Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Petržalka (; Engerau / Audorf; Pozsonyligetfalu) - Словакияның астанасы Братиславаның ең ірі ауданы. Дунай өзенінің оң жағасында орналасқан, Австриямен құрлық шекарасын бөліседі және шамамен 100 000 адамға мекенжай болып табылады.
Petržalka (; Engerau / Audorf; Pozsonyligetfalu) is the largest borough of Bratislava, the capital of Slovakia. Situated on the right bank of the river Danube, the area shares a land border with Austria, and is home to around 100,000 people.
Атаулары мен этимологиясы
Ауылдың неміс атауы Engerau (1654) венгр халқының этнонимінен шыққан және Mogorsciget ("Венгр аралы", 1225) және Ungerau ("Венгр жайлауы", 1509) ескі жер аттарынан туындаған. Венгр атауы Лигетфальва (кейіннен Поцсонилигетфалу, сөзбе-сөз "бақты ауыл") 1860 жылдардан бастау алады. Чехословакия құрылғаннан кейін ресми түрде Петрожалка деп аталды (1920). Бұл атау сол жерде өсірілген көкөністер мен шөптерге сілтеме жасайды (petržlen – "ақжеңбіл" дегенді білдіреді).
The German name of the village Engerau (1654) derives from the ethnic name of Hungarians and comes from older placenames Mogorsciget ("Hungarian Island", 1225) and Ungerau ("Hungarian floodplain", 1509). The Hungarian name, Ligetfalva, (later Pozsonyligetfalu, literally "parkland village") originates from the 1860s. After the foundation of Czechoslovakia, it was officially renamed to Petržalka (1920). The name refers to vegetables and herbs that were grown there (petržlen means "parsley").
Тарих
18 ғасырға дейін қазіргі Петржалка аумағы бірнеше суға батып тұратын аралдардан тұратын және үлкен тұрақты елді мекендерге жарамсыз болған. Венгрияның Андраш II (1225) сыйға тарту шартында Влоцендорф/Флюендорф, печенегтердің тастап кеткен ауылы және бірнеше жергілікті атаулар, соның ішінде Печенег аралы (Бесенеушигет, қазіргі ұлттық қорғалатын Печнианский лес) және Мадьяр аралы (Могоршигет) есімдері айтылған. Дунай өзенінің жанында күзетшілік қызметін атқаратын печенег сарбаздары, әлде кем болса да, алғашқы тұрақты қоныстанғандар болған, бірақ бұл фордты секелилер мен русиндер сияқты басқа да этникалық топтар қорғаған. Тастап кетілген печенег ауылы (немесе оған жақын жерлер) неміс отарлаушыларымен қоныстандырылған. Флоцендорф тұрғындары – кемешілер, саудагерлер және шаруалар болған. 15 ғасырдың соңында жаңа Унгерау/Энгерау ауылы құрылды. Бұл ауылда негізінен Осман соғыстары кезінде оңтүстіктен қашқан немістер мен хорваттар тұрған. Осы кезеңде көршілес Пресбург (Позонь, қазіргі Братислава) Габсбург Венгрия Корольдігінің астанасы болды. 18 ғасырда ауылдар бірігу процесі басталды, бірақ олардың халқы салыстырмалы түрде аз болды. Бұл орталық Еуропадағы ең көне қоғамдық саябаққа (қазіргі Янка Краля саябағы, 1776 жылы құрылған) айналған танымал демалыс орны болды. 1866 жылы ауылда 594 тұрғын және 103 үй болды. 1891 жылы Пресбургпен тұрақты байланыс орнатылды, Пресбург-Чорна-Сомбатхей темір жолы үшін 460 метрлік алғашқы темір жол көпірі салынды. Бұл ағаштан жасалмаған алғашқы көпір болды, себебі ағаш көпірлер көбінесе қырау мен су тасқынынан зардап шегетін. 1910 жылғы халық санауы көрсеткендей, 2947 тұрғынының 1997-сі неміс, 495-і венгр, ал 318-і словак тілінде сөйлеген. 1919 жылдың 1 қаңтарында Чехословакия легиондары Пресбургті (кейін Братислава) басып алды. Тамыз айының басында Чехословакия стратегиялық мақсатта шекараны түзетуге рұқсат алды, негізінен порты мен Венгрия армиясының қалаға шабуылдау мүмкіндігін болдырмау үшін. 1919 жылдың 14 тамызына қараған түні, аяқтары жолақ Чехословакия сарбаздары көпірдің венгр жағына үнсіз өтіп, күзетшілерді тұтқынға алып, соғыссыз Петржалканы басып алды. Париж бейбітшілік конференциясы аймақты Дунайды бақылау үшін жаңадан құрылған Чехословакия мемлекеті үшін көпірбас құру мақсатымен Чехословакияға берді. 1920 жылдары Петржалка Чехословакиядағы ең ірі ауыл болды. Чехословакия үкімдігі кезінде Петржалка тез өсті және халқы 3576 (1919) адамнан 14164 (1930) адамға дейін артты. Ауылдың этникалық құрамында неміс тілінде сөйлейтін халықтың үлесі азайды. 