Кіріспе

Полимикрогирия (ПМГ) – адам миының дамуына әсер ететін жағдай, онда көптеген кішкентай гирлер (микрогирлер) мидың тым көп бүктелуіне алып келеді, нәтижесінде ми қабығының қалыңдығы қалыптан тыс болады. Бұл аномалия мидың бір немесе бірнеше аймағына әсер етуі мүмкін. Осы жағдайдың пайда болу уақыты әлі анықталған жоқ, алайда ол туылмас бұрын ми дамуының ерте немесе кейінгі кезеңдерінде пайда болатыны белгілі. Алғашқы кезеңдерде нейробластардың көбеюі мен қозғалуы бұзылады, ал кейінгі кезеңдерде қозғалыстан кейінгі дамудың бұзылуы байқалады. Симптомдар мидың қай бөлігі зардап шеккеніне қарай әртүрлі болады. Бұл жағдайдан құтылуға арналған ерекше емдеу жоқ, бірақ ұстамалар, дамудың қалыптан қалуы немесе бұлшықет әлсіреуі сияқты белгілерді бақылауға көмектесетін дәрілер бар.

Синдромдар

Соңғы онжылдықтарда полимикрогирия сияқты жағдайлардан туындайтын синдромдарды зерттеуге мүмкіндік беретін маңызды технологиялық жетістіктерге қол жеткізілді. Зерттеулер, бейнелеу және талдау полимикрогирияның таралуының әрдайым кездейсоқ еместігін көрсетті, соның нәтижесінде полимикрогирияның түрлі типтері анықталды. Әрбір синдромның клиникалық көріністерінің шолуын төменде, "Клиникалық көрініс" бөлімінде табуға болады. Полимикрогирияның негізгі үлгілері: перисильвалық (61%), жалпыланған (13%), фронтальдық (5%), парасагиттальдық париеталды-оксипитальдық (3%) және 11% сұр зат гетеротопиясымен байланысты (сұр зат ми қабығындағы қалыпты орнына орналамай, ақ затта орналасқан).

Екі жақты алдыңғы полимикрогирия (БФП)

БФП – маңайлық аймақтардағы симметриялық полимикрогирия болып көрінеді, ол алдыңғы полюстерден басталып артқы прецентральдық гирусқа дейін, ал төменге қарай – маңайлық оперкулумға дейін созылады. Осыған ұқсас полимикрогирия таралуы бар пациенттерде де ұқсас симптомдар байқалды, оның ішінде моторлық және тіл дамуының кешігуі, спастикалық гемипарез немесе квадрипарез, сондай-ақ жеңіл дәрежедегі зиякерлік кемістік.

Екі жақты фронтопариетальды полимикрогирия (БФПП)

BFPP полимикрогирияның алғашқы анықталған түрлерінің бірі болды, оның себебін тудыратын синдромдармен байланысты гені анықталды. Бұл ген GPR56 деп аталады. Осы түрде де симметриялық таралу байқалады, бірақ BFPP-мен ауырған науқастарда мишық пен ми сабасының қажуы, сондай-ақ екі жақты ақ заттың бұзылыстары анық байқалады. BFPP эзотропиямен, дамудың жалпы кешігуімен, пирамидалық белгілермен, ми белгілерімен және құрысулармен сипатталады. Эзотропия дисконъюгат көзқарас деп те аталады және ол ауыр тұрақты энцефалопатияның жиі кездесетін белгісі болып табылады. Бұл BFPP-ны басқа екі жақты полимикрогирия синдромдарынан ажыратады.

Екі жақты перисильвиялық полимикрогирия (БПП)

БПП полимикрогирияның басқа түрлеріне ұқсас, себебі ол көбінесе симметриялық болады, бірақ БПП науқас сайын өзгеруі мүмкін. БПП орналасуымен ерекшеленеді; сильвиялық жарықтардың тереңіндегі ми қабығы қалыңдап, қалыптан тыс бүктеледі, сондай-ақ сильвиялық жарықтар төмен қарай, бас сүйек қабырғаларына дейін және тік бағытта созылады. БПП ауырлық дәрежесінің айырмашылықтарын сипаттайтын төрт деңгейлі жіктеу жүйесі бар: деңгейлер ең ауыр (1 деңгей) ең жеңіл (4 деңгей) дейін өтеді. BFPP полимикрогирияның бірінші рет табылған түрі болғанымен, BPP алғашқы сипатталған түрі және полимикрогирияның ең көп кездесетін түрі болып табылады. БПП-ның клиникалық белгілеріне "бет, жұтқыншақ және шайнау бұлшықеттерінің диплегиясы (фацио-фаринго-глоссо-мастикаторлық парез), пирамидалық белгілер және ұстамалар" жатады.

