Кіріспе

Американдық геостратег Томас П. М. Барнетт (1962 жылы туған) – американдық әскери геостратег және «Викистрат» компаниясының бұрынғы бас аналитигі. Ол әлемді «Жұмыс істейтін ядро» және «Интеграцияланбаған кеңістік» деп бөліп, 2003 жылы АҚШ-тың Иракқа басып кіруі алдында оны ерекше атақты еткен геосаяси теорияны жасады. Ол әскери шараны қолдау мақсатында «Пентагонның жаңа картасы» деген мақала жазды, ол «Эсквайр» журналында жарияланды (кейіннен бұл атау оның геосаяси теорияларын кеңінен түсіндіретін кітабына айналды). Оның геосаяси теориясының негізгі тезисі – жаһандану елдер арасындағы байланыстарды (желілік байланыс, қаржылық операциялар және ақпарат ағындары сияқты) тұрақты үкіметтері бар, өмір сүру деңгейі жоғары және «қасақана өлім-өлшіруден гөрі өлтірулер көп» елдермен байланыстырады. Бұл аймақтар жаһанданудың әлі толыққанды енбеген аймақтарымен салыстырылады, ол саяси репрессия, кедейлік, аурулар, жаппай қырғын және қақтығыстармен сипатталады. Осы аймақтар Интеграцияланбаған кеңістікті құрайды. Барнетттің геостратегиялық идеяларының кілті – АҚШ осы кеңістікке «қауіпсіздікті экспорттау» арқылы осы аймақтарды ядромен біріктіруі және байланыстыруы керек, тіпті бұл Интеграцияланбаған кеңістіктегі елдермен соғысқа түсуді білдірсе де, содан кейін ұлт құрудың ұзақ процесін жүргізу қажет.

Білім және мансап

Барнетт Висконсин штатының Чилтон қаласында дүниеге келді және Боскобел қаласында өсті. Боскобел орта мектебін бітіргеннен кейін Барнетт Висконсин университетінің (Мэдисон) орыс тілі мен әдебиеті, халықаралық қатынастар (АҚШ-тың сыртқы саясатына баса назар аудара отырып) бакалавр дәрежесін (Құрметті дипломмен) алды. Ол Гарвард университетінде Ресей, Шығыс Еуропа және Орталық Азия аймақтық зерттеулері бойынша магистр және саяси ғылымдар бойынша доктор ғылымдарының дәрежесін алды. 1998 жылдан 2004 жылға дейін Барнетт АҚШ-тың Род-Айленд штатындағы Ньюпорттағы Әскери-теңіз соғыс колледжінің Әскери талдау және зерттеу бөлімінде аға стратегиялық зерттеуші және профессор болып жұмыс істеді. Әскери-теңіз соғыс колледжінде Барнетт «Жаңа ережелер жобасының» директоры қызметін атқарды – бұл жоба жаһанданудың кеңеюі халықаралық қауіпсіздік ортасындағы негізгі «жол ережелерін» қалай өзгертетінін зерттеуге бағытталған. Бұл өзгерістер АҚШ әскерилерінің Американың әлемменгі коммерциялық байланыстарындағы «қауіпсіздікті қамтамасыз етуші» ретіндегі тарихи рөлін қалай қайта анықтайтынына ерекше назар аударылды. Жобаны Cantor Fitzgerald ұйымдастырды және ол One World Trade Center ғимаратының жоғарғы қабаттарында жүргізілді. 2001 жылдың 11 қыркүйегінде Cantor Fitzgerald және оның көміртегі несиелері брокерлік еншілес компаниясы CantorCO2e кеңселері One World Trade Center-де қиратылғаннан кейін Барнетт бұл оқиғаны «адамзат тарихындағы алғашқы тікелей эфирдегі жаппай қырғын» деп сипаттады. 2001 жылдың 11 қыркүйегіндегі шабуылдардан кейін, 2001 жылдың қазанынан 2003 жылдың маусымына дейін Барнетт Қорғаныс министрлігіндегі Күштерді трансформациялау кеңсесінде стратегиялық болашақ жөніндегі көмекші болып жұмыс істеді, вице-адмиралдың (қайтыс болған) Артур К. Себровски басшылығымен, сол кезде ол өзінің «Пентагонның жаңа картасы» атты кітабына айналған PowerPoint баяндамасын жасады. 2003 жылы ол «Esquire» журналында «Пентагонның жаңа картасы» атты мақала жариялады, онда осы идеялардың көпшілігін баяндады. Ол мақаланы 2004 жылы жарық көрген «Пентагонның жаңа картасы: ХХІ ғасырдағы соғыс және бейбітшілік» атты кітапқа дамытты. 2005 жылы «Іс-қимыл жоспары: құруға тұрарлық болашақ» атты жалғасы жарық көрді. 2005 жылдың ақпанында Калифорния штатының Монтерей қаласында «Американың әскери стратегиясын қайта қарау» тақырыбында TED сөз сөйледі. 2010 жылы ол Израильдің Wikistrat стартапының бас аналитигі болды. Барнетт қазіргі уақытта Enterra Solutions компаниясының аға басқарушы директоры, «Esquire» журналының редакторы және Теннесси университетінің Говард Х. Бейкер кіші атындағы қоғамдық саясат орталығының ерекше ғалымы және авторы. Ол World Politics Review журналында «Жаңа ережелер» рубрикасын жазады.

