Кіріспе

Корольдік теңіз флотының адмиралы (1748–1810)
ағылшын табиғатты зерттеуші, хирург және дәрігер

Алғашқы жылдар

Коллингвуд Ньюкасл-апон-Тайнда дүниеге келген. Оның алғашқы білімі Ньюкаслдағы Корольдік грамматикалық мектепте алынған. 12 жасында ол өзінің туысы капитан Ричард Братхвейттің (немесе Брейтвейттің) басқаруымен алтыншы рангтағы кемеде ерікті болып теңізге шықты, ол оның теңіз білімін жетілдіруге көмектесті. Братхвейтпен бірнеше жыл қызметтенгеннен кейін және Портсмутте капитан Роберт Роддам басқаратын күзетші кемеде қызметтенгеннен кейін, Коллингвуд 1774 жылы адмирал Сэмюэл Грейвспен бірге Бостонға келді. 1775 жылғы маусымда Банкер-Хилл шайқасында британдық теңіз бригадасында шайқасты және кейін 17 маусымда лейтенант қызметіне тағайындалды. 1777 жылы Коллингвуд Хорацио Нельсонмен танысты, олар екеуі де фрегатта қызмет етті. Екі жыл өткен соң, Коллингвуд 1779 жылғы 20 маусымда Нельсонның орнын бригтің командирі ретінде алды, ал 1780 жылғы 22 наурызда ол тағы да Нельсонның орнын басты, бұл жолы шағын фрегаттың капитаны болды. Нельсон Сан-Хуан өзені, Никарагуа көлі және Леон көлі арқылы Атлант мұхитынан Тынық мұхитына дейін Орталық Американы кесіп өтуге бағытталған сәтсіз экспедицияның жетекшісі болды. Нельсон аурудан әлсіреп, үлкен кемеге көтерілуге дейін емделуі керек болды, ал Коллингвуд оның орнына Хинчинбрукке командалық жасады және экспедицияның қалған бөлігін Ямайкаға қайтарды.

Бас қолбасшылық

1781 жылы дауылдан кемесі апатқа ұшыраған тағы бір шағын фрегатқа қолбасшылық еткеннен кейін Коллингвуд 64 зеңбірекке ие желілік кемеге ауыстырылды, ал 1783 жылы ол Батыс Үндістанға тағайындалды. 1784 жылы ол Нельсонмен Антигуада болды, онда екеуі де қол жеткізе алмайтын американдық Мэри Мутрейге ғашық болды. Олар Нельсонмен бір-бірінің суреттерін салды, ал Коллингвуд суретті сақтап қалды. Коллингвуд 1786 жылдың соңына дейін Батыс Үндістанда қалды, бұл жолы Нельсонмен және оның бауыры, командир Уилфред Коллингвудпен бірге американдық кемелердің Батыс Үндістанмен сауда жасауына кедергі келтірді. 1786 жылы Коллингвуд Англияға оралды, онда 1793 жылға дейін, Батыс Үндістанға жасаған сапарынан басқа, қалды. 1791 жылдың 16 маусымында Коллингвуд Ньюкасл саудагері және саясаткер Джон Эразм Блэкеттің қызы Сара Блэкетке үйленді. "Коллингвуд" кемесінің капитаны ретінде ол "Маусымның бірінші күні" мерекесіне қатысты. 1797 жылы HMS Excellent кемесімен ол Сент-Винсент мүйісіндегі шайқаста жеңіске жетті, шайқастағы өзінің әрекеттері үшін флотта жақсы беделге ие болды. Кадисті блокададан кейін ол бірнеше аптаға Портсмутқа жөндеуге оралды. 1799 жылдың басында Коллингвуд контр-адмирал шеніне көтерілді (ақпанның 14-і, 1799; қызыл, 1 қаңтар 1801) және өзінің туын көтеріп, Канал флотына қосылды, содан кейін Франция мен Испанияның негізгі теңіз күштері жиналған Жерорта теңізіне аттанды. Коллингвуд Амендегі бейбітшілік оған Англияға оралуға мүмкіндік бергенге дейін жауды блокадалауда белсенді жұмыс істеді. 1803 жылдың көктемінде Франциямен соғыс жаңадан басталғанда, ол үйінен кетіп, ешқашан қайтып оралмады. Бірінші кезекте ол Брест маңында француз флотын блокадалады. 1804 жылы ол вице-адмирал болып тағайындалды (сәуірдің 23-і, 1804; қарашаның 9-ы, 1805). Шамамен екі жыл Брест маңында Наполеонның Ұлыбританияға жоспарланған шабуылын күтіп өтті. Француз флоты Тулоннан шыққанда, адмирал Коллингвуд эскадрильяға қолбасшылық етуге тағайындалды, оған оларды қууға бұйрық берілді. Франция мен Испанияның біріккен флоттары Батыс Үндістанға барғаннан кейін Кадиске оралды. Жолда олар Кадис маңында Коллингвудтың шағын эскадрильясымен кездесті. Ол өзімен бірнеше ғана кеме болды, бірақ 16 желілік кемемен қуудан жалтарып, олардан қашуға тырысты. Жаудың күшінің жартысы портына кірмей тұрып, ол блокаданы қайта жаңартты, эскадрильясының шағын мөлшерін жасыру үшін жалған сигналдарды пайдаланды. Ұзақ өтпей Нельсон оған қосылды, ол біріктірілген флотты ірі шайқасқа тартуды үміттенеді.