Екі жақты парасагиттальді париэто- окципитальді полимикрогирия (BPOP)

BPOP парасагитталық және мезиалдық аймақтарда орналасқан. Бұл түрі IQ көрсеткішінің орташа деңгейден бастап жеңіл зиякерлік кемістікке дейін ауытқуымен, ұстамалармен және танымдық қабілеттің баяулауымен байланысты. Ұстамалардың пайда болу жасы 20 айдан 15 жасқа дейін кездеседі, және көп жағдайда олар бақылауға келмейтін (яғни, емдеуге қиын) болып табылады. Сонымен қатар, ПМГ-мен байланысты 30-дан астам геннің мутациялары анықталған. WDR62 (диффузиялық немесе асимметриялық ПМГ) және SCN3A гендерімен де байланыс бар. Басқа да қатысты гендер: GPR56 (екі жақты фронтопариетальді ПМГ), TUBB2B (алдыңғы бөлікке басым ПМГ), NDE1 (диффузиялық ПМГ), AKT3 (екі жақты перисильвиялық ПМГ) және PIK3CA (екі жақты перисильвиялық ПМГ). TUBB2B мутациялары туа пайда болған фиброзбен немесе сыртқы көз бұлшық еттерінің бұзылысымен қатар, немесе онсыз полимикрогирияға себеп болуы мүмкін, сондай-ақ екі жақты перисильвиялық аймақтарда да көрінеді. GPR56 гені G белоктарымен байланысқан рецепторлар отбасының мүшесі болып табылады және екі жақты фронтопариетальді полимикрогирияны (BFPP) тудырумен тікелей байланысты. G белоктарымен байланысқан рецепторлар отбасының басқа да гендері осы жағдайға әсер етеді, мысалы, мидың дамуына, бірақ толыққанды зерттеу жүргізу үшін жеткілікті мәлімет жоқ, сондықтан негізгі назар осы санаттағы GR56 геніне шоғырланған. Мидың бұл бұзылысы ми бетін жабатын көптеген кішкентай гирлердің пайда болуынан туындайды, ал олар әдетте дұрыс пішінделген болуы керек. Қазіргі уақытта бұл ген осы жағдайды анықтауға және оның себептерін түсінуге көмектесу үшін зерттелуде. Ол аурудың себептерін анықтауға, сондай-ақ ми қабығының қалыпты даму механизмдерін және ми қабығының аймақтық құрылымын магниттік-резонанстық томография (МРТ) арқылы зерттеуге мүмкіндік береді. Бұл геннің мутациясынан туындаған полимикрогирияның ерекшелігі – миелиндің жетіспеушілігі. GPR56 гені миелиндің қалыпты дамуы үшін маңызды, өйткені оның мутациясы ақ заттың көлемінің азаюына және МРТ-де байқалатын сигналдың өзгеруіне әкеледі. GPR56 генінің миелиндің қалыпты дамуындағы жасушалық рөлі әлі толыққанды түсініксіз болғанымен, бұл ақпарат осы генмен байланысты басқа зерттеулерді жүргізу үшін пайдаланылады. Бұл жағдаймен байланысты тағы бір ген – GRIN1 және GRIN2B. Екі синдромның да ерекшелігі – фронтопариетальді полимикрогирия. Дұрыс диагноз қою үшін дәрігерлер пациентті нейровизуализация немесе нейропатологиялық әдістер арқылы тексеруі керек. Бұл микроскопиялық ерекшеліктерді көру үшін магниттік-резонанстық томография (МРТ) қолданылады. Бірінші кезекте дәрігерлер полимикрогирия мен пахигирияны ажыратуы тиіс. Пахигирия ми қабығының кең және тегіс аймақтарының дамуына алып келеді, ал ПМГ әсері – көптеген кішкентай гирлердің пайда болуына себеп болады. Компьютерлік томография (КТ) суретінде екі жағдай да ұқсас көрінеді, себебі ми қабығының қалыңдығы артқандай болады. Дегенмен, Т1 салмақты инверсиялық қалпына келтірумен жасалған МРТ, ПМГ-мен ауыратын науқастардағы сұр және ақ заттың шекарасын көрсетеді. 94%-ға әсер ететін дамудың жалпы кідірісі кейбір науқастарда кәсіби, физикалық және тілдік терапия арқылы жеңілдетілуі мүмкін. Маңыздысы, ПМГ әр пациентке әртүрлі әсер ететіні және емдеу тәсілдері мен түзету шаралары да әртүрлі болады. Көмекке қажетті көптеген қызметтер бар, көптеген балалар ауруханалары күтіммен айналысатын адамдарға қажетті ақпаратты алуға көмектесе алады.

Эпидемиология

ПМГ-ның кездесу жиілігі және оның әртүрлі формалары белгісіз. Дегенмен, жалпы алғанда кортикаль дисплазияның жиілігі 2500 жаңа туған нәрестенің 1-іне шамамен келеді. ПМГ жағдайларының ең көп саны зерттелген сериясында екі жақты перисильвийлік үлгі ең көп кездесетін топологиялық үлгі болды (жағдайлардың 52%), одан кейін бір жақты перисильвийлік үлгі (9%) болды. Аурудың дамуы, жіктелуі және орналасуы туралы білім едәуір жақсарды. Мысалы, аурудың әсер еткен ми қабығының нақты аймақтары анықталды. Бұл пациенттердің клиникалық белгілерін ми қабығының зақымдалған аймақтарымен байланыстыруға мүмкіндік берді. Екі жақты фронтопариетальды полимикрогирияға себеп болатын ген – GPR56 болды.