Идеялар мен ұғымдар

Барнетттің идеялары АҚШ пен әлемнің қалған бөлігі арасындағы қарым-қатынасты өткен, қазіргі және болашақ контекстерде қарастырады, бірақ жұмыстың басым бөлігі елдің суық соғыс аяқталғаннан кейін, 2001 жылғы 11 қыркүйектегі теракт сияқты оқиғалардан кейін болашақтағы рөлін анықтауға қатысты. Барнетт АҚШ пен Кеңес Одағының мәңгілік суық соғыста қалатынын күтіп өскен және сол жағдайда пайдалы болатын білім алған. Бірақ ол білімін аяқтағаннан кейін көп ұзамай мемлекеттік және жеке секторларда жұмыс істей бастады, сол кезде Кеңес Одағы құлап, Америка әлемдегі жалғыз үлкен держава болып қалды. Ол жаңа Ресеймен ынтымақтастықты жақтады, осылайша елдің әлемдегі жаңа рөліне оңай бейімделуіне көмектесуді мақсат етті. Кеңес Одағының құлауы АҚШ-тың әскери құрылымы үшін күтпеген жағдай болды, көптеген адамдар болашақта қандай ел немесе елдер тобы маңызды қауіп тудыратынын ойлады. Барнетт кеңестік қарсылық болмағандықтан, американдық әскери құрылым бағытын жоғалтқанын айтты. Кейбір жоспарлаушылар жаңа әлемдік тәртіптің хаостық болатынынан қынжылды, бұл соғыс ойындарын құруды қиын етеді. Ирак және Солтүстік Корея сияқты елдерді қамтитын «бұзық мемлекеттер» теориясынан бастап, күтпеген елдің үлкен державаға айналуына дейін, әртүрлі теориялар талқыланды, бірақ ең бастысы – Қытайдың жаңа қауіп ретінде пайда болуы. 11 қыркүйекке дейін ешкім қай тұжырымның дұрыс екенін анық айта алмады. «Жаңа қағидалар» жобасы – Кеңес Одағы құлағаннан бері АҚШ әскерилері алдағы онжылдықтарда қандай қауіптер пайда болатынын анықтау үшін іске қосқан көптеген бағдарламалардың бірі. Бұл жоба – әскери және қаржы сарапшыларының бірегей ынтымақтастығы. Жобаның аты «қағидалар жиынтығы» идеясынан туындады, яғни аймақтағы адамдар қолданатын жазба және жазбаша емес қағидалардың жиынтығы. Бір-біріне ұқсас қағидалар жиынтығына ие елдер айырмашылығы зор елдерге қарағанда тиімдірек ынтымақтасады. Мысалы, АҚШ пен КСРО-ның қағидалар жиынтығы мүлдем өзгеше болды. Кеңес Одағы билігінен айырылғаннан кейін, ел «қағидалар жиынтығын қайта құрудан» өтті, бұрын қарсы болған демократиялық және капиталистік қоғамдармен сәйкес болуға ұйымдасты. Сондай-ақ, жаһандану көптеген елдерде ортақ қағидалар жиынтығын қалыптастырғаны байқалды. Жаһанданудан пайда көріп, байлық пен өркендеуге ие болған елдер бір-бірімен соғысқысы келмейді. Жобаға қатысушылар елдің жан басына шаққандағы табысы жылына 3000 АҚШ долларына жеткенде соғыс көбінесе тоқтатылатынын анықтады. Бұл әрқашан осылай бола бермейді, бірақ қазіргі уақытта бұл дұрыс сияқты. Тағы бір қызықты факт – 1990 жылдан бері АҚШ әскерінің әлемдегі барлық орналасуы осы табыс деңгейіне жетпеген елдерде болды. Бұл оны өзін экономикалық детерминист деп жариялауға итермеледі. Аймақтарды терең зерттегенде, елдердің шекаралары арқылы адамдардың, ақпараттың немесе инвестициялық қаражаттың ағыны өте аз екені байқалды. Бұл елдердің сыртқы әлемнен «ажыратылғанын» және жаһандалған қоғамнан өзгеше қағидалар жиынтығына сүйенгенін көрсетеді. Барнетт жаһандалған елдерді «Жұмыс істейтін ядро» немесе жай ғана «Ядро» деп атады. Басқа елдер «Интеграцияланбаған алшақтыққа» немесе жай ғана «Алшақтыққа» жатады. Жаһандану кеңейген сайын бұл айырмашылық азайып келеді. Террористердің көпшілігі «Алшақтықтан» шыққандықтан, ол американдық әскерилер осы аймақтарды тұрақтандыру үшін «Алшақтықпен» шектесетін елдермен серіктестік құруға баса назар беруі керек деп санайды. Тұрақты елдер сыртқы әлеммен байланысты арттырып, инвестицияларды көбейтеді, осылайша «Алшақтықты» азайтады. Егер бұл жоба сәтті аяқталса, онда планетадағы мемлекетаралық соғыс аяқталады және мемлекешілік соғыстар мен терроризм сияқты проблемалар да едәуір азаяды.