Трафалгар шайқасы

1805 жылдың қазан айында біріккен флот Кадистен аттанды. Трафальгар шайқасы дереу басталды. Француз адмиралы Вильнев флотын жарты ай пішіндес құрды. Британдық флот екі жеке тізімде, бірі HMS Victory кемесімен Нельсон басқарып, екіншісі «Royal Sovereign» кемесімен Коллингвуд басқарып, жылдамдықпен шабуылға шықты. «Royal Sovereign» кемесінің корпусына жаңа мыс қабат жағылғандықтан, ол ескі, тозған мыстың үйкелісінсіз тезірек болды. Флоттың қалған бөлігінен айтарлықтай алға шығып, ол бірінші болып шайқасқа қатысты. «Көріңіз», деді Нельсон, жаудың тізіміне енген «Royal Sovereign» кемесін көрсетіп, «Осы асыл Коллингвудтың кемесін қалай шайқасқа салғанын көріңіз!» Бәлкім, сол сәтте Коллингвуд, ұлы қолбасшысының байқауына жауап ретінде, капитанына: «Нельсон осы жерде болу үшін не берер еді?» деді. «Royal Sovereign» испан адмиралының кемесіне жақындап, «Санта-Анаға» зымырандарын осыншалықты жылдам және дәл атып, испандық кеме басқа британдық кеме оқ атпастан бұрын батып кетуге айналды. «Санта-Анаға» бірнеше кемелер көмекке келді және «Royal Sovereign» кемесін барлық жағынан қоршады; соңғысы ауыр зақымданғаннан кейін британдық эскадрильясының қалған бөлігі келгеннен кейін құтылды, бірақ маневр жасай алмады. Бірден кейін «Санта-Ана» туын түсірді. Нельсонның қазасынан кейін Коллингвуд бас қолбасшы лауазымын иеленді және туын HMS Euryalus фрегатына ауыстырды. Ауыр дауыл жақындап келе жатқанын білген Нельсон флоттың шайқастан кейін бекінуін қалаған, бірақ Коллингвуд осындай бұйрық беруден бас тартты: көптеген британдық кемелер мен олжалар бекіне алмайтындай зақымдалған, ал Коллингвуд зақымдалған кемелерді сүйреп әкеуге күшін жұмсады. Келесі дауылда көптеген олжалар тасты жағалауға шағылысты, ал қалғандары оларды қайтадан басып алуды болдырмау үшін жойылды, бірақ британдық кемелер жоғалған жоқ. 1805 жылдың 9 қарашасында Коллингвуд Нортумберленд графтығындағы Калдбёрн және Хетпул бароны Коллингвуд ретінде жұртына көтерілді. Ол Парламенттің екі палатасының алғысын алды және жылына 2000 фунт стерлинг зейнетақы алды. Трафальгардың барлық капитан және адмиралдарымен бірге ол теңіз алтын медалін алды, бұл оның үшіншісі, «Мамырдың бірінші күні» және «Сент-Винсент мүйісі» үшін алғандарынан кейін. Францияға қарсы соғыстарда үш алтын медальға ие болу құрметі Нельсон мен сэр Эдвард Берриге ғана тиесілі. Теңізде болмағанда ол Ньюкасл-апон-Тайннан солтүстікке қарай 15 миль жерде орналасқан Морпет қаласындағы Коллингвуд үйінде және қазір Солтүстік Шилдстің батыс жаққа орналасқан Чиртон залында тұрды. Ол: «Мен қайтадан бақытты болам деп ойласам, ойларым мені Морпетке қайтарады», - деген сөздерімен танымал.

Кейінгі мансап

Трафальгардан бастап оның өліміне дейін ешқандай ірі теңіз шайқасы болған жоқ. Бірнеше шағын француз флоты блокаданы бұзуға тырысты, және Трафальгардан кейін екі ай өткен соң біреуі Кариб теңізіне әскер түсірді, бірақ көпшілігі іздестіріліп, шайқаста талқандалды. Коллингвуд Жерорта теңізіндегі маңызды саяси және дипломатиялық келісімдермен айналысты, онда ол тәжірибелілік пен салмақтылық танытты. Ол флот басшылығынан босатылып, үйіне қайтуға рұқсат сұрады, бірақ үкімет Коллингвудтың тәжірибесі мен шеберлігі бар адмиралдың қалуын қажет етті, себебі Франция мен олардың одақтастарының әлі де күшті қауіп төндіруі мүмкін екенін ескеріп, ел оның қызметінен айырыла алмайтын еді. 1809 жылы оның денсаулығы күрт нашарлап, ол Адмиралтействодан қайтадан үйіне оралуға рұқсат беруді сұрауға мәжбүр болды, бұл сұранысы ақыры қабылданды. Коллингвуд 1810 жылдың 7 наурызында Англияға жолға шыққанда Порт-Махон жанында қатерлі ісіктен қайтыс болды. Ол Нельсонның қасында Сент-Пол соборының мазарда жерленді.