1938 жылдың 10 қазанында Петржалка Мюнхен келісімі негізінде нацистік Германияға қосылып, Энгерау деп аталды. Старый мост (Ескі көпір) Бірінші Словак Республикасы мен нацистік Германия арасындағы шекаралық көпірге айналды. Словак, чех және венгр этникалық тобына жататын бірнеше мың тұрғын Петржалкада қалуға мәжбүр болды. Үшінші рейх азаматы болғанымен, олардың ұлттық ерекшеліктері басылды. Оккупанттар барлық словак мектептерін жапты және словак тілінің орнына неміс тілін енгізді. Неміс еместерге қоғамдық өмірге қатысуға рұқсат берілмеді, ал гестапо нацизмге қарсы идеяларды таратушылар мен оккупацияға дейін белсенді болған азаматтарды тұтқындады. 1944 жылдың қарашасынан 1945 жылдың наурызына дейін Петржалка (Энгерау) Оңтүстік-Шығыс қабырғасының құрылысында жұмыс істеген венгр еврейлері үшін еңбек лагері болып табылды. 2000 тұтқынның кем дегенде 497-сі адамгершіліксіз қараудан және Бад-Дойч-Альтенбургке өлім науқаны кезінде қайтыс болды. 1945 жылдың 4 сәуірінде Петржалка, Братиславаның қалған бөлігімен бірге, нацистерден босатылып, коммунистерге берілді. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін ол Чехословакияға қайтарылды. 1945 жылдың 5 мамырында Братиславаның венгр халқының 90% Петржалкадағы интернациялау лагерлеріне мәжбүрленді; кем дегенде 2500 венгр, оның ішінде 71 бала қаза болды. 1946 жылдың 13 ақпанында Петржалка ресми түрде Братиславаның бір бөлігіне айналды. "Панелак" деп аталатын тұрғын үйлердің құрылысы 1977 жылы басталды. 2001 жылғы халық санауы көрсеткендей, 117 227 тұрғынының 108 600-і словак, 4259-ы венгр, 1788-і чех, ал 219-ы неміс.
Before the 18th century, the territory of present day Petržalka consisted of several regularly flooded islands and was not suitable for larger permanent settlement. The deed of donation of Andrew II of Hungary (1225) mentions a property Wlocendorf/Fluecendorf, abandoned village of Pechenegs and several local place names including the Peceneg Island (Beseneusciget, now national protected area Pečniansky les) and the Magyar Island (Mogorsciget). Pecheneg mercenaries on guard duty near the river Danube were probably the first permanent settlers, but the ford was protected also by other ethnic groups like Székelys and Ruthenians. The abandoned village of Pecenegs (or the neighboring territory) was settled most likely by German colonists. The inhabitants of Flocendorf were ferrymen, tradesmen and farmers. In the late 15th century, a new village Ungerau/Engerau was founded. The village was inhabited mostly by Germans and Croatians fleeing from the south during the Ottoman wars. During this period, the neighbouring Pressburg (Pozsony, today Bratislava) was the capital of the Habsburg Kingdom of Hungary. In the 18th century, the villages began to merge, but their population remained relatively low. It became a popular recreation area with the oldest public park in Central Europe (now Sad Janka Kráľa, founded in 1776). In 1866, the village had only 594 inhabitants and 103 houses. In 1891, it became permanently connected with Pressburg when the first railway bridge, 460 meters long, was built for the Pressburg Csorna Szombathely railway as the first bridge not made of wood, those wooden bridges often damaged by frost and floods. A 1910 census shows that of its 2,947 inhabitants, 1,997 spoke German, 495 spoke Hungarian, and 318 spoke Slovak as their native language. On 1 January 1919, the Czechoslovak Legions captured Pressburg (then Bratislava). At the beginning of August, Czechoslovakia got permission to correct the borders for the strategic reasons, mainly to secure the port and to prevent a potential attack of the Hungarian Army on the town. On the night of 14 August 1919 barefoot Czechoslovak soldiers silently climbed to the Hungarian side of the bridge, captured the guards and annexed Petržalka without a fight. The Paris Peace Conference finally assigned the area to Czechoslovakia with the aim of creating a bridgehead for the newly created Czechoslovak state for controlling the Danube. In the 1920s Petržalka was the largest village in Czechoslovakia. During the Czechoslovak rule Petržalka grew quickly and the population increased from 3,576 (1919) to 14,164 (1930). The village lost its former ethnic German majority. Petržalka was annexed by Nazi Germany on 10 October 1938 on the basis of the