Кіріспе

Dark Horse – ағылшын рок музыканты Джордж Харрисонның бесінші студиялық альбомы. Ол 1974 жылдың желтоқсанында Apple Records лейблында «Living in the Material World» альбомынан кейін жарық көрді. «Dark Horse» альбомына үлкен үміт артылғанмен, ол сол жылдың қараша және желтоқсан айларында Харрисонның үнді классикалық музыканты Рави Шанкармен бірге өткізген Солтүстік Америкалық турнесімен байланысты болды. Бұл 1966 жылдан бері The Beatles тобының мүшесінің АҚШ-қа жасаған алғашқы гастролі еді. Көпшіліктің топқа деген ностальгиясы, сондай-ақ Харрисонның репетиция кезінде дауыс тамырының қабынуына шалдығуы және бағдарламада Шанкарды басымды етуі кейбір беделді музыка сыншыларынан жарымжан пікірлерге алып келді. Харрисон «Dark Horse» альбомын жеке өміріндегі қиын кезеңде жазып, жазбаға түсірді. Әндер Харрисонның алғашқы әйелі Пэтти Бойдтан ажырасуы мен оның бұрынғы жұмысындағы рухани сенімдерінен уақытша бас тартуына арналған. Осы уақыт ішінде ол көп энергиясын Dark Horse Records лейблын құруға және оның алғашқы өнерпаздары – Шанкар мен Splinter тобымен жұмыс істеуге жұмсады, бұл өз музыкасына салқың тигізді. Автор Саймон Ленг бұл альбомды «музыкалық драма» деп сипаттайды, ол рок өмірінің қызық оқиғаларын, некедегі жанжалдарды, жоғалған достықтарды және өзіне сенімсіздікті көрсетеді. 1973 жылдың ортасынан бастап, Пэтти Бойдпен арақатынасы аяқталған Харрисон өзінің жұмысына, әсіресе жаңа рекордтық лейблына қол қоятын екі өнерпазға көмектесуге белсенді түрде кірісті. 1973-1974 жылдары The Beatles компаниясы Apple Corps-пен байланысты бизнес мәселелері де шиеленісті. Харрисон, Джон Леннон және Ринго Старр бұрынғы менеджері Аллен Клейнмен сотқа тартысты, оның Apple компаниясынан кетірілуі 1970 жылдың желтоқсанында Пол Маккартни бастаған топты заңды серіктестік ретінде тарату туралы сот ісін аяқтауға көмектесті. Apple Corps еншілес компанияларының бір мезгілде таратылуы бірнеше музыкалық және кино жобаларын қауіпке ұшыратты. Өзінің лейблын құруға шешім қабылдаған Харрисон енді Шанкардың «Shankar Family & Friends» альбомын тарату үшін рекордтық компания іздеді, оның көп бөлігі 1973 жылдың сәуірінде Калифорнияда жазылған. Apple Films жобасының атқарушы продюсері ретінде Харрисон Еуропада дистрибьюторлық келісімді бекіту үшін жұмыс істеді. Қысымды күшейтіп, Харрисон көп ішімдік ішіп, 1960 жылдардағы есірткіге оралып кетті. «Мен, мен, менің» автобиографиясында ол бұл кезеңді «жаман кезең, 1973-74» деп атайды.

1974 жылдың қазаны Лос-Анджелесте

Турнеге дайындық 15 қазан күні басталды. Голливудтағы A&M студиясын база ретінде пайдаланып, Харрисон студия кешеніндегі дыбыс алаңында тур тобымен репетиция жасады. Скотт, Престон, Уикс және Ньюмаркпен бірге топқа L.A. Express гитарисі Роббен Форд, Харрисонның Бангладеш концертіне қатысқан мүйізшілер Джим Хорн мен Чак Финдли, сондай-ақ джаз перкуссиясы шебері Эмиль Ричардс кірді. Келтнер де барабанмен қатысты, бірақ ол қарашаның соңына дейін турға қосылмайтын болды. Харрисонның өзінің материалдарынан бөлек, Престон мен Скотттың өнернамелері де шоудағы орындары үшін репетицияланды, себебі 1971 жылғы Бангладештік шараларда болғандай, Харрисон басқа әртістердің де орталық сахнада жарқырауына мүдделі болды. Музыкалық мәдениеттердің үйлесуі кезінде Харрисон, Скотт және Ричардс Шанкардың оркестрімен бірге үнді музыкалық туындыларының бір бөлігін репетициялады, ал барлық музыканттар – батыстық және үнділіктер – Шанкар отбасы мен достарының «I Am Missing You» әнін орындады.

