Кіріспе

Дэвид Линдсей (1876–1945) – шотланд жазушысы, ең әйгілі туындысы – «Арктурға саяхат» (1920) философиялық ғылыми-фантастикалық романы.

Өмірбаян

Линдсей Лондонда орта тапқа жататын шотландтық кальвинист отбасында дүниеге келді және ішінара Джедбургте өсті, онда оның әулеттік тарихы болды. Ол Левишемдегі Колф мектебінде білім алып, университетке стипендия ұтып алды, бірақ қаржылық себептерге байланысты бизнеспен айналысып, Лондонның Ллойдс компаниясында сақтандыру кызметкері болды. Ол табысқа жетті, бірақ оның мансабы 40 жасында басталған Бірінші дүниежүзілік соғыстағы қызметімен тоқтап қалды. Алдымен ол Гренадерлік гвардияға, содан кейін Корольдік армия жалақы корпусына қосылды, онда капрал шеніне көтерілді. Соғыстан кейін Линдсей және оның жас әйелі Жаклин Сильвер Корнуоллдағы Ньюквейге жақын Порт қаласына көшіп, 1919 жылдан 1929 жылға дейін онда тұрды. Ол сол жерде кәсіби жазушы болды. Оның "Арктурға саяхат" романы 1920 жылы жарық көрді, бірақ сәттілікке жете алмады, алты жүзнен кем дана сатылды. Бұл туынды шотланд фантастикасының өкілдерімен байланысты, мысалы, Джордж Макдональд, оның еңбектерін Линдсей жақсы білген, ал Дж. Р. Р. Толкин кітапты "күшпен" оқығанын айтты және оны философия, дін және мораль туралы туынды деп сипаттады. Линдсей келесі жұмысы "Көңіл көшірген әйел" (1922) романымен коммерциялық сәттілікке қол жеткізуге тырысты, бірақ ол "Саяхаттан" аздап ғана жақсы сатылды. 1932 жылы "Шайтанның торы" атты еңбегін жариялағаннан кейін, ол өзінің туындыларын жариялауда қиындықтарға тап болды және көп уақытын соңғы жұмысы "Эддар" (The Witch) романына арнады, ол оның өмірінде жарық көрген жоқ. Әйелімен бірге Линдсей Брайтон қаласында пансионат ашты, бірақ олар табысқа жете алмады және олардың некесі күрделі жағдайға түсті. Екінші дүниежүзілік соғыста Брайтонға түскен алғашқы бомба үйді зақымдады, ал Линдсей сол кезде ваннада болды және соққыдан ешқашан қалпына келмеді. Оның тісіндегі абсцестен туындаған инфекциядан қайтыс болуы бомбамен байланысты емес; Даррелл Швайцер оны Линдсейдің "тозған тістерінің жауына айналуына" рұқсат бергенімен байланыстырды.

Жұмыс

"Арктурға саяхат" 20 ғасырдың маңызды "жер асты" романы ретінде танымал. Линдсейдің романшы ретіндегі айрықша ерекшелігінің сыры оның метафизикалық көзқарастарында жатыр. Гностиктер сияқты, ол "нағыз" әлемді иллюзия деп қарастырған, оны түсіну үшін одан бас тарту қажет. "Кербез әйел" романындағы екі басты кейіпкер уақыттың белгілі бір сәттерінде ғана болатын бөлмені табады; олар бірге болғанда, жақсырақ көріп, өздерін шыншыл түрде жеткізе алады. "Көктемгі алма" романындағы атаудың жемісі – Адам мен Хауа жеген алманың түрі, ал Линдсейдің оның әсерін сипаттауы – романдағы керемет, лирикалық эпизод, ал романның өзі қарапайым мәселелермен айналысады. Линдсейдің "нағыз шындыққа" қатысты қатал көзқарасы скандинавия мифологиясының ықпалында болған сияқты. Ұзақ жылдар бойы баспадан шықпағаннан кейін Линдсейдің шығармалары кеңінен қолжетімді болды. 1971 жылы Уильям Дж. Холлоуэй "Арктурға саяхат" романы бойынша 35 мм-лік көркем фильм түсірді. Бұл фильм Ұлттық өнер қорының грантымен қаржыландырылған алғашқы фильм болды және жақында қайта жарық көрді. Гарольд Блум да Линдсейдің өмірі мен мансабына қызығушылық танытты, тіпті "Люциферге қашқындау" атты роман жариялады, оны ол Блумдық қателік, "Арктурға саяхат" романына құрмет көрсету және терең қайта қарау деп есептеді. Алайда Блум өзінің кеш жазылған имитациясы Линдсейдің ұлы түпнұсқасынан әлсіз екенін мойындады. Колин Уилсон да Дэвид Линдсейге қызығушылық танытты. Ол "Кербез адам: Линдсей – романшы және мистик" атты эссе жазды, ол алғаш рет "Дэвид Линдсейдің таңғажайып генийі" (1970) кітабында, сондай-ақ "Көктемгі алма", "Құпиялы әйел" және "Сфинкс" романдарына жазылған алғы сөздерде жарияланды.