"Эсквайр" журналы мен адмирал Фэллонның отставкасы

Барнетт 2008 жылғы наурыз айында "Esquire" журналында адмирал Уильям Фэллон туралы мақала жариялағаннан кейін әйгілілікке ие болды. Мақалада адмиралдың Буш әкімшілігімен келіспейтіні көрсетілген. Бұл Фэллонның Орталық командалаушылықтың басшысы қызметінен кеткеніне себеп болды.

Ұсынылған Қытай-АҚШ стратегиялық келісім

2010 жылы Америка-Қытай әріптестік орталығына қосылғаннан кейін Барнетт және оның екі әріптесі Джон Миллиган Уайт пен Дай Мин президенттер Ху және Обама арасында Қытай-АҚШ стратегиялық жоспарын дайындады. Келісімге Қытайдың бұрынғы Сыртқы істер министрі, БҰҰ-ның бұрынғы елшісі, АҚШ-тың бұрынғы елшісі, ҚХА Бас штабының бұрынғы бас орынбасары, Солтүстік Корея және Израильдегі бұрынғы әскери атташе, сауданың бұрынғы вице-министрі, Орталық партия мектебінің Халықаралық стратегиялық зерттеулер институты, Қытай Халықтың Сыртқы істер институты, Қытай халықаралық экономикалық алмасу орталығы, Қытай халықаралық стратегиялық зерттеулер институты, Қытай халықаралық және стратегиялық зерттеулер қоры, Боао форумы, Мемлекеттік кеңестің қазіргі заманғы халықаралық қатынастар институты, премьер-министр және мемлекеттік кеңесшілер пікір білдірді. Келісімнің шарттары Барнетттің World Politics Review бағанында, Джон Миллиган Уайт пен Дай Миннің People’s Daily Online ағылшын тіліндегі және China Daily Online қытай тіліндегі бағанында жарияланды. Келісімнің толық мәтіні Foreign Affairs журналының 2011 жылғы қыркүйек-қазан айындағы санында жарық көрді.

Жеке өмір

Барнетт ғаламдастыру туралы сөйлеген сөзінде үш баласы болғаннан кейін әйелімен бірге "шет елден үш қызды – біреуін Қытайдан, екеуін Эфиопиядан асырап алғанын" жеткізді.