Кіріспе

Ұлыбританиядағы Етал қамалы – Англияның Нортумберленд графтығындағы Етал ауылында орналасқан бұзылған ортағасырлық бекініс. Ол 1341 жыл шамасында Роберт Маннерс салған, және тұрғын мұнара, қақпа және перделік қабырғамен қоршалған бұрыштық мұнарадан тұрды. Қамал жергілікті жанжалдарға да, Англия мен Шотландия арасындағы шекара соғыстарына да қатысты. 1428 жылы қамал қабырғаларының сыртында Маннерс және Херон отбасылары арасында шайқас болды, ал 1513 жылы Шотландия королі Джеймс IV Англияға басып кірген кезде оны қысқа мерзімге басып алды. 1547 жылы қамал Корольдік билікке өтті және шекара қорғанысының бір бөлігі ретінде гарнизонмен қамтамасыз етілді, бірақ 1603 жылдан кейін әскери бекініс ретінде қолданыстан шығып, тасталып кетті. 18 ғасырда ол тұрғын үй ретінде пайдаланылмай, қирап, урандыға айналды. 21 ғасырда қамал Джойси отбасының меншігінде, бірақ «Ағылшын мұрасы» басқарады. Ол Ұлыбритания заңдарымен қорғалған ежелгі ескерткіш және І санаттағы тізімдегі нысан болып табылады және жұртшылыққа ашық.

14-15 ғасырлар

Этал қамалы 1341 жылы Роберт Маннерс Этал ауылында салдырған, ал Роберт шотландтарға қарсы қорғану үшін король Эдуард III-тен қабырғаларын биіктетуге рұхсат алғаннан кейін бұл қамал тұрғызылды. Маннерс отбасы кем дегенде 1232 жылдан бері осы жерді иеленген. Қамалдың ең көне бөлігі – оның тұрғын мұнарасы. Басқаша айтқанда, орталық мұнара 13 ғасырдың соңы мен 14 ғасырдың басында, қабырғалары биіктелген күйі салынған болуы мүмкін, онда Эдуард III-тен алынған рұхсат Маннерске периметрлік бекіністерін кеңейтуге мүмкіндік берген болар. 1350 жылдарға қарай, қамал диірмендері (жүгері және тоқыма өндірісі үшін), әк пештері және көмір шахталары бар сараймен қоршалған. 1355 жылы сэр Эдвард де Летам мүліктің қамқоршылығын алғанда, бұл орын нашар қорғалған жер ретінде сипатталды, бірақ 1368 жылы қамқоршылық оның жесірі Джоанға өткенде, ол толыққанды қамал деп есептелді. Де Летам аймақтағы ықпалды тұлға болған, және шотландтардың әскери қимылдарына қарамастан, оның адалдығын сақтау үшін Эдуард III оған қамқоршылық берген болуы мүмкін; ол және оның әйелі айналасындағы жерді шалақылықпен басқарған, нәтижесінде, заңбұзушылықтарды тергеу үшін комиссия құрылды. Джон Маннерс 1402 жылы қайтыс болды, бәлкім, қаланы ұлы Робертке қалдырған, ол өз кезегінде мүлікті тағы бір Джон Маннерске қалдырды. Джон көршілес Форд қамалына ие болған Херон отбасымен ұзаққа созылған жанжалға қатысты, және 1428 жылдың 20 қаңтарында Этал қамалының сыртында екі тарап арасында қақтығыс болды, оның салдарынан Уильям Херон қаза тапты. Оқиғаның нақты мән-жайлары белгісіз және кейінгі сот процесіне негіз болды, бірақ Джон Уильямның қамалға шабуыл жасағанын, сол шабуыл кезінде қаза тапқанын және оның өліміне тікелей қатысы жоқ екенін мәлімдеді. Шіркеу төрелігінен кейін Джон Уильямның жаны үшін 500 дұға оқуға және оның жесіріне 250 марка беруге келісті. 1438 жылы Джон Маннерстің тағы бір ұлы Роберт қамал мен жерді мұра етті. Бұрынғы жылдары шотландтармен соғыс, Херонмен жанжал және жердің кедейлігі салдарынан жердің құны айтарлықтай төмендеді. Роберттің ұлы, тағы бір Роберт Маннерс, 1464 жылы мүлікті мұра етті және 1495 жылы қайтыс болғаннан кейін қаланы ұлы Джорджке берді. Джордж анасының тарапынан барон де Рос титулын мұра еткен, және Маннерстер корольдік сарайға жақындаған 15 ғасырдың соңында қамал отбасының резиденциясы ретінде тасталды.

