Кіріспе

Швейцариялық-американдық геолог және географ (1807-1884) Арнольд Генри Гюот (/g//iː//oʊ/// gheeOH) (28 қыркүйек 1807 - 8 ақпан 1884) – швейцариялық және американдық геолог және географ.

Ерте өмір

Гюйо 1807 жылдың 28 қыркүйегінде Швейцарияның Нойшатель қаласына жақын Будевильерде дүниеге келді. Ол Chaux de Fonds-те, содан кейін Нойшатель колледжінде білім алды. 1825 жылы ол Германияға барып, Карлсруэде қоныстанды, онда Луи Агассизбен танысты, осылай өмір бойына созылатын достық қарым-қатынас басталады. Карлсруэден ол Штутгартқа көшіп, гимназияда оқыды. 1827 жылы Нойшательге қайтып оралды. Ол дін қызметкері болуға бекініп, Берлин университетінде дәрістерге қатысу үшін оқуға түсті. Оқуын жалғастыра жүріп, философия және табиғаттану пәндерінен де дәрістер тыңдады. Бос уақытын ұлулар мен өсімдіктерді жинаумен өткізді, ал Александр фон Гумбольдттың көмегімен Берлин ботаникалық бағына баруға мүмкіндік алды. 1835 жылы Берлиннен философия докторы ғылымын қорғады.

Ғылыми мансап

1838 жылы Агассиздің ұсынысымен ол Швейцария мұздықтарына сапар шегіп, алты апталық зерттеулерінің нәтижелерін Франция Геологиялық қоғамына ұсынды. Ол мұздықтардың қозғалысы мен құрылымына қатысты маңызды байқауларды бірінші болып жасады. Соның ішінде, мұздықтардың ортасы шеттерінен, ал беткі қабаты төменгі қабатынан жылдам ағатынын анықтады; мұздық мұзының қабатты немесе жолақты құрылымын сипаттады; және мұздықтардың қозғалысын Гораций Бенедикт де Соссюр айтқандай, мұз массасының сырғанауына емес, молекулалық орын ауыстыруға байланысты деп түсіндірді. Кейіннен ол қалыпты емес тастарға қатысты маңызды деректер жинады. 1839 жылы ол Агассиздің әріптесі ретінде Нойшатель колледжінде (Нейшатель академиясы) тарих және физикалық географиядан сабақ берді. 1848 жылы осы оқу орны жабылып, Гюйот Агассиздің шақыруымен Америка Құрама Штаттарына көшіп, Кембриджге (Массачусетс штаты) қоныстанды. Ол Лоуэлл институтында лекциялар оқыды, олар кейін "Жер мен адам" (Бостон, 1849) деген атпен жарияланды. Бірнеше жыл бойы Массачусетс штатының Білім беру кеңесі оны география және оқыту әдістемесінен лекция оқуға шақырды. 1854 жылы Принстон университетінде физикалық география және геология профессоры болып тағайындалғанға дейін осы қызметпен айналысты. Ол сондай-ақ бірнеше жыл бойы Трентон штатындағы нормалдық мектепте физикалық географиядан сабақ берді (Нью-Джерси штаты), ал 1861 жылдан 1866 жылға дейін Принстон теологиялық семинариясында лекция оқыды. Ол Нью-Йорктегі Юнион теологиялық семинариясында және Колумбия колледжінде курстар өткізді. Ол Принстон университетіндегі мұражайды (қазір жабық) құрды, оның көптеген экспонаттары оның жеке коллекциясынан алынған. 1867 жылы Америка философиялық қоғамының мүшесі болып сайланды. АҚШ-тағы ғылыми жұмысы ұлттық метеорологиялық бақылаулар жүйесін жетілдіруді қамтыды. Олардың көпшілігі Смитсондар институтының қолдауымен жүзеге асырылды. Оның кең ауқымды метеорологиялық байқаулары АҚШ-тың ауа райы бюросының құрылуына әкелді, ал оның "Метеорологиялық және физикалық кестелері" (1852, қайта жаңартылған басылымы 1884) ұзақ жылдар бойы стандартты еңбек болып саналды. Гюйот Дарвиннің адам эволюциясы туралы теориясын қабылдамады, сонымен қатар Хью Миллердің "Жаратылыс кітабы" туралы пікірін де қабылдады, онда сипатталған күндер ұзақ мерзімді болуы мүмкін деп ойлады. Ғалым Джеймс Дуайт Дана Гюйотты "қуанышпен діншіл, әрдайым Жаратушысымен байланыста болып тіршілік ететін, Иеміздің ізімен тығыз жүретін христиан" деп сипаттады. Гюйоның "Жаратылыс немесе Киелі кітап космогониясы қазіргі ғылым тұрғысынан" (1884) атты еңбегі "Science" журналында сынға алынды.

Өлім

Гюйот 1884 жылдың 8 ақпанында Нью-Джерси штатындағы Принстон қаласында қайтыс болды.

Мұра

Ол бірнеше географиялық нысандардың атауын иеленеді, соның ішінде Аляскадағы Гвиот мұздығы, Гвиот кратері, Солтүстік Каролина және Теннесси штатының шекарасындағы Гвиот тауы, Нью-Гэмпширдегі Гвиот тауы, Колорадодағы Таулы Жұрттың суайырылысындағы Гвиот тауы, сондай-ақ Калифорниядағы Уитни тауының оңтүстік-батысындағы Гвиот тауы. Принстон университетіндегі Экология және эволюциялық биология кафедрасы мен Геоғылымдар кафедрасы орналасқан ғимарат оның құрметіне Гвиот Холл деп аталды. Ал "гуйот" термині – жазық беті бар су астындағы жанартау тауы (теңіз төбесі) Гарри Хаммонд Хесс тарапынан ойлап табылып, осы атаумен аталатын ғимараттың құрметіне берілген.