Харрисон Лос-Анджелеске келгенге дейін тамағының ауруын сезінді; индустриялық стандарт бойынша, АҚШ-қа гастрольге шыққан әртіс жаңа өнімді насихаттауы тиіс болғандықтан, күндізгі репетициялардан бөлек, Харрисон Англияда жазылған әндерді аяқтады және альбомды жинақтады. Хорн мен Финдли флейталардың қосымша жазбаларын жасады, ал Ричардс «It Is 'He» әніне wobble board қосты – бұл Харрисонның шамадан тыс жұмыс істеуіне және тур репетициясының ортасында дауысының үзілуіне әкелді. Оған ларингит диагнозы қойылды. «Dark Horse» әнінің Friar Park-те жазылған нұсқасын аяқтауды жоспарлаған Харрисон, A&M студиясының дыбыс алаңында тур тобымен бірге әнді қайта жазуға шешім қабылдады. Сессия 30 немесе 31 қазан күні Норм Кинни инженерлік жұмысын атқаруымен өтті. Ленг «Dark Horse» әнінің орындалуы туралы былай деп жазады: «Харрисонның дауысы Dark Horse турнесінде қалай естілгенін білгісі келетіндер бұдан артық іздеудің қажеті жоқ: бұл трек Ванкувердегі алғашқы концертке бірнеше күн бұрын жазылған. Топ жақсы орындаса да, оның дауысы қираған». МакФарлейн әннің жаңа аранжировкасында фолк және джаз элементтері бар екенін айтады және бұл музыкалық синтезді Джони Митчеллдің туындыларымен салыстырады. Кейін Харрисон Лос-Анджелеске келген кезде шаршағанын мойындады, өйткені ол өткен жыл ішінде өте көп жұмыс істеген. Ол сондай-ақ өзінің бизнес-менеджері Денис О'Брайеннің оны студиядан шығарып, 2 қарашадағы турдың ашылу концертіне ұшаққа отыруын қамтамасыз етуге тура келгенін еске алды.

Қақпағы

LP-нің қақпақ дизайны Том Уилкске жатқызылды және ол Бейтлздің көп жылдық досы, ал Харрисонның Фрайар-парктегі алғашқы жылжымайтын мүлік басқарушысы Терри Доран түсірген суреттерді қамтиды. 1987 жылғы сұхбатында Харрисон алдыңғы қақпақтың идеясы мен бастапқы дизайнының өзіне тиесілі екенін айтты. Қақпақта 1956 жылғы Ливерпуль институтының орта мектебінің суреті акварель бояуымен салынған суреттің үстіне қойылған. Уилкс Харрисонның үнділік эффект сұрауына жауап ретінде осы суретті жасады. Сурет лотос гүлінің ішінде орналасқан және көкжиекке дейін созылатын, арман сияқты Гималай пейзажымен қоршалған. Суреттің жоғарғы бөлігінде үнділік йог Махаватар Бабаджи аспанда қалықтап тұр. Ол 1974 жылғы тур кезінде көйлегінің немесе күртешесінде Бабаджи белгісін таққан. Ал Харрисонға ұнайтын сурет мұғалімі Ом символын алды. Уилкс пен Харрисон Бабаджи суретін қосу мәселесінде келіспеді, дизайнер бұл суретті ұнатпады және LP-нің алғашқы басылымында оның өлшемін кішірейтип жіберді. Ішкі қақпақтың ашылуында Харрисон мен комедия актері Питер Селлерстің көл жағасында серуендеп бара жатқан түсті суреті бар.

Артқы қақпақта Харрисон бақшадағы ойыққа отырған күйі бейнеленген, оның артқы бөлігінде оның аты мен альбомның атауы ойылып жазылған. Доранның суреті қақпақтың ішіндегідей қызғылт сары түспен боялған. Суреттің төменгі жағында Ом символы және Харрисонның әдеттегі «Шри Кришнаға даңқ» арнауы орналасқан. Бұл FPSHOT үшін Харрисонның алғашқы альбомымен бірге, олар трекке үлес қосыпты деген жаңылыс пікірге әкелді. Бұл әннің атауы «Hello Los Angeles» сөздерімен қатар келді, ал «OHLIVERE» Ариасқа сілтеме жасады. Соңғысы атау трегінің музыканттарының тізіміне де енді – оның үлесі «Trinidad Blissed Out» болды. «Ding Dong» әні бойынша Харрисон Вудтың қатысуын «Рон If You Let Him» деп көрсетті, ал сэр Фрэнк Крисп «Spirit» ұсынғанын айтты. «Bye Bye, Love» әнінің бірінші жағында және «Ding Dong» әнінің екінші жағында ашылу трегі ретінде қолданылуы, Харрисонның Бойдке қоштасып, Ариасты қарсы алып жатқандай әсер қалдырды.