Munich agreement and renamed Engerau. The Starý most bridge becomes a border bridge between the First Slovak Republic and Nazi Germany. Several thousand inhabitants of Slovak, Czech, and Hungarian ethnicity were obliged to stay in Petržalka. Although citizens of the Third Reich, their national character was repressed. The occupiers closed down all Slovak schools, and the German language replaced Slovak. Non Germans were not allowed to participate in public life, and the Gestapo arrested citizens who promoted ideas opposing Nazism, including those active before the occupation. From November 1944 to March 1945 – Petržalka (Engerau) was the site of a labour camp for Hungarian Jews, who were deployed at the construction of the Südostwall. Out of 2000 prisoners, at least 497 died from inhumane treatment and during the death march to Bad Deutsch Altenburg. On April 4, 1945 Petržalka was, along with the rest of Bratislava, freed from the Nazis and taken by the Communists. It was returned to Czechoslovakia after World War II. On May 5, 1945, 90% of the Hungarian population of Bratislava was forced into internment camps in Petržalka; at least 2500 Hungarians, including 71 children were murdered. On February 13, 1946 Petržalka officially became a part of Bratislava. Construction of the housing blocks known as "panelák" began in 1977. A 2001 Census reports that of its 117,227 inhabitants, 108,600 were Slovak, 4,259 were Hungarian, 1,788 were Czech, and 219 were German.
Жергілікті бөліктер
Петржалка үш ресми бөлікке бөлінеді: Дворы, Лүки және Хае. Сонымен қатар, ол Овсиште, Яников двор, Копчаны, Зркадловский хай, Старый хай және Капитульский двор сияқты бейресми бөліктерге де бөлінген.
Petržalka is divided into three official parts, Dvory, Lúky and Háje, and further into unofficial parts, Ovsište, Janíkov dvor, Kopčany, Zrkadlový háj, Starý háj, and Kapitulský dvor.
Сипаттамалары
2008 жылдан бастап Петржалка Братиславамен бес көпір арқылы байланысқан. Ол Орталық Еуропадағы ең тығыз тұрғын үй ауданы болып табылады. Петржалка негізінен тұрғын үй ауданы, көптеген адамдар панельдік үйлерде тұрады, бұл бетон панельдерден құрастырылған ғимараттардың жаңа сөздері, олар коммунистік дәуірде Шығыс блогында кеңінен қолданылған. Аудан негізінен тұрғын үйлерден құралғандықтан, оның анық орталығы жоқ. Жоғары қылмыс деңгейі мен есірткі саудасы салдарынан Петржалканы кейде Братиславаның Бронксі деп атаған, бірақ 2008 жылға қарай қылмыс деңгейі басқа аудандармен салыстырылатын болды. Елдегі өзін-өзі өлтіру көрсеткіші ең жоғары осы ауданда тіркелген. Маңызды мекемелердің қатарында Incheba конгресс-көрме орталығы және Петржалка теміржол стансасы бар. Янка Краля саябағы – Еуропадағы ең көне қалалық саябақтардың бірі. Сондай-ақ, 1828 жылы құрылған және Братиславаның ең көне театрларының бірі болып табылатын Арена театры да бар. Петржалка көбінесе төбелері мен таулары жоқ жазық жер. Малы және Вельки Драждяк деп аталатын екі көл бар, олар жүзу, балық аулау және демалыс үшін пайдаланылады.
As of 2008, Petržalka is connected to Bratislava by five bridges. It is the most densely populated residential district in Central Europe. Petržalka is primarily a residential area, with most people living in blocks of flats called paneláks, a neologism for buildings built from concrete panels joined together to form the structure, which were widely deployed throughout the Eastern Bloc during the communist era. As the borough was built primarily as a residential area, it has no clearly defined centre. Petržalka was sometimes referred to as the Bronx of Bratislava because of a high crime rate and drug dealing, but as of 2008 the crime rate had become similar to that of the other boroughs. It has the highest suicide rate in the country. Important institutions include the congress and exposition centre Incheba and Petržalka railway station. Sad Janka Kráľa is one of the oldest municipal parks in Europe. There is also the Arena Theatre, established in 1828, one of the oldest theatres in Bratislava. Petržalka is mostly a lowland area with no hills or mountains. There are two lakes, Malý and Veľký Draždiak, which are used for swimming, fishing and leisure activities.
