір тоқтап береді, оларға көкте бір-бірін көру үшін христиан болу керектігін айтады. Өлім төсегінде ол әкесінен Томды босатуға уәде алды, бірақ жағдайларға байланысты бұл уәде орындалмайды. Саймон Легри – қатыгез құл иесі, туған жері солтүстік, оның есімі ашкөздік пен қатыгездікпен байланысты. Ол романның басты қарсы кейіпкері саналады. Оның мақсаты Томды әлсіретіп, діни сенімінен айыру; ол ақырында Томды оның Құдайға деген берік нанымы үшін ашуланып, өлімге дейін ұрып-сабауға бұйырады. Романнан оның жас кезінде ауырған анасын теңізде өмір сүру үшін тастап кеткенін және оның өлім төсегіндегі хатын соңғы рет көруге бармағанын білуге болады. Ол өзін жек көретін Кассиді жыныстық тұрғыдан пайдаланады, содан кейін Эммелинге көз тігуге тырысады. Легринің нақты адамдардың прототипі болғандығы белгісіз. 1800 жылдардың соңында Стоу Луизиана штатының Александрия қаласының солтүстігіндегі Қызыл өзенге қоныс аударған Мередит Калхун есімді бай мақта және қант плантациясының иесін ойластырғаны туралы хабарлар тарады. Қасиетті Джозиа Хенсон, Том аға кейіпкеріне шабыттанған адам, Легри Брайс Литоннан үлгі алғанын айтты, "ол менің қолымды сындырып, өмір бойы мүгедек қылды".
Uncle Tom, the title character, was initially seen as a noble, long suffering Christian slave. In more recent years, his name has become an epithet directed towards African Americans who are accused of selling out to whites. Stowe intended Tom to be a "noble hero" and a praiseworthy person. Throughout the book, far from allowing himself to be exploited, Tom stands up for his beliefs and refuses to betray friends and family. Eliza is an enslaved personal maid to Mrs. Shelby, who escapes to the North with her five year old son Harry after he is sold to Mr. Haley. Her husband, George, eventually finds Eliza and Harry in Ohio and emigrates with them to Canada, then France, and finally Liberia. The character Eliza was inspired by an account given at Lane Theological Seminary in Cincinnati by John Rankin to Stowe's husband Calvin, a professor at the school. According to Rankin, in February 1838, a young slave woman, Eliza Harris, had escaped across the frozen Ohio River to the town of Ripley with her child in her arms and stayed at his house on her way farther north. Evangeline "Eva" St. Clare is the daughter of Augustine St. Clare. Eva enters the narrative when Uncle Tom is traveling via steamship to New Orleans to be sold, and he rescues the five or six year old girl from drowning. Eva begs her father to buy Tom, and he becomes the head coachman at the St. Clare house. He spends most of his time with the angelic Eva. Eva often talks about love and forgiveness, convincing the dour slave girl Topsy that she deserves love. She even touches the heart of her Aunt Ophelia. Eventually Eva falls terminally ill. Before dying, she gives a lock of her hair to each of the slaves, telling them that they must become Christians so that they may see each other in Heaven. On her deathbed, she convinces her father to free Tom, but because of circumstances the promise never materializes. Simon Legree is a cruel slave owner—a Northerner by birth—whose name has become synonymous with greed and cruelty. He is arguably the novel's main antagonist. His goal is to demoralize Tom and break him of his religious faith; he eventually orders Tom whipped to death out of frustration for his slave's unbreakable belief in God. The novel reveals that, as a young man, he had abandoned his sickly mother for a life at sea and ignored her letter to see her one last time at her deathbed. He sexually exploits Cassy, who despises him, and later sets his designs on Emmeline. It is unclear if Legree is based on any actual individuals. Reports surfaced in the late 1800s that Stowe had in mind a wealthy cotton and sugar plantation owner named Meredith Calhoun, who settled on the Red River north of Alexandria, Louisiana. Rev. Josiah Henson, inspiration for the character of Uncle Tom, said that Legree was modeled after Bryce Lytton, "who broke my arm and maimed me for life."