XVI ғасыр

Манерлер болмаған кезде Этал қамалын Коллингвудтар отбасы басқарды, олар бірте-бірте қамалдың мұрагерлік констебльдеріне айналып, сонымен қатар осы өнімді жерлерді отбасынан жалға алды. Қамал Шотландиямен шекара соғыстарына белсенді қатысты, әдетте 100 сарбаздық гарнизонды ұстап, шекарадағы бекіністерден бір қадам қашықтықтағы маңызды стратегиялық қорғаныс орны болды. 1513 жылдың тамызында Шотландия королі Джеймс IV үлкен әскермен Англияға шабуыл жасады; ол заманауи артиллериямен жабдықталғаннан кейін Норхэм және Уорк шекаралық қамалдарын басып алып, содан кейін Этал қамалына қарай жылды. Этал Джеймс әскерінің тонауынан сақтану үмітімен жылдам қарсылық көрсетпеді, бірақ бәрібір қамал жартылай бұзылды – оны қорғаныс ретінде пайдалануға болмас үшін қасақана зақымдады. Келесі айда Флодден шайқасындағы ағылшын жеңісінен кейін қамал қайта басып алынып, гарнизонмен жабдықталып, лорд Дейкрінің күзетіндегі тұтқынға алынған шотланд артиллериясын сақтау үшін пайдаланылды. Лорд Дейкрі 1515 және 1516 жылдары қамалды кеңінен пайдаланды. 1541 жылы патшалық комиссия қамал мен оның ғимараттарының «өте қиын жағдайда» екенін хабарлап, бекіністі жөндеуді ұсынды. Алайда екі жыл өткен соң Коллингвудтар тағы да қамал констебльдерінің міндетін атқарды, және олар осы лауазымды ғасыр соңына дейін сақтап қалды.

17 - 21 ғасырлар

1603 жылы Шотландияның Джеймс VI королі Англия корольдігін мұраға алды, екі тақты біріктірді, соның салдарынан Этал қамалының әскери маңызы жойылды және ол тез арада жеке меншікке өтті. Лорд Джойси 1908 жылы қамалды сатып алды, ал 1922 жылға қарай қираған орындары өсімдіктерден тазартылып, қайта жаңартылды. 1975 жылы қамал мемлекеттік қорғауға берілді, ал 1978, 1983, 1994 және 1998 жылдары археологиялық қазба жұмыстары мен зерттеулер жүргізілді. XXI ғасырда оны English Heritage басқарады және Ұлыбритания заңнамасымен бірінші санаттағы ескерткіш ретінде және көне ескерткіш ретінде қорғалады.

Сәулет

Этал қамалы бастапқыда Тил өзенінің үстіндегі көпірді қарап тұрған және өзенге қарай тік жартастармен қорғалған. Қамалда төртбұрышты қоршау құрайды, шамамен, жақсы салынған, бірақ салыстырмалы түрде жұқа, тас қабырғамен қорғалған, көбінесе 4 фут (1 м) қалыңдығында. Қабырғаның жер бетіндегі көп бөлігі уақыт өте қирап, тек іргетасы ғана қалды. Солтүстік-шығыс бұрышындағы тұрғын мұнарасына осы аймақта сирек кездесетін, 5.33 х 2.39 м көлемді және қорғанышпен жабдықталған алдыңғы ғимарат арқылы кіруге болатын. Төрт қабатты мұнараның әр қабатына спиральді баспалдақпен өтіледі және әр қабатында бір үлкен және бір кішкентай бөлмеден тұрады. Бірінші қабатта бастапқыда күмбезді төбесі болған. Мұнара бірінші қабаттағы есік арқылы көрші зал кешенімен байланысты болуы мүмкін, бірақ мұндай кешен қазір жоғалып кеткен. Өткелдің екі жағында 6 метр ұзындығында және 2 метрге дейін ені бар екі күзет бөлмесі орналасқан. Бірінші қабатта, қазір жоғалған, кең бөлме, 7 фут (2 метр) шаршы алаңды қосалқы бөлме және қандай да бір алдыңғы ғимаратқа немесе платформаға шығаратын есік болған. Қақпа ғимаратында архитектура тарихшысы Энтони Эмери "әдемі терезелермен безендірілген" деп сипаттаған, ал Манерлердің гербі қақпа ғимаратының кіреберісінің үстінде қашалған. Солтүстік-батыс бұрыштық мұнараның ішкі жағы 4.3 х 3.20 м, шығыс жағында кіреберіс есігі бар және бастапқыда шатырлы едені болған. Қамалдағы оңтүстік-шығыс бұрышында екінші бұрыш мұнарасы салынған-салынбағаны әлі белгісіз; 1978 жылы мүмкін болатын жердегі қазба жұмыстары ешқандай із таба алмады, ал 1998 жылғы геофизикалық зерттеулер нәтижесіз болды.