Бағалау

Коллингвудтың теңіз офицері ретіндегі еңбегі көп жағынан жоғары деңгейде болды. Оның саяси шешімдері ерекше болды және оған жалпы саясат, ережелер, тіпті сауда мәселелері бойынша кеңес сұрады. Ол адамдарды әскерге алуға және жазалауға қарсы болды және оның мейірімділігі мен жомарттығы соншалық, қарапайым теңізшілер оны «әке» деп атады. Нельсон мен Коллингвуд өмірінің басында танысқаннан бастап Нельсонның Трафальгарда қаза болғанға дейін тығыз достық қарым-қатынаста болды, және олар екеуі де Сент-Пол соборында жерленген. Коллингвуд еркек баласы болмай қайтыс болғандықтан, оның барондық атағы оның өлімімен бірге жойылды. Тэккерей Коллингвудтан артық ізгі христиандық рыцарь жоқ деп есептеді. Дадли Поуп өзінің «Нельсонның теңіз флотындағы өмірі» атты кітабының үшінші тарауында Коллингвудтың бір қырын айтады: Кейін адмирал болған және Нельсонның Трафальгардағы екінші қолбасшысы капитан Катберт Коллингвудтың үйі Нортумберлендтегі Морпетте орналасқан. Ол әрқашан қалтасында жұмақтың жаңғақтарымен жүретін, және ол жүргенде, егер жақсы орын тапса, топыраққа жаңғақты басып, жаңғақ ағашын өсіретін. Ол отырғызған кейбір емен ағаштары бір жарым ғасырдан кейін де өсіп келеді, ядролық су асты кемелері теңізді күзеткен кезде, кемелер салу үшін кесілуге дайын, өйткені Коллингвудтың мақсаты – әскери-теңіз күштері елдің қауіпсіздігіне байланысты жауынгерлік кемелер салу үшін емен ағаштарынан ешқашан мұқтаж болмайтынына көз жеткізу болды. Коллингвуд әйеліне жазған хатында, оның денесі салтанатты жерлеу рәсімінен гөрі Ұлыбританияның теңіз қорғанысына қосылғанын қалағанын жазды.

Ескерткіштер

Корольдік теңіз күштерінің теңіз соғысы мектебі әскери іс, қару-жарақ инженериясы және байланыс салалары бойынша оқу орталығы ретінде ашылды. Оның құрметіне Канададағы Джорджиан шығанағындағы Онтарио штатының Коллингвуд қаласы, Австралияның Мельбурн қаласының маңындағы Коллингвуд елді мекені, Жаңа Зеландияның Коллингвуд қаласы және Коллингвуд арнасы (Ванкуверге жақын Хоу шығанағының кіреберісі, Британдық Колумбия) аталды. Оның құрметіне үлкен монумент, Коллингвуд монументі орнатылған, ол Тайнемоуттағы Тайн өзеніне қарайды. Оның II санаттағы мүсінін Джон Грэм Лау жасап, Джон Добсонның жобалаған пьедесталына орнатылған. Оның туып өскен «Royal Sovereign» флагмандық кемесінен алынған төрт зеңбірек, баспалдақтардың екі жағындағы қабырғаларда орналасқан. Корольдік теңіз бөлімінің (1914-1919) батальоны Коллингвудтың есімімен аталады. Ол Антверпен науқанында (1914 жылғы қазан) және Галлиполи шайқасында қатысты. Коллингвуд батальоны 1915 жылғы 4 маусымда Галлиполидегі Крития шайқасының үшінші кезеңінде көптеген жарақат алды және қайта құрылмады. Коллингвудтың бұрынғы мектебі – Ньюкаслдағы Корольдік грамматикалық мектептегі төрт үйдің бірі оның есімімен аталды. Чурчерс колледжінің бес үйінің бірі, сондай-ақ Корольдік аурухана мектебінің он бір үйінің бірі оның есімімен аталады. 2013 жылы Ньюкаслдағы Excelsior Academy мектебінің үш орта мектебінің бірі Коллингвудтың есімімен аталды. 2010 жылғы наурызда Коллингвудтың қайтыс болғанына 200 жыл толып, «Collingwood 2010» ұйымы Тайнсайдта, Морпетте және Менорка аралында бірқатар ірі шаралар ұйымдастырды. Коллингвудтың Махон қаласына жақын Эс Кастельдегі үйі қазір қонақ үй болып табылады және аралдағы өмірімен байланысты мұралық заттарды сақтайды. 1978 жылдан 1992 жылға дейін британдық теміржолының 50005 локомотиві Коллингвуд деп аталды. 2005 жылғы қарашада ағылшын, уэльс және шотланд локомотивтері Ньюкасл станциясында 90020 Коллингвуд деп аталды.