Негізгі тақырыптар
"Том ағаның қабағы" кітабының басты тақырыбы – құлдықтың зұлымдығы мен арамдылығы. Стоу мәтінінде аналық сезімнің құдіреті мен христиандық махаббат сияқты қосымша тақырыптарды ұсынып, олардың құлдықтың қасіреттерімен байланысын ерекше атап көрсетеді. Стоу кейде оқиғаның тонын өзгертіп, құлдықтың құлқы табиғаты туралы нәрселерді айтуға мүмкіндік береді (мысалы, Томды оңтүстікке апаратын кемедегі бір әйел: "Менің ойымша, құлдықтың ең қорқынышты жағы – сезімдер мен құштарлықтарды жоққа шығаруы, мысалы, отбасыларды айыруы"). Стоудың құлдықтың жамандығын көрсетуінің бір жолы – "Том ағаның қабағы" сезімтал романның көрнекті үлгісі деп есептеледі. Мұндай жазудың күші замандас оқырмандардың реакциясынан көрінеді. Стоудың досы Георгиана Мэй авторға хат жазып: "Кеше түні сағат бірден кейін "Том ағаның қабағын" оқып бітірдім. Оны өліп бара жатқан баланы тастағандай тастай алмадым", – деген. Тағы бір оқырман кітапқа тәуелді болып, қызына Ева есімін қоюды ойластырған. Кішкентай Еваның өлімі сол кезде көп адамды тебіренткен, себебі 1852 жылы Бостон қаласында ғана 300 қызға осы есім берілген. Оқырман тарапынан осындай жағымды реакцияға қарамастан, ондаған жылдар бойы әдеби сыншылар "Том ағаның қабағы" және басқа сезімтал романдардың стилін жоққа шығарды, себебі олар әйелдер жазған және бір сыншы айтқандай, "әйелдердің аспаптық сезімдеріне" ерекше мән берген. Тағы бір сыншы роман құлдық туралы болмағанда, "оның орнына тағы бір сезімтал роман ғана болар еді" десе, енді бірі кітапты "негізінен еліктеушілік жұмыс" деп сипаттады. Джордж Ф. Уичер "Америка Құрама Штаттарының әдеби тарихында" "Том ағаның қабағын" "бастауыш мектептік көркем әдебиет" деп атап, оның "көлемді мелодрама, юмор және қайғымен" толы екенін айтты. 1985 жылы Джейн Томпкинс "Сезімтал күш: Том ағаның қабағы және әдеби тарих саясаты" атты жұмысында кітапты қорғап, өзгеше көзқарас білдірді. Томпкинс көптеген сыншылар жоққа шығарған стильді жоғары бағалап, сезімтал романдар әйелдердің эмоцияларының әлемді жақсы жаққа өзгертуге қабілетті екенін көрсеткенін жазды. Ол сондай-ақ 19 ғасырдың танымал отандық романдары, соның ішінде "Том ағаның қабағы", "интеллектуалдық күрделілігі, амбициясы және шеберлігімен" ерекшеленетінін айтты. "Том ағаның қабағы" Хоторн мен Мелвилл сияқты белгілі сыншылардың сыннан гөрі "американдық қоғамды әлдеқайда терең сынап көрсеткен" екенін де атап өтті.
Uncle Tom's Cabin is dominated by a single theme: the evil and immorality of slavery. While Stowe weaves other subthemes throughout her text, such as the moral authority of motherhood and the power of Christian love, she emphasizes the connections between these and the horrors of slavery. Stowe sometimes changed the story's voice so she could give a "homily" on the destructive nature of slavery (such as when a white woman on the steamboat carrying Tom further south states, "The most dreadful part of slavery, to my mind, is its outrages of feelings and affections—the separating of families, for example."). One way Stowe showed the evil of slavery Uncle Tom's Cabin has been called a "representative" example of a sentimental novel. The power in this type of writing can be seen in the reaction of contemporary readers. Georgiana May, a friend of Stowe's, wrote a letter to the author, saying: "I was up last night long after one o'clock, reading and finishing Uncle Tom's Cabin. I could not leave it any more than I could have left a dying child." Another reader is described as obsessing on the book at all hours and having considered renaming her daughter Eva. Evidently the death of Little Eva affected a lot of people at that time, because in 1852, 300 baby girls in Boston alone were given that name. Despite this positive reaction from readers, for decades literary critics dismissed the style found in Uncle Tom's Cabin and other sentimental novels because these books were written by women and so prominently featured what one critic called "women's sloppy emotions". Another literary critic said that had the novel not been about slavery, "it would be just another sentimental novel", and another described the book as "primarily a derivative piece of hack work". In The Literary History of the United States, George F. Whicher called Uncle Tom's Cabin "Sunday school fiction", full of "broadly conceived melodrama, humor, and pathos". In 1985 Jane Tompkins expressed a different view with her famous defense of the book in "Sentimental Power: Uncle Tom's Cabin and the Politics of Literary History." Tompkins praised the style so many other critics had dismissed, writing that sentimental novels showed how women's emotions had the power to change the world for the better. She also said that the popular domestic novels of the 19th century, including Uncle Tom's Cabin, were remarkable for their "intellectual complexity, ambition, and resourcefulness"; and that Uncle Tom's Cabin offers a "critique of American society far more devastating than any delivered by better known critics such as Hawthorne and Melville."
