Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Oude Rijn ("Ескі Рейн") – Рейн дельтасының Нидерландтың Утрехт және Оңтүстік Голландия провинцияларындағы саласы. Утрехттің батысынан, Хармеленнен басталып, Катьвик қаласындағы механикалық сорғы станциясы арқылы Солтүстік теңізге құяды. Қазіргі ұзындығы – 52 шақырым. Көне заманда ол Рейн өзенінің төменгі ағысы болған, ол Бетуве аймағында солтүстікке – Рейнге, оңтүстікке – Ваалға екіге бөлінген. Ол кезде Оуд-Райн қазіргіден әлдеқайда кеңірек және толқындарлы болған. Римдіктер кезеңінде бұл өзен империяның солтүстік шекарасының бір бөлігін құраған. Орта ғасырларда Лек өзені Рейннің басты арнасына айналып, Оуд-Райн лайланып, саязды болған. Өзен айналасындағы жазықтарды кептіру, қыш өнеркәсібі және тасымалдау мен сауда жолы ретінде маңыздылығын сақтап келген. Кемелер өзеннің көп бөлігіндегі арнайы жолмен жылқы мен адам күшімен тартылып жүрген, осы жолдардың көп бөлігі кейін жолдарға немесе велосипед жолдарына айналдырылған.
The Oude Rijn ("Old Rhine") is a branch of the Rhine delta in the Dutch provinces of Utrecht and South Holland, starting west of Utrecht, at Harmelen, and running by a mechanical pumping station into the North Sea at Katwijk. Its present day length is 52 kilometres. In ancient times, it was the lower part of the main River Rhine, which forked at the Betuwe into a northern branch, the Rhine, and a southern branch, the Waal. The Oude Rijn was then much wider than it is now, and tidal. During the Roman occupation, the river formed part of the northern border of the Empire. In medieval times, the River Lek became the main outlet for the Rhine, and the Oude Rijn silted up. The river was still important as a drain for the surrounding lowlands, for the clay industry, and as a transport and trade route. Ships were towed by horse and human power, using a towpath along large sections of the river, many parts of which have since been upgraded to roads or cycle paths.
Сипаттама
Утрехт қаласы Кромме Рейн өзенінің солтүстікке қарай Вехт өзеніне және батысқа қарай Оуд Рейн өзеніне бөлінетін тұсына жақын жерде салынған. Бұл бастапқы бөліністің көбі бүгінде жойылды, ал Вехт және Рейн екеуі де қала орларынан бастау алады. Өзеннің басындағы алғашқы бірнеше шақырымы арналанған және Лейдсе Рейн (Лейден Рейні) деп аталады. Хармелен (Ворден муниципалитеті) маңындағы теміржол көпірінен кейін ол Оуд Рейнге айналады. Содан кейін ол батысқа қарай Ворден қаласынан өтеді, онда алдымен Ланге Линшотен оңтүстікке қарай тармақталады, ал кейін Оуд Рейн қала бекінісінің бір бөлігін құрайды. Ворденнен кейін Грехт өзені солтүстікке қарай тармақталады, ал Оуд Рейн Ньювербрук, Бодегравен және Цвамердам қалалары арқылы ағысын жалғастырады. Осы жерде Мейе (өзен) Оуд Рейнге құяды. Альфен-ан-ден-Райнда Аар каналы өзенге қосылады, ал Гоуве өзені оңтүстікке қарай тармақталады. Содан кейін ол Koudekerk aan den Rijn және Hazerswoude Rijndijk қалаларынан өтеді. Zoeterwoude Rijndijk және Leiderdorp қалаларынан өткеннен кейін, қысқа Доэс өзені аяқталады, ал Оуд Рейн Лейден қаласынан ағып өтеді. Рейн-Ши каналы мен Зиль ағысы осы жерден басталады. Nieuwe Rijn ("Жаңа Рейн") – бұл қысқа тармақ, ол Оуд Рейнмен бірге Лейден қаласының бекініс жүйесінің бөлігін құрайды; екі тармақ қала орталығында бірігеді. Корте Влиет ағысы Оуд Рейнге құяды және ол Валькенбург пен Рийнсбург қалалары арқылы Катвикке дейін жалғасады. Катвик-ан-ден-Райнда Огстгестерканал Оуд Рейнмен бірігеді. Бұл жерде өзен түзетіліп, каналға (Уитватерлингканал деп аталады) айналдырылған; ол сорғы станциясы арқылы Солтүстік теңізге құйылады, бұл жоғары толқындардың ішке қарай өтуіне және өзен сағасының лайлануына кедергі келтіреді.