Білім беру және спорт
Экономика университеті Петросалкада орналасқан, оның кампустары Братиславаның әртүрлі аймақтарында орналасқан. Ауданның басқаруында 11 бастауыш мектеп және 19 балабақша бар. Гимназиялық орта мектептерге мемлекеттік басқарылатын Альберт Эйнштейн және Панкухова 6 гимназиялары, сондай-ақ жеке Меркурий гимназиясы кіреді. Петросалкада словак мәдениеті мен ұлттық сананың қалыптасуына маңызды үлес қосқан Евангеликалық Лицей лютерандық білім беру мекемесі де орналасқан. Сондай-ақ, аудан "Артмедиа Братислава" футбол клубымен де танымал, ол 2005-06 жылғы УЕФА Чемпиондар лигасына қатысқан.
The University of Economics is based in Petržalka, with campuses situated in different locations around Bratislava. There are 11 elementary schools and 19 kindergartens administered by the borough. Gymnasium high schools include the state administered Albert Einstein and Pankúchova 6 gymnasiums and the private Mercury Gymnasium. Petržalka is also a home to Evanjelické lýceum lutheran educational institution that played important part in development of slovak culture and national identity. The borough is also known for its football club, Artmedia Bratislava, a participant in the 2005–06 UEFA Champions League.
Жол
Петржалка Братиславаның қалған бөлігімен бес көпір арқылы байланысты, оның үшеуі жергілікті көлік үшін (Nový Most, Starý most және Most Apollo) ал екеуі халықаралық көлік үшін (Lafranconi Bridge және Prístavný most) пайдаланылады. 2009 жылдың 1 қаңтарынан бастап Starý most қоғамдық көлік, велосипедтер және жаяу жүргіншілерден басқа барлық көлік үшін жабылды. Петржалка D1 және D2 тас жолдарының тоғысқан жеріне жақын, ірі халықаралық тас жол торабында орналасқан. D1 және D2 тас жолдарының қиылысының жанында Viedenska cesta бойымен Австрияға шекарадан өту бар. Австриядағы шекара өткізу пункты жақын жердегі осы аттас қаланың атымен Берг деп аталады. Словакия 2007 жылдың 21 желтоқсанында Шенген аймағына қосылғаннан бастап шекара бақылауы тоқтатылды.
Petržalka is connected to the rest of Bratislava by five bridges, of which three are used for local traffic (Nový Most, Starý most and Most Apollo) and two for international traffic (Lafranconi Bridge and Prístavný most). Starý most, from the first of January 2009, was closed to all traffic except for public transport, bicycles and pedestrians. Petržalka is located near a major international motorway junction, where the D1 and D2 motorways meet. There is a road border crossing into Austria along Viedenska cesta near the intersection of the D1 and D2. The Austrian crossing is called Berg after the nearby town of the same name. There are no more border checks from December 21, 2007 with Slovakia joining the Schengen Area.
Теміржол
Братислава Петржалка теміржол станциясы ауданның батыс жағында орналасқан және көбінесе халықаралық бағыттардағы пойыздарға, сондай-ақ 1999 жылдан бері Вена қаласына және одан келетін пойыздарға пайдаланылады.
Bratislava Petržalka railway station is located in the western part of the borough and is used primarily for international traffic and, since 1999, for trains to and from Vienna.
Қоғамдық көліктер
Автобустар Петржалканы басқа аудандармен байланыстырады. 1989 жылы метро құрылысы басталды, бірақ "Барқыт революциясы" басталғаннан кейін көп ұзамай тоқтатылды. Оның орнына жоғары жылдамдықты трамвай (жеңіл рельстік көлік) желісі жоспарланды, бірақ оның құрылысы бірнеше рет кейінге шегерілді, себебі ол Старый Мост көпірін толыққанды қайта жаңартуды талап етті. Бір кезде ол 2013 жылдың жазында басталуы тиіс еді. Көпір арқылы трамвайлардың сынақ жүрісі 2016 жылдың ақпан айында жүзеге асырылды. Трамвайдың ресми жұмысы 2016 жылдың 8 шілдесінде басталды.
Buses connect Petržalka with the other boroughs. In 1989, construction of a subway began, but it was stopped shortly after the Velvet Revolution broke out. Instead, a high speed tram (light rail) line was planned but its construction was postponed multiple times because it involved a complete reconstruction of Starý most bridge. At one point it was scheduled to begin in summer 2013. Test runs of trams across the bridge were carried out in February 2016. Official tram operation started on 8 July 2016.