Кіріспе

Американдық сүт өніміне арналған мал тұқымы

Браун швейцариялық немесе американдық Браун швейцариялық – американдық сүт өніміне арналған мал тұқымы. Ол Еуропаның Альпілік аймағындағы дәстүрлі үш мақсатта қолданылатын Браунви ("Швейцар қоңыр") тұқымынан шыққан, бірақ одан едәуір өзгеше. Ол тек сүт өнімділігін арттыру үшін селекциялық шаралармен өсірілді, ал жұмыс малын тарту және ет өндіру қабілеттерін жоғалтты. 2013 жылы сүт өнімділігі жылына өлшенді; сүтте шамамен 4% май және 3,5% ақуыз бар, одан ірімшік жасауға болады. ХХ ғасырда Браун швейцариялық тұқымы әлемдік тұқымға айналды, 1990 жылы оның саны жеті миллион басқа бағаланды. Бұл тұқымды будандастыру үшін жиі пайдаланған және ол көптеген қазіргі заманғы тұқымдарға әсер еткен. Ағылшын тілінде "Swiss Brown" термині американдық тұқым үшін қолданылатын "Brown Swiss" терминінен өзгеше, ол түпнұсқа Браунви тұқымын білдіреді.

Тарих

Браунви – Альпі аймағында, әсіресе Швейцариядағы үш мақсатты малдың дәстүрлі тұқымы; ол жүк тасуға, сүті мен еті үшін өсірілді. Браунви алғаш рет 1869 жылы АҚШ-қа әкелінді, онда жеті сиыр мен бір бұқа Массачусетс штатының Белмонт қаласындағы Генри М. Кларкқа жеткізілді. Сол кезден бастап 1906 жылға дейін, аурулар қорқынышынан АҚШ-қа мал импорты тоқтатылғанға дейін, көптеген малдар, кейде Еуропадан келген көшпенділер арқылы әкелінді. Американдық қоңыр швейцарлық тұқымы жалпы саны 167 импортталған ата-ана малдан тараған. 1880 жылы Браунви мал өсірушілер қауымдастығы құрылды, ал алғашқы тектік кітап 1889 жылы жарық көрді. Ғасыр соңына қарай селекция сүттілік қасиеттерін арттыруға бағытталды, 1911 жылы сиырлардың өнімділігін тіркеу журналы ашылды. 1940 жылдардан бастап бұл тұқым АҚШ-та кеңінен тарала бастады. ХХ ғасырдың ортасында сүттілік қасиеттеріне қатысты қарқынды селекция және туысқа даралық шаруашылық генетикалық әртүрліліктің төмендеуіне, сондай-ақ Браунви тұқымындағы тасымалдаушылардың үлкен үлесіне (2,6% және 9,2% тиісінше) ие болған сиырдың прогрессивті дегенеративті миелоэнцефалопатиясы ("тоқыма ауруы") және омыртқалық бұлшық атрофиясы сияқты жұқпалы генетикалық ақаулардың көбеюіне әкелді. Браунви тұқымы әлемнің көптеген елдеріне тірі мал түрінде немесе ұрықтар мен сперма арқылы экспортталды. Ол көбінесе Австрия, Германия және Швейцариядағы қоңыр малдың бастапқы Альпілік тұқымдарымен будандастыру үшін қолданылды. 1990 жылы әлемдегі мал басының саны шамамен жеті миллионға жетеді деп есептелді.

Сипаттамалары

Америкалық қоңыр швейцар орташа мөлшерлі. Түсі көбінесе ашық сұрғылт қоңыр, бірақ ақтан сұр немесе қоңыр түске дейін өзгеріп отырады. Түсінде айырмашылықтар болуы мүмкін, ал алдыңғы жағы аяқтары мен артқы бөлігінен көбінесе қараңғырақ болады. Мұрны қара, ал қыры ақшыл түсті.

Қолдану

Қоңыр швейцардың сүті ерекше, ол басқа танымал сүт тұқымдарына қарағанда ұзақ тізбекті май қышқылдарына және кішірек май тамшыларына ие; осы ерекшелік қоңыр швейцар сиырларының сүтінде қаймақтың өте баяу бөлінуіне себеп болады. Осы айырмашылық, сондай-ақ сүттегі ақуыз бен майдың арақатынасы, ірімшік жасау үшін өте ыңғайлы.