Кіріспе

Oude Rijn ("Ескі Рейн") – Рейн дельтасының Нидерландтың Утрехт және Оңтүстік Голландия провинцияларындағы саласы. Утрехттің батысынан, Хармеленнен басталып, Катьвик қаласындағы механикалық сорғы станциясы арқылы Солтүстік теңізге құяды. Қазіргі ұзындығы – 52 шақырым. Көне заманда ол Рейн өзенінің төменгі ағысы болған, ол Бетуве аймағында солтүстікке – Рейнге, оңтүстікке – Ваалға екіге бөлінген. Ол кезде Оуд-Райн қазіргіден әлдеқайда кеңірек және толқындарлы болған. Римдіктер кезеңінде бұл өзен империяның солтүстік шекарасының бір бөлігін құраған. Орта ғасырларда Лек өзені Рейннің басты арнасына айналып, Оуд-Райн лайланып, саязды болған. Өзен айналасындағы жазықтарды кептіру, қыш өнеркәсібі және тасымалдау мен сауда жолы ретінде маңыздылығын сақтап келген. Кемелер өзеннің көп бөлігіндегі арнайы жолмен жылқы мен адам күшімен тартылып жүрген, осы жолдардың көп бөлігі кейін жолдарға немесе велосипед жолдарына айналдырылған.

Сипаттама

Утрехт қаласы Кромме Рейн өзенінің солтүстікке қарай Вехт өзеніне және батысқа қарай Оуд Рейн өзеніне бөлінетін тұсына жақын жерде салынған. Бұл бастапқы бөліністің көбі бүгінде жойылды, ал Вехт және Рейн екеуі де қала орларынан бастау алады. Өзеннің басындағы алғашқы бірнеше шақырымы арналанған және Лейдсе Рейн (Лейден Рейні) деп аталады. Хармелен (Ворден муниципалитеті) маңындағы теміржол көпірінен кейін ол Оуд Рейнге айналады. Содан кейін ол батысқа қарай Ворден қаласынан өтеді, онда алдымен Ланге Линшотен оңтүстікке қарай тармақталады, ал кейін Оуд Рейн қала бекінісінің бір бөлігін құрайды. Ворденнен кейін Грехт өзені солтүстікке қарай тармақталады, ал Оуд Рейн Ньювербрук, Бодегравен және Цвамердам қалалары арқылы ағысын жалғастырады. Осы жерде Мейе (өзен) Оуд Рейнге құяды. Альфен-ан-ден-Райнда Аар каналы өзенге қосылады, ал Гоуве өзені оңтүстікке қарай тармақталады. Содан кейін ол Koudekerk aan den Rijn және Hazerswoude Rijndijk қалаларынан өтеді. Zoeterwoude Rijndijk және Leiderdorp қалаларынан өткеннен кейін, қысқа Доэс өзені аяқталады, ал Оуд Рейн Лейден қаласынан ағып өтеді. Рейн-Ши каналы мен Зиль ағысы осы жерден басталады. Nieuwe Rijn ("Жаңа Рейн") – бұл қысқа тармақ, ол Оуд Рейнмен бірге Лейден қаласының бекініс жүйесінің бөлігін құрайды; екі тармақ қала орталығында бірігеді. Корте Влиет ағысы Оуд Рейнге құяды және ол Валькенбург пен Рийнсбург қалалары арқылы Катвикке дейін жалғасады. Катвик-ан-ден-Райнда Огстгестерканал Оуд Рейнмен бірігеді. Бұл жерде өзен түзетіліп, каналға (Уитватерлингканал деп аталады) айналдырылған; ол сорғы станциясы арқылы Солтүстік теңізге құйылады, бұл жоғары толқындардың ішке қарай өтуіне және өзен сағасының лайлануына кедергі келтіреді.

Су шаруашылығы және су шаруашылығы

1000 жылы өзеннің сазды шөгінділері көтеріліп, жазық жерлерді су басуға себеп болды. Алдын алу шарасы ретінде, шамамен 1100 жылы Германия императоры Фредерик Барбаросса билік еткен аймақтағы Утрехт шекарасындағы Звамердам ауылында шлюздері бар бөгет салынды. Оуд-Рейн бойындағы кең аумақтардағы су шаруашылығы мәселелерінің жалғасуы, әкімшілік жауапкершілігі бар азаматтардың бірлесіп жұмыс істеуіне және Нидерландыдағы алғашқысы болған Жоғары су басқармасы немесе голланд тілінде Hoogheemraadschap құруына әкелді. 1255 жылы Голландия және Зеландия графы Вильгельм II бұл ұйымға аймақтағы барлық су құрылыстарын үйлестіруші орталық ретінде артықшылық берді, кейіннен оған Hoogheemraadschap van Rijnland деген атау берілді. Алғашқы жұмыстар Лейден қаласының төңірегінде суды ағызу арналарын салу болды. 1408 жылдан бастап, Зотервудеде алғашқысы орнатылған желмен жұмыс істейтін сорғылар Ескі Рейн бойында жазық жерлерден өзенге суды сору үшін қолданылды. Өзен орта ғасырлар бойы толып, көлемі азайды. 1572 жылы Солтүстік теңізге жақын жерде Су басқармасы Рейн суының теңізге құйылуына мүмкіндік беру үшін құм төбелерден арна салдырды, бірақ соғыс жағдайларына байланысты ол толып қалды. 1807 жылы судың төменгі ағыны кезінде судың ағып кетуіне мүмкіндік беретін шлюздері бар кең су басқару жүйесі құрылды. 1880 жылы бумен жұмыс істейтін механикалық сорғы станциясы салынды.

Рим дәуірі

Рим дәуірінде Оуд-Райн өзені Рим империясының солтүстік шекарасының (Limes Germanicus) бір бөлігін құрады. Римдіктер стратегиялық маңызды жерлерде күзет мұнаралары мен шекараны қорғайтын кастеллалар мен кастралар салған, олардың ішінде: Лаурум (Ворден), Нигрум Пуллум (Звамердам), Албания (Альфен-ан-ден-Рийн), Матило (Лайдердорп), Преториум Агриппина (Валькенбург) және Лугдунум Батаворум (Катвик) болды. Көптеген сол кездегі адам тұрмаған жерлер қалалар мен ауылдарға айналды. Валькенбургте римдік кастиумның жоспары тротуарға белгіленген. Ворден және Звамердамда римдік кемелер қазылып шығарылды.