The city of Utrecht was founded at a ford near the fork of the Kromme Rijn into the Vecht to the north and the Oude Rijn to the west. Of the original fork, little remains today, and both Vecht and Rijn start from the city moat. For the first few kilometres of its course, the river is channelised and known as the Leidse Rijn (Leiden Rhine). It becomes the Oude Rijn after the railway bridge near Harmelen (municipality Woerden). Then it flows westward through Woerden where first the Lange Linschoten branches off to the south and then the Oude Rijn forms part of the city moats. After Woerden, the River Grecht branches off to the north and the Oude Rijn continues through the towns of Nieuwerbrug, Bodegraven, and Zwammerdam. Here the Meije (rivier) [nl] stream empties into the Oude Rijn. In Alphen aan den Rijn, the Aar Canal joins the river and the Gouwe branches off to the south. It then flows through Koudekerk aan den Rijn and Hazerswoude Rijndijk. After Zoeterwoude Rijndijk and Leiderdorp, where the short River Does ends, the Oude Rijn flows through Leiden. The Rhine Schie Canal and the Zijl stream begin here. The Nieuwe Rijn ("New Rhine") is a short branch that, together with the Oude Rijn, forms part of Leiden's moat system; the two branches merge in the city's centre. The stream Korte Vliet discharges into the Oude Rijn and it continues through Valkenburg and Rijnsburg to Katwijk. At Katwijk aan den Rijn the Oegstgeesterkanaal merges with the Oude Rijn. From here the river has been straightened into a canal (called the Uitwateringkanaal); it empties into the North Sea through a pumping station, preventing high tides inland and silting up of the river mouth.
Су шаруашылығы және су шаруашылығы
1000 жылы өзеннің сазды шөгінділері көтеріліп, жазық жерлерді су басуға себеп болды. Алдын алу шарасы ретінде, шамамен 1100 жылы Германия императоры Фредерик Барбаросса билік еткен аймақтағы Утрехт шекарасындағы Звамердам ауылында шлюздері бар бөгет салынды. Оуд-Рейн бойындағы кең аумақтардағы су шаруашылығы мәселелерінің жалғасуы, әкімшілік жауапкершілігі бар азаматтардың бірлесіп жұмыс істеуіне және Нидерландыдағы алғашқысы болған Жоғары су басқармасы немесе голланд тілінде Hoogheemraadschap құруына әкелді. 1255 жылы Голландия және Зеландия графы Вильгельм II бұл ұйымға аймақтағы барлық су құрылыстарын үйлестіруші орталық ретінде артықшылық берді, кейіннен оған Hoogheemraadschap van Rijnland деген атау берілді. Алғашқы жұмыстар Лейден қаласының төңірегінде суды ағызу арналарын салу болды. 1408 жылдан бастап, Зотервудеде алғашқысы орнатылған желмен жұмыс істейтін сорғылар Ескі Рейн бойында жазық жерлерден өзенге суды сору үшін қолданылды. Өзен орта ғасырлар бойы толып, көлемі азайды. 1572 жылы Солтүстік теңізге жақын жерде Су басқармасы Рейн суының теңізге құйылуына мүмкіндік беру үшін құм төбелерден арна салдырды, бірақ соғыс жағдайларына байланысты ол толып қалды. 1807 жылы судың төменгі ағыны кезінде судың ағып кетуіне мүмкіндік беретін шлюздері бар кең су басқару жүйесі құрылды. 1880 жылы бумен жұмыс істейтін механикалық сорғы станциясы салынды.
Around 1000 CE the river silted up, causing floodings of the lowlands. As prevention, around 1100 CE a dam with locks was built at the village of Zwammerdam, upstream at the border to Utrecht, an area reigned by German Emperor Frederick Barbarossa. Continuing problems in water management in wide areas along Oude Rijn were reason for civilians with administrative responsibilities to collaborate and to establish a so called High Water Authority or in Dutch Hoogheemraadschap, the first of its kind in The Netherlands. The organisation has been privileged in 1255 by Count William II of Holland and Zeeland as central coordinator of all waterworks in the area and later was given the name Hoogheemraadschap van Rijnland. Early works were the building of draining canals around the city of Leiden. From 1408 on, with the first at Zoeterwoude, wind powered pumps were installed along the Old Rhine, to pump water from the lowlands into the river. The river silted up in the course of the Middle Ages and became much smaller. In 1572 near the North Sea the Water Authority had a canal built through the dunes to allow the Rhine water to flow into the sea, but due to war circumstances, it did silt. In 1807, a large water management system with locks was established to allow the water to flow out at low tide. In 1880 a steam driven mechanical pumping station was built.
Рим дәуірі
Рим дәуірінде Оуд-Райн өзені Рим империясының солтүстік шекарасының (Limes Germanicus) бір бөлігін құрады. Римдіктер стратегиялық маңызды жерлерде күзет мұнаралары мен шекараны қорғайтын кастеллалар мен кастралар салған, олардың ішінде: Лаурум (Ворден), Нигрум Пуллум (Звамердам), Албания (Альфен-ан-ден-Рийн), Матило (Лайдердорп), Преториум Агриппина (Валькенбург) және Лугдунум Батаворум (Катвик) болды. Көптеген сол кездегі адам тұрмаған жерлер қалалар мен ауылдарға айналды. Валькенбургте римдік кастиумның жоспары тротуарға белгіленген. Ворден және Звамердамда римдік кемелер қазылып шығарылды.
In Roman times, the river Oude Rijn formed part of the Roman Empire's northern border (Limes Germanicus). At strategic locations the Romans did build guarding towers and border guarding castella and castra, including: Laurum (Woerden), Nigrum Pullum (Zwammerdam), Albaniana (Alphen aan den Rijn), Matilo (Leiderdorp), Praetorium Agrippinae (Valkenburg), and Lugdunum Batavorum (Katwijk). Many of the at that time unpopulated locations, evolved into cities and villages. In Valkenburg, the layout of the Roman castellum has been marked in the pavement. At Woerden and Zwammerdam, Roman ships have been excavated.