Романға реакциялар
"Том ағаның үйі" романы тарихтағы санаулы ғана романдарга тең келген зор әсер еткен. Жарияланғаннан кейін, "Том ағаның үйі" романы құлдықты қорғаушылардың күшті наразылығын тудырды (олар романдағы идеяларга қарсылық ретінде бірнеше кітап жазды), ал жоюшылар бұл кітапты жоғары бағалады. Роман наразылық әдебиетінің маңызды "белесі" деп есептеледі.
Uncle Tom's Cabin has exerted an influence equaled by few other novels in history. Upon publication, Uncle Tom's Cabin ignited a firestorm of protest from defenders of slavery (who created a number of books in response to the novel) while the book elicited praise from abolitionists. The novel is considered an influential "landmark" of protest literature.
Қазіргі кездегі реакция АҚШ-та және әлемде
"Том ағаның қабағы" 19 ғасырдағы әлемге "өлшеусіз" әсер етті және көптеген американдықтардың қиялын баурап алды. Романның әсерін көрсететін, шындығына күмәнді оқиғада, 1862 жылы Авраам Линкольн Стоумен кездескенде: "Со, осылайша, осы кішкентай ханым осы үлкен соғысты бастады" деген екен. Тарихшылар Линкольн осы сөзді айтқан-айтпағаны туралы келісімге келмеген, ал Стоу Линкольнмен кездескеннен кейін бірнеше сағат өткен соң күйеуіне жазған хатында бұл туралы ештеңе айтпаған. Көптеген жазушылар романның құлдыққа және қашқан құлдар заңына қарсы Солтүстіктің ашуын оятқанын және құлдықты жою қозғалысын күшейткенін айтады. Одақтың генералы және саясаткері Джеймс Бэрд Уивер кітаптың оны құлдықты жою қозғалысына белсенді қатысуға ынталандырғанын мәлімдеді. Фредерик Дуглас "романның әлеуметтік пайдалылығына да, Стоудың гуманистік көзқарастарына да сенімді болды" және кітаптың жарық көрген кезде газетінде оны белсенді түрде насихаттады. Дуглас "Том ағаның қабағын" "керемет тереңдігі мен күші бар туынды" деп атаса да, романға қатысты сын пікірлерін жариялады, олардың ең танымал авторы Мартин Делани болды. Делани бірқатар хаттарында Стоуды "өз романын жазу үшін қара жазушылардың еңбегін пайдаланғаны үшін (және осы арқылы пайда тапқаны үшін)" айыптады және оның "Африкаға қара халықты қоныстандыруды қолдауына" қарсы шықты. Американың Оңтүстігіндегі ақ адамдар романның жарық көргеніне ашуланды, ал кітап құлдықты қолдаушылар тарапынан да қатты сынға ұшырады. Осы сынға жауап ретінде 1853 жылы Стоу "Том ағаның қабағына кілт" атты кітабын шығарды, онда романның құлдықты бейнелеуінің шындығын дәлелдеуге тырысты. Кітапта Стоу "Том ағаның қабағындағы" негізгі кейіпкерлерді талқылап, оларға "нағыз өмірдегі аналогтарын" келтіреді, сонымен қатар романнан да күштірек "Оңтүстіктегі құлдыққа қарсы шабуыл жасайды". "Том ағаның қабағына кілт" романы сияқты, бұл кітап та бестселлер болды, бірақ Стоу "Том ағаның қабағына кілт" бұрын кеңескен көздерін құжаттайды деп мәлімдегенмен, ол келтірілген көптеген еңбектерді тек романы жарық көргеннен кейін оқыды. "Том ағаның қабағы" Ұлыбританияда да үлкен қызығушылық тудырды. Алғашқы лондондық басылымы 1852 жылдың мамыр айында жарық көрді және 200 000 дана сатылды. Эдвард Ротштейн Болдуиннің мәселені дұрыс түсінбегенін және романның мақсаты "құлдықты саяси мәселе ретінде емес, жеке адамдық мәселе ретінде қарастыру және, ақырында, христиан дінінің өзіне қарсы күрес" болғанын айтты. Романды бірнеше әдеби сыншылар "жалғыз сезімтал роман" деп есептеді; сыншы Джордж Уичер өзінің Америка Құрама Штаттарының әдеби тарихында "Мэри Стоу немесе оның еңбегіне жатқызуға болатын ештеңе романның орасан зор танымалдығын түсіндіре алмайды; оның жексенбілік мектептегі көркем әдебиетті жеткізуші ретіндегі мүмкіндіктері ерекше емес еді. Ол көбінесе кең ауқымды мелодрама, юмор және қайғыны жақсы білетін, және осы танымал сезімдерді кітабында біріктірді" деді. Дегенмен, басқа сыншылар романды жоғары бағалады. Эдмунд Уилсон "Ересек шақта "Том ағаның қабағына" бет бұру таңқаларлық тәжірибе болуы мүмкін. Бұл күдік тудырмайтыннан гөрі әлдеқайда әсерлі туынды" деді. Джейн Томпкинс романның американ әдебиетінің классикасы екенін және көптеген әдеби сыншылар кітапты оның заманында тым танымал болғандықтан жоққа шығарады деп ойлайды.