1974 жылы Солтүстік Америкада турнеде

"Dark Horse" АҚШ-та альбомның жетекші синглі ретінде жарық көрді. Гаррисон тур аясында "Hari's on Tour" және "Māya Love" әндерін орындады, бірақ альбомды аяқтаудың кешігуіне байланысты, жаңа материал және оның белгілі әндерінің жаңа аранжировкалары бұрынғы "The Beatles" мүшесінен күтілетіндей таныс сет-листтің қалыптасуына әкеп соқты. Бұл тур рок музыкасының ең беделді сыншыларын, әсіресе "Rolling Stone" журналының Бен Фонг Торресін көңілсіздікке түсірді. "Материалдық әлемде баяулау" деп аталған Фонг Торрес мақаласы Ванкувер мен АҚШ-тың Батыс жағалауындағы концерттерді қамтыды және 12 қарашада аяқталды. Одан кейін Ларри Сломан Шығыс жағалаудағы кейбір концерттерге шолу жасады. Ленгтің сөзіне сүйенсек, осы мақалалар мен "Rolling Stone" журналының альбомға жасаған шолуы Гаррисон-Шанкар туры сәтсіз аяқталды деген қалыптасқан пікірді қалыптастырды. Көптеген сыншылар – немесе "екі жақты болмағандар", делінген автор Роберт Родригестің жазуынша, – концерттерді жақсы бағалады. Гаррисонға қатысты жағымсыз пікірлердің себебі – ол концерттік бағдарламада үнді музыкасын тым көп пайдаланғаны, әншілік дауысының қиындығы және сет-листте "The Beatles" тобының тек төрт әні болғаны еді. Аранжировкаларды жаңартқаннан өзге, Гаррисон кейбір ән мәтіндерін өзінің құдайына немесе "Something" әнінің мысалында сәтсіз некесіне сілтеме жасау үшін өзгертті. Турға дейінгі баспасөз конференциясында Гаррисон кейбір комментаторларды Леннонмен бірге, бірақ Маккартнимен емес, топта ойнауға дайын екенін және Маккартниге қарағанда Уиксті бас гитарист ретінде артық көретінін айтып ренжітті. 13 желтоқсанда АҚШ президенті Джеральд Фордтың Вашингтондағы шақыруымен кездескен Гаррисон журналистерге тур тобымен ойнауды "The Beatles" мүшесі болғаннан гөрі көбірек ұнататынын мәлімдеді.

Шығару

Dark Horse 1974 жылдың 9 желтоқсанында АҚШ-та (Apple SMAS 3418 ретінде) турдың үштен екі бөлігінен кейін жарық көрді. Ұлыбританияда, жетекші сингл "Ding Dong, Ding Dong" болғандықтан, альбом 20 желтоқсанда шықты (Apple каталог нөмірі PAS 10008). Ұлыбританиядағы альбомның шығуы Нью-Йорктегі Мэдисон Сквер Гардендегі турдың соңғы концертімен бірге орын алды. Бұл Харрисон мен Маккартнидің "Битлз келісімі" деп аталатын заңдық құжаттарға қол қойғаннан кейінгі күні болды, олардың арқасында "Битлз" серіктестігі ресми түрде таратылды, бұл оқиға Плаза қонақүйінде өтті. АҚШ-та Dark Horse 16 желтоқсанда RIAA-дан алтын диск алды. Альбом Cash Box және Record World құрастырған ұлттық чарттарда 4-орынға жетті. Канадада ол 1975 жылдың ақпан айының басында RPM Top 100 тізімінде 42-орынды иеленді. 23 желтоқсанда жарық көрген "Ding Dong" синглы 36-орынға көтерілді, бұл да үлкен жетістік болды, себебі кешіккен шығарылысының арқасында ән мерекелік кезеңдегі бағдарламалардан шығарылды. Dark Horse Австрия, Нидерланды және Норвегияда топ-10-ға, содан кейін ең жақсы 50 ән тізіміне енді. Бұл бұрынғы "Битлз" мүшесі үшін нашар нәтиже болды, одан бұрын 1970 жылы Старрдың "Beaucoups of Blues" альбомы сол елдерде чартқа ілге алмаған еді. Бұл Харрисонның коммерциялық сәттілігіндегі күрт өзгеріс болды, өйткені оның бұрынғы үш жеке альбомы (Концерт Бангладеш үшін концерттік альбомын қоса алғанда) Ұлыбританияда 1-орын немесе 2-орынды иеленген болатын. 1975 жылдың 28 ақпанында Ұлыбританияда сингл ретінде шығарылған "Dark Horse" та чартқа ілге алмады.