Uncle Tom's Cabin had an "incalculable" impact on the 19th century world and captured the imagination of many Americans. In a likely apocryphal story that alludes to the novel's impact, when Abraham Lincoln met Stowe in 1862 he supposedly commented, "So this is the little lady who started this great war." Historians are undecided if Lincoln actually said this line, and in a letter that Stowe wrote to her husband a few hours after meeting with Lincoln no mention of this comment was made. Many writers have also credited the novel with focusing Northern anger at the injustices of slavery and the Fugitive Slave Law and helping to fuel the abolitionist movement. Union general and politician James Baird Weaver said that the book convinced him to become active in the abolitionist movement. Frederick Douglass was "convinced both of the social uses of the novel and of Stowe's humanitarianism" and heavily promoted the novel in his newspaper during the book's initial release. Though Douglass said Uncle Tom's Cabin was "a work of marvelous depth and power," he also published criticism of the novel, most prominently by Martin Delany. In a series of letters in the paper, Delany accused Stowe of "borrowing (and thus profiting) from the work of black writers to compose her novel" and chastised Stowe for her "apparent support of black colonization to Africa." White people in the American South were outraged at the novel's release, with the book also roundly criticized by slavery supporters. In response to these criticisms, in 1853 Stowe published A Key to Uncle Tom's Cabin, an attempt to document the veracity of the novel's depiction of slavery. In the book, Stowe discusses each of the major characters in Uncle Tom's Cabin and cites "real life equivalents" to them while also mounting a more "aggressive attack on slavery in the South than the novel itself had". Like the novel, A Key to Uncle Tom's Cabin was a best seller, but although Stowe claimed A Key to Uncle Tom's Cabin documented her previously consulted sources, she actually read many of the cited works only after the publication of her novel. Uncle Tom's Cabin also created great interest in the United Kingdom. The first London edition appeared in May 1852 and sold 200,000 copies. Edward Rothstein has claimed that Baldwin missed the point and that the purpose of the novel was "to treat slavery not as a political issue but as an individually human one – and ultimately a challenge to Christianity itself." The novel has also been dismissed by several literary critics as "merely a sentimental novel"; critic George Whicher stated in his Literary History of the United States that "Nothing attributable to Mrs. Stowe or her handiwork can account for the novel's enormous vogue; its author's resources as a purveyor of Sunday school fiction were not remarkable. She had at most a ready command of broadly conceived melodrama, humor, and pathos, and of these popular sentiments she compounded her book." Other critics, though, have praised the novel. Edmund Wilson stated that "To expose oneself in maturity to Uncle Tom's Cabin may therefore prove a startling experience. It is a much more impressive work than one has ever been allowed to suspect." Jane Tompkins stated that the novel is one of the classics of American literature and wonders if many literary critics dismiss the book because it was simply too popular during its day.
Стереотиптерді қалыптастыру және кеңінен таныстыру
Көптеген қазіргі ғалымдар мен оқырмандар кітапты қара нәсілді кейіпкерлердің сыртқы келбеті, сөйлеуі және мінез-құлқының кемсіткіш, нәсілшіл сипаттамалары, сондай-ақ Том ағаның тағдырына пассивті қанауға бой ұсынуы үшін сынады. Романның африкалық американдықтар туралы кең таралған стереотиптерді жасауы және пайдалануы маңызды, себебі "Том ағаның қорасы" 19-ғасырда әлемде ең көп сатылған роман болды. Нәтижесінде, кітап (тарихшы Эрик Лотт еңбегіндегі иллюстрациялармен бірге) "романды алғашқы жылы үш жүз мың адам сатып алса, одан да көп адамдар пьесаны көрді" деп есептеді. 1902 жылы АҚШ-та осы сияқты қойылымдардың шамамен екі жүз елу мыңы көрсетілгені хабарланды. Сол кездегі авторлық құқық заңдарының әлсіздігіне байланысты, "Том ағаның қорасы" романы жарияланған кезде-ақ "Том шоулары" пайда бола бастады. Стов драмаға деген сенімсіздігінің себебінен өзінің туындыларын сахналық қойылымға беруден бас тартты (бірақ ол ақырында Джордж Л. Эйкеннің нұсқасын көруге барды және Фрэнсис Андервудтың сөзіне сүйенсек, Кэролайн Говардтың Топси рөлін сомдауына "қатты қуанды"). Эйкеннің сахналық қойылымы 75 жыл бойы АҚШ және Англияда ең танымал пьеса болды.
Many modern scholars and readers have criticized the book for condescending racist descriptions of the black characters' appearances, speech, and behavior, as well as the passive nature of Uncle Tom in accepting his fate. The novel's creation and use of common stereotypes about African Americans is significant because Uncle Tom's Cabin was the best selling novel in the world during the 19th century. As a result, the book (along with illustrations from the book Historian Eric Lott estimated that "for every one of the three hundred thousand who bought the novel in its first year, many more eventually saw the play." In 1902, it was reported that by a quarter million of these presentations had already been performed in the United States. Given the lax copyright laws of the time, stage plays based on Uncle Tom's Cabin—"Tom shows"—began to appear while the novel was still being serialized. Stowe refused to authorize dramatization of her work because of her distrust of drama (although she did eventually go to see George L. Aiken's version and, according to Francis Underwood, was "delighted" by Caroline Howard's portrayal of Topsy). Aiken's stage production was the most popular play in the U. S. and England for 75 years.
Фильмдер
"Том ағаның қабығы" бірнеше рет фильмге бейімделді. Бұл фильмдердің көпшілігі үнсіз фильмдер дәуірінде жасалған (сол кезеңде "Том ағаның қабығы" ең көп фильмге түсірілген кітап болды). Кітаптың және "Том" қойылымдарының үнемі танымал болуына байланысты, көрермендер кейіпкерлер мен сюжетке жақсы таныс еді, сондықтан фильмді сөздерсіз түсіну оңай болды. 1903 жылы Эдвин С. Портер режиссерлік еткен фильмде басты рөлдерде ақша терілі актерлер, ал қара түсті актерлер тек эпизодтық рөлдерде пайдаланылды. Бұл нұсқа бұрынғы онжылдықтардағы көптеген "Том қойылымдарына" ұқсас болды және қара нәсілділер туралы бірнеше стереотиптерді қамтыды (мысалы, құлдардың кез келген жағдайда, тіпті құл саудасында да билеуі). Келесі екі онжылдықта кем дегенде төрт фильм бейімделді. Соңғы үнсіз фильм 1927 жылы шықты. Гарри А. Полард режиссерлік еткен (ол 1913 жылы "Том ағаның қабығы" фильмінде Том аға рөлін ойнаған) бұл екі сағаттық фильмнің түсірілімі бір жылдан астам уақытқа созылды және үнсіз фильмдер дәуіріндегі ең қымбат фильмдердің үшіншісі болды (құны 1,8 миллион доллар). Қара актер Чарльз Гилпин бастапқыда басты рөлге шақырылған, бірақ студия оның "беделі тым агрессивті" деп шешкен соң жұмыстан босатылды. Үнсіз фильмдер дәуірі аяқталғаннан кейін бірнеше онжылдық бойы Стоудың романының тақырыбы тағы бір фильмге бейімдеу үшін тым сезімтал деп есептелді. 1946 жылы Metro Goldwyn Mayer оны фильмге түсіруді қарастырды, бірақ Ұлттық афроамерикандықтар қауымдастығының наразылығынан кейін өндіріс тоқтатылды. Келесі онжылдықтарда шетелде фильмдер түсірілді, соның ішінде 1965 жылы неміс тіліндегі нұсқасы және Бразилияда "A Cabana do Pai Tomás" деп аталған телесериал, ол 1969 жылдың шілдесінен 1970 жылдың наурызына дейін 205 бөлімнен тұрды. Фильмнің соңғы нұсқасы 1987 жылы Стен Латхан режиссерлік еткен және Джон Гей бейімдеген теледидарда көрсетілді. Онда Эйвери Брукс, Филисия Рашад, Эдвард Вудвард, Дженни Льюис, Сэмюэл Л. Джексон және Эндия Кинни ойнады. Фильмдік бейімдеулерден басқа, "Том ағаның қабығы" әртүрлі форматтарда, соның ішінде бірқатар анимациялық мультфильмдерде де жарық көрді. "Том ағаның қабығы" "Ұлттың туысы" сияқты фильмдерге де әсер етті. 1915 жылы түсірілген бұл даулы фильмнің кульминациялық көрінісі Том ағаның қабығына ұқсас құлдар қабығында орын алады, онда бірнеше оңтүстік ақ адамдары бұрынғы жауларымен (янки әскерлерімен) бірігіп, фильмнің тізімінде көрсетілгендей, "арийлік туған құқығын" қорғауға тырысады. Зерттеушілердің пікірінше, құлдар қабығының осындай таныс бейнесі сол кездегі көрермендерге әсер еткен және түсінікті болған.
Uncle Tom's Cabin has been adapted several times as a film. Most of these movies were created during the silent film era (Uncle Tom's Cabin was the most filmed book of that time period). Because of the continuing popularity of both the book and "Tom" shows, audiences were already familiar with the characters and the plot, making it easier for the film to be understood without spoken words. This 1903 film, directed by Edwin S. Porter, used white actors in blackface in the major roles and black performers only as extras. This version was evidently similar to many of the "Tom Shows" of earlier decades and featured several stereotypes about blacks (such as having the slaves dance in almost any context, including at a slave auction). At least four more movie adaptations were created in the next two decades. The last silent film version was released in 1927. Directed by Harry A. Pollard (who played Uncle Tom in a 1913 release of Uncle Tom's Cabin), this two hour movie was more than a year in production and was the third most expensive picture of the silent era (at a cost of $1.8 million). The black actor Charles Gilpin was originally cast in the title role, but he was fired after the studio decided his "portrayal was too aggressive". For several decades after the end of the silent film era, the subject matter of Stowe's novel was judged too sensitive for further film interpretation. In 1946, Metro Goldwyn Mayer considered filming the story but ceased production after protests led by the National Association for the Advancement of Colored People. Film versions were created overseas in the following decades, including a 1965 German language version and a TV soap opera in Brazil called A Cabana do Pai Tomás, which ran for 205 episodes from July 1969 to March 1970. The final film version was a television broadcast in 1987, directed by Stan Lathan and adapted by John Gay. It starred Avery Brooks, Phylicia Rashad, Edward Woodward, Jenny Lewis, Samuel L. Jackson and Endyia Kinney. In addition to film adaptations, versions of Uncle Tom's Cabin have been produced in other formats, including a number of animated cartoons. Uncle Tom's Cabin also influenced movies, including The Birth of a Nation. This controversial 1915 film set the dramatic climax in a slave cabin similar to that of Uncle Tom, where several white Southerners unite with their former enemy (Yankee soldiers) to defend, according to the film's caption, their "Aryan birthright". According to scholars, this reuse of such a familiar image of a slave cabin would have resonated with, and been understood by, audiences of the time.