Қайта шығару

Dark Horse 1992 жылдың қаңтар айында CD форматында жарық көрді. Альбом қайтадан ремастерингтен өтіп, 2014 жылдың қыркүйегінде Харрисонның The Apple Years 1968–75 жинағының бір бөлігі ретінде қайта шығарылды. Бонус тректер ретінде қайта шығарылған нұсқада бұрын жарияланбаған "Dark Horse" демо-жазбасы және ұзақ уақыт бойы қол жетімсіз болған "I Don't Care Anymore" әні бар. Автор Кевин Хаулетт CD кітапшасындағы мақаласын жазды, ал жинаққа ғана арналған DVD-де Харрисонның "Ding Dong, Ding Dong" әніне түсірген промо-видеосы және Capitol компаниясының 1974 жылғы альбомның телеарнадағы жарнамасы орналасқан. Бұл Харрисон мансабындағы ең нашар жұмыстарының бірі болды. "Beatle George" әнін орындаудан бас тартуына байланысты қызу пікір-таластар орын алған турнеде, Ленгтің сөзімен айтқанда, Харрисон бұрын-соңды болмаған "еретік әрекеттерге" барыпты. Оның жаңа туындысы өзінің құндылығымен бағаланбастан, Харрисонға қарсы "аң ауруы" жарияланды; тағы бір биограф, Эллиот Хантли, 1974 жылдың соңында бұрынғы Beatle-ге қарсы "ашудың цунамиі" шабуылдағанын жазды. Rolling Stone журналының редакторы Джим Миллер "Трансценденталды орташалық" деген тақырыпта жариялаған рецензиясында Dark Horse-ді "апатты турнеге" сай "апатты альбом" және "саспақ жұмыс" деп атады. Ал, сол басылым бір жыл бұрын Харрисонның Living in the Material World альбомын жоғары бағалаған еді, Миллер Dark Horse-ді "өз ортасынан шығып, мерзімге дейін жұмыс істеген, жаңа 'LP өнімдерін' жылдам жеткізуге тырылып, талантын жоғалтқан орындаушының шежіресі" деп сипаттады. Сондай-ақ ол: "Шындығында, Джордж Харрисон ешқашан ұлы суретші болған емес, енді ол қабілетті артист бола ма деген сұрақ туындайды", - деді. The Village Voice журналында жазған Роберт Кристагау альбомның "транссубстанциациясына" наразылық білдіріп, әсіресе "Māya Love" әнінің мәтінін мысқылдады, "онда 'терезе шынысы' 'терезе миына' айналады. Бұл дегеніміз, ауырсыну (шыны, түсінесіз бе?) мимен бірдей ме? Осы құлақтандырғыш ақымақ білетіні үшін" Майк Джан High Fidelity журналында Харрисонды "рецептісіз ұйқы таблеткасын сатты, себебі бұл әсері қатты басаңдататын зат" деп айыптап, тұтқындауға шақырды. Джан үш рет тыңдағаннан кейін тек "Ding Dong, Ding Dong" әні есіне түскенін, бірақ тек әннің мәтініне сенбеуіне байланысты екенін қосты. Ал Billboard журналының рецензенты альбомды "тамаша" деп сипаттап, оны Харрисонның 1970 жылғы All Things Must Pass үш LP альбомымен салыстырды. Melody Maker журналының Брайан Харриган Харрисонды "музыкада жаңа санат құрды – Country and Eastern" деп бағалап, оның "шебер" слайд-гитара ойнауын және "керемет" ән айтуын жоғары бағалады. Кейбір тректердің ұзақ болғанын мойындаған Харриган: "Иә, қасиетті ковбой жақсы туынды жасады" деп қорытындылады. Circus Raves журналында жарияланған мақаласымен бірге, онда ол Харрисон-Шанкар концерттері туралы жағымсыз хабарлардың дұрыстығына күмән келтіріп, Харрисонның Beatles-тен кетуге деген ниетін қорғады, Майкл Гросс Dark Horse-ді сапа жағынан All Things Must Pass-ке тең деп бағалап, жаңа альбомның "жақсы өндірісі мен әдемі әндері" арқасында одан да асып түсетінін айтты.

Ретроспективті бағалаулар

Харрисонның 2001 жылғы қарашада қайтыс болғаннан кейін көп ұзамай Rolling Stone журналына жазған Грег Кот Dark Horse-тің Material World-пен салыстырғанда «жаздырақ сарындағы» дыбысын жақсы бағалады, бірақ оның дауысы альбомның көп бөлігін «көңіл көтеруге арналмаған, әзіл-қалжыңға толы орындауға» айналдырғанын айтты. Сол басылымда Микал Гилмор Dark Horse-ті «Харрисонның ең қызықты туындыларының бірі – өзгеру мен жоғалту туралы жазба» деп сипаттады. 2004 жылғы «The Rolling Stone Album Guide» басылымында Мак Рэндалл Харрисонның ларингитіне қарамастан Dark Horse жұмысын жалғастырғанын, «бірнеше жақсы әндерді дауысының қалыңдығымен бүлдіргенін» жазды. AllMusic-тен Ричард Джинелл «Dark Horse» және «тамаша» «Far East Man» әндерін бөліп көрсетті, бірақ Харрисонның дауысы ларингиттен зардап шеккен кезде альбом шығару арқылы жеке орындаушы ретінде бұрынғы топтастарының алдында жинаған беделінің көп бөлігін жоғалтқанын айтты. Mojo журналының Джон Харрисі Dark Horse-ті «сәнді емес, ұзақ ойналмайтын альбом» деп сипаттады, ал «Far East Man» – жалғыз құтқаратын трек. PopMatters-тен Скотт Элингбург: «Dark Horse-ті ерекше ететін нәрсе – «All Things Must Pass» әнінен басқа, Харрисонның музыка ойнағанда ештеңесі жоқ сияқты, ал барлық әлемді иемденуге дайын болғандай сезім береді». 2012 жылы PopMatters журналына Пит Проун Леннон мен Маккартнидің жеке шығарылымдары сияқты, альбомда да назардың жетіспеушілігі байқалатынын, бірақ ол әділ емес сыншылардың аяусыз сынына ұшырағанын айтты. Проунның пікірінше, сыншыларды ашуландырған сол ерекшелік – «70-ші жылдардың өндірісіне тым көп көңіл бөлген кезеңде бұзық, джемді дыбыс» – пост-панк пен гранж дәуіріндегі поп-мәдениетте өз орнын тапқан және альбомға «гараж/DIY» стиліндегі қайта жаңғыру сыйлаған. Classic Rock журналына арналған Apple Years жинағына жазған Пол Тринка: «Бұл жинақтың ең қызықтысы – 70-ші жылдардың ортасына сай келмейтін тыныштығы мен терең ойға дайындығы бар альбомдар. Dark Horse – әдемі, ұсақ-түйекке дейін ойластырылған сәттерге толы». «Simply Shady» және атаулық тректі ерекше атап көрсеткен Тринка: «Тек «Ding Dong, Ding Dong» ұялтады». AllMusic редакторы Стивен Томас Эрлевин Dark Horse-ті «қарама-қарсылыққа толы, бірақ қызықты» деп сипаттады. Роберт Родригес Битлздің жеке жолындағы алғашқы он жылдығы туралы кітабында Dark Horse-ті Леннонның Mind Games және Rock 'n' Roll сияқты «кереметке жақын» туынды деп бағалады, сондай-ақ Харрисонның «сәтті кезеңі» тек Extra Texture альбомымен аяқталды. Ultimate Classic Rock Dark Horse-ті 2018 жылдың соңына дейін шыққан ең жақсы Битлз жеке альбомдарының тізімінде 31-ші орынға (63-тен) қойды. Junkee журналы ұқсас тізімде оны 5-ші орынға қойып, альбомды «көңілді, аяқтарды жерден көтеріп билетейтін шедевр» деп атады, ол жасымен бірге жақсарды және «керемет атаулық әнмен бірге ұсталып тұрған, ең